Tôi chỉ có thể dựa trên những gì mắt thấy tai nghe vô cùng hạn chế của bản thân, cùng với cảm nhận và trải nghiệm thực tế của chính mình, để bàn một chút về quan điểm và nhận thức cá nhân.

Văn hóa Trung Quốc có một di sản lớn, đó chính là "trung quân". Đặc biệt là gắn liền với các vị minh quân khai quốc và hôn quân vong quốc qua các triều đại, luôn có vô số câu chuyện "trung quân" kinh thiên động địa, quỷ khóc thần sầu xảy ra. Di sản văn hóa này của Trung Quốc vẫn luôn ảnh hưởng đến chính trị Trung Quốc, những người làm văn hóa Trung Quốc và toàn thể bách tính.

Chu Ân Lai cũng không ngoại lệ khi chịu ảnh hưởng ấy.

Trong lịch sử, "trung quân" luôn được ca tụng như một mỹ đức. Ngày nay, hàng trăm triệu bách tính vẫn chịu ảnh hưởng từ sách vở, kịch nghệ, đặc biệt là từ những lời ca tụng truyền đời của nhân dân, vẫn coi sự trung thành hay không trung thành là một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá nhân phẩm của một con người.

Ví dụ như Khổng Tử và đạo Nho do ông sáng lập, dù bạn có phê phán thế nào đi nữa, thì xét cho cùng nó đã hòa quyện với sự ngưng tụ và tiếp nối của dân tộc, đồng hành suốt mấy ngàn năm. Mà lịch sử thì muôn đời không thể cắt đứt, di sản văn hóa rốt cuộc sẽ biểu hiện ra dưới những hình thức mới trong tình hình mới.

Xin kể hai ví dụ về việc Chu Ân Lai quan tâm đến Mao Trạch Đông hơn cả bản thân mình, để làm lời mở đầu cho sự "tuyệt đối trung thành" này nhé.

Trước và sau cuộc đàm phán Trùng Khánh, tôi đã cùng Chu Ân Lai đi máy bay khứ hồi giữa Trùng Khánh và Diên An tổng cộng 23 lần. Ông ở trong trạng thái căng thẳng và hưng phấn cao độ, không muốn ngủ, không muốn ăn nhưng lại không thấy buồn ngủ cũng chẳng thấy đói, tất cả những điều này chỉ vì một lý do duy nhất: Mao Trạch Đông sắp thân chinh đến Trùng Khánh đàm phán!

Chu Ân Lai từng nói riêng với tôi trong phòng của ông bằng giọng trầm ngâm: "Chủ tịch Mao đã quyết định đi Trùng Khánh rồi."

Tôi nhìn Chu Ân Lai, chớp mắt hồi lâu.

"Hả?" Tôi chợt bừng tỉnh, tức khắc kinh ngạc đến ngây người, nửa ngày không thở nổi.

Chu Ân Lai mỉm cười, đó là một nụ cười nghiêm nghị và nặng nề mà tôi chưa từng thấy bao giờ, mang theo vẻ mặt trầm ngâm, ông nói: "Cậu cả kinh như vậy, rất tốt. Điều đó cho thấy Quốc Dân Đảng nhất định sẽ còn cả kinh to hơn nữa. Bọn chúng tuyệt đối chẳng có chút chuẩn bị nào, hoàn toàn không ngờ Chủ tịch Mao lại dám đi thật! Chúng ta có chuẩn bị, còn bọn chúng thì hoàn toàn không có sự chuẩn bị nào cả, xem ra bọn chúng thua chắc rồi."

Những sự thật sau đó đã chứng minh, tất cả đều đúng như những gì Chu Ân Lai đã dự đoán.

Tin tức truyền đến Trùng Khánh, các đồng chí của chúng tôi đều kinh ngạc đến ngây người, gần như không dám tin. Tôi báo cáo với Chu Ân Lai: "Các đồng chí đều hết sức kinh ngạc, không đồng ý để Chủ tịch Mao đến Trùng Khánh."

Chu Ân Lai nói: "Các khu giải phóng cũng đều không đồng ý."

Tôi nói: "Khuyên Chủ tịch đừng đến nữa."

Chu Ân Lai nói: "Gần 20 năm nay, Tưởng Giới Thạch chưa có ngày nào là không muốn tiêu diệt sạch chúng ta. 20 năm qua không giết được, lần này lại càng không thể giết nổi." Ông nói với vẻ tự giác tự tin tràn trề, điều đó lây sang cả tôi khiến tôi cũng có thêm chút tự tin. Ông nói: "Chủ tịch Mao thân chinh đến Trùng Khánh đàm phán, Diên An chấn động, Trùng Khánh chấn động, khu giải phóng chấn động, hậu phương lớn chấn động, cả thế giới đều chấn động rồi. Tưởng Giới Thạch gan giết người thì không có, chứ còn Chủ tịch Mao thì có gan không sợ bị giết đấy. Chủ tịch Mao vì lợi ích của toàn dân tộc, toàn thể nhân dân mà không sợ hy sinh; còn Tưởng Giới Thạch làm chuyện tày đình bất chấp thiên hạ, hắn không có cái gan đó!"

Tôi nhớ khoảnh khắc Mao Trạch Đông bay tới Trùng Khánh, nhiệt huyết trong người tôi thực sự sôi trào; ngoài các vị phụ trách đảng phái dân chủ, các phóng viên báo chí và các đồng chí của chúng ta ra đón, những nhân viên vũ trang lảng vảng trước mắt đều là lính Quốc Dân Đảng. Trong đầu tôi lúc bấy giờ chỉ vang lên một âm thanh hào sảng duy nhất: Mày Tưởng Giới Thạch không phải muốn giết tao Mao Trạch Đông sao? Tao Mao Trạch Đông đã đến rồi đây!

Bản thân sự dũng cảm và lòng tin vốn không phải là sự an toàn, bằng tác phong nhất quán là cẩn trọng tỉ mỉ, chắc chắn vững vàng của mình, Chu Ân Lai đã nỗ lực hết sức cho công tác bảo vệ an toàn của Chủ tịch.

Trước khi Chủ tịch đến Trùng Khánh, Chu Ân Lai đã nhiều lần triệu tập các nhân viên có liên quan ở Trùng Khánh đến họp để nghiên cứu, quyết định để Chu Ân Lai chịu trách nhiệm chung về công tác bảo vệ, còn Thiếu tướng Tiền Chi Quang - Trưởng văn phòng Bát Lộ Quân chịu trách nhiệm cụ thể.

Về mặt bảo vệ an toàn, cảnh vệ cận thân không nghi ngờ gì có tầm quan trọng đặc biệt. Cảnh vệ khác với vệ sĩ. Vệ sĩ thường được nhắc đến trong các bài viết trước đây, phần lớn là phụ trách các công việc vặt thường nhật như ăn uống, đi đứng, vệ sinh, ngủ nghỉ. Cảnh vệ là người mang súng, dùng theo ngôn ngữ cũ thì tương đương với "ngự tiền tứ phẩm đái đao hộ vệ". Chu Ân Lai quả thực đã tốn không ít tâm tư để xác định ai sẽ làm cảnh vệ. "Phải là tráng sĩ rồng hổ, tráng sĩ rồng hổ đấy..." Chu Ân Lai đi đi lại lại trong phòng ở Hồng Nham Chủy, miệng trầm ngâm không ngớt. Ông chợt dừng bước, nhìn chằm chằm vào tôi hỏi: "Hà phó quan, cậu có ý kiến gì không?"

Thực ra tôi vẫn luôn đoán ý nghĩ của Phó chủ tịch Chu, và tin rằng mình đã đoán trúng. Tôi nói: "Chủ tịch Mao là chân long, đương nhiên cảnh vệ cận thân cũng phải là rồng."

Chu Ân Lai mỉm cười, nói: "Phải là rồng. Chúng ta dùng ba con rồng!"

Thế là, Chu Ân Lai công bố quyết định của mình: Cảnh vệ của Mao Trạch Đông do Trần Long và Long Phi Hổ phụ trách. Khi đi theo Mao Trạch Đông ra ngoài hoạt động, tuyệt đối không được rời nửa bước. Nhan Thái Long hành động cùng Chu Ân Lai. Chu Ân Lai không rời Mao Trạch Đông nửa bước, ra ngoài thì chung xe, dừng lại thì chung chỗ ngồi chỗ nghỉ, ăn uống thì cùng ăn. Mỗi lần xuất động, Chu Ân Lai đều đi sát Mao Trạch Đông, bên trái và phía sau cảnh giác cao độ với ba con rồng:

Trần Long, Long Phi Hổ, Nhan Thái Long.

Khoảnh khắc Mao Trạch Đông đặt chân lên mảnh đất Trùng Khánh, câu nói đầu tiên mà Chu Ân Lai nói với tôi là: "Chủ tịch đã đến rồi, đừng quản tôi nữa, các cậu đều phải dốc toàn lực để bảo vệ Chủ tịch Mao."

Khi Chu Ân Lai đi cùng Mao Trạch Đông ngồi xe rời khỏi sân bay, lực lượng bảo vệ đi trước và sau đều là hiến binh Quốc Dân Đảng. Do ngay vào ngày Mao Trạch Đông đến Trùng Khánh, Tưởng Giới Thạch đã mở tiệc khoản đãi Mao Trạch Đông, thế nên ngay đêm đầu tiên, Mao Trạch Đông đã ở tại công quán của Tưởng Giới Thạch ở Ca Lạc Sơn. Điều này có thể yên tâm, Tưởng Giới Thạch dù có phát điên lên cũng không dám hãm hại "khách quý" ngay tại nhà mình.

Ngày hôm sau, Mao Trạch Đông chuyển đến ở thôn Hồng Nham. Khi lên xe xuất phát, cảnh vệ ở bên cạnh Mao Trạch Đông là Trần Long và Long Phi Hổ, phía sau còn đi theo hai chiếc xe Jeep loại trung chở một tiểu đội hiến binh Quốc Dân Đảng. Chúng tôi từng không yên tâm về những tên hiến binh Quốc Dân Đảng này, Chu Ân Lai nói: "Các cậu suy nghĩ không đúng rồi. Đây là địa bàn của bọn chúng, bọn chúng là chủ nhà. Chúng ta không quản nổi, phòng không thể phòng, chi bằng để hiến binh của bọn chúng quản, giao trách nhiệm cho bọn chúng thì mới càng an toàn hơn."

Các chương trước đã giới thiệu, thôn Hồng Nham nằm ở vùng ngoại ô, môi trường đơn giản và yên tĩnh hơn, thuận tiện cho việc bảo vệ. Ngày Mao Trạch Đông ở thôn Hồng Nham, Chu Ân Lai dặn dò tôi và Tưởng Trạch Dân: "Từ chỗ ở ở thôn Hồng Nham ra đến đường cái dài một dặm. Đoạn đường một dặm này do hai người các cậu phụ trách việc đưa đón và bảo vệ an toàn. Ra khỏi đoạn đường một dặm này thì không phải việc của các cậu, còn ở trong đoạn đường một dặm này mà xảy ra chuyện, hai cậu phải chịu hoàn toàn trách nhiệm, hiểu chưa?"

Tôi căng thẳng rồi. Thời "Cách mạng văn hóa" nói "Lời của Chủ tịch Mao một câu chấp vạn câu", đó là nói nhảm. Nhưng ở Trùng Khánh lúc đó, đoạn đường một dặm này chấp cả ngàn vạn dặm, đối với cuộc đời tôi mà nói thì hoàn toàn không phải là giả, quả thực là một chặng đường vừa quá nặng nề vừa quá dài.

Tôi nhìn chằm chằm Chu Ân Lai hỏi: "Điểm xuất phát... điểm kết thúc... làm rõ một chút thì mới tốt."

Chu Ân Lai nói: "Ra khỏi cửa nhà ở thôn Hồng Nham là do các cậu chịu trách nhiệm, sau khi Chủ tịch lên xe, các cậu giao Chủ tịch cho hiến binh Quốc Dân Đảng, coi như hoàn thành nhiệm vụ. Trách nhiệm càng rõ ràng thì càng an toàn, cậu hỏi rất hay, chứng tỏ cậu đã động não rồi."

Từ ngày hôm đó, tôi và Tưởng Trạch Dân bắt đầu nhiệm vụ cảnh vệ đoạn đường một dặm. Mao Trạch Đông đến Trùng Khánh, đã đi qua bao nhiêu nơi, đi bao nhiêu con đường? Chu Ân Lai cứ bố trí công tác bảo vệ an toàn từng dặm như thế, từng địa điểm một như thế. Làm rõ trách nhiệm của từng người, sắp xếp sự an toàn của Chủ tịch Mao vô cùng chặt chẽ, không sót một li.

Từ đó trở đi, tôi và Tưởng Trạch Dân có được đại danh là "cảnh vệ một dặm đường". Thôn Hồng Nham nằm ở ngoại ô, không thuận tiện cho việc gặp gỡ trao đổi với những người phụ trách các đảng phái dân chủ và bạn bè các giới trong thành phố, nên Tướng Trương Trị Trung đã nhường lại công quán "Quế Viên" của ông ở Thượng Thanh Tự để làm nơi ở cho Mao Trạch Đông. Vì sự an toàn, Mao Trạch Đông đã không ở đó dù chỉ một ngày, mà chỉ dùng làm địa điểm tiếp khách khi vào thành phố gặp gỡ khách khứa.

Ăn uống cũng là một việc lớn. Mao Trạch Đông đưa theo từ Diên An một chú tiểu đồng phụ trách nấu cơm. Các nhân viên chúng tôi dựng một cái lán nhỏ ngay phía sau căn nhà tôi ở, để chú tiểu đồng này nấu cơm trong lán đó. Thực phẩm và rau củ không mua riêng ngoài chợ, mà dùng gạo mì rau củ do đại bếp ăn của chúng tôi nấu. Chu Ân Lai nói: "Cơm canh không quan trọng ở chỗ ngon hay dở mà quan trọng ở sự an toàn. Không có độc là được."

Tham dự tiệc tùng lại càng dễ xảy ra chuyện, điều mà Chu Ân Lai nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại chỉ có một: Không cho phép Mao Trạch Đông ăn đồ ăn riêng, làm điều đặc biệt. Mọi người ăn gì thì ăn nấy theo; còn về phần rượu, dù người ta kính bao nhiêu đi chăng nữa, Chu Ân Lai đều thay mặt uống sạch. Như đã nói ở trước, tử lượng của Chu Ân Lai trong khoảng thời gian đó đã được phát huy vượt mức bình thường, ngày nào cũng uống rượu lớn; uống một cách hoành tráng, chấn động lòng người, vậy mà chưa có lần nào say cả. Cảnh vệ và nhân viên chúng tôi chứng kiến Chu Ân Lai rót từng cốc rượu này đến cốc rượu khác vào miệng, mấy người đã khóc. Đó thực sự là lấy mạng ra để bảo vệ Chủ tịch Mao đấy! Chỉ vì sợ trong rượu có độc.

Lúc đó tôi cũng đã rơi nước mắt, gần 30 năm sau tôi lại rơi nước mắt một lần nữa. Đó là khi Giang Thanh phát động phong trào "phê Chu Công", tôi căm phẫn tột cùng.

Chủ tịch Mao năm xưa đến Trùng Khánh, bà ta cũng có mặt, bản thân bà ta từng nói "Ân Lai quan tâm đến Chủ tịch chu đáo đến tận cùng rồi, không ai trong chúng ta sánh được". Thế mà bây giờ bà ta lại đi "phê Chu Công"! Tôi từng hỏi một đồng chí lão thành: "Chủ tịch đã lên tiếng chưa?" Đồng chí lão thành buồn bã lắc đầu. Thế là, tôi đau buồn đến mức rơi nước mắt... Mao Trạch Đông có tài thao lược hùng vác, những điều ông quan tâm và suy ngẫm ngày đêm chỉ là làm thế nào để dựa vào nhận thức của chính mình về thế giới và quy luật của nó, thúc đẩy cách mạng từ chiều rộng đến chiều sâu, dùng ý chí kiên cường và lòng tự tin siêu phàm của mình để khai phá, để thử nghiệm mạo hiểm, để kiến tạo một thế giới mới tốt đẹp hơn. Ông không mấy bận tâm đến việc các đồng chí khác đã giúp đỡ và hy sinh những gì cho cá nhân ông: Ông không thuộc về chính mình, thế nên tất cả những gì người khác làm vì ông cũng được ông coi là một phần trong toàn bộ hành động cách mạng, chứ không phải là quan hệ và tình cảm giữa cá nhân với cá nhân. Sau khi kiến quốc, tôi chỉ thấy ông đến Sảnh Diên Niên một lần. Có lẽ ông cho rằng việc thăm hỏi, chúc Tết và ôn lại chuyện cũ là nhân chi thường tình của đàn bà? Là thói đời sáo rỗng? Ông để Chu Ân Lai làm Thủ tướng suốt đời, dù mắc ung thư, dù nằm liệt giường không thể xử lý công việc, ông dẫu không đến thăm, nhưng vẫn để ông ấy làm Thủ tướng, không cho phép bất kỳ người thân cận nào hay người thực sự có năng lực nào thay thế. Có lẽ ông đã bày tỏ sự tín nhiệm, thấu hiểu, cảm kích và tôn trọng đối với người đồng chí trung thành tận tụy này theo cách đó chăng?

Cả đời Chu Ân Lai lại vì Mao Trạch Đông mà lo lắng hết tâm can.

Ở thôn Hồng Nham, Chu Ân Lai đã nghiên cứu kỹ lưỡng từng căn phòng, cuối cùng quyết định mời Mao Trạch Đông đến ở trong căn nhà của Đổng Tất Vũ, căn phòng này rất thuận tiện cho việc cảnh vệ. Mời Đổng Tất Vũ tạm thời chuyển sang ở trong phòng của Lưu Thiếu Văn.

Khoảng thời gian đó, Chu Ân Lai thực sự đã đóng vai trò là đại cảnh vệ trưởng của Mao Trạch Đông, từ ăn mặc, đi lại đến sinh hoạt, việc gì cũng tự tay lo liệu, tự tay sắp xếp kiểm tra. Khi Mao Trạch Đông một mình đọc tài liệu hoặc nghỉ ngơi, ông tự mình canh gác tuần tra ở hành lang; sợ làm phiền Mao Trạch Đông, ông cởi giày tất, cứ thế đi chân trần nhẹ nhàng, chậm rãi bước đi trên hành lang... Cho đến nay dù nhắm mắt hay mở mắt, tôi vẫn có thể hình dung rõ nét tư thế và dáng vẻ đi lại tuần tra đầy trung thành và cẩn trọng từng li từng tí ấy của ông...

Đúng vào những ngày tháng cảnh giác cao độ và cẩn trọng tột cùng của cuộc đàm phán Trùng Khánh ấy, một sự cố bất ngờ không may vẫn xảy ra.

Ngày 8 tháng 9, tức là hai ngày trước khi Mao Trạch Đông trở về Diên An, thư ký tiếng Anh của Chu Ân Lai, chồng của Liêu Mộng Tỉnh là Lý Thiếu Thạch, không may bị súng bắn.

Hôm đó, Liễu Á Tử đến văn phòng tìm Chu Ân Lai, vì Chu Ân Lai phải đi cùng Mao Trạch Đông dự tiệc rượu do Trương Trị Trung tổ chức để tiễn Chủ tịch Mao về Diên An nên không có thời gian, bèn để Lý Thiếu Thạch tiếp chuyện trò chuyện với ông ấy. Liễu Á Tử và Lý Thiếu Thạch trò chuyện rất tâm đắc về thơ ca và văn chương, lúc Liễu Á Tử cáo từ, Lý Thiếu Thạch đã tiễn ông ấy ra về.

Lý Thiếu Thạch ở công quán Chu ở Tăng Gia Nham, còn Liễu Á Tử ở Sa Bình Nam Bá. Lý Thiếu Thạch bèn dùng xe hơi của văn phòng để đưa Liễu Á Tử đi.

Văn phòng trước đây chỉ có một chiếc xe, lái xe họ Đoạn, là một đồng chí lão thành. Mao Trạch Đông đến Trùng Khánh đàm phán, một chiếc xe không đủ, nên đã mua thêm một chiếc nữa. Lái xe là một Hoa kiều về nước tham gia kháng chiến, mới được thuê cách đó không lâu.

Đưa Liễu Á Tử xong, xe đi qua thôn Hồng Nham, bên lề đường có mấy tiệm tạp hóa, gặp mấy tên thương binh Quốc Dân Đảng đang nghỉ ngơi ở đó. Khi xe chạy qua, đã va phải một người lính khiến anh ta bị thương. Có một tên lính hét lên: "Dừng xe!" lại còn chửi một câu thô tục.

Lái xe có lẽ không nghe thấy, hoặc sợ dừng lại gây chuyện, nên vẫn tiếp tục lái xe tiến về phía trước. Thế là, tên lính vừa thét gọi vừa nổ súng, viên đạn bắn trúng từ phía sau lưng Lý Thiếu Thạch. Lái xe lập tức đưa anh ấy đến phòng cấp cứu Bệnh viện Nhân dân Thất Tinh Cương để cứu chữa.

Lái xe không có kinh nghiệm lại không rành tình hình. Bệnh viện Nhân dân vừa xa lại vừa khó đi, cách Bệnh viện Nhân dân gần một nửa quãng đường còn có một nhà điều dưỡng, nếu đưa đến nhà điều dưỡng cấp cứu thì có lẽ còn hy vọng cứu sống. Kết quả là Lý Thiếu Thạch vì mất máu quá nhiều mà qua đời.

Lái xe đưa Lý Thiếu Thạch đến bệnh viện xong, thấy không còn hy vọng gì nữa, bèn lủi thủi lái xe quay về gara ở Tăng Gia Nham. Gara này không nằm ở số 50 Tăng Gia Nham nơi chúng tôi làm việc, mà cách "Công quán Chu" nơi làm việc hơn 100 mét. Cậu ta đỗ xe lại, không dám giáp mặt với các đồng chí vì sợ phải gánh trách nhiệm, bèn treo chìa khóa xe lên xe rồi bỏ chạy. Cho đến khi bệnh viện gọi điện thoại đến, chúng tôi mới biết Lý Thiếu Thạch bị súng bắn.

Lúc này, tiệc rượu đã kết thúc, Chu Ân Lai đang cùng Mao Trạch Đông xem kịch. Long Phi Hổ vội vã chạy đến ghé tai báo cáo nhỏ: "Phó chủ tịch Chu, xảy ra chuyện rồi. Đồng chí Lý Thiếu Thạch bị ám sát."

Thân hình Chu Ân Lai run lên như bị điện giật, nói khẽ với Mao Trạch Đông: "Có chút việc, tôi ra ngoài một lát."

Vừa bước ra, việc đầu tiên ông làm là tìm Tư lệnh Hiến binh Quốc Dân Đảng Trương Trấn. Tôi nghe thấy ông nói một cách nghiêm khắc: "Chủ tịch Mao đang ở đây, các anh phải đến ngay lập tức." Tình hình lúc bấy giờ chưa rõ ràng, ai nấy đều rất căng thẳng, đều cho rằng đây là một vụ ám sát chính trị nghiêm trọng, mục đích là muốn ám sát Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai, nhưng lại ám sát nhầm người. Chu Ân Lai lúc đó cũng nói đây là một vụ án ám sát chính trị nghiêm trọng.

Trương Trấn lập tức chạy đến, vị tư lệnh hiến binh này rõ ràng cũng rất căng thẳng, mặt cắt không còn giọt máu, lập tức cùng Chu Ân Lai vội vã chạy đến Bệnh viện Nhân dân, thế nhưng đồng chí Thiếu Thạch đã qua đời vì mất máu quá nhiều.

Chu Ân Lai nhìn những chậu nước máu và những cục bông dính đầy máu trong phòng cấp cứu, đau đớn khóc nấc lên, giọng run rẩy lẩm bẩm:

"20 năm trước, trong hoàn cảnh tương tự, tôi nhìn thấy nhạc phụ của anh (Liêu Trọng Khải)... Giờ đây tôi lại nhìn thấy anh thế này..."

Chu Ân Lai nhẹ nhàng lau nước mắt, ánh mắt sắc bén chuyển sang Tư lệnh Hiến binh Quốc Dân Đảng: "Tôi yêu cầu các anh phải nghiêm túc điều tra, truy bắt hung thủ quy án. Bây giờ sự an toàn của Chủ tịch Mao các anh phải hoàn toàn chịu trách nhiệm, các anh phải ngồi xe của ông ấy, tự mình đưa ông ấy trở về."

Trương Trấn vội vàng vâng dạ đáp ứng tất cả. Chu Ân Lai nhanh chóng sắp xếp mọi thỏa thuận xong xuôi, lại nhẹ nhàng bước trở lại phòng hát, ngồi xuống vị trí cũ, lập tức lấy lại vẻ bình thản như ngày thường, dường như không có chuyện gì xảy ra, lặng lẽ ngồi xem cho đến khi vở kịch Kinh Xướng hạ màn. Mao Trạch Đông xem kịch xong bắt tay từ biệt Trương Trị Trung, Chu Ân Lai từ đầu đến cuối vẫn giữ bí mật về vụ nổ súng, không hé răng nửa lời, để tránh làm Chủ tịch động lòng. Trương Trấn tự mình hộ tống Mao Trạch Đông trở về thôn Hồng Nham.

Trong thời gian Mao Trạch Đông ở Trùng Khánh, Tư lệnh Hiến binh Quốc Dân Đảng Trương Trấn quả thực đã nỗ lực hết sức, chịu trách nhiệm về sự an toàn của Mao Trạch Đông. Sau khi điều tra rõ nguyên nhân Lý Thiếu Thạch bị súng bắn, Chu Ân Lai còn đến bệnh viện thăm người chiến sĩ bị ô tô đâm bị thương đó, bày tỏ: Sẵn sàng gánh vác toàn bộ viện phí.

Sau khi toàn quốc giải phóng, Chu Ân Lai nhiều lần nói với La Thanh Trường và Đồng Tiểu Bằng - những người phụ trách công tác mặt trận thống nhất rằng: "Sau này khi Đài Loan được giải phóng, công lao này của Trương Trấn trong thời kỳ đàm phán Trùng Khánh, nhất định không được quên."

Cả Chu Ân Lai và Tống Khánh Linh đều đến dự đám tang của Lý Thiếu Thạch. Lúc đó Mao Trạch Đông cũng kiên quyết muốn tham dự, nhưng tất cả mọi người đều kiên quyết phản đối, kết quả là ông chỉ gửi một câu đối viếng chứ không tham dự hoạt động tang lễ.

Sau khi Mao Trạch Đông trở về Diên An, sắc mặt phấn chấn của Chu Ân Lai hiện rõ ra ngoài, ông đặc biệt tổ chức tiệc tại Quế Viên để khoản đãi Tư lệnh Hiến binh Quốc Dân Đảng Trương Trấn, khi nâng ly chúc mừng còn nói: "Đảng Cộng sản sẽ không quên anh đâu."

Trước khi Mao Trạch Đông trở về Diên An, Hiệp định "Song Thập" vẫn chưa đạt được, Đại sứ Hurley đã phải quay về Mỹ. Tôi nhớ rất rõ, Chu Ân Lai vừa nghe tin này thì mặt cắt không còn giọt máu, không chần chừ một phút giây nào liền đi tìm Hurley, giọng nói cũng biến đổi: "Anh không thể đi được, Chủ tịch Mao đã ra ngoài rồi, là do anh đón ra, bây giờ anh nhất định phải đưa Chủ tịch Mao trở về Diên An cho chúng tôi, anh không thể thất hứa với thiên hạ được!"

Ngay sau đó, Tưởng Giới Thạch lại phái Trương Trị Trung đi nhậm chức Chủ tịch tỉnh Cam Túc. Chu Ân Lai lại càng sốt ruột hơn. Ông lo lắng nói với tôi:

"Tưởng Giới Thạch của Quốc Dân Đảng đã nảy sinh ý định hãm hại Chủ tịch Mao, nhất định phải dập tắt ý định này của hắn!"

Tôi nhớ Chu Ân Lai trước hết đi gặp Tưởng Giới Thạch, trên đường trở về, ông nói: "Sự đảm bảo của Tưởng Giới Thạch không thể tin được, vẫn phải tìm Trương Trị Trung. Trương là hệ thống thân tín của Tưởng, nắm giữ được ông ta thì sự an toàn của Chủ tịch Mao mới có bảo đảm."

Sau một hồi hoạt động căng thẳng, Chu Ân Lai phần nào trút được gánh nặng. Ông đi gặp Trương Trị Trung trở về, nói: "Trương Trị Trung hiểu lý lẽ và giữ chữ tín hơn Hurley. Tôi nói anh đã đón Chủ tịch Mao ra khỏi Diên An, thì anh nhất định phải đưa Chủ tịch Mao trở về Diên An. Trương Trị Trung nhận lời, ông ấy nói lời tôi đã nói thì tôi đương nhiên phải làm được, nếu không thì làm sao có thể đứng vững trước mặt mọi người?"

Sau khi Mao Trạch Đông về Diên An, khuôn mặt Chu Ân Lai cả ngày mang theo nụ cười, thường xuyên không có lý do gì mà bật thành tiếng cười. Bình thường ông tiết kiệm đến mức gần như hà khắc. Xào chút dưa muối để ăn mà cũng bảo là lãng phí dầu. Lần này lại liên tiếp nói: "Mời khách, mời khách, đem tất cả hiến binh và nhân viên phục vụ đã phục vụ Chủ tịch Mao mời hết đến đây!"

Không hiểu sao, lúc này tôi bỗng nhớ lại cảnh tượng năm 1940 đi tham quan miếu Trương Lương cùng Chu Ân Lai, nhớ lại câu chuyện ông kể về bữa tiệc Hồng Môn, Trương Lương đã giúp Lưu Bang giành được thế chủ động về mặt chính trị như thế nào, và giúp Lưu Bang thoát hiểm an toàn ra sao.

Sau cuộc đàm phán Trùng Khánh, tôi bắt đầu chú ý đến tình cảm chân thực của Chu Ân Lai trong việc quan tâm và bảo vệ Mao Trạch Đông, và vô cùng cảm động. Con đường mà Mao Trạch Đông muốn đi, ông đi dạo qua trước một lần; chiếc cầu phao mà Mao Trạch Đông muốn qua, ông bước thử trước một lần; căn nhà mà Mao Trạch Đông muốn ở, ông kiểm tra trong ngoài trước một lần; chiếc giường mà Mao Trạch Đông ngủ, ông nằm thử trước một lần, còn phải xem xét dưới đệm có ẩn chứa mối nguy hiểm nào không. Khi chuyển chiến sang phía Bắc Thiểm Tây, ông kiên quyết ở cùng một viện với Mao Trạch Đông để có thể phát hiện và giải quyết vấn đề bất cứ lúc nào. Ông có thói quen hắng giọng vào buổi sáng, ra ngoài bị ngứa cổ, phải che miệng chạy về phòng mới dám ho lên một tiếng, vì sợ ho ở trong sân sẽ làm kinh động đến Mao Trạch Đông. Sau khi kiến quốc, Mao Trạch Đông họp ở sảnh Diên Niên, ông đều phải đi kiểm tra trước, duy trì sự cảnh giác cao độ giống như trong thời kỳ chiến tranh. Thậm chí cửa xe của Mao Trạch Đông khép không chặt, đèn flash chụp ảnh của phóng viên làm chói mắt Mao Trạch Đông, hay có bóng người xuất hiện ở nơi xe Mao Trạch Đông chạy qua là ông cũng phải cho người truy tìm cho bằng được, thực sự có thể nói là quan tâm che chở tỉ mỉ đến từng chân tơ kẽ tóc, không bỏ sót một chút xíu nào.

Tình hình thực tế về việc Chu Ân Lai quan tâm che chở Mao Trạch Đông còn có thể nhìn thấy qua một lần mừng sinh nhật.

Chu Ân Lai phản đối việc mừng sinh nhật; bản thân chưa từng mừng sinh nhật bao giờ, nhưng lại từng tổ chức sinh nhật một lần cho Mao Trạch Đông.

Chu Ân Lai phản đối việc mừng sinh nhật cho chính mình, từng để lại cho tôi ấn tượng và bài học sâu sắc. Đó là năm 1960, sinh nhật lần thứ 62 của Thủ tướng, tôi và Tôn Duy Thế bàn bạc, quyết định tổ chức sinh nhật không công khai cho Thủ tướng một lần.

Lúc đó Đại tỷ không có nhà, tôi theo phân công đã bàn bạc với Tôn Duy Thế, trước tiên tìm đầu bếp Quế Hoài Vân. Trước giải phóng, ông là một đầu bếp nổi tiếng ở Hoa Phụ Đài Nam Kinh, tay nghề rất cao. Vì trước đây để làm thêm vài món ngon cho Thủ tướng ăn, ông từng bị Thủ tướng phê bình nhiều lần là "lãng phí", bị "huấn mòn" tai nên có chút do dự. Tôi nói: "Không sao đâu, bác cứ làm ít mì tương đen trước, đây là mì sinh nhật, mang ý nghĩa trường thọ; sau đó làm thêm một quả đào thọ lớn, tùy cơ ứng biến, nếu mang lên được thì mang, không mang lên thì thôi."

Sư phụ Quế nào lại không muốn tổ chức sinh nhật cho Thủ tướng? Tình cảm của ông dành cho Thủ tướng vô cùng sâu sắc, không chỉ bởi tinh thần làm việc quên mình của Thủ tướng làm ông cảm động, mà vào thời khắc then chốt, Thủ tướng còn đứng ra bảo vệ ông. Đó là trong phong trào "Tam phản", có người nói trong nhà Sư phụ Quế có không ít đồ sứ cao cấp, toàn là đồ tinh xảo. Một đầu bếp thì lấy đâu ra lắm đồ sứ tinh xảo như vậy? Chắc chắn là không trong sạch. Thủ tướng sau khi biết chuyện, đã nói:

"Trước giải phóng, một đầu bếp nổi tiếng trong nhà có ít đồ sứ cao cấp thì có sao đâu? Các cậu quá thiếu kiến thức, làm loạn cào cào lên rồi!"

Sư phụ Quế bình thường bị phê bình nhiều là vì Thủ tướng liêm khiết tiết kiệm, không dung thứ cho chút lãng phí xa hoa nào, nhưng vào thời điểm then chốt lại được bảo vệ. Điều đó cho thấy Thủ tướng từ đáy lòng là người quan tâm che chở người khác. Ông cũng nghĩ làm mì tương đen thì không tính là lãng phí, dùng bột mì nặn hấp một "quả đào thọ" lại càng không tính là gì, liền làm theo ý tôi.

Hôm đó, Thủ tướng họp Quốc vụ viện, chúng tôi đợi hoài đợi mãi không thấy về. Tôn Duy Thế đã hào hứng đến trước, theo phân công, cô ấy mang theo một chiếc bánh kem sinh nhật. Cũng không dám bày lên bàn ăn, mà mang thẳng ra bếp để quan sát tình hình.

Thủ tướng cuối cùng cũng về đến nơi, chúng tôi lập tức dọn cơm cho ông, bưng mì tương đen lên trước. Thủ tướng cầm đôi đũa lên, vừa định ăn, bỗng nhận ra bầu không khí có điều bất thường, có lẽ liên quan đến sắc mặt vui mừng của chúng tôi chăng? Ông bỗng ngước mắt lên nhìn chằm chằm tôi hỏi: "Có chuyện gì thế, sao hôm nay lại ăn mì?"

Thấy dáng vẻ cảnh giác của ông, trong lòng tôi kêu khổ: Tiêu rồi, Thủ tướng nhận ra hôm nay là sinh nhật mình rồi... Quả nhiên, ông đặt bát đũa xuống: "Tôi không ăn nữa."

Tôi vội vàng giải thích: "Cái này không phải làm riêng cho sinh nhật của Thủ tướng đâu, tình cờ đúng lúc làm mì thôi..."

Thủ tướng tức giận nói lớn tiếng: "Cậu đây là lạy ông con ở bụi này!"

"Lâu lắm rồi không được ăn mì, đây là sự thật, cho nên tiện tay làm mì thôi..." Thấy Thủ tướng không thèm đếm xỉa, tôi vội chạy ra sau nhờ Tôn Duy Thế giúp đỡ khuyên nhủ. Tôn Duy Thế vốn định tìm cơ hội dâng bánh kem cho Thủ tướng, nghe thấy Thủ tướng nổi giận, vội vàng rụt tay lại:

"Không được đâu, nếu tôi mà đi khuyên, thì miếng bánh kem này cũng tiêu đời luôn..."

Đang lúc lo lắng, thì từ trên trời rơi xuống một vị cứu tinh. Tôi nghe thấy tiếng nói cười sang sảng của Trần lão tổng truyền đến từ ngoài cửa. Tôi ba chân bốn cẳng chạy ra đón, ghé vào tai Trần lão tổng nói: "Hôm nay là sinh nhật Thủ tướng, chúng tôi làm cho ông ấy bát mì, ai ngờ ông ấy nổi giận, cơm cũng chẳng thèm ăn. Đành phải phiền Lão tổng ra tay giúp đỡ khuyên nhủ rồi."

Trần Nghị mỉm cười gật đầu, sải bước đi nhanh vào cửa, vừa vào cửa đã lớn tiếng la làng: "Hay nhỉ, hôm nay có mì ăn à, vừa hay tôi cũng thích ăn mì, lâu lắm rồi không được ăn. Thủ tướng, tôi ăn ké một chút được không?"

Vừa nói, ông ấy đã ngồi xuống bàn ăn rồi. Thủ tướng đành chịu, hết cách, đành phải cầm đũa cùng ăn với Trần Nghị.

Hỏi:

"Còn món gì nữa không?" Trần Nghị nhìn chằm chằm tôi hỏi. Bởi vì chỉ ăn một bát mì tương đen thì trông có vẻ thiếu không khí quá.

"Thủ tướng không cho dọn lên." Tôi nhỏ giọng lầm bầm.

"Mang lên chứ, khách đến nhà rồi mà không dọn đồ ngon lên à?"

Tôi liếc nhìn Thủ tướng, thấy ông mặt lạnh tanh không hề muốn vì chuyện này mà nể mặt Trần lão tổng, thế nên không dám nhúc nhích.

"Vậy thôi, cứ ăn mì tương đen vậy." Trần Nghị thấy vậy cũng đành không ép tiếp chuyện dọn món lên nữa. Kết quả là, miếng bánh kem sinh nhật và quả đào thọ làm bằng bột mì đó, đều bị các nhân viên chúng tôi chia nhau ăn sạch.

Trái ngược hoàn toàn với lần mừng sinh nhật này chính là những gì đã xảy ra vào ngày sinh nhật Chủ tịch Mao năm 1974.

Ngày 24 tháng 12 năm 1974, tôi giữ chức Tổng đội trưởng, dẫn theo tổ quân y gồm vệ sĩ Cao Chấn Phổ và các chuyên gia bác sĩ Ngô Đức Thành, Trương Tá Lượng, y tá Từ Phụng Sinh, hộ tống Thủ tướng đi Trường Sa báo cáo với Chủ tịch về mọi công tác chuẩn bị cho Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc khóa IV.

Cuộc nói chuyện lần này có lẽ khá vui vẻ. Thủ tướng bước ra liền nói: "Chủ tịch giữ tôi ở lại thêm hai ngày nữa, các cậu cũng có thể xả hơi hai ngày."

Hai ngày đó, chúng tôi quả thực đã được xả hơi. Sau này mới biết, trong cuộc nói chuyện lần này, Chủ tịch đã bày tỏ sự tín nhiệm hoàn toàn đối với Chu Ân Lai, đối với kế hoạch kinh tế do Chu Ân Lai trình Đại hội Nhân dân toàn quốc khóa IV thông qua, nhân sự lãnh đạo của Đại hội Nhân dân và Quốc vụ viện do ông bố trí, v.v., đều dành cho sự khẳng định và ủng hộ đầy đủ.

Tâm trạng của Thủ tướng rất tốt, hai ngày này ông đã đi dạo cùng chúng tôi, còn chơi bài poker một lần. Khi chơi bài, Thủ tướng nhân lúc xào bài liền nhìn mọi người hỏi: "Các cậu đã đến Thiều Sơn bao giờ chưa?"

Chúng tôi lần lượt đáp: "Vẫn chưa đi lần nào."

"Các cậu đi theo tôi bận rộn suốt, không có cơ hội. Không đến Thiều Sơn thì các cậu sẽ không thể thực sự lĩnh hội được ý nghĩa của câu 'Trung Quốc sản xuất ra một Mao Trạch Đông'." Thủ tướng trang nghiêm gật đầu, tăng thêm sức nặng cho câu nói. Sau đó cất cao giọng nói: "Thế này nhé, các cậu có thể chia ca luân phiên đi một chuyến."

Chúng tôi đồng thanh nói: "Có cơ hội, chúng tôi sẽ đi cùng Thủ tướng."

Thủ tướng mỉm cười: "Được thôi, có cơ hội chúng ta sẽ lại cùng đi."

Sáng ngày 26 tháng 12, Thủ tướng nói với tôi và Cao Chấn Phổ: "Hôm nay là sinh nhật Chủ tịch, các cậu có biết không?"

"Biết ạ."

"Tôi muốn mời mọi người đi ăn cơm." Thủ tướng vui vẻ nói.

Khoảnh khắc đó, điều đầu tiên tôi nghĩ đến chính là cảnh tượng Thủ tướng tức giận không chịu ăn mì thọ vào sinh nhật năm 62 tuổi. Thế mà bây giờ ông lại muốn mời khách mừng sinh nhật Chủ tịch...

"Mời những ai vậy ạ?" Tiểu Cao hỏi.

"Chính là những người ở tòa nhà này, cộng thêm mấy đồng chí phụ trách của tỉnh và quân khu nữa, à, các cậu hỏi lại hai cô kia xem có đến không?"

Hai cô mà Thủ tướng nhắc đến chính là Vương Hải Dung và Đường Văn Sinh.

Tâm trạng Thủ tướng tốt như vậy, mọi người đều vô cùng vui mừng. Cao Chấn Phổ còn gọi điện thoại cho Vương Hải Dung.

Vương Hải Dung hỏi trong điện thoại: "Tòa nhà số 3 có đi không?"

Tòa nhà số 3 là ám chỉ Vương Hồng Văn. Thói quen hồi đó, lãnh đạo ở tòa nhà số mấy thì gọi tắt là tòa nhà số mấy. Cao Chấn Phổ nói trong điện thoại: "Thủ tướng không mời Vương Hồng Văn."

Vương Hải Dung nói: "Vậy được, tôi tham gia."

Lúc đó bệnh ung thư của Thủ tướng đã rất nghiêm trọng, ông bay từ bệnh viện đến Trường Sa. Ung thư bàng quang là tuyệt đối không được uống rượu, hai năm trước khi Tổng thống Nixon thăm Trung Quốc, Thủ tướng đã không thể uống rượu được nữa, chỉ dùng môi nhấp nhấp để bày tỏ ý nghĩa. Thế nhưng lần này, ông lại nâng ly nói: "Chúng ta hãy cùng nhau chúc Chủ tịch Mao trường thọ khỏe mạnh."

Nói xong, Thủ tướng ngửa cổ uống cạn ly Mao Đài. Dạ dày của ông rõ ràng không thể chịu đựng nổi, cổ họng ông động đậy một cái, hai gò má tái nhợt ửng lên hai vệt đỏ. Nhưng ông vẫn luôn mỉm cười. Đó là ly rượu cuối cùng mà tôi thấy Thủ tướng uống.

Ly rượu cuối cùng đã dành để chúc mừng cho Mao Trạch Đông.

Chu Ân Lai tuyệt đối trung thành với Mao Trạch Đông, khi chúng tôi nói trong đó có sự ảnh hưởng của di sản văn hóa Trung Quốc, thực ra đã bao hàm cả những nội dung mới hoàn toàn khác với tư tưởng "trung quân" suốt mấy ngàn năm qua. Sự trung thành này bao hàm cả sự trung thành với sự nghiệp và tín ngưỡng, và trước hết là bắt nguồn từ sự trung thành với nhân dân.

Thời kỳ đàm phán Trùng Khánh, từng có phóng viên hỏi Chu Ân Lai: "Thưa ông Chu, trước đây ông từng công tác dưới sự lãnh đạo của Trần Độc Tú, Cù Thu Bạch, Vương Minh..., bây giờ lại công tác dưới sự lãnh đạo của ông Mao, ông giải thích sự thay đổi này như thế nào?"

Đại ý câu trả lời của Chu Ân Lai là: Ai có thể đại diện cho lợi ích căn bản của nhân dân và cách mạng, tôi sẽ lựa chọn người đó. Tôi ủng hộ Chủ tịch Mao bởi vì ông ấy đại diện cho lợi ích của nhân dân một cách tốt nhất.

Huy hiệu này. 1/3 diện tích là chân dung Mao Trạch Đông, 2/3 diện tích là năm chữ vàng "Phục vụ nhân dân"; huy hiệu này, Chu Ân Lai vẫn luôn đeo cho đến khi qua đời; huy hiệu này, Chu Ân Lai không đồng ý dùng bất kỳ huy hiệu chỉ có chân dung Mao Trạch Đông nào để thay thế. Huy hiệu này không nghi ngờ gì đã phản ánh thế giới nội tâm của Chu Ân Lai, phản ánh vị trí và mối quan hệ giữa nhân dân, Mao Trạch Đông và bản thân trong lòng ông. Về điểm này, tôi muốn dẫn trước một đoạn đối thoại giữa y tá chăm sóc sức khỏe của Chu Ân Lai là Trịnh Thục Vân và phóng viên.

Trịnh Thục Vân: Đó là thời kỳ đầu của cuộc "Cách mạng văn hóa". Có một buổi tối tôi đi làm ca đêm. Ban ngày hoạt động của Thủ tướng quá nhiều? Công việc quá bận rộn, làm gì có thời gian mà lo đến chuyện điều trị chăm sóc sức khỏe chứ. Lúc đó sức khỏe của ông cũng rất tốt, cho nên việc điều trị chăm sóc sức khỏe vô cùng đơn giản. Thế cho nên tôi thường hay đến xem vào buổi tối xem có việc điều trị nào cần làm không.

Hôm đó tôi đi đến cửa phòng làm việc của Thủ tướng, nhìn thấy cửa đang khép hờ, tôi bèn rướn người nhìn trộm vào trong một cái. Nhìn thấy hôm nay Thủ tướng phá lệ không cúi đầu làm việc. Trên bàn bày la liệt một đống huy hiệu kỷ niệm Mao Chủ tịch, ông đang đứng nghiêng người ở đó cẩn thận lựa chọn từng chiếc. Tôi nhìn thấy liền rất vui mừng. Bởi vì hồi đó, huy hiệu Mao Chủ tịch thịnh hành khắp toàn quốc, trong tay ai cũng có một đống, thường hay lôi ra so sánh, đổi chép cho nhau, sở hữu được một chiếc huy hiệu đẹp là giống như vớ được báu vật, đi khoe khoang khắp nơi với mọi người. Tôi thấy trên bàn Thủ tướng có nhiều huy hiệu đẹp như vậy thì mắt sáng lên, bước chân không nhúc nhích nổi, muốn xem có gì mới không. Thủ tướng ngẩng đầu lên thấy là tôi liền vẫy tay nói: "Vào đi, vào đi." Bình thường tôi không vào phòng làm việc của ông, lần này bởi vì thấy ông rõ ràng đang nghỉ ngơi, cho nên tôi đã đi vào. Thủ tướng nói: "Lại đây xem mấy chiếc huy hiệu này xem, tôi nhìn đi nhìn lại chỉ thích mỗi chiếc này thôi." Tôi thò đầu qua nhìn, không phải là chân dung Chủ tịch, mà là chiếc huy hiệu chữ "Phục vụ nhân dân" do Chủ tịch viết tay. Sau này ông vẫn luôn đeo nó trên ngực cho đến khi qua đời.

Phóng viên: Chiếc đeo sau này cũng là một chiếc giống như vậy, nhưng không phải là chiếc này. Tráng Tá Lượng (bác sĩ chăm sóc sức khỏe của Thủ tướng) đã từng kể với tôi một chuyện thế này. Năm 1967, phe nổi loạn muốn đập nát Hội chợ Quảng Châu mùa xuân, thấy rõ là không thể khai mạc kịp thời, Thủ tướng đã thân chinh bay tới Quảng Châu để làm công tác tư vấn với phe nổi loạn. Dường như là sau một bữa tối, Thủ tướng vừa đứng dậy, nhân viên phục vụ của nhà khách, một cô bé rất trẻ bước tới. Nói: "Thủ tướng, cháu đổi huy hiệu với bác nhé." Thủ tướng thấy cô bé hoàn toàn không hề sợ sệt, mỉm cười khen ngợi, nói: "Ồ, cháu thích chiếc bác đeo này à? Được chứ, vậy tặng cho cháu đấy." Cô bé quả thực rất dũng cảm, bước lên trước một bước, tự tay tháo huy hiệu trên ngực Thủ tướng xuống, lại đem huy hiệu chân dung của mình đeo lên ngực Thủ tướng. Đợi xử lý xong việc, lúc nghỉ ngơi vào buổi tối, Thủ tướng đã tháo chiếc huy hiệu chân dung đó xuống, thay lại bằng một chiếc huy hiệu "Phục vụ nhân dân". Hóa ra bên người ông vẫn mang theo một chiếc dự phòng. Có thể thấy đó không phải là chiếc ban đầu.

Trịnh Thục Vân: Đúng vậy, lúc đó trên bàn huy hiệu "Phục vụ nhân dân" không chỉ có một chiếc, tôi thấy Thủ tướng khen hay, cũng lấy một chiếc, đến nay vẫn giữ gìn cẩn thận đấy!

Khoảng năm 195X, thời gian cụ thể không nhớ chính xác lắm, Khách sạn Hòa Bình vừa mới xây dựng xong, một nhân sĩ dân chủ nổi tiếng đến khách sạn, lính gác của chúng ta không nhận ra ông ta nên đã chặn lại. Các nhân vật lãnh đạo của Đảng Cộng sản có rất nhiều câu chuyện tuân thủ lính gác, tuân thủ chế độ và kỷ luật, nhưng vị này không phải là lãnh đạo Đảng Cộng sản, mà là lãnh đạo đảng phái dân chủ, liền tức khắc nổi giận, giơ chiếc gậy chống giáng mạnh một cái vào lính gác. Lính gác đương nhiên không dám đánh trả rồi.

Chu Ân Lai bình thường vô cùng tôn trọng, lịch sự, nhường nhịn đối với vị nhân sĩ dân chủ nổi tiếng này, có thể nói là lễ nghĩa rất cao, nhưng khi nghe được chuyện này thì lại không chịu để yên, lập tức đi tìm vị nhân sĩ dân chủ này để phân phải trái:

"Anh làm thế này là xâm phạm nhân quyền rồi đấy chứ!" Chu Ân Lai rất ít khi có thái độ nghiêm khắc như vậy với nhân sĩ dân chủ, "Ngay cả Chủ tịch Mao cũng không thể chạm vào một ngón tay của người lính chúng ta, sao anh lại có thể dùng gậy gõ vào đầu lính gác chúng ta chứ! Anh cũng là người chủ trương bình đẳng bác ái, cầm gậy đánh vào đầu người ta thì có thể gọi là bình đẳng sao? Người khác đánh anh một gậy anh có chịu không? Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân mà, đây đâu phải do Marx nói, đây là câu nói cũ của người Trung Quốc, chẳng lẽ anh lại không hiểu sao?"

Vị nhân sĩ dân chủ đó vô cùng ngượng ngùng tự kiểm điểm bản thân. Đầu thập niên 50 có rất nhiều bàn tán về "nhân quyền", thường xuyên có thể nghe thấy những câu nói như "không cho phép xâm phạm nhân quyền". Điều để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong tôi chính là lần phê bình nhân sĩ dân chủ này của Thủ tướng.

Đến cuối thập niên 50, những lời bàn về "nhân quyền" thưa dần đi. Những mệnh lệnh cưỡng chế lúc bấy giờ rất phổ biến, thế nhưng tôi vẫn nghe được những lời nói về "nhân quyền" từ miệng Thủ tướng.

Tháng 7 năm 1958, tôi đi theo Thủ tướng và Trần Vân đến tham quan An Quốc, Định Huyện, Từ Thủy v.v.. Từ Thủy thi hành mệnh lệnh cưỡng chế, dỡ bỏ hết nhà cửa của người dân, cải tạo thành lầu hai tầng vách đất thuần nhất, là vì câu cảnh đẹp cộng sản chủ nghĩa "Lầu trên lầu dưới, đèn điện điện thoại". Khi tôi cùng Thủ tướng bước vào tòa nhà vách đất u ám không có đèn điện và điện thoại đó, tôi nhìn thấy mày Thủ tướng nhíu chặt. Lãnh đạo địa phương còn đang hớn hở khoe khoang kinh nghiệm và thành tích bước chân vào "cộng sản chủ nghĩa" trước thời hạn của họ cơ đấy.

“Đủ rồi.” Thủ tướng Chu không khách khí ngắt lời giới thiệu, tôi phát hiện trong mắt ông lóe lên những giọt nước mắt, giọng nói nghẹn ngào và run rẩy: “Các anh làm thế này là xâm phạm nhân quyền rồi! Người dân miền Bắc ngủ giường sưởi, đây là thói quen truyền thống mấy ngàn năm, các anh cưỡng chế dỡ bỏ, không cho ngủ giường sưởi, người dân không sinh bệnh mới là lạ...”

“Trời cao hoàng đế xa,” Trần Vân buồn bã nói; “Quả thực là vô pháp vô thiên!”

Đầu thập niên 60, đội tuyển bóng chuyền nữ Nhật Bản xưng bá thế giới, Thủ tướng cho rằng nên thỉnh giáo Nhật Bản, liền bàn bạc với Hạc lão tổng, mời huấn luyện viên bóng chuyền Nhật Bản Ô Thùng đến Trung Quốc.

Thủ tướng đến xem Ô Thùng huấn luyện, khí thế đó quả thực khiến người ta có cảm giác hoàn toàn mới mẻ, thực sự khiến người ta liên tưởng đến tinh thần "Võ sĩ đạo" trong thời kỳ chiến tranh. Tiếng gầm thét, tiếng hô hào, bóng chuyền bắn ra như pháo liên thanh: Các cô gái Trung Quốc quả thực bị hành hạ thảm hại, khiến các nhà lãnh đạo Trung Quốc xem xong ai nấy đều trợn tròn mắt, quên cả thở.

Huấn luyện kết thúc, Thủ tướng thở phào một hơi lớn, giống như vừa ngoi đầu từ trong nước đá lên vậy. Ông bước tới, bắt tay Ô Thùng, nói rất nhiều lời cảm ơn hay ho, sau đó đổi giọng.

“Trong huấn luyện, yêu cầu các cô gái của chúng ta nghiêm khắc thế nào cũng được, 'thầy nghiêm thì có trò giỏi' mà. Nhưng có một điểm, không được đánh các cô gái của chúng ta. Ở Nhật Bản các anh có thể làm thế, nhưng ở Trung Quốc thì không được. Chế độ xã hội của hai nước khác nhau.” Thủ tướng Chu nói đến đây, làm dịu giọng điệu, cười bổ sung: “Chúng ta là nước xã hội chủ nghĩa cơ mà, phải tôn trọng nhân quyền, chế độ của chúng ta không cho phép đánh người.”

Năm 1966. Tại Hình Đài, Hà Bắc xảy ra động đất, tôi đi theo Chu Ân Lai đến hiện trường. Thủ tướng bất chấp sự đe dọa của dư chấn, tự mình chỉ huy công tác cứu hộ.

Một bà lão nông thôn vì đứa con trai duy nhất của bà chết trong trận động đất mà đau đớn vô cùng. Thủ tướng bước đến trước mặt bà, dùng hai tay nắm chặt tay bà, ngấn lệ nói: “Bà cứ coi cháu như con trai của mình đi!”

Người quản lý báo cáo với ông sổ sách thu chi tiền ăn, báo cáo đến khoản muối ăn, vì tăng lên một xu, ông lập tức vứt bát cơm trong tay xuống, kêu lên: “Từ bao giờ mà tăng giá vậy? Sao tôi lại không biết cơ chứ!”

Ông lập tức bảo chúng tôi mời người phụ trách có liên quan đến, tra hỏi cho rõ ràng, đồng thời yêu cầu làm rõ lần tăng giá này sẽ có ảnh hưởng lớn thế nào đến nông dân ở các vùng nghèo khó?...

Một người Mỹ từng nói: “Trong số các lãnh đạo cao cấp của đảng và chính quyền Trung Quốc, cho đến nay, Thủ tướng Chu là người được mọi người tôn kính nhất, ông xuất hiện trước những người nam thanh nữ tú ở các góc phố hẻm nhỏ nhiều hơn bất kỳ nhà lãnh đạo nào khác. Ông luôn dành thời gian trò chuyện với dân thường, đến bệnh viện hoặc đến nhà thăm hỏi những công nhân đang đau ốm...”

Chủ tịch Tống Khánh Linh nhân dịp một năm ngày mất của Chu Ân Lai, đã viết những dòng chữ thế này: “Thủ tướng của chúng ta đời sống giản dị, gần gũi dễ gần. Trong đời sống thường ngày, ông hòa làm một với hàng triệu quần chúng bình thường. Dù là trong những năm tháng chiến tranh, hay trong thời kỳ ba năm khó khăn của nước ta, hoặc trong các giai đoạn sinh hoạt khác của ông, ông đều ăn chung một bữa cơm với người dân, quần áo của ông vá lại rồi vá. Trong công tác, ông cùng với các cán bộ ở tầng lớp cơ sở nhất, luôn dùng bữa tại nhà ăn của họ. Ông thường xuyên ăn cơm cùng với lái xe hoặc tổ bay trên máy bay. Bất cứ lúc nào ông cùng họ thảo luận các vấn đề khác nhau, ông hoặc là kể cho họ nghe điều gì đó, hoặc là trưng cầu ý kiến của họ. Kết quả là, Thủ tướng của chúng ta đã giành được sự kính yêu của tất cả mọi người xung quanh, đặc biệt là đã giành được sự kính yêu của thế hệ trẻ. Bất cứ khi nào họ hồi tưởng lại những trải nghiệm cảm động khi ở bên Thủ tướng, họ lại rơi những giọt nước mắt đau buồn.”

Chính vì Chu Ân Lai yêu mến nhân dân sâu sắc đến nhường ấy, cho nên ông mới thể hiện sự trung thành vô hạn với Mao Trạch Đông. Bởi vì Mao Trạch Đông không chỉ là lãnh tụ của giai cấp vô sản, lãnh tụ của Đảng Cộng sản, mà còn là lãnh tụ của nhân dân Trung Quốc.

Tôn chỉ mà Mao Trạch Đông quy định cho đội ngũ của mình chỉ có một: Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Thắng lợi năm 1949 đã chứng minh tính đúng đắn của bài hát đó: “Người mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân, người là đại cứu tinh của nhân dân.” Cuộc “Cách mạng văn hóa” mà ông phát động trong những năm cuối đời, dù sai lầm có nghiêm trọng đến đâu, xét từ động lực và ý nguyện ban đầu của ông, thì không nghi ngờ gì cũng là vì “lợi ích của nhân dân” mà ông vẫn luôn kiên định và kiên trì, chứ không phải vì quyền lực cá nhân như lời đồn đại của một số người.

Năm 1972, Chu Ân Lai mắc bệnh ung thư, rất có thể sẽ qua đời trước Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông sắp phải đối mặt với khoảng trống quyền lực của chính phủ. Ai sẽ là người kế nhiệm? Sự phản bội của Lâm Bão đã đẩy ông vào tình thế tiến thối lưỡng nan.

Người vui mừng nhất hẳn phải là Giang Thanh, Trường Xuân Kiều, Diêu Văn Nguyên, Vương Hồng Văn v.v.. Chu Ân Lai sắp gục ngã, Mao Trạch Đông đã chẳng còn ai để chọn. Diệp Kiếm Anh tuy rằng “đại sự không hồ đồ” nhưng dẫu sao tuổi tác đã cao. Trong số các tướng lĩnh quân đội không có vị nào có thể được các lực lượng phái chung chấp nhận; những nhân vật lãnh đạo có thể được các lực lượng chính trị các phái chấp nhận đều đã bị đánh đổ sạch sành sanh. Bây giờ thế lực thịnh vượng nhất xem ra không ngoài những kẻ trong “Bè lũ bốn tên”, không còn cầu mong gì hơn nữa.

Thế nhưng, điều khiến người ta bất ngờ nhất lại xảy ra. Mao Trạch Đông quyết định mời “kẻ đi theo con đường tư bản số 2” của Trung Quốc là Đặng Tiểu Bình tái xuất!

Đặng Tiểu Bình để giành được thế chủ động trong công tác, thực sự đã viết bản kiểm điểm. Thời đại đó không có ai là không kiểm điểm, kể cả Mao Trạch Đông cũng từng kiểm điểm phải “ba bảy khai”. Thế nhưng, nói Mao Trạch Đông tin tưởng tư tưởng của Đặng Tiểu Bình sẽ “chuyển hướng sang trái”, chi bằng nói Mao Trạch Đông tin tưởng chỉ có Đặng Tiểu Bình mới có thể đảm đương trọng trách lãnh đạo sự vận hành bình thường của cỗ máy quốc gia sau Chu Ân Lai. Ông hiểu rõ Giang Thanh không được, Trường Xuân Kiều và những người khác cũng không ngoại lệ, bàn suông thì được, chứ thực sự bảo bọn họ nắm quyền làm việc thực tế, thì đất nước và nhân dân sẽ gặp tai họa diệt vong. Hàng loạt đánh giá của ông đối với Đặng Tiểu Bình, bao gồm “nhân tài khó có”, “trong số các anh có người sợ ông ấy”, “trình độ chủ nghĩa Mã Liệt cao”, “trong mềm có cứng, kim giấu trong bông”, đều là để tạo cho ông ấy những điều kiện và bầu không khí tốt đẹp khi trở lại làm việc sau hơn bảy năm bị đánh đổ.

Sự trở lại trung tâm quyền lực một lần nữa của Đặng Tiểu Bình, cũng chứng minh sự vô tư của Mao Trạch Đông.

Những phẩm chất cơ bản và tính nhân dân không thể nghi ngờ của Mao Trạch Đông, đã quyết định thái độ trung thành của Chu Ân Lai và đại đa số cán bộ đảng viên đối với Mao Trạch Đông. Sau khi đập tan “Bè lũ bốn tên”, đại đa số cán bộ quần chúng kiên quyết duy trì địa vị lịch sử của Mao Trạch Đông, lại càng chứng minh cho điều này.

Chu Ân Lai trung thành yêu mến Mao Trạch Đông vốn có đặc sắc riêng của ông. Để làm rõ đặc sắc này, chi bằng so sánh với Lâm Bão, rồi lại so sánh với Đặng Tiểu Bình.

Toàn bộ thời kỳ đấu tranh vũ trang, phải nói rằng, Lâm Bão cơ bản đều đứng về phía Mao Trạch Đông. Trong số các nguyên soái, ông là một người có chiến công hiển hách; tuy về mặt tư cách kém hơn Nguyên soái Trần Nghị và những người khác, nhưng vẫn dựa vào chiến công trác tuyệt mà xếp thứ 3 trong số Mười đại nguyên soái. Chu Đức là Tổng tư lệnh, thời kỳ Tỉnh Cương Sơn đã xác lập địa vị lịch sử của mình bằng danh xưng “Chu - Mao”. Bành Đức Hoài là Phó tổng tư lệnh, trong thời kỳ Trường Chinh và khi đến Thiểm Tây, từng kiêm nhiệm chức vụ Tổng tư lệnh. Ngoại trừ hai vị tổng tư lệnh này đã hình thành địa vị của họ trong lịch sử, Lâm Bão không thể vượt qua, các thủ lĩnh quân sự khác đều xếp sau ông.

Bây giờ có một định kiến, đó là “Lâm Bão miệng hô vạn tuế, sau lưng ra tay độc ác”. Cách nói này không đủ toàn diện và cũng không phản ánh được toàn bộ sự thật lịch sử. Nếu Lâm Bão chỉ là một kẻ tiểu nhân như thế, thì với anh minh của Mao Trạch Đông, trí tuệ của bao nhiêu nhân vật lãnh đạo Đảng Cộng sản, đã không để ông ta ở vị trí nguyên soái thứ ba, và cuối cùng còn trở thành người kế nhiệm của Mao Trạch Đông được ghi vào Điều lệ Đảng.

Các đồng chí trong tổ phục vụ Mao Trạch Đông thường kể cho chúng tôi nghe một số tình hình, đôi khi chúng tôi đi theo Chu Ân Lai gặp Mao Trạch Đông cũng có thể cảm nhận được, Lâm Bão từng rất trung thành với Mao Trạch Đông. Biểu hiện của sự trung thành này tuyệt đối không phải là “miệng hô vạn tuế, sau lưng ra tay độc ác” như người ta nói bây giờ, mà trái ngược hoàn toàn, đó là “dám đứng ra cãi chày cãi cối trước mặt, sau lưng hô vạn tuế”.

Trong số các cán bộ cao cấp của Đảng Cộng sản, đặc biệt là trong số các cán bộ quân đội, sau Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương lần thứ hai khóa VII vẫn dám trực diện cãi lại Mao Trạch Đông, người mà nhân viên chúng tôi nhìn thấy và để lại ấn tượng sâu sắc chỉ có hai người. Một người là Bành Đức Hoài, nổi tiếng toàn quốc và lưu danh sử sách vì dám ném mũ, cạo đầu, vung tay chửi thề với Mao Trạch Đông tại Hội nghị Lư Sơn, tôi không cần phải kể nhiều. Một người nữa cãi lại Mao Trạch Đông dữ dội chính là Lâm Bão. Điểm này có lẽ vẫn chưa được nhiều người biết đến, hoặc có người biết nhưng không nói.

Thời kỳ Tỉnh Cương Sơn, trên con đường Trường Chinh, trong chiến tranh kháng Nhật, trong chiến tranh giải phóng, Lâm Bão đã nhiều lần cãi lại Mao Trạch Đông, có lúc cãi rất gay gắt, các bài viết trước đây từng viết Mao Trạch Đông mỉa mai Lâm Bão là “đứa trẻ con”, “cậu biết cái gì”? Kỳ thực Lâm Bão mỉa mai Mao Trạch Đông cũng chẳng nhẹ nhàng gì: “Anh biết thì tôi biết chắc? Anh là nghe nói, còn tôi là tận mắt nhìn thấy ở tiền tuyến!” Rất nhiều người từng chứng kiến cảnh Lâm Bão cãi đến mức Mao Trạch Đông không nói được câu nào, đành phải đồng ý với ý kiến của Lâm Bão.

Trong chiến tranh giải phóng, Lâm Bão đánh trận ở Đông Bắc quả thực rất xuất sắc, ông từng có vài lần bất đồng ý kiến với Mao Trạch Đông. Có ý kiến Mao Trạch Đông đúng, có ý kiến Lâm Bão đúng, cuối cùng ai đúng thì làm theo ý của người đó. Vốn dĩ, việc có ý kiến khác nhau trong công tác là điều bình thường hơn bao giờ hết, thế nhưng đấu tranh chính trị sau đó lại đem sự bất đồng ý kiến này tục hóa đi. Hoặc là “luôn luôn bám sát”, hoặc là “luôn luôn phản đối”. Thế nhưng, sự đánh giá nông cạn và dung tục đó vĩnh viễn sẽ không bao giờ trở thành âm thanh của lịch sử, đó chỉ là một vở hài kịch thoáng qua mà thôi.

Lâm Bão cãi lại Mao Trạch Đông không giống như Bành Đức Hoài thường mang theo sắc thái tình cảm nồng đậm, ông hoàn toàn là thái độ công sự ra trò, không vì việc công mà mích lòng riêng. Mỗi lần ông đi gặp Chủ tịch, cơ bản đều là bàn về công việc, không có giao tình riêng tư gì mấy. Ông gặp Chủ tịch rất ít khi có nét mặt cười, không mời mà tự ngồi, hơn nữa tác phong quân nhân rất đậm nét, thường là ưỡn ngực ngồi ngay ngắn, hai mắt nhìn thẳng vào Mao Trạch Đông, có việc thì nói việc, không có việc thì cáo từ. Khi bàn việc, cơ bản là mặt lạnh tanh, việc cần báo cáo thì báo cáo, việc cần nghe chỉ thị thì nghe chỉ thị, nghe thấy ý kiến khác nhau, cái thì tiếp nhận, cái thì tranh luận. Khi ông tranh luận, không hề la hét cãi vã, giọng điệu từ đầu đến cuối luôn bình thản, nhạt nhẽo, thích nói một câu: “Không phải thế đâu.” Sau đó trình bày ý kiến của mình. Các đồng chí trong tổ nhiều lần chứng kiến ông kiên trì giữ vững ý kiến của mình.

Dám thẳng thắn cãi lại "không phải chuyện đó", "anh biết tôi biết chứ? Anh là nghe nói, tôi là tận mắt thấy!" nhưng sau lưng lại không cho phép người khác nói một chữ "không" về Mao Trạch Đông. Ông chỉ tranh luận với Mao Trạch Đông ở riêng tư khi đối mặt, chưa từng tranh luận trong các cuộc họp công khai, mà toàn lực duy trì và ủng hộ Mao Trạch Đông. Có thành tích, quy cho Mao Trạch Đông; có sai lầm, tính cho mình hoặc cho tất cả mọi người.

Ví dụ như trên chiến trường Đông Bắc, Mao Trạch Đông từng muốn không cho Quốc Dân Đảng tiến vào Đông Bắc, dùng vũ lực chặn họ lại. Lâm Bưu hết lần này tới lần khác tranh luận, hết lần này tới lần khác giãi bày ý kiến của mình, Mao Trạch Đông mới thay đổi phương châm: Nhường đường lớn, chiếm lấy hai bên. Nhờ thế chúng ta giành được thế chủ động, Lâm Bưu không nói ý kiến của mình đúng, mà nói Chủ tịch Mao anh minh, công lao quy về Mao Trạch Đông.

Lại ví dụ như Đại hội bảy vạn người, chính Mao Trạch Đông đã tự kiểm điểm, nhưng Lâm Bưu lại nói ba năm khó khăn là vì chúng ta không hoàn toàn nghe lời Chủ tịch Mao, không hành động theo chỉ thị của Chủ tịch Mao.

Chính nhờ kiểu tranh luận riêng tư nhưng công khai ủng hộ; đối mặt cãi lại, sau lưng hô vạn tuế này, ông mới giành được sự tin tưởng của Mao Trạch Đông, thậm chí trong một thời kỳ nhất định đã nhận được sự thừa nhận của đa số người trong toàn đảng. Ví dụ như Thủ tướng Chu từng nhiều lần khen ngợi ông, tuyên truyền về ông trước mặt chúng ta, nói "Lâm Bưu có tài, biết đánh trận." Mỗi lần gặp Lâm Bưu, Thủ tướng đều thể hiện sự tôn trọng. Đến khi Lâm Bưu lên làm Phó thống soái, Thủ tướng lại càng tôn trọng ông hơn. Ngay cả ở Lư Sơn, sau khi Lâm Bưu bị Chủ tịch Mao phê bình, khi âm mưu phản cách mạng của ông ta chưa bị phơi bày công khai, Chu Ân Lai vẫn tôn trọng ông ta, đồng thời cố gắng hết sức tìm cách hàn gắn rạn nứt giữa Thống soái và Phó thống soái.

Khi Lâm Bưu cầm "Sách đỏ" đuổi theo bên cạnh Mao Trạch Đông hô vạn tuế, ông ta đã bắt đầu trở nên bất trung, và cuối cùng phát triển thành "trước mặt hô vạn tuế, sau lưng ra tay độc ác". Nhưng cũng không hoàn toàn là trước mặt hô vạn tuế, vẫn có lúc nổi nóng trước mặt Mao Trạch Đông. Việc nổi nóng lúc này không còn vì tranh luận công việc nữa, mà vì dã tâm làm Chủ tịch nước không thực hiện được nên mới nổi nóng.

Ví dụ như đêm pháo hoa ngày Quốc tế Lao động 1 tháng 5 năm 1971, chúng ta cùng Thủ tướng đến Thiên An Môn trước thời gian. Mỗi khi có hoạt động kiểu này, Thủ tướng nhất định phải đến hiện trường trước, tự mình kiểm tra các công tác chuẩn bị khác nhau. Từ việc bài trí bàn ghế, sắp xếp chỗ ngồi cho đến vệ sinh ăn uống, bảo vệ an toàn đều phải kiểm tra thật kỹ lưỡng. Sau đó, đi theo đúng tuyến đường vào của Mao Trạch Đông một lượt, vừa đi vừa lưu ý quan sát xem có chỗ nào chưa thỏa đáng hay không. Ông quá quen thuộc với tính cách và thói quen của Chủ tịch. Tôi nhớ có lần Mao Trạch Đông tiếp khách, Chu Ân Lai đến hiện trường "diễn tập" trước, đi một vòng, phát hiện mép thảm có một sợi dây điện, ông liền chỉ vào đó và nói: "Chủ tịch sẽ đi từ đây, sợi dây này phải luồn xuống dưới thảm, đừng làm Chủ tịch vấp ngã." Sau đó khi Mao Trạch Đông đến hiện trường tiếp khách, tuyến đường đi quả nhiên hoàn toàn trùng khớp với con đường Chu Ân Lai đã đi khi "diễn tập".

Lần này Chu Ân Lai cũng "diễn tập" một lượt, từ lúc bước lên Thiên An Môn cho đến khi vào chỗ ngồi. Nhìn từ dưới lầu lên trên lầu, chỗ ngồi của Mao Trạch Đông là chiếc ghế đầu tiên ở bên phải sát lan can, đối diện với ông, tức là chiếc ghế đầu tiên ở bên trái sát lan can là Lâm Bưu.

Sau khi đã kiểm tra xong xuôi, các nhà lãnh đạo trung ương lần lượt đến nơi. Phàm là các hoạt động trên Thiên An Môn, các nhà lãnh đạo trung ương đa số đều đến trước Mao Trạch Đông, ngồi trò chuyện trong phòng nghỉ ở đại điện. Chẳng mấy chốc, thân vương Sihanouk được Đổng Tất Vũ hộ tống cũng tới phòng nghỉ. Trong phòng nghỉ có một tấm bình phong, ông nghỉ ngơi ở phía sau bình phong.

Thế nhưng, Lâm Bưu vẫn chưa tới. Thủ tướng chốc chốc lại xem đồng hồ, nhíu mày, gọi thư ký điện thoại giục giã. Bởi vì trước đây thường là Lâm Bưu đến trước, đợi ở bên dưới Mao Trạch Đông, sau đó mới đi theo Mao Trạch Đông cùng lên Thiên An Môn.

Lần này Lâm Bưu mãi vẫn không tới. Trước đó, Thủ tướng đã gọi điện cho Văn phòng Lâm Bưu, bên đó trả lời rằng: "Phó chủ tịch Lâm sức khỏe không tốt, các hoạt động buổi sáng đã tham gia rồi, buổi tối sẽ không tham gia nữa."

Trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", việc lên Thiên An Môn đã trở thành một màn lộ diện chính trị. Theo lệ thường, Mao Trạch Đông xuất hiện, Lâm Bưu nhất định phải xuất hiện cùng lúc, nhằm thể hiện sự đoàn kết và mối quan hệ kế thừa. Bây giờ bỗng nhiên thiếu mất Phó thống soái, ở trong và ngoài nước sẽ gây ra chấn động và phỏng đoán.

Cho nên Thủ tướng kiên quyết mời Lâm Bưu tham gia. Ông mời Lâm Bưu nghe điện thoại, trên mặt lộ rõ vẻ lo lắng chân thành: "Phó chủ tịch Lâm, buổi tối vẫn xin mời ngài đến tham dự dạ hội pháo hoa... Sức khỏe không tốt thì có thể không tham gia đến hết, Chủ tịch sắp đến xem pháo hoa rồi, ngài không tham gia thì không ổn. Những hoạt động thế này phải đối mặt với quần chúng nhân dân, đối mặt với khán giả cả nước..."

Lâm Bưu cuối cùng cũng đồng ý tham gia.

Thế nhưng, ông ta nhất định không chịu đến Thiên An Môn trước để đợi Mao Trạch Đông cùng lên thành lầu. Xe của Mao Trạch Đông đến nơi, sau khi xuống xe chỉ nhìn thấy Chu Ân Lai, không nhìn thấy Lâm Bưu.

"Chủ tịch," Chu Ân Lai giải thích. "Phó chủ tịch Lâm sức khỏe không được tốt lắm, có lẽ sẽ đến muộn một lát."

Mao Trạch Đông tỏ ra như không có chuyện gì nói một câu: "Đối với bệnh tật của mình, cậu ta luôn áp dụng biện pháp duy tâm."

Nhiều năm sau, Hồ Diệu Bang từng đánh giá với Tăng Chí - phu nhân của Đào Trúc rằng: "Thực ra, Chủ tịch cũng không thích Lâm Bưu. Sức khỏe cậu ta không tốt, đối với bệnh tật của mình lại luôn mang thái độ duy tâm."

Tuy nhiên, sau Hội nghị Lư Sơn năm 1970, việc Lâm Bưu không được Mao Trạch Đông yêu thích nữa không chỉ vì sức khỏe kém, mà còn vì dã tâm chính trị đã bị phơi bày đó. Đêm mùng 1 tháng 5 năm 1971, khi Mao Trạch Đông một mình bước lên lầu thành Thiên An Môn, Lâm Bưu đã không chỉ dám cãi lại Mao Trạch Đông trong những buổi nói chuyện riêng tư ở góc khuất, mà trước mặt các nhà lãnh đạo cấp cao, trong những dịp công khai, cũng đã biểu lộ sự căng thẳng trong mối quan hệ với Mao Trạch Đông.

Ngoài bình phong vang lên một tràng tiếng động ồn ào náo nhiệt, Mao Trạch Đông nghe thấy một quen thuộc, chậm rãi nhìn về phía đầu bình phong. Chu Ân Lai dẫn Trần Nghị đi tới.

"Chủ tịch," Trần Nghị khựng lại một bước, mang theo ý nghĩa đứng nghiêm, "Tôi đến rồi..."

Trước đây, Trần Nghị mỗi khi gặp Mao Trạch Đông, luôn đứng nghiêm người hô lớn một tiếng "Chủ tịch, tôi đến rồi!" Sau đó sẽ nhiệt tình tiến lên bắt tay, rồi nhiệt tình đàm đạo thi ca bàn luận văn chương. Sau khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, Mao Trạch Đông đã "phong" Trần Nghị làm "đại biểu phái hữu", ít nhất là đã gây ra tổn thương tình cảm rất lớn trong lòng các đồng chí lão thành và nhân viên công tác chúng ta, cho đến tận bây giờ những "lão nhân" chúng ta nhắc lại chuyện xưa, vẫn cảm thấy Mao Trạch Đông làm như vậy tỏ ra không dung được người, không tôn trọng người. Gây ra tổn thất rất lớn cho cả người khác lẫn bản thân.

Trong lịch sử, Chu Ân Lai và Trần Nghị đều từng phản đối Mao Trạch Đông. Do thân phận và sức ảnh hưởng lúc bấy giờ của họ, cao hơn Lâm Bưu rất nhiều; Lâm Bưu không đủ tư cách phản đối Mao Trạch Đông, cùng lắm chỉ là có ý kiến khác biệt về những vấn đề cụ thể. Chu Ân Lai và Trần Nghị thì không giống vậy, đầu những năm 30 họ đều từng thay thế vị trí lãnh đạo Hồng quân của Mao Trạch Đông.

Thế nhưng, trong số các nhà lãnh đạo trung ương, họ cũng là hai người dũng cảm tự phê bình nhất. Dù là Lâm Bưu hay Lưu Thiếu Chị, Đặng Tiểu Bình, trong lịch sử đều không có ghi chép phản đối Mao Trạch Đông, không cần thiết phải nhắc lại chuyện cũ. Chu Ân Lai và Trần Nghị lại cứ cho đến lúc chết, vẫn luôn không quên nhắc lại chuyện cũ, tự tiến hành kiểm điểm.

Việc tự phê bình của Trần Nghị, nhờ khí phách lớn của ông, đã đem ra đại hội quần chúng dõng dạc nói lớn cho mọi người cùng nghe, nhân dân cả nước đều biết ông "trong lịch sử từng phạm sai lầm, tôi từng phản đối Chủ tịch Mao, phản đối sai rồi, đã nhận thức ra, đã sửa chữa. Người không phạm sai lầm là không tồn tại..." Việc tự phê bình của Chu Ân Lai không dào dạt cảm xúc như Trần Nghị, nhưng số lần lại nhiều hơn. Từ khi tôi đến làm việc bên cạnh ông, cho đến khi ông qua đời, ông đã nói không dưới trăm lần. Vì ông hễ họp lớn họp nhỏ là cứ mở miệng ra là treo chữ "lỗi lầm" ở cửa miệng, các Phó thủ tướng như Lý Phú Xuân cùng mấy vị Bộ trưởng lão thành trực tiếp tiến cử với Thủ tướng, hoặc gửi gắm qua nhân viên công tác bên cạnh chúng ta "khuyên nhủ Thủ tướng", "một số ‘sai lầm’ trong lịch sử thì đừng nhắc lại nữa. Chỉ bấy nhiêu chuyện đó thôi, chúng tôi đều nghe Thủ tướng tự phê bình hơn 100 lần rồi, còn phải tự phê bình đến bao giờ nữa đây?"

Việc Thủ tướng cứ tự phê bình mãi không thôi như vậy, có liên quan đến tính cách cẩn trọng của ông, có liên quan đến đạo lý đối nhân xử thế nghiêm khắc với mình, rộng rãi với người của ông, đồng thời cũng có liên quan đến sự "nhắc nhở" của Mao Trạch Đông.

Trước khi vào thành, Mao Trạch Đông từng có lần trước mặt mấy nhân viên công tác bên cạnh, chỉ thẳng vào Trương Văn Thiên mà nói: "Kẻ này từng muốn lấy mạng tôi." Trương Văn Thiên tiếp thu bài học rất sâu sắc, nhưng vẫn "lại sa chân vào" "câu lạc bộ quân sự" tại Hội nghị Lư Sơn năm 1959. Bị Mao Trạch Đông viết thư, bảo ông ta hãy đọc "Thất phát" của Mai Thừa, nói ông ta đang mắc bệnh "sốt rét".

Sau khi vào thành, Mao Trạch Đông cũng từng đứng trước mặt mấy nhân viên công tác chỉ thẳng vào Chu Ân Lai mà nói: "Cậu ta cũng từng phản đối tôi."

Chu Ân Lai đã thành khẩn nói với các nhân viên công tác chúng ta những lời đại ý thế này: Trong lịch sử tôi từng phạm sai lầm, phản đối Chủ tịch là phản đối sai rồi. Cho nên sau này mới luôn kiên định ủng hộ phò tá Chủ tịch Mao.

Vào thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai đều từng nói với những cán bộ bị phê bình kiểm điểm đại loại những lời thế này: Làm kiểm điểm ư, một lần không được thì hai lần, hai lần không được thì ba lần bốn lần, bảy lần tám lần, lúc nào làm kiểm điểm khiến bọn họ cũng nghe đến phát ngấy rồi, lúc đó mới thôi.

Cuộc đời Chu Ân Lai chính là dũng cảm tự phê bình và siêng năng tự phê bình như thế, "siêng" đến mức khiến tất cả mọi người đều "sợ" ông lại mang kiểm điểm ra làm. Không chỉ vậy, ông còn rất giỏi tự phê bình. Sự giỏi giang trong việc tự phê bình của ông đã cảm hóa đến mức khiến Mao Trạch Đông cũng phải cảm thấy bất an. Điều để lại ấn tượng sâu sắc trong tôi là tại Hội nghị Nam Ninh do Trung ương triệu tập năm 1958, Thủ tướng vừa đến hội nghị là bắt đầu tiến hành kiểm điểm. Kiểm điểm bắt đầu từ việc "chống phát triển nóng", tiến hành tự phê bình toàn diện từ tư tưởng đến công tác. Đến trước và sau Hội nghị bảy vạn người, sự thật đã chứng minh Mao Trạch Đông phê bình "chống phát triển nóng", gây dựng sai lầm "Đại nhảy vọt", Chu Ân Lai không hề tự khoe khoang mình đúng, quay đầu lại thanh trừng người khác, mà vẫn là tự kiểm điểm bản thân trước. Dù sao bản thân là Thủ tướng, đất nước và nhân dân gặp tai nạn lớn như vậy, ông có trách nhiệm không thể chối từ.

Mao Trạch Đông rất ít khi bị cảm động đến mức như vậy, bộc lộ sự bất an trong nội dung, không ngần ngại thốt lên một câu mang theo chút thẹn thùng: "Chuyện gì cậu cũng ôm hết lên người mình thế."

Mao Trạch Đông từng nói, "trong đảng không có bè phái, chuyện gì cũng có thể xảy ra". Chu Ân Lai từ đầu đến cuối đều được các phe phái trong đảng tôn trọng, đón nhận, một trong những nguyên nhân quan trọng chính là vì ông dũng cảm tự phê bình, siêng năng tự phê bình, lại giỏi tự phê bình.

Trong "Cách mạng Văn hóa", Chu Ân Lai trong một bài phát biểu trước "Hồng vệ binh" năm 1967 từng nói: "Năm 29 tuổi tôi đã phạm sai lầm, bây giờ 69 tuổi, tôi vẫn phạm sai lầm. Người không phạm sai lầm là không có."

Trần Nghị lại tiến một bước nói rằng: Trong lịch sử tôi từng phản đối Chủ tịch Mao, phản đối sai rồi, không phản đối nữa, sửa chữa rồi chính là đồng chí tốt.

Các anh cũng sẽ phạm sai lầm, trước đây chưa từng phạm sai lầm thì sau này có lẽ lại càng dễ phạm sai lầm hơn. Bởi vì người từng phạm sai lầm có bài học kinh nghiệm, sẽ dễ tiếp thu bài học hơn người chưa từng phạm sai lầm, từ đó ít phạm hoặc không phạm sai lầm.

Sự thật đã chứng minh những điều Chu Ân Lai và Trần Nghị nói là có lý. Từ thời kỳ Trường Chinh đến chiến tranh kháng Nhật và chiến tranh giải phóng, Mao Trạch Đông nắm rõ như lòng bàn tay về cục diện thời cuộc Trung Quốc và tâm tư tình cảm của quần chúng dân chúng, đưa ra một loạt đường lối, phương châm, chính sách vừa phù hợp với tình hình thực tế Trung Quốc vừa phù hợp với nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, giành được thắng lợi của cuộc cách mạng dân chủ mới, thành lập nên nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tiếp đó là kháng Mỹ viện trợ Triều Tiên, khôi phục kinh tế quốc dân, củng cố chính quyền, giành thắng lợi trong kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, đạt được từng thắng lợi mang tính lịch sử thu hút sự chú ý của toàn thế giới. Đây là thắng lợi của toàn đảng đoàn kết dưới lá cờ của Mao Trạch Đông.

Thế nhưng, giống như mọi sự vật thường sẽ phát triển theo chiều hướng ngược lại, sự chính xác của Mao Trạch Đông cùng uy vọng do sự chính xác ấy mang lại, đã khiến cho sùng bái cá nhân và chế độ "một lời nói là xong" trong lãnh đạo cũng dần dần phát triển lên, cuối cùng dẫn đến "Cách mạng Văn hóa".

Một khi Mao Trạch Đông xuất hiện sai lầm, "bài học lịch sử" khiến cho một lượng lớn cán bộ thà rằng tin tưởng tất cả mọi người đều sai, chứ không dám hoặc không thể giải phóng tư tưởng, nhìn nhận ra Mao Trạch Đông đã xảy ra sai lầm nghiêm trọng. Đương nhiên, điều này đã thuộc về một chủ đề khác.

Điều muốn nói ở đây, chính là tinh thần tự phê bình quang minh lỗi lạc, vô tư của Chu Ân Lai và Trần Nghị, đã giúp họ cuối cùng đứng ở thế bất bại. Còn Lâm Bưu thì khác. Dã tâm chính trị đã quyết định ông ta không thể nào có được tinh thần tự phê bình như Chu Ân Lai và Trần Nghị, đối với sự phê bình của Mao Trạch Đông, cũng không thể nào thản nhiên công khai trước công chúng như Chu Ân Lai và Trần Nghị, ngược lại, ngay cả đối với những lời phê bình dành cho "Hỳnh (Vĩnh Thắng), Ngô (Pháp Hiến), Diệp (Quần), Lý (Tác Bằng), Khâu (Hội Tác)", ông ta cũng trăm phương nghìn kế trấn áp, kiểm soát, tìm mọi cách thu hẹp phạm vi ảnh hưởng.

Thế là, Mao Trạch Đông với Chu Ân Lai, Trần Nghị từ đầu đến cuối vẫn có thể hữu hảo cộng sự, còn với Lâm Bưu thì khả năng này ngày càng mất dần.

Vào đêm mùng 1 tháng 5 năm 1971, sự phát triển của sự việc đã chứng minh điểm này.

Khi Trần Nghị dùng giọng vang dội gọi "Chủ tịch", vẫn tràn ngập cảm xúc mãnh liệt như mấy chục năm qua, người đứng thẳng tắp. Thế nhưng, khi ông nói "Tôi đến rồi", giọng nói bỗng trầm hẳn xuống, cơ thể cũng xìu xuống mất đi sức sống. Có lẽ nghĩ đến việc mình không còn là Trần Tổng lão được yêu mến, trọng dụng và tin tưởng như những năm tháng ấy; đã trở thành "đại biểu phái hữu" ngồi ở chiếc ghế tận cùng bên phải, lời nói lập tức mất đi sự tự tin và hào sảng như trước.

Cứ như vậy, ngược lại đã ảnh hưởng khiến Mao Trạch Đông trăm mối cảm xúc ngổn ngang, vội vàng đứng dậy, giống như mọi người già lớn tuổi khác, há miệng mỉm cười, vươn tay nắm lấy bàn tay Trần Nghị.

"Sức khỏe thế nào rồi?" Mao Trạch Đông xưa nay vốn là người lời ít ý nhiều, lần này lại hỏi liền hai câu có ý nghĩa giống nhau lặp lại:

"Hồi phục tốt chứ?"

Trần Nghị mắc bệnh ung thư ruột, không lâu sau khi phẫu thuật hồi phục, mang theo rất nhiều cảm giác bi tráng hào hùng của "Liêm Phụ đã già, còn ăn nổi cơm không". Dùng sức vỗ vỗ lồng ngực dày rộng: "Hồi phục rất tốt, thưa Chủ tịch!"

"Thiếu mấy linh kiện cũng không sao cả." Mao Trạch Đông trò chuyện với Trần Nghị luôn duy trì được bầu không khí thoải mái, "Linh kiện còn lại đừng xảy ra vấn đề là được."

"Linh kiện hỏng đã cắt bỏ, linh kiện tốt mọi thứ đều bình thường." Thái độ của Trần Nghị đối với bệnh tật có thể gọi là chủ nghĩa duy vật triệt để, không nhìn thấy chút suy sụp cảm xúc nào.

Thân vương Sihanouk cùng phu nhân cũng bước lên thăm hỏi lẫn nhau với Trần Nghị, họ có tình hữu nghị mấy chục năm. Chu Ân Lai ở bên cạnh nói: "Dạ hội sắp bắt đầu rồi, mời Chủ tịch ra phía trước ngồi đi."

Khi Mao Trạch Đông ngồi tựa lan can ở phía đông chiếc bàn tròn, Thân vương Sihanouk cùng phiên dịch, Đổng Tất Vũ... lần lượt ngồi xuống vị trí. Thế nhưng chiếc ghế tựa lan can ở phía tây lại trống không. Đó là chỗ ngồi của Phó thống soái.

Ánh mắt của Mao Trạch Đông lướt qua chiếc ghế trống đối diện rồi dời đi rất nhanh, nhìn Thân vương Sihanouk trò chuyện.

Thế nhưng, ý nghĩa của chiếc ghế trống đó, trong lòng ông rõ hơn bất cứ ai.

Chủ tịch đợi Phó chủ tịch, Thống soái đợi Phó thống soái, đây là lần đầu tiên. Thời gian đợi chờ trong phòng nghỉ không tính, ngồi tựa lan can trên lầu thành đợi trọn vẹn 3 phút, Lâm Bưu mới với vẻ mặt ủ rũ u ám bước tới.

Mao Trạch Đông mỗi khi gặp đại sự đều giữ được sự tĩnh tâm, nhưng ông dẫu sao cũng là bậc anh hùng một đời, đặc biệt sau khi trở thành lãnh tụ được công nhận, lại càng không cần phải kiêng dè điều gì, chưa từng che giấu sở thích ghét bỏ trong lòng. Nơi tiếng ồn ào vang lên, dù biết rõ Lâm Bưu đã đến, ông lại cứ cố tình phớt lờ không thèm đếm xỉa tới, chỉ lo trò chuyện cùng Sihanouk.

Sihanouk muốn chào hỏi Lâm Bưu, Mao Trạch Đông cứ nối tiếp nhau trò chuyện, ánh mắt dán chặt vào đối phương không rời, khiến Sihanouk chỉ kịp liếc nhanh về phía Lâm Bưu một cái, hoàn toàn không kịp lên tiếng, càng không thể bước tới bắt tay thăm hỏi.

Lâm Bưu cũng coi như là người có sự tĩnh tâm, mãi mãi đeo một bộ mặt vô cảm. Tôi đi theo Thủ tướng mấy chục năm, gặp Lâm Bưu không ít lần, chưa từng thấy qua dáng vẻ lôi đình giận dữ của ông ta, chỉ từng thấy một nụ cười không tiếng động, khóe miệng vừa hé ra nếp nhăn cười, tay đã bóp lấy cằm, khung hình này còn từng được phóng viên chụp lại, nói là đã chộp được khoảnh khắc Lâm Bưu cười.

Sau khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, Lâm Bưu có cười vài lần vào khoảng thời gian trước sau Đại hội IX, có ảnh chụp, nhưng tôi thì không tận mắt nhìn thấy tại hiện trường.

Cho nên, khi ông ta với vẻ mặt vô cảm được nhân viên phục vụ dẫn vào chỗ ngồi, tôi không hề cảm thấy kỳ lạ.

Điều khiến tôi cảm thấy kỳ lạ là, ông ta cũng không thèm nhìn thẳng vào Mao Trạch Đông; không bắt tay, không nói chuyện, một mình mang sắc mặt u uất ngồi xuống, xị mặt xuống không thèm hé răng một tiếng.

"Phó chủ tịch Lâm," Đổng Tất Vũ có bản tính đôn hậu lương thiện liền chồm người qua: nheo đôi mắt nhìn chằm chằm Lâm Bưu, ôn hòa và quan tâm hỏi:

“Sức khỏe không được tốt lắm à?”

“Ừ.” Lâm Bưu xị mặt, hơi nghiêng đầu về phía Đổng Tất Vũ, vừa không nhìn Mao Trạch Đông cũng chẳng nhìn Đổng Tất Vũ, cứ nhìn chằm chằm vào mặt bàn mà đáp: “Không tốt.”

Sức khỏe ông ta quả thực không tốt, mặc áo đại y, còn đút hai tay vào ống tay áo. Phóng viên chuẩn bị chụp ảnh xung quanh có bận rộn thế nào, quảng trường Thiên An Môn có náo nhiệt ầm ĩ ra sao, ông ta hoàn toàn không nghe không thấy, cứ như đang phải chống chọi lại cái lạnh trong cơ thể. Thế nhưng, tôi nhìn ra được, ông ta tuy không nhìn ai cả, nhưng chính là đang dùng khóe mắt chú ý đến mọi thứ xung quanh. Mao Trạch Đông ở phía đó hễ có động tác nhỏ nào, cơ thể ông ta cũng sẽ theo đó mà chấn động một cách khó nhận ra, ông ta luôn sẵn sàng hưởng ứng Mao Trạch Đông bất cứ lúc nào. Thế nhưng, mọi cử động của Mao Trạch Đông đều chẳng liên quan gì đến ông ta, hoàn toàn không có chút ý định trò chuyện hay chào hỏi nào với ông ta, thậm chí đến cuối cùng vẫn nhất quyết không chịu hướng mặt về phía ông ta lấy một cái.

Hàng lông mày rậm của Lâm Bưu rung lên mấy lần, đôi mắt u ám mờ tối bỗng lóe lên một tia sáng, từ trong đó phát ra một cỗ sắc bén và bừng bừng lửa giận, đó chính là khoảnh khắc Đổng Tất Vũ cũng bị cuốn vào câu chuyện bên phía Mao Trạch Đông, chỉ còn lại một mình ông ta lạc lõng trơ trọi không có ai bầu bạn, nương theo tia lửa bùng nổ trong đôi mắt, ông ta đột ngột đứng phắt dậy, động tác không hề giống dáng vẻ bệnh tật suy nhược, mà giống như lúc đang cầm quân ở Đông Bắc dứt khoát biết bao, đứng dậy là xoay người, xoay người là nghênh ngang bỏ đi trước ánh mắt ngỡ ngàng của mọi người.

Lúc đó, Vệ sĩ trưởng Thành Nguyên Công đã rời đi vì Giang Thanh gây sự với Thủ tướng, và tôi là người gánh vác trách nhiệm Vệ sĩ trưởng. Người mỗi ngày đi theo bên cạnh Thủ tướng chủ yếu là tôi và Cao Chấn Phổ.

Ban đầu mọi người vẫn chưa nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề, qua một lát sau, dạ hội pháo hoa sắp bắt đầu rồi, Thủ tướng cảm thấy số ruột, vội gọi chúng tôi đi tìm Phó thống soái. Chúng tôi chia nhau ra phòng nghỉ và các nơi khác để dò hỏi, lúc này mới biết Phó thống soái đã rời khỏi lầu thành Thiên An Môn, tự ý bỏ đi không chào một tiếng, lên xe về nhà rồi.

Thủ tướng nghe báo cáo liền ngẩn người ra. Tôi chú ý thấy trong mắt ông có một tia bất an xẹt qua. Rất nhanh sau đó đã bình tĩnh trở lại. Ông đi đến bàn tròn của Chủ tịch, giải thích với Sihanouk rằng Phó chủ tịch Lâm tối nay sức khỏe không tốt, đã về trước rồi.

Mao Trạch Đông đương nhiên trong lòng hiểu rõ, hoàn toàn không để tâm. Pháo hoa bay lên thì ngắm pháo hoa. Pháo hoa vụt tắt thì cùng Sihanouk trò chuyện vài câu.

Cả đời ông tôn sùng "triết học đấu tranh", chẳng bận tâm đến việc "đắc tội" với bất kỳ ai. Trong hay ngoài nước, trong đảng hay ngoài đảng, ai dám đứng ra đối lập, ông liền dám nghênh chiến, và nhất định phải giành chiến thắng. Mao Trạch Đông những năm cuối đời từng nói với con gái và con rể của Nixon rằng, cả đời ông chỉ "đánh hòa với Stalin". Quả thực, những đối thủ khác ở trong lẫn ngoài nước, ít nhất là trong quãng đời còn lại của mình ông đều giành chiến thắng.

Trong "Cách mạng Văn hóa", Lâm Bưu với tư cách là người kế nhiệm, là người được Mao Trạch Đông "chỉ định" mà lại được ghi vào Điều lệ Đảng một cách chưa từng có tiền lệ. Nếu đối lập với Lâm Bưu, xét về mặt cá nhân của cả hai bên, sẽ không có người chiến thắng. Bởi vì tổn thất chính trị, tín ngưỡng sụp đổ, uy quyền lung lay và sự cuồng tín tan rã sẽ kéo đến cùng một lúc. Chính vì những nhân vật ở tầng lớp ra quyết định trung ương đều nhìn thấy điểm này, cho nên Lâm Bưu mới dám kiên quyết đòi lập Chủ tịch nước, cho nên Khang Sinh mới khuyên Mao Trạch Đông: "Cậu ta đã muốn làm Chủ tịch nước thì cứ cho cậu ta làm đi..." Thế nhưng, Mao Trạch Đông thà chịu rủi ro hoặc tổn thất về việc uy quyền lung lay, cuồng tín tan thành mây khói, lịch sử để lại một trang đầy châm biếm, cũng không chịu thỏa thuận tạm bợ, quát mắng Khang Sinh: "Cậu hồ đồ!" Bắt lấy Trần Bá Đạt ở Lư Sơn để phẫu thuật khai đao, một phát xoay chuyển càn khôn. Là một nhà chính trị lớn, Mao Trạch Đông hoàn toàn hiểu rõ có đầu mối này, thì sẽ không thiếu quá trình và kết cục. Ông chưa từng làm những việc "giấu đầu hở đuôi" hay "chính sách đà điểu", chủ động bắt đầu một loạt hành động lớn: Từ phê bình chỉnh đốn phong trào Trần Bá Đạt đến chèn cát vào cho đến hạ lệnh cho năm vị đại tướng làm kiểm điểm, từ tư tưởng đến tuyên truyền rồi tổ chức, hoàn toàn là tư thế tấn công.

Điểm khác biệt giữa Chu Ân Lai và Mao Trạch Đông là, khi mâu thuẫn chưa phát triển đến mức rạn nứt công khai, ông cân nhắc nhiều hơn đến sự đoàn kết ổn định, đến ảnh hưởng chính trị, đến chính sách và sách lược.

Tôi nhớ Thủ tướng lúc đó rất sốt ruột, gọi rất nhiều thợ chụp ảnh tới dò hỏi xem đã chụp ảnh chưa? Đã chụp được khung hình Mao Trạch Đông và Lâm Bưu ở cùng nhau chưa? Khi các nhân viên chụp ảnh lần lượt bày tỏ là chưa chụp, vốn định đợi Thống soái, Phó thống soái trò chuyện hoặc biểu cảm tốt hơn rồi mới chụp, không ngờ tới từ đầu đến không hề đối thoại, từ đầu đến cuối không hề có sắc mặt tốt, thậm chí từ đầu đến cuối không hề nhìn nhau lấy một cái. Cũng không ngờ tới Lâm Bưu lại đột ngột bỏ đi, đi rồi là một đi không trở lại.

Thủ tướng hôm đó có nổi giận một chút, biểu cảm khi nói chuyện với các thợ chụp ảnh giống như đang tuyên bố với lịch sử: "Phó chủ tịch Lâm có đến hay không?

Các anh đều nhìn thấy rồi đấy, đã đến, là tôi tự mình đi mời đến, ngồi một lát, thế mà các anh lại không chụp lại!"

Trong những lời nói liên tiếp của mình, ông bộc lộ sự lo âu của bản thân: "Đại hội IX đề xuất sự ổn định đoàn kết, Chủ tịch Mao và Phó chủ tịch Lâm ở trên lầu thành Thiên An Môn cùng nhân dân cả nước vui mừng đón chào đêm ngày Quốc tế Lao động, đây là một sự tuyên truyền quan trọng biết bao..."

Quả thực, những ngày tháng hễ mở mắt ra là kinh hồn bạt vía của "Cách mạng Văn hóa", ai lên Thiên An Môn, ai ở cùng Mao Trạch Đông, hoàn toàn trở thành chiếc baromet để người dân đánh giá phong vân chính trị. May mắn là có một phóng viên đã chụp lại được một bức ảnh toàn cảnh, trong đó Mao Trạch Đông và Lâm Bưu tuy không thèm đếm xỉa đến nhau, biểu cảm thiếu đi ánh hào quang vui tươi ngày lễ, nhưng dẫu sao cũng là bức ảnh duy nhất ngồi cạnh nhau. Thủ tướng quay về Tây Hoa Sảnh (Sảnh Tây Hoa), ngồi đợi bức ảnh này, cho đến khi Đỗ Sơn mang bức ảnh mà anh ta chụp được tới giao, Thủ tướng mới thở phào nhẹ nhõm.

Ngày 2 tháng 5, bức ảnh duy nhất chụp Mao Trạch Đông và Lâm Bưu ngồi cạnh một chiếc bàn này, đã biểu thị "ổn định đoàn kết" mà được đăng tải ở trang nhất của các tờ báo lớn.

Đi theo Thủ tướng mấy chục năm, từ tận đáy lòng tôi cảm nhận sâu sắc rằng ông là lực lượng đại diện cho sự tiết chế, lý trí, hữu ái, hợp tác và tín nhiệm trong đảng, là lực lượng chủ chốt kiên quyết đoàn kết các phe phái. Mỗi khi xuất hiện đối kháng, xung đột và giao tranh tàn khốc mãnh liệt, ông luôn thông qua những nỗ lực chân thành của mình để làm dịu bớt sự đối kháng và xung đột đó, cố gắng hết sức giảm thiểu tổn thất do giao tranh mang lại. Thế nhưng, một khi bản chất của sự đối kháng giao tranh này đã thay đổi, ví dụ như Trương Quốc Đào phản chạy sang phe Quốc Dân Đảng, ví dụ như Lâm Bưu cùng với sự phá sản của "Kỷ yếu công trình 571" mà phản chạy sang Liên Xô, vào lúc này Chu Ân Lai sẽ đứng bật dậy, dũng mãnh lao vào chiến đấu. Từ ngày xảy ra sự kiện "9.13"

trở đi, ông điềm tĩnh, lạnh lùng, quyết đoán; bao quát toàn cục, bố trí chu đáo, liên tục chiến đấu ba ngày ba đêm, giải quyết tập đoàn phản cách mạng Lâm Bưu một cách đầy chấn động nhưng lại không để lộ một tiếng động nào.

Đặng Tiểu Bình và Chu Ân Lai cũng giống như những người theo chủ nghĩa Mác thực tế, sự tương đồng trong tư tưởng của họ với sự khác biệt về tính cách, tác phong cũng rõ ràng và nổi bật không kém. Sự tương đồng và khác biệt này, đều không thể tránh khỏi mà phản ánh lên mối quan hệ với Mao Trạch Đông.

Đặng Tiểu Bình trải qua mấy chục năm thực tiễn cách mạng, ông giống như những gì Mao Trạch Đông từng làm được, nắm rõ như lòng bàn tay về toàn bộ xã hội, văn hóa, thời cục và tâm tư của quần chúng dân chúng Trung Quốc; đồng thời ông lại giống như Chu Ân Lai, có được sự nhận thức trực tiếp chứ không phải gián tiếp, cụ thể chứ không phải trừu tượng, sâu sắc chứ không phải nông cạn đối với xã hội tư bản chủ nghĩa, đối với toàn bộ thế giới. Đây là nhân tố quyết định việc ông cuối cùng có thể trở thành "tổng thiết kế sư" lãnh đạo nhân dân Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa, xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc.

Con đường mà Đặng Tiểu Bình lãnh đạo chúng ta đi, đang hiện thực hóa mục tiêu của cuộc cách mạng năm 1949, và cơ bản đã hiện thực hóa toàn bộ mục tiêu của cuộc Cách mạng Tân Hợi năm 1911.

Ông là người khai mở, cởi mở, khoáng đạt; không từ chối bất kỳ sắc thái tốt đẹp nào. Từ ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Trung Quốc năm nghìn năm cho đến tiếng gọi của tri thức trong "Phong trào Ngũ Tứ" đối với "ông Đề" (dân chủ) và "ông Sái" (khoa học); từ cuộc cách mạng tư sản Pháp và phong trào công nhân mới nổi, cho đến thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa "Tháng Mười" ở Liên Xô; từ toàn bộ kinh nghiệm đấu tranh lật đổ "ba ngọn núi đè nặng" của Đảng Cộng sản Trung Quốc cho đến kinh nghiệm thành công và bài học thất bại của cách mạng và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc; từ bài học đình trệ kinh tế ở Liên Xô và Đông Âu cho đến việc hệ thống xã hội chủ nghĩa cuối cùng thất bại ở đó, cho đến các loại kinh nghiệm thành công trong việc phát triển kinh tế của Nhật Bản, Đông Nam Á và toàn bộ thế giới tư bản chủ nghĩa, tất cả văn minh và trí tuệ nhân tạo này, đều có thể tìm thấy ở trên người ông, tỏa sáng lấp lánh ở chỗ này chỗ khác trong tư tưởng của ông.

Ngay từ thời kỳ đấu tranh ở Tỉnh Cương Sơn, Đặng Tiểu Bình đã đứng về phía đường lối đúng đắn của Mao Trạch Đông, cho đến khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập và những năm sau đó củng cố chính quyền, khôi phục kinh tế, giành thắng lợi trong kế hoạch 5 năm lần thứ nhất. Trong toàn bộ khoảng thời gian này, ông và Mao Trạch Đông cơ bản đều thống nhất với nhau, không hề có bất kỳ sự bất đồng ý kiến lớn nào, và vì thế mà nhận được sự tin tưởng cùng lời ca ngợi của Mao Trạch Đông, leo lên tầng lớp quyền lực cao nhất của Trung Quốc, tham gia vào các quyết định trọng đại.

Sau năm..., những bất đồng xuất hiện ngày càng nhiều. Trên thực tế, Mao Trạch Đông với các đồng chí, chiến hữu của ông là Lưu Thiếu Chị, Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình, Trần Vân... là đồng nhất về mặt mục tiêu chung trong sự phát triển của đất nước, đều muốn tiến hành chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc, kiên định tin tưởng chủ nghĩa xã hội có sự ưu việt mà chủ nghĩa tư bản không thể sánh bằng; họ đều dốc sức xây dựng Trung Quốc thành một cường quốc công nghiệp, đều muốn khiến Trung Quốc đứng ở vị thế bình đẳng với các nước trên thế giới, đều hy vọng hiện thực hóa bốn hiện đại hóa một cách chân chính. Thế nhưng, trong việc lựa chọn chính sách, phương pháp và thủ đoạn cụ thể nào, giữa họ quả thực có sự bất đồng, đôi khi sự bất đồng rất lớn. Đáng tiếc là, Mao Trạch Đông lấy "đấu tranh giai cấp làm cương", quy chụp sự bất đồng này thành mâu thuẫn địch ta, đã áp dụng phương pháp "đánh đổ", "tẩy trừ", đây thực sự là một sai lầm mang tính lịch sử, một bi kịch mang tính lịch sử.

Khi xuất hiện các ý kiến bất đồng, khi bất đồng ngày càng nhiều, ngày càng rõ rệt, thái độ của Chu Ân Lai và Đặng Tiểu Bình đối với Mao Trạch Đông có điểm tương đồng, cũng có điểm khác biệt rõ ràng.

Cả Chu Ân Lai và Đặng Tiểu Bình đều cho rằng Mao Trạch Đông là lãnh tụ không thể chối cãi của đảng và nhân dân, là nhà lý luận của cách mạng Trung Quốc.

Họ chưa từng phản đối bản thân Mao Trạch Đông, chưa từng phản đối toàn bộ hệ thống lý luận của tư tưởng Mao Trạch Đông, kiên trì cho rằng đây là kết tinh trí tuệ của toàn đảng. Họ phản đối chỉ là một số quyết định sai lầm cụ thể, chính sách và phương pháp sai lầm cụ thể của Mao Trạch Đông.

Chu Ân Lai cộng sự thân thiết với Mao Trạch Đông suốt 40 năm ròng rã, điểm mạnh và điểm yếu của Mao Trạch Đông có thể nói ông nắm rõ hơn Đặng Tiểu Bình; nhưng Đặng Tiểu Bình ít sự cuồng tín hơn Chu Ân Lai, mang tính cách độc lập hơn, cho nên, về bản chất và tác hại của những sai lầm mà Mao Trạch Đông phạm phải, có thể nói ông nhận thức sâu sắc hơn Chu Ân Lai.

Trong thời kỳ chiến tranh cách mạng ruộng đất, Chu Ân Lai từng "phلط" phản đối Chủ tịch Mao, trong một thời kỳ và mức độ nhất định đã chấp hành "đường lối Vương Minh" được Quốc tế Cộng sản ủng hộ, và đã được lịch sử chứng minh là "phản đối sai rồi". Đặng Tiểu Bình lại không có thứ "gánh nặng lịch sử" này.

Tính cách của Chu Ân Lai giống như rượu Thiệu Hưng nồng đượm dịu ngọt, khi giao du với người khác kiên nhẫn hơn, nhẫn nhịn hơn, kín đáo hơn; tính cách của Đặng Tiểu Bình lại giống như món ớt cay Tứ Xuyên là đặc sản quê hương ông, cay nồng hơn, nhiệt liệt hơn, kích thích hơn. Khi Đặng Tiểu Bình giao du với người khác, thái độ rõ ràng, kiên định, thậm chí có phần ép người (về điểm này, ông rất giống với Mao Trạch Đông - người cũng thích ăn ớt). Chu Ân Lai mang nhiều màu sắc điều hòa, chung sống và cân bằng hơn; Đặng Tiểu Bình lại mang nhiều màu sắc đối kháng, chiến đấu và tự quyết định độc lập hơn.

Chu Ân Lai xưa nay là tấm gương tuân thủ kỷ luật, chấp hành vô điều kiện nghị quyết của đảng; Đặng Tiểu Bình khi đã nhắm trúng mục tiêu, dám phá vỡ hoặc thậm chí hy sinh tất cả những khuôn khổ có thể là thiêng liêng ấy...

Tất cả những sự khác biệt đã nói và chưa nói đến này, đã quyết định thái độ khác nhau của họ đối với những sai lầm mà Mao Trạch Đông phạm phải trong những năm cuối đời, đồng thời cũng quyết định số phận khác nhau của mỗi người cùng vai trò vĩ đại nhưng không giống nhau của họ trong lịch sử.

Chu Ân Lai trong mối quan hệ tương hỗ với Mao Trạch Đông, chủ yếu là sự sùng kính, phục tùng, bù đắp và bổ sung cho nhau.

Sự sùng kính yêu mến và tin tưởng của ông đối với Mao Trạch Đông là chân thành, kiên định không dời đổi, điều này khiến ông không thể nhìn ra "Cách mạng Văn hóa" là một thảm họa của quốc gia và dân tộc, mà chân thành ủng hộ và phò tá quyết định này.

Đối với Mao Trạch Đông, ông chủ yếu là phục tùng; sự ôn hòa cung kính thì dư dả, nhưng dũng khí nói thẳng can gián, kiên trì nguyên tắc thì có hơi thiếu chút ít; vì cố gắng toàn cục tình cảm đồng chí mà thiếu đi sự thẳng thắn, thiếu đi những màn đối đầu chính diện cần thiết; đôi khi dù biết rõ Mao Trạch Đông xử lý một số việc không thỏa đáng, cũng nhượng bộ, trái với lương tâm mà cúi đầu tùng theo. Ví dụ như thời kỳ cuối của "Cách mạng Văn hóa", khi ông phát hiện ra vấn đề, nhận thức được sai lầm nghiêm trọng đang tồn tại, cũng không gom đủ dũng khí để chỉ ra trước mặt Mao Trạch Đông. Về nhận thức đối với vấn đề này, vào tháng 8 năm 1980, Đặng Tiểu Bình đã có một bài phỏng vấn cầu thị với nhà báo người Ý Oriana Fallaci. Đại ý là: Chu Ân Lai giống như người anh trai của tôi, ông là người được các đồng chí và nhân dân vô cùng kính trọng. Việc ông không bị ngã ngựa trong "Cách mạng Văn hóa" là một sự may mắn cực lớn. Lúc bấy giờ, vị thế của ông vô cùng khó khăn, ông đã nói rất nhiều lời trái lòng mình, làm rất nhiều việc trái lòng mình. Nhưng nhân dân tha thứ cho ông. Bởi vì nếu ông không làm những việc này, không nói những lời này, bản thân ông cũng không giữ nổi, cũng không thể đóng vai trò trung hòa trong đó, không thể đóng vai trò giảm thiểu tổn thất.

Ông đã bảo vệ được một lượng lớn cán bộ.

So với Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình tuy cũng không phản đối Chủ tịch Mao, nhưng ông dám phát biểu những ý kiến khác với Mao Trạch Đông, đặc biệt là dám kiên trì ý kiến của chính mình. Khi điều kiện không cho phép, ông dám im lặng, không hùa theo, đến mức Mao Trạch Đông cảm thấy buồn bã mà bất mãn phàn nàn rằng "Đặng Tiểu Bình bị điếc", điếc mà không chịu ghé sát lại để nghe, "lúc nào cũng trốn tránh tôi". Vì đại cục, vì để hiện thực hóa những suy nghĩ và phương pháp của bản thân, Đặng Tiểu Bình cũng có thể làm một chút bản kiểm điểm trái lòng mình, nhưng một khi có được cơ hội công tác, ông tuyệt đối sẽ không sai lầm mà "tiếp thu bài học", ông vẫn kiên cường làm việc theo sự suy nghĩ độc lập của chính mình. Ông đã đao to búa lớn trong việc chấn chỉnh sự hỗn loạn do "Cách mạng Văn hóa" mang lại, khôi phục trật tự, phát triển cục diện ổn định đoàn kết và khôi phục xây dựng kinh tế, đạt được những thành tựu rõ rệt được công nhận. Cho nên Mao Trạch Đông khen ông "nhân tài khó có", Chu Ân Lai cũng chân thành nói với ông rằng:

"Cậu làm giỏi hơn tôi."

Thái độ của Chu Ân Lai khiến ông cùng Mao Trạch Đông nắm giữ quyền lực tối cao trong suốt mấy chục năm; thái độ của Đặng Tiểu Bình khiến ông "ba lên ba xuống", cuộc đời tràn ngập những biến động thăng trầm đầy tính kịch. Sự độc lập, kiên trì và kiên cường của ông, cùng sự chấn chỉnh có hệ thống đối với những sai lầm của "Cách mạng Văn hóa", đường hoàng là không thể được Mao Trạch Đông dung nạp. Bởi vì Mao Trạch Đông rõ ràng không hiểu rõ đất nước và bản thân ông ta đã xảy ra vấn đề gì, kiên định tin tưởng mọi việc mình làm đều vì lợi ích cao nhất của đất nước và nhân dân, đều phù hợp với nguyên lý cao nhất của học thuyết Marx.

Khi Đặng Tiểu Bình xuất sơn lần thứ ba, mọi người say sưa bàn luận về việc "ba lên ba xuống" của ông, thường cho rằng lần xuất sơn thứ ba của ông phụ thuộc vào phẩm chất, tính cách, trí tuệ, ý chí, đặc biệt là sách lược của chính bản thân ông. Tôi cho rằng đây chỉ là nguyên nhân thứ yếu. Nguyên nhân chủ yếu nên là "vâng mệnh trời".

"Trời" này, chính là sự lựa chọn của lịch sử, sự lựa chọn của nhân dân. Rốt cuộc nhân dân không thể sống bằng khẩu hiệu, lịch sử càng không thể dựa vào khẩu hiệu để đẩy về phía trước. Sau khi trải qua thời kỳ đặc biệt củng cố chính quyền và giành lấy chính quyền, nếu quảng đại quần chúng nhân dân không có được nhiều dân chủ, tự do, bình đẳng hơn; không thể nhanh chóng phát triển kinh tế, nâng cao mức sống vật chất và văn hóa, thì muốn nhân dân Trung Quốc lâu dài chân thành tiếp nhận và ủng hộ chế độ xã hội chủ nghĩa là điều bất khả thi. Nhân dân đã lựa chọn Đặng Tiểu Bình, là bởi vì Đặng Tiểu Bình nhìn thấy rõ điểm này. Tư tưởng và phương pháp của ông, thuận theo quy luật phát triển của lịch sử.

Mao Trạch Đông lãnh đạo nhân dân Trung Quốc quét sạch rác rưởi và sự mục nát trên mảnh đất 9,6 triệu kilômét vuông, gột rửa bùn nhơ nước đục, lại đặt nền móng vững như bàn thạch. Thế nhưng, khi xây dựng tòa nhà kinh tế xã hội chủ nghĩa, sau mấy lần thăm dò cuối cùng vẫn không thành công. Từ "Đại nhảy vọt", công xã nhân dân, cho đến "công nghiệp học Đại Khánh, nông nghiệp học Đại Trại", có một số kinh nghiệm thành công, nhưng không thể thay đổi hiện trạng cơ bản là kinh tế đất nước lạc hậu, nhân dân đời sống bần cùng. Đặng Tiểu Bình lãnh đạo nhân dân Trung Quốc đi theo con đường cải cách mở cửa, khiến kinh tế cất cánh, đời sống nhân dân có được sự cải thiện và nâng cao thu hút sự chú ý của toàn thế giới, cuối cùng đã tìm tòi ra được một con đường đúng đắn xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc; trên nền móng vững như bàn thạch ấy, đã thiết kế và xây dựng nên tòa nhà xã hội chủ nghĩa. Ông nhờ đó mà trở thành vĩ nhân, người khổng lồ thứ hai thay đổi lịch sử và vận mệnh của Trung Quốc sau Mao Trạch Đông. Nếu nói, trong những năm tháng sinh thời của Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai đã cống hiến lớn nhất cho việc xác định địa vị lãnh đạo của Mao Trạch Đông và duy trì tác dụng chỉ đạo của tư tưởng Mao Trạch Đông, thì chúng ta có thể khẳng định chắc chắn rằng, sau khi Mao Trạch Đông qua đời, chính Đặng Tiểu Bình là người đã cống hiến lớn nhất cho việc xác định địa vị lịch sử của Mao Trạch Đông và bảo đảm tư tưởng Mao Trạch Đông tiếp tục phát triển và chỉ đạo cách mạng cũng như xây dựng của Trung Quốc... Mao Trạch Đông ở Trung Quốc đã không phải chịu đựng số phận như Lenin, Stalin ở Liên Xô cũ; tư tưởng Mao Trạch Đông ở Trung Quốc đã không bị vứt bỏ hàng loạt như chủ nghĩa Mác - Lênin ở Liên Xô và các nước Đông Âu, điều này trước hết phải cảm ơn Đặng Tiểu Bình. Đạo lý đơn giản này chẳng lẽ còn cần tôi phải tiếp tục nói sâu hơn nữa sao?

Căn cứ vào chủ đề của bài viết này, sau khi tiến hành so sánh một chút, chúng ta vẫn quay trở lại với chủ đề mối quan hệ giữa Chu Ân Lai và Mao Trạch Đông thôi... Không lâu sau khi Chu Ân Lai và Mao Trạch Đông lần lượt qua đời, trong xã hội rộ lên một luồng gió, dốc sức đề cao Chu Ân Lai, hạ thấp Mao Trạch Đông.

Thực ra, đề cao Chu Ân Lai là giả, muốn phủ định Mao Trạch Đông mới là thật.

Nếu phủ định Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai liệu có còn "cao" được nữa không? Một đồng chí lão thành từng cảm thán nói: "Vẫn là Đại tỷ Đặng nhìn sâu, nhìn xa thật đấy!"

Đặng Dĩnh Siêu từng nói với những cán bộ không biết rõ đại cục, làm việc theo cảm tính, từng chịu một số ấm ức trong các phong trào chính trị qua các thời kỳ rằng:

Các anh không được làm như vậy, không thể làm thế được đâu. Ân Lai đã từng phản đối Chủ tịch Mao bao giờ chưa? Con người ông ấy các anh không phải là không hiểu, đường lối đúng, thì ông ấy đúng; đường lối sai, thì ông ấy sai. Các anh nói thế, làm thế, thì biết ăn nói thế nào với lịch sử, với người đời sau đây... Sau Hội nghị Tuân Nghĩa, Chu Ân Lai không còn xảy ra xung đột ý kiến với Mao Trạch Đông nữa. Họ từ đầu đến cuối là mối quan hệ dốc sức hợp tác, bổ sung cho nhau. Mối quan hệ này đã bảo đảm thắng lợi của cuộc cách mạng Trung Quốc, giảm bớt tổn thất của "Cách mạng Văn hóa", nhưng cũng không thể tránh khỏi thảm họa này.

Mỗi khi kể lại chuyện này, tôi lại liên tưởng đến một câu chuyện xảy ra ở Bắc Đới Hà khi cao trào hợp tác hóa bùng nổ. Bởi vì cảnh tượng đó đã phản ánh một mặt quan trọng trong tính cách và mối quan hệ tương hỗ giữa Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai.

Để nghênh đón cao trào xã hội chủ nghĩa ở nông thôn Trung Quốc, Mao Trạch Đông đã đến Bắc Đới Hà - nơi có "cao trào" để làm việc. Giữa tháng 9, mưa to gió lớn liên tiếp mấy ngày liền, Bắc Đới Hà trở thành một thế giới náo động. Tiếng sóng biển từ phía đại dương truyền tới, giống như tiếng pháo rền vang, như muôn ngựa phi nước đại. Mao Trạch Đông tỏ ra vô cùng kích động, vứt chiếc bút lớn đang viết phóng khoáng trong tay xuống, đứng dậy tuyên bố: "Chúng ta đi bơi!"

"Không được đâu, tuyệt đối không được!" Bác sĩ chăm sóc sức khỏe Từ Đào giật mình hoảng hốt. Mao Trạch Đông là một người dũng cảm, nhưng có đôi khi dũng cảm đến mức suýt thành ra liều lĩnh. Ông chặn ngay trước mặt Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, đây không phải chuyện nhỏ, cũng không phải chuyện của riêng cá nhân ngài, tôi phải chịu trách nhiệm trước toàn đảng toàn dân cả nước."

Các vệ sĩ cũng đồng loạt lao ra ngăn cản. Mao Trạch Đông tuy cố chấp, nhưng một khi các nhân viên công tác đoàn kết thành một khối sắt thép kiên quyết không lùi bước, ông không tranh thủ được một người ủng hộ nào, thì cũng đành chịu hết cách, đành phải đối mặt với hiện thực, tìm cơ hội khác.

Mấy ngày hôm đó, các nhân viên công tác bên cạnh Mao Trạch Đông đều vô cùng căng thẳng. Sợ ông hành động lén lút trốn ra biển. Uông Đông Hưng yêu cầu các nhân viên công tác "canh giữ" cho tốt Chủ tịch. Từ thời kỳ chuyển chiến ở Thiểm Bắc, sự an toàn trong sinh hoạt hằng ngày của Mao Trạch Đông đều nằm dưới sự quan tâm và hỏi han cụ thể của Chu Ân Lai. Thủ tướng nghe Uông Đông Hưng báo cáo, vội gọi tôi nối máy điện thoại của tổ Hai, tự mình nói chuyện, yêu cầu tổ Một không được rời nửa bước để "giám sát" Chủ tịch Mao, tuyệt đối không được phép để xảy ra bất trắc.

Phải nói rằng, Chu Ân Lai rất hiểu mặt kiên trì, bướng bỉnh, dễ kích động trong tính cách của Mao Trạch Đông, khi chuyển chiến ở Thiểm Bắc đã từng nếm mùi này nhiều lần, đối mặt với sự tấn công của Hồ Tông Nam ông ấy thường kiên trì đọ mặt với kẻ địch rồi mới đi, thích tận hưởng niềm vui mạo hiểm, muốn ngăn cản ông ấy thì đâu phải chuyện dễ. Mao Trạch Đông ngày nào cũng phải "làm mình làm mẩy" đòi ra ngoài xông pha sóng gió, lần nào cũng đều bị các đồng chí tổ Một đồng lòng hợp sức chặn lại. Ngày thứ 3 hay ngày thứ 4 gì đó, trời cuối cùng cũng tạnh mưa. Từ Đào ngược lại càng thêm căng thẳng, đoán trước Mao Trạch Đông sẽ "làm mình làm mẩy" dữ dội hơn, vội vã chạy ra bờ biển "xem tình hình".

Ông hít một hơi lạnh thấu xương: Sóng gió lớn thật đấy! Những hàng sóng bạc hết lớp này nối tiếp lớp khác cuồn cuộn trào ra từ nơi biển trời hòa làm một, giống như đôi cánh tung bay mạnh mẽ của chim đại bàng, giống như vô số rồng bạc bay lượn vút đi, gầm thét lao bổ vào bờ biển đang run rẩy; bờ biển rên rỉ bị biển cả điên cuồng nuốt chửng rồi nhả ra, vừa nhả ra lại nuốt chửng vào; Từ Đào suýt chút nữa hoa mắt chóng mặt, bọt nước tung tóe trên đỉnh sóng bắn tung tóe, làm ướt đẫm vạt áo, đầy tai toàn là tiếng gầm rú, giống như có ba nghìn sư tử hổ báo đang vây ép tiến sát, vô cùng kinh tâm động phách, khiến người ta kinh hãi run rẩy.

"Nhiệt độ nước 19 độ!" Đồng chí phụ trách đo nhiệt độ báo cáo.

"Bao nhiêu?" Từ Đào lớn tiếng hỏi.

"Chưa đến 20 độ!" Đồng chí đo nhiệt độ nước hét vào tai Từ Đào. Đại não Từ Đào quay cuồng tốc độ cao, chuẩn bị sẵn sàng hết lý do "ngăn giá" này đến lý do khác.

Quả nhiên, hơn bốn giờ chiều, Mao Trạch Đông liền buông cây bút trong tay xuống, căn dặn vệ sĩ: "Chúng ta đi bơi thôi."

"Không được đâu, Chủ tịch, hôm nay vẫn chưa thể bơi được."

"Trời tạnh mưa rồi!" Mao Trạch Đông tỏ ra vô cùng mất kiên nhẫn.

"Nhưng trời vẫn chưa sáng,tùy thời sẽ lại mưa tiếp."

"Cái nhà này còn có khả năng sập vì động đất ấy chứ!" Mao Trạch Đông nổi giận, ông đã sớm nhịn hết nổi rồi. Các vệ sĩ vội mời Từ Đào ra mặt, Từ Đào là tri thức, Mao Trạch Đông đối với ông lúc nào cũng "khách sáo" hơn một chút.

"Chủ tịch, nước rất lạnh," Từ Đào khuyên nhủ: "Sẽ bị chuột rút đấy."

"Tôi không sợ lạnh, chỉ có các cậu sợ lạnh thôi, các cậu đừng bơi là được chứ gì."

Mao Trạch Đông quả thực chịu được lạnh, khi bơi mùa đông, người khác lạnh đến mức run lập cập cả hàm răng, ông vẫn ướt sũng bước lên bờ ngồi một lúc, phơi nắng.

"Thế cũng không được, sóng lớn lắm. Sóng ở ven bờ cao hơn một mét, sóng ngoài biển sẽ phải ba mét!"

"Hay lắm, cưỡi gió rẽ sóng, đúng là cơ hội tuyệt vời... Đổi giày cho tôi." Mao Trạch Đông nói giày giống như trẻ con, "Nghe thấy chưa? Giày ấy!"

"Chủ tịch, xuống biển là đi ngược gió, mấy chiến sĩ trẻ tuổi thử qua rồi, đều bị sóng đánh dạt về, căn bản không bơi qua nổi."

"Một người bơi không qua, từng này người mà vẫn không bơi qua được ư? Thật là vô lý!" Mao Trạch Đông vừa nói vừa bước thẳng ra ngoài.

"Không được!" Từ Đào sốt ruột níu chặt lấy Mao Trạch Đông, "Chủ tịch, tôi còn chưa nói xong. Sóng lớn quá, vỏ sò đều bị đánh dạt hết lên bờ, không ít cái vừa vỡ vừa nhọn, sẽ đâm bị thương chân đấy."

"Tôi từ nhỏ đã đi chân đất, chẳng lẽ không lên núi đốn củi nữa chắc? Cậu lại còn bày đặt nói năng!" Ông hất tay ra, coi thường vỏ sò mà cũng coi thường cả bác sĩ.

"Vẫn chưa nói xong... Vỏ sò bị sóng đánh dạt lên từng đống từng đống, rất dễ vấp ngã. Ngài tuổi tác lớn rồi, ngã một cú tôi không chịu nổi đâu, gánh không nổi trách nhiệm này đâu. Đồng chí Lý Hùng Hán đã từng ngã gãy chân rồi đấy. Thời tiết khắc nghiệt thế này, nói gì thì nói cũng không thể để ngài đi được..."

"Cậu ta ngã gãy chân thì nhất định tôi cũng sẽ ngã gãy chân chắc? Cậu nói thế, hôm nay tôi lại cứ kiên quyết phải đi cho bằng được!" Mao Trạch Đông nổi giận rồi, "Tuổi tác lớn", "ngã gãy chân", những lời này đối với Mao Trạch Đông tuyệt đối không phải là lời khuyên can, mà chỉ có thể là phép khích tướng. Sự bứt rứt, hiếu thắng và ý chí coi trời bằng vung vốn có từ trong trứng nước của ông tuyệt đối không dung thứ cho những lời nói cụt hứng kiểu đó, ánh mắt sắc lẹm trước cơn thịnh nộ bừng bừng cùng đôi môi mím chặt đầy điềm gở của ông ép đến mức không còn ai ở tổ Một dám đứng ra cản đường nữa, chỉ có thể lẽo đẽo đi theo hai bên, chỉ có thể vội vàng mang theo quần bơi, khăn tắm và hộp thuốc cấp cứu... Trong số đó có người lén lút báo cáo với Uông Đông Hưng, lúc Uông Đông Hưng chạy tới khuyên can thì đại thế đã qua; Mao Trạch Đông một khi đã hành động thì 8 triệu quân đội Quốc Dân Đảng cũng không cản nổi. Mấy trăm Ủy viên Trung ương và Ủy viên dự khuyết của Đảng Cộng sản cũng chẳng lan nổi.

Thế là, Uông Đông Hưng vội vã gọi điện cho Thủ tướng. Hôm đó là vệ sĩ Trương Vĩnh Trì nghe điện thoại, theo lời anh ta kể, Uông Đông Hưng gấp đến mức lạc cả giọng:

"Chủ tịch xuống biển mất rồi! Xuống biển bơi rồi! Chúng tôi ngăn không nổi..." Uông Đông Hưng nói không ngừng nghỉ, "Mau mời Thủ tướng, xin Thủ tướng mau tới đây, chúng tôi gọi không nổi đâu!"

Trương Vĩnh Trì cả kinh hoảng hốt, ném điện thoại chạy thẳng về phòng làm việc của Thủ tướng. Chúng tôi còn tưởng xảy ra hỏa hoạn hay gì đó, anh ta thở hồng hộc báo cáo: "Thủ, Thủ tướng ơi, Chủ tịch xu, xuống biển bơi rồi!"

Thủ tướng đang phê duyệt văn kiện, nghe tiếng đột ngột ngẩng phắt đầu lên, sững sờ tối đa tầm 2 giây, bất ngờ đứng phắt dậy, vứt bút một cái là chạy xồng xộc ra ngoài: "Nhanh, gọi tài xế! Mau lái xe đi!"

"Thủ tướng!" Tôi hét lên một tiếng, bởi vì trời lại bắt đầu đổ mưa, bị gió thổi quét vào cửa cửa sổ, rào rào giống như mưa bom bão đạn. Tôi vừa gọi Thủ tướng, vừa giục Tiểu Trưởng mau tìm áo mưa, nhưng Thủ tướng giống như không nghe thấy tiếng gọi, cắm đầu lao vào làn mưa tầm tã, ướt sũng bước lên xe ô tô rồi đi thẳng.

Thế giới ngày hôm đó thật đáng sợ, đầy tai tiếng gầm rú không lúc nào dứt; xe ô tô phóng nhanh, gió biển lướt qua thân xe, toàn bộ thân xe cũng vang lên ầm ầm, tựa như đang thi tài với biển cả vậy. Chân mày Thủ tướng hơi nhíu lại, hai tay ôm trước ngực, trong sự lo lắng của ông không thiếu sự điềm tĩnh, đang suy nghĩ làm thế nào để khuyên nhủ Chủ tịch.

Tôi ngồi bên cạnh Thủ tướng, nhìn chiếc cần gạt nước đang lắc lư trên kính chắn gió phía trước xe; mưa tuy không tính là lớn, nhưng gió rất gấp, xe lại chạy nhanh, cho nên nước mưa hắt lên kính xét cho cùng lại càng gấp và nhiều hơn, giống như thác nước tuôn xối xả bên dưới cần gạt nước, phía trước một màu mờ mịt.

Xe ô tô liên tục cua gấp mấy khúc cua, dừng lại ở điểm xuống biển của Mao Trạch Đông. Dưới tác dụng quán tính, cơ thể Thủ tướng chúi về phía trước, tôi vội vàng đưa tay đỡ, nhưng ông đã mở cửa xe, nhảy vọt ra ngoài. Chúng tôi cũng lần lượt nhảy khỏi xe, chạy theo Thủ tướng hướng ra bờ biển.

Hoàng hôn mờ mịt, Thủ tướng đứng trên bãi cát do biển cả nhả ra, phóng tầm mắt nhìn ra biển cả. Nước biển giống như Vạn Lý Trường Thành màu xanh lục sẫm sừng sững cuồn cuộn kéo tới, rống lên ầm ầm như đang khiêu khích; vách đá ngoài xa hất tung những cột nước tung tóe cao ngất trời. Mà dưới chân, thủy triều cuồn cuộn ào ạt trào lên bãi cát thoai thoải, nuốt chửng một mảng lớn bãi cát, cái "miệng" cứ thế "ngoạm" đến tận đôi chân của Thủ tướng, suýt chút nữa thì kéo toàn bộ lục địa xuống đáy biển, thế nhưng cuối cùng vẫn không thành công, lại hậm hực thở dài rồi thụt lùi trở về.

Chúng tôi nhìn thấy mấy chấm đen ẩn hiện phía sau bức tường nước đang sụt xuống, đó chắc chắn là Mao Trạch Đông cùng những người cảnh vệ trung thành của ông.

“Chủ tịch——” Thủ tướng không bỏ lỡ thời cơ gọi lớn: “Sóng gió lớn quá, mau lên bờ đi!”

Vừa dứt lời, bóng người đã biến mất sau bức tường nước sừng sững trở lại, những con sóng lại một lần nữa ụp tới, kiên trì không biết mệt mỏi cố gắng nuốt chửng cả mặt đất.

“Qua đây, đều qua đây.” Thủ tướng sắp xếp chúng tôi đứng lại với nhau, “Tiếng sóng lớn quá, không nghe thấy gì cả. Chúng ta cùng gọi.”

Bảy tám cổ họng hòa vào một, mở ra cuộc thi phát âm với gió trời sóng biển:

“Chủ tịch, lên đây thôi!” Trong tiếng đồng thanh ấy, đột ngột vọt lên một giọng: “Tôi là Chu Ân Lai——” Theo âm đuôi của câu nói ấy, bảy tám cổ họng lại hợp lại một tiếng: “Thủ tướng mời Chủ tịch lên bờ!”

Hết gọi rồi lại gọi, Thủ tướng bước hết bước này đến bước khác về phía trước, nước biển làm ướt giày và ống quần ông. Mao Trạch Đông bơi sát vào bờ: “Không sao đâu, sóng lớn thỏa thích mà……”

Thủ tướng rất biết cách khuyên nhủ, nhân cơ hội một đợt sóng rút đi liền vội vàng gọi: “Chủ tịch bơi lội thì không sao, các đồng chí trên bờ ở lâu sẽ bị nhiễm lạnh đấy!”

Cách khuyên chuyển hướng mâu thuẫn này rất có hiệu quả. Mao Trạch Đông lại bơi dọc theo bờ một đoạn, lưu luyến bơi theo sóng vào gần bờ, cuối cùng dưới sự vây quanh của các chiến sĩ cảnh vệ đã bước lên bãi cát, đón lấy chiếc áo tắm choàng lên người.

Lúc này, cái tim đang treo lên tận cổ của mọi người mới rơi trở lại vào bụng.

Từ bao nhiêu năm nay, màn bơi lội rẽ sóng vượt gió ở Bắc Đới Hà ấy đã mang lại cho tôi biết bao nhiêu cảm hứng và liên tưởng biết bao! Mao Trạch Đông là người thầy và lãnh tụ khai phá tiến lên, chính người đã ban cho chúng ta tương lai và thắng lợi, thoát khỏi nhục nhã, giành được tôn nghiêm. Thế nhưng, người cũng thường có những suy nghĩ và hành động ngoài dự liệu, bị chi phối bởi ý chí và lòng tin siêu phàm của mình, mang theo hàng ức con người cùng mình đi chịu mạo hiểm. Lúc này, mọi người sẽ nghĩ đến Chu Ân Lai, ông là cột trụ của sự tiết chế, trung hòa, an định và đoàn kết.

Là một lão Hồng quân, lại đến bên cạnh Chu Ân Lai từ năm 1940, thường xuyên được gặp Mao Trạch Đông, tôi đã tận thân cảm nhận được sự gan dạ khí phách chấn động thế gian của Mao Trạch Đông trong những năm tháng chiến tranh. “Tiến lên bước lớn, lùi bước lớn”, không sợ đập vỡ bình vò, không màng đến sự được mất của một thành trì một vùng đất, thậm chí không màng vứt bỏ cả thánh địa Diên An của ông, chính thứ chiến tranh vận động như vậy đã thay đổi cục diện so sánh lực lượng địch ta, giành được thắng lợi chiến thắng Quốc Dân Đảng. Thế nhưng, trong công cuộc xây dựng hòa bình, ông cũng thường xuyên tiến bước lớn, phát động “Đại nhảy vọt”, phát động “Công xã nhân dân”, vượt quá giai đoạn, bất chấp quy luật, rồi tiếp đó lại lùi bước lớn, trải qua “Ba năm khó khăn”, giải tán nhà ăn, “lấy đội làm nền tảng”, điều chỉnh, củng cố, bổ sung, nâng cao…… Vừa thở phào nhẹ nhõm, tình hình khá lên, lại tiến bước lớn, thậm chí quyết định phát động cả “Cách mạng văn hóa”. Mao Trạch Đông suốt đời mạo hiểm để khám phá tương lai tốt đẹp, nhằm ngăn chặn chủ nghĩa xét lại, xóa bỏ chủ nghĩa quan liêu và tư tưởng đặc quyền trong Đảng Cộng sản, nhằm thúc đẩy thanh niên tiến lên trong cách mạng, nhằm phá bỏ ảnh hưởng của văn hóa cũ, ông bất chấp phủ định chính đảng Cộng sản do tay mình sáng lập, chính nước cộng hòa do tay mình kiến tạo, kết quả là hỗn loạn 3 năm, theo sự tự hủy diệt của Lâm Bưu mà buộc phải một lần nữa “rút lui bước lớn”…… Dù là tiến bước lớn hay rút lui bước lớn, từ đó đều sẽ sinh ra một loạt mâu thuẫn lớn phức tạp, sắc bén, có lúc thậm chí vô cùng dữ dội, những mâu thuẫn phương diện này, chủ yếu đều dựa vào Chu Ân Lai thận trọng tỉ mỉ, vững chắc chu đáo, cúc cung tận tụy, đến chết mới thôi để giải quyết.

So sánh với sự tiết chế, trung hòa, đệm lót này, Chu Ân Lai nhiều hơn và chủ yếu hơn vẫn là phối hợp chặt chẽ với Mao Trạch Đông, khai phá tiến lên, giành lấy hết thắng lợi vĩ đại này đến thắng lợi vĩ đại khác.

Một chuyên gia nghiên cứu vấn đề Trung Quốc người Mỹ tên là C. David từng viết bài thế này: “Nếu nói Mao Trạch Đông là anh hùng cách mạng vĩnh cửu, Lưu Thiếu Kỳ là chuyên gia của cơ quan sự vụ đảng, thì Chu Ân Lai lại được chứng minh là người xử lý quan hệ công chúng giỏi nhất Trung Quốc. Ông luôn có thể dung nạp những ý kiến khác nhau và tìm ra biện pháp giải quyết.”

Lại nói, “Trong việc chế định chính sách: Ông không phải là người đưa ra chính sách ban đầu, mặc dù không ai có đóng góp nhiều hơn ông trong lĩnh vực chiến lược chiến thuật ngoại giao…… Thế nhưng, trong giai đoạn chấp hành chính sách, ông luôn kiên định, thông qua quyền hạn quản lý hành chính của bản thân để làm ra đóng góp lớn nhất của mình.”

Còn nói, “Chu Ân Lai có thể đặt dưới tiền đề không đánh mất sự trung thành đối với Mao Trạch Đông, vừa tiến hành đấu tranh chính sách vừa thực hiện ‘kế hoạch lớn’ của mình.”

Những lời bình luận này mặc dù còn lâu mới toàn diện, nhưng đã phản ánh một phần lớn sự thật. Ít nhất bản thân tôi cũng có cảm thụ trực tiếp.

Ví dụ như sự biến Tây An, Trương Học Lương và Dương Hổ Thành tiến hành binh gián, bắt giam Tưởng Giới Thạch xong, Mao Trạch Đông đưa ra quyết định trọng đại giải quyết hòa bình, nhằm thiết lập mặt trận thống nhất kháng Nhật. Chính vào thời khắc nguy cấp nhất then chốt nhất này của lịch sử hiện đại Trung Quốc, Chu Ân Lai với tư cách là người hòa giải có điều kiện phóng thích Tưởng Giới Thạch, đã đến Tây An, hoàn thành xuất sắc nhất tầm nhìn của Mao Trạch Đông, thoát khỏi thảm họa dân tộc trọng đại, cống hiến lịch sử vĩ đại cho Đảng Cộng sản Trung Quốc và toàn bộ đất nước.

Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, chính sách thù địch cực đoan của nước Mỹ buộc Trung ương Đảng phải đưa ra quyết định “ngả hẳn sang một bên”, Mao Trạch Đông thân chinh tới Moskva hội đàm với Stalin, đưa ra đề nghị “hy vọng muốn một số thứ vừa đẹp mắt vừa ngon miệng”.

Phía Liên Xô không hiểu thế nào là “thứ vừa đẹp mắt vừa ngon miệng”, hoang mang đến thỉnh giáo Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông thong thả giải thích: Đẹp mắt ấy mà, chính là ký một bản hiệp ước để cho người ta nhìn; còn ngon miệng ấy à, chính là đòi chút đồ vật, đòi ít tiền, mang về để khôi phục kinh tế quốc dân dùng.

Phía trước đã viết. Đến khi đàm phán cụ thể. Mao Trạch Đông nói không rõ cũng không kiên nhẫn nói, vẫn phải mời Chu Ân Lai đến Moskva, mới ký được một bản “đẹp mắt” là 《Hiệp ước hữu nghị đồng minh tương trợ Trung Xô》, tranh thủ được “ngon miệng” là khoản cho vay 60 triệu USD.

Không còn nghi ngờ gì nữa, Mao Trạch Đông càng có tầm nhìn xa trông rộng. Nhưng ông không kiên nhẫn quản việc cụ thể, không giỏi xử lý việc cụ thể, thậm chí cũng không hiểu một số vấn đề kỹ thuật cụ thể, ông chỉ có thể dựa vào Chu Ân Lai. Sự khác biệt này của họ dù không lên bàn đàm phán, chúng tôi những nhân viên công tác bên cạnh đây cũng đều có thể cảm nhận mãnh liệt.

Khi tôi theo Chu Ân Lai đến Moskva lần đầu, ở riêng trong một căn biệt thự nhỏ. Vừa ở được một ngày, Mao Trạch Đông đã tự mình gọi điện thoại tới, nói: “Cậu gọi Ân Lai đến chỗ tôi đi.”

Chưa đợi tôi trả lời, ông lại nói: “Bảo cậu ấy ở luôn chỗ tôi đây, không cần ở một bộ khác nữa.”

Thế là, tôi cùng Chu Ân Lai dọn vào ở trong biệt thự của Mao Trạch Đông. Ngôi biệt thự nhỏ đó ở ngoại ô Moskva, băng qua một khu rừng, qua hai lớp cảnh vệ. Rất nghiêm ngặt. Các đồng chí Ngũ Quyền, Lại Á Lực v.v. theo Chu Ân Lai đến Moskva không ở đây, hàng ngày tôi liên lạc với họ qua điện thoại. Lúc Thủ tướng ở riêng, điện thoại từ phía Chủ tịch Mao tới nhiều; dọn vào biệt thự của Chủ tịch Mao rồi, điện thoại từ phía Ngũ Quyền tới nhiều, dù sao Thủ tướng đến đâu, điện thoại ở đó nhiều. Quyết sách Mao Trạch Đông là trung tâm,biện sự Chu Ân Lai là trung tâm. Quyết sách chỉ cần mấy câu là được, cònbiện sự thì là những cuộc đàm phán và điện thoại không dứt.

Mỗi lần đi đàm phán về, Chu Ân Lai đều phải báo cáo tỉ mỉ với Mao Trạch Đông; Mao Trạch Đông nghe nhiều, nghĩ nhiều, lời nói ra lại rất ít, thường là mấy câu, nói rõ nguyên tắc và phương hướng.

Khi Chu Ân Lai chưa đến Moskva, Mao Trạch Đông từng biểu lộ sự số ruột ngầm, sau khi Chu Ân Lai đến nơi, Mao Trạch Đông rõ ràng thả lỏng xuống, có thời gian có tâm trạng đi xem “Peter Đại đế”, đi nghiên cứu “Napoleon”. Cho nên sau này Mao Trạch Đông mới nói với Khrushchev rằng, “Đồng chí này (Chu Ân Lai) trong các hoạt động quốc tế lớn giỏi hơn tôi.”

Mao Trạch Đông dọc đường đọc sách, Chu Ân Lai dọc đường xử lý công việc. Bởi vì dọc đường này nhiều lần dừng xe tham quan nhà máy, có rất nhiều công việc cụ thể sự vụ cụ thể cần giải quyết. Chu Ân Lai bận rộn, chúng tôi tự nhiên cũng bận rộn theo. Tôi ở chung một toa xe lửa với Trần Bách Đạt, Trần Bách Đạt là người do Chủ tịch Mao đưa đến. Chủ tịch Mao đọc sách, hàng ngày ông ấy cũng đọc sách. Tôi ở giường trên, Trần Bách Đạt ở giường dưới; tôi nhiều việc, hàng ngày leo lên leo xuống, ảnh hưởng ông ấy đọc sách. Ông ấy nhíu mày nói: “Tiểu Hà, chúng ta đổi đi, tôi ở giường trên, cậu ở giường dưới thế nào?”

Tôi nói: “Được.”

Chu Ân Lai nghe nói tôi và Trần Bách Đạt đổi giường, lắc đầu nói: “Bách Đạt lớn tuổi hơn cậu, lên lên xuống xuống không tiện, hay là bảo ông ấy ở giường dưới đi.”

Tôi nói: “Ông ấy đến cùng Chủ tịch, Chủ tịch đọc sách ông ấy cũng đọc sách; tôi đến cùng Thủ tướng, Thủ tướng nhiều việc tôi cũng nhiều việc. Tôi ở chung một toa với ông ấy, lên lên xuống xuống ảnh hưởng ông ấy đọc sách.”

Chu Ân Lai nói: “Thế thì cậu ít trèo lên giường lại, ở trong toa xe của tôi nhiều một chút.”

Chuyện nhỏ này tôi cho rằng phản ánh rất rõ quan hệ công tác giữa Chủ tịch và Thủ tướng. Đương nhiên, Thủ tướng không chỉ chấp hành, thực ra ông cũng là cố vấn chủ yếu lúc Chủ tịch chế định chính sách ban đầu. Điều có thể minh chứng rõ nhất vấn đề này chính là Chiến tranh giải phóng và Kháng Mỹ viện Triều.

Tổng tư lệnh Chu vì tuổi đã cao, lúc Chiến tranh giải phóng, năm vị bí thư Trung ương phân công, Chu Đức chủ yếu phụ trách giám sát, quân sự là do Mao Trạch Đông phụ trách, do Chu Ân Lai hỗ trợ. Trong hội nghị phân công như vậy, thực tế cũng làm như vậy. Mặc dù có một số mệnh lệnh được phát ra dưới danh nghĩa Tổng tư lệnh Chu Đức, thực tế đều do Mao Trạch Đông dưới sự hỗ trợ của Chu Ân Lai làm ra quyết định và ký phát mệnh lệnh.

Đến khi Kháng Mỹ viện Triều thì lại càng như vậy, các đồng chí lão thành đều nhất trí công nhận, Chu Ân Lai chính là “Tổng tham mưu trưởng” và “Chủ nhiệm Tổng hậu cần” trên thực tế.

Có thể nói thế này: Bất kỳ quyết định chiến lược hay chuyển biến chính sách trọng đại nào của cách mạng và xây dựng Trung Quốc, đều là sau khi Mao Trạch Đông suy nghĩ chín muồi mới sáng lập hoặc đề xuất ra trước tiên, cho dù là phương diện ngoại giao mà Chu Ân Lai có thể thể hiện thiên tài của mình nhất, cũng không ngoại lệ. Bất kể là trong cục diện tổng thể ngoại giao chiến tranh lạnh hay các vấn đề cụ thể như tranh luận Trung Xô, nguyên tắc và phương châm chủ yếu đều xuất phát từ Mao Trạch Đông.

Ngày 31 tháng 12 năm 1954, trong hiệp định liên quan do nước ta và Ấn Độ ký kết tại Bắc Kinh, lần đầu tiên đưa ra Năm nguyên tắc chung sống hòa bình, đến tháng 6 năm sau, tôi theo Chu Ân Lai sang thăm Ấn Độ, trong tuyên bố chung do Thủ tướng Chu và Thủ tướng Ấn Độ Nehru công bố, đã tái khẳng định Năm nguyên tắc chung sống hòa bình chỉ đạo quan hệ hai nước. Từ Ấn Độ lại đến Miến Điện, tuyên bố chung của Thủ tướng hai nước đồng ý Năm nguyên tắc chung sống hòa bình cũng là nguyên tắc chỉ đạo quan hệ hai nước Trung Miến.

Hiện nay, Năm nguyên tắc chung sống hòa bình đã được đại đa số các quốc gia trên thế giới chấp nhận, cho rằng đây là nguyên tắc tốt nhất, khoa học nhất, chính xác nhất để chỉ đạo quan hệ quốc gia. Mọi người cũng biết đây là do Chu Ân Lai đề xuất trước tiên và thuyết phục Nehru đồng ý.

Thế nhưng, năm đó đi thăm Ấn Độ trở về, mọi người hân hoan vui mừng chúc mừng chuyến thăm thành công, lúc nâng ly chúc mừng Thủ tướng, Thủ tướng nói:

“Tôi là làm công tác cụ thể dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Mao. Năm nguyên tắc chung sống hòa bình, người đầu tiên đưa ra tư tưởng này là Chủ tịch Mao.”

Bởi vì Thủ tướng vẫn luôn như vậy, nhắc đến công tích luôn nhường cho người khác. Chúng tôi cứ tưởng đây lại là “quy công cho Chủ tịch Mao” theo kiểu nguyên tắc, vốn không có quan hệ trực tiếp gì thực sự. Nào ngờ Thủ tướng nhìn ra điều này, sau đó đã nghiêm túc lấy văn kiện ra:

“Các cậu xem đi, từ ngày 1 tháng 10 năm 1949, Chủ tịch Mao đã công khai nói tư tưởng chỉ thị chúng ta tiến hành ngoại giao rồi: Bất kỳ chính phủ nước ngoài nào bằng lòng tuân thủ các nguyên tắc như bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau chủ quyền lãnh thổ v.v., chính phủ này đều sẵn sàng thiết lập quan hệ ngoại giao với họ……” Chu Ân Lai đặt văn kiện xuống, nghiêm túc nhìn chằm chằm chúng tôi nói: “Chính là tôi đã gửi bản thông cáo do Mao Trạch Đông tuyên đọc này thành văn bản đến các chính phủ các nước. Các cậu đừng tưởng tôi chỉ nói suông mà thôi, mỗi một thắng lợi của cách mạng Trung Quốc, quả thực hoàn toàn dựa vào sự chỉ huy chính xác của Chủ tịch Mao.”

Một số người ở nước ngoài nói sự tôn kính phát từ đáy lòng của Chu Ân Lai đối với Mao Trạch Đông là nhu cầu và chiến lược của “sinh tồn chính trị”; một số ít người ở trong nước có dụng ý khác hoặc hồ đồ cũng hùa theo nói như vậy, đó là bởi vì họ không trải qua tận thân, cho nên cũng không thể hiểu được Thủ tướng. Dùng lời thịnh hành hiện nay mà gọi, chính là “thiếu ngôn ngữ chung”.

Chu Ân Lai và Mao Trạch Đông cộng sự hơn nửa thế kỷ, tình cảm sâu sắc và niềm tin kiên định không dời của ông đối với Mao Trạch Đông được không ngừng vun đắp sâu sắc trong thực tiễn phong ba bão táp mà dẫn đến không thể thay đổi. Quyết định của Mao Trạch Đông ông kiên quyết làm theo, nói một không hai, cho dù là những quyết định sai lầm như “Đại nhảy vọt”, “Cách mạng văn hóa”, cũng kiên định đi theo làm, nguyên nhân chủ yếu nằm ở niềm tin kiên định này đối với Chủ tịch, mà tuyệt đối không phải vì cái gọi là “sinh tồn chính trị”.

Có một lần, Thủ tướng lật xem sơ đồ tuyến đường Vạn lý Trường chinh của Hồng quân do quân đội gửi xin phê chuẩn. Ông dùng ngón tay dọc theo đường chỉ đỏ ấy di chuyển cực kỳ chậm chạp, thỉnh thoảng dừng lại rơi vào trầm tư, trong mắt chớp lóe những gợn sóng hồi tưởng và chấn động. Tôi tin rằng, gió cuồng mưa rợn, gươm giáo khua vang trong lịch sử đang tái hiện ngay trong căn phòng yên tĩnh này, và đang phát sinh những khải thị và hiệu ứng thực tế.

“Tiểu Kỷ, cậu lại đây.” Thủ tướng gọi Kỷ Đông, chiến sĩ mới được điều đến. Chỉ vào 《Sơ đồ chiến dịch Tứ độ Xích Thủy》 hỏi:

“Chiến dịch Tứ độ Xích Thủy cậu có biết không?”

“Từng nghe nói, cụ thể thì không rõ lắm.” Kỷ Đông bước đến bàn xem bản đồ.

“Sau Hội nghị Tuân Nghĩa, trận đánh đẹp đầu tiên mà Chủ tịch Mao chỉ huy Hồng quân, chính là chiến dịch này.” Thủ tướng tay trái cầm kính lúp soi bản đồ, ngón trỏ tay phải di chuyển chỉ điểm trên tuyến đường tiến quân và mũi tên biểu thị phương hướng của Hồng quân: “Tôi kể cho cậu nghe nhé. Người trẻ tuổi phải hiểu một chút lịch sử……”

Chu Ân Lai kể tỉ mỉ địa điểm Tứ độ Xích Thủy của Hồng quân, tình hình và cục diện hai bên địch ta cũng như quá trình và kết quả chiến đấu. Cuối cùng đặt kính lúp xuống, hỏi: “Trong 《Trường chinh tổ khúc》 do Tiêu Hoa viết, có một câu ca từ rất đặc sắc, chính là nói về chiến dịch lần này. Cậu có biết không?”

“Có phải là ‘Chủ tịch Mao dụng binh như thần’ không?”

“Đúng, chính là câu này. Không trải qua tận thân trận chiến đó thì rất khó thể nghiệm được câu ca từ này đặc sắc đến nhường nào.”

Thủ tướng mang theo thần thái hồi tưởng và suy ngẫm, chậm rãi nói: “Trận chiến sông Xích Thủy, chúng ta đã hất văng kẻ địch, làm cho Tưởng Giới Thạch và quân đội của hắn chóng mặt hoa mắt, không tìm chuẩn con đường thực sự của chúng ta, đợi lúc hắn tỉnh táo lại, chúng ta đã đi được mấy ngày đường, vứt kẻ địch lại đằng sau xa tít……”

Kỷ Đông quan tâm hơn đến Chu Ân Lai mà cậu trực tiếp phục vụ: “Thủ tướng, những trận đánh này ngài đều trực tiếp tham gia chỉ huy chứ?”

“Tôi chỉ làm một số công tác cụ thể dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Mao, thắng lợi chủ yếu là dựa vào quyết sách chính xác của Chủ tịch Mao.”

Câu trả lời này của Thủ tướng, phải nói là vừa khiêm tốn, lại vừa khá sát với thực tế. Ông không phủ nhận bản thân đã làm công việc, có cống hiến, nhưng đồng thời ông lại tách biệt vai trò của mình với Mao Trạch Đông, quy công lao chính cho Chủ tịch Mao.

Lại có một lần Chu Ân Lai cùng Thủ tướng Việt Nam Phạm Văn Đồng đến Diên An tham quan. Trong căn nhà cũ của Chủ tịch Mao ở Phượng Hoàng Sơn, khách nước ngoài nhìn thấy bức ảnh chụp chung khi Chu Ân Lai giải quyết hòa bình “Sự biến Tây An” trở về Diên An với Mao Trạch Đông, nhắc lại chuyện năm xưa, Chu Ân Lai cảm thán nói một câu: “Tôi lúc ấy vẫn còn là một đứa trẻ.”

Mao Trạch Đông từng nói Lâm Bưu chẳng qua chỉ là một “đứa trẻ”, nhưng chưa từng nói Chu Ân Lai là một đứa trẻ, Chu Ân Lai là tự mình nói mình là “đứa trẻ”.

Năm xảy ra sự kiện Lâm Bưu, Thủ tướng đã triệu tập các đảng phái dân chủ, nhân sĩ có tên tuổi trong xã hội tại Đại lễ đường Nhân dân để thông báo tin tức này. Sau khi tan họp, rất nhiều người đợi ở cửa Nam Đại lễ đường không đi. Khi Thủ tướng đến cửa Nam chuẩn bị lên xe, mọi người đều vây lại, lần lượt ngấn lệ bắt tay cùng Thủ tướng. Trong đám đông không biết ai nói một câu: “Thủ tướng, có ngài ở đây, đây là đại hạnh của nhân dân!”

Thủ tướng lập tức chấn chỉnh lại: “Không thể nói như vậy, tôi là làm công tác cụ thể dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Mao, làm tròn trách nhiệm của mình……”

Lúc đó tôi liền cảm thấy, những lời nhân sĩ dân chủ và Chu Ân Lai nói, đều phản ánh một loại chân thực, đều có lý do của nó.

Sự tôn kính, khâm phục, tin tưởng kiên định của Chu Ân Lai đối với Mao Trạch Đông là vị trí hàng đầu, nhắc đến điểm này, tôi không phủ nhận mưu lược của ông với tư cách là một nhà chính trị lớn và nghệ thuật đấu tranh cao siêu mà ông thể hiện trong hoàn cảnh khó khăn cực kỳ phức tạp, tưởng chừng như vô vọng. Điều minh chứng rõ nhất cho vấn đề này không gì bằng sự tồn tại xuyên suốt của ông trong “Cách mạng văn hóa”, và việc có thể bảo vệ được một số lượng lớn cán bộ lão thành bao gồm cả Đặng Tiểu Bình. Đây là điều kiện và bảo đảm cơ bản để Trung Quốc sau Mao Trạch Đông có thể bước lên con đường cải cách mở cửa, kinh tế cất cánh.

Tôi nhớ Nixon thăm Trung Quốc, thông cáo đàm phán đàm ở Bắc Kinh không thành, Thủ tướng tiễn Tổng thống Nixon đi Thượng Hải, tiếp tục đàm phán ở Thượng Hải. Đàm phán cụ thể chúng tôi không được tham gia, nhưng từ những bàn tán của các đồng nghiệp liên quan, chúng tôi biết chướng ngại chính là vấn đề Đài Loan. Thủ tướng với trí tuệ thông minh của mình, qua nỗ lực không ngừng, cuối cùng đã đàm phán thành công “Thông cáo Thượng Hải”, thông cáo này đã phá vỡ sự phong tỏa kéo dài hơn 20 năm của chủ nghĩa đế quốc đối với nước ta, đúng như người Mỹ đánh giá: “Giả sử không có ông, Trung Quốc không thể thuận lợi thiết lập quan hệ hữu nghị với giới chính quyền và công chúng Mỹ như vậy”, “《Thông cáo Thượng Hải》 sẽ vẫn là văn kiện hạng nhất có lời lẽ ngoại giao hay nhất”.

Thế nhưng, thông cáo được thảo xong, Thủ tướng gọi điện thoại về Bắc Kinh, Chủ tịch đang ngủ. Tôi nhớ lúc đó Thủ tướng rất do dự. Mao Trạch Đông vừa mới mắc bệnh nặng trước thềm Nixon thăm Trung Quốc, ngất đi một thời gian, cơ thể vẫn chưa hồi phục, Thủ tướng đi vòng quanh bàn làm việc mấy bước liền với vẻ mặt vô cùng sốt ruột, đúng như người ta thường gọi là “quay mòng mòng”, bởi vì sự việc rất gấp, không thể chờ đợi. Cuối cùng, Thủ tướng hạ quyết tâm gánh vác trách nhiệm, không đánh thức Mao Trạch Đông ra quyết định.

Làm như vậy không phải là không có tiền lệ. Năm đó tôi theo Thủ tướng đi tham dự hội nghị Geneva, không ít việc đều là Thủ tướng quyết định trước, rồi mới về báo cáo với Chủ tịch sau.

Lần này cũng vậy, Thủ tướng quyết định trước, sau đó mới báo cáo với Chủ tịch, còn viết cả tài liệu bằng văn bản. Lúc viết báo cáo, Thủ tướng đắn đo câu chữ lặp đi lặp lại như thể có điềm báo nào đó, chưa từng thấy ông phải vắt óc suy nghĩ như thế bao giờ.

Trở về Bắc Kinh rồi, Thủ tướng có gần nửa tháng thần sắc u uất, buồn bã chán nản. Những ngày đó trong Trung Nam Hải ngày nào cũng họp, mỗi lần đi họp về sắc mặt Thủ tướng đều rất tệ, nhưng ông không nói một lời nào, chỉ là lượng ăn giảm sút nghiêm trọng, thường một mình lặng lẽ ngồi ở đó nghĩ tâm sự.

Có một lần tôi mời ông ăn cơm, thận trọng bước vào phòng làm việc của ông, bày hai món một canh lên bàn làm việc của ông:

“Thủ tướng, 8 tiếng rồi, ngài ăn chút gì đi chứ?”

Ánh mắt Thủ tướng lướt nhẹ qua mâm cơm rồi rời đi, giọng nói hơi khàn khàn: “Giữ lại một bát canh là được rồi, số còn lại tối ăn tiếp đi.”

Tôi nhìn thấy từ trong ánh mắt của Thủ tướng một loại sắc thái ảm đạm bị kìm nén và cô đơn buồn bã, trong lòng không khỏi nhói lên một cái, khó hiểu mà thấy khó chịu theo.

Thông cáo chung Trung Mỹ đã được công bố, sự phong tỏa đang bị phá vỡ, đây vốn là chuyện đáng vui mừng mà, đã xảy ra chuyện gì có thể khiến Thủ tướng đau lòng buồn bã thế này?

Tôi ngầm quan sát, ngầm thăm dò, nghe được chút tin tức từ những đồng chí phụ trách phục vụ hội nghị. Trong Trung Nam Hải đã họp suốt 12 ngày, phê phán Thủ tướng Chu. Giang Chân, Trương Xuân Kiều v.v., trực tiếp hoặc ám chỉ, nói Thủ tướng là Lý Hồng Chương, là chủ nghĩa bán nước.

Lúc đó tôi kích động la lên: “Thiết lập quan hệ với nước Mỹ, đây là quyết sách của Chủ tịch Mao, Thủ tướng là làm công tác cụ thể dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch……”

“Nghe nói thông cáo không báo cáo trước với Chủ tịch…… Tôi cũng nói không rõ, chuyện này không dám nói bừa nữa đâu, đến đây là hết thôi.”

“Thủ tướng đã gọi điện thoại, lúc đó Chủ tịch đang ngủ, thời gian lại không thể chờ…… Thôi, không nói nữa.”

Hồi đó những chuyện thế này chúng tôi đều không tiện bàn tán nhiều. Mâu thuẫn giữa Thủ tướng và Giang Thanh v.v., mọi người đều ngầm hiểu với nhau mà thôi.

Sau Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình có thể phát huy đầy đủ sở trường của mình, phát huy trí tuệ thông minh của ông, lãnh đạo nhân dân Trung Quốc đi theo con đường do ông thiết kế; tự do tiến hành từng bước hành động theo chiến lược của chính mình. Chu Ân Lai lúc đó không có điều kiện và khả năng này, ông từ đầu đến chí cuối đều làm việc dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, mỗi một thành tích và cống hiến ông làm ra đều không thể tách rời Mao Trạch Đông; tương tự, để có thể tiếp tục công tác, tiếp tục cống hiến, ông buộc phải nỗ lực duy trì quan hệ hợp tác với Mao Trạch Đông, bổ trợ cho nhau. Đồng thời, còn phải vận dụng mưu lược và nghệ thuật đấu tranh cao siêu, điều hòa đệm lót mâu thuẫn và bất đồng giữa ông với tập đoàn tông phái cực tả trong Đảng như Giang Thanh, Trương Xuân Kiều v.v.

Phương thức đấu tranh của Thủ tướng với tập đoàn tông phái cực tả trong Đảng như Giang Thanh, biểu hiện rõ ràng nhất một cách là: Anh nói mặc anh, tôi làm việc của tôi; không cãi nhau với anh hoặc giữ im lặng, xuống dưới tiếp tục làm việc cần làm thế nào thì tiếp tục làm thế ấy.

Thời kỳ Diên An, Giang Thanh đã thích tìm Chu Ân Lai rồi, đặc biệt là khi xảy ra cãi vã với Mao Trạch Đông, tổng là sẽ tìm Chu Ân Lai để “kể khổ”, dựa vào Chu Ân Lai để điều hòa mâu thuẫn gia đình của cô ta. Cô ta có tâm đắc học tập gì, có suy nghĩ hoặc kế hoạch gì trong công việc, gặp phải khó khăn gì, cũng giống như đại đa số cán bộ, thích báo cáo với Chu Ân Lai và đạt được sự giúp đỡ. Bởi vì sự ôn hòa, lương thiện, chính trực, kiên nhẫn cũng như vững vàng và cơ trí của Chu Ân Lai là điều toàn Đảng công nhận, ông là đối tượng tốt nhất để mọi người giãi bày tâm sự cầu xin giúp đỡ và an ủi.

Phong khí trong Đảng lúc bấy giờ cũng đoan chính, nịnh hót bợ đỡ hay đả kích trả thù đều sẽ bị khinh bỉ và lên án, cho nên Giang Thanh lúc đó cũng chưa có biểu hiện xấu xa quá đáng nào. Cô ta đổi thảm đổi rèm cửa cho nơi ở của mình ở Quảng Châu, khi phu nhân đồng chí Trần Vân là Vu Nhược Mộc viết thư cho Trung ương, đưa ra phê bình về việc này, cô ta cũng không dám nói gì, vẫn phải tỏ ý tiếp nhận phê bình.

Thời kỳ này, Chu Ân Lai cũng không coi Giang Thanh là nhân vật gì ghê gớm để đối xử. Thỉnh thoảng Giang Thanh yêu cầu ngồi tàu đặc phái v.v. hưởng thụ đãi ngộ vượt tiêu chuẩn, hoặc khuyên can, hoặc “nể mặt Chủ tịch, chiếu cố một chút”, cơ bản đều là những chuyện nhỏ không đáng kể.

Đầu những năm 60, thư ký của Thủ tướng là Vi Minh từng phát sinh mâu thuẫn với Giang Thanh, thái độ của Thủ tướng đã nói lên quan hệ không đáng kể với Giang Thanh trong thời kỳ này.

Trong thời gian chiến tranh Kháng Mỹ viện Triều, có lần Thủ tướng mệt quá hóa bệnh. Mọi người nghĩ ra một chủ ý, tìm một bộ phim giải trí đến mời Thủ tướng “kiểm duyệt”, mượn cách này để đạt được mục đích để Thủ tướng nghỉ ngơi.

Phim vừa chiếu được không lâu, tiếng chuông điện thoại ngoài nhà vang lên, Vi Minh tuổi trẻ chân tay nhanh nhẹn, có nhiệt huyết, liền chạy ra nghe. Đầu dây bên kia truyền đến giọng của Giang Thanh: “Tôi là Giang Thanh, mời Thủ tướng nghe điện thoại.”

Vi Minh sững sờ một chút. Thủ tướng mệt bệnh cả người, mãi mới nghĩ ra được một cách để ông nghỉ ngơi……”

“Thủ tướng bệnh rồi, ngài ấy hiện đang xem phim.” Vi Minh uyển chuyển nói: “Việc của cô có gấp không? Nếu không gấp, có phải chờ Thủ tướng xem phim xong rồi gọi điện lại cho cô không?”

Giang Thanh là thư ký của Mao Trạch Đông, Vi Minh là thư ký của Chu Ân Lai, thư ký nói chuyện với thư ký, nói như vậy là điều bình thường nhất. Nhưng Giang Thanh đồng thời lại là phu nhân của Mao Trạch Đông, lời nói rất khách khí của Vi Minh lọt vào tai cô ta lại thành ra không đủ khách khí, thế là trong giọng nói cũng mang theo chút hỏa khí: “Đây là ý của cậu hay ý của Thủ tướng?”

Vi Minh cũng giống như đa số thanh niên thời đại ấy, nhiệt tình, sắc sảo, bốc đồng, không mấy bận tâm đến chức vụ thân phận gì, tiện miệng liền đáp trả một câu: “Mời Thủ tướng nghe điện thoại, là ý của cô hay ý của Chủ tịch?”

“Cậu đừng quản!” Giang Thanh hơi nổi giận.

Vi Minh không nói một tiếng nào, cạch một tiếng, cúp điện thoại. Vừa định bước vào nhà xem phim, tiếng chuông lại vang lên. Cậu nhíu mày, cũng sợ lỡ việc chính, quay người nhấc ống ống nghe điện thoại lên lần nữa.

“Sao cậu lại cúp điện thoại?” Giang Thanh lớn tiếng trách vấn.

“Chẳng phải cô bảo tôi đừng quản sao?” Dù sao Vi Minh vẫn sợ lỡ việc chính, tiếp theo lại hạ giọng giải thích: “Mỗi lần Chủ tịch gọi điện thoại, đều hỏi thăm sức khỏe Thủ tướng thế nào, đang làm gì, có nghe điện thoại được không. Hôm nay Thủ tướng bệnh rồi, mãi mới được chúng tôi nghĩ ra một cách để ngài ấy nghỉ ngơi một chút…… Thôi, không nói nữa. Cô chờ đấy.”

Vi Minh thực sự sợ là Chủ tịch có việc, bèn vào nhà báo cáo với Thủ tướng, Thủ tướng lập tức ra nghe điện thoại. Cuộc điện thoại này đánh gần suốt một tiếng đồng hồ, Giang Thanh cứ luyên thuyên lải nhải không dứt giống như mấy cô gái trẻ thích tán gẫu qua điện thoại hiện nay vậy.

Chính là đụng phải tính khí tốt như Thủ tướng, mới có thể kiên nhẫn nghe cô ta lải nhải, nếu đổi lại là Đặng Tiểu Bình, chắc chắn chỉ một phút là cúp máy luôn rồi.

Sự việc xong xuôi tôi hỏi Thủ tướng: “Cô ta phiền phức thế cơ à?”

Thủ tướng thờ ơ mỉm cười nhẹ: “Cô ta xem một kịch bản, đang bàn với tôi cảm nhận sau khi đọc đấy.”

Qua chẳng bao lâu, có lần Lý Phú Xuân đến sảnh Tây Hoa để họp, Giang Thanh lại gọi điện thoại tới, vừa hay lại là Vi Minh nghe điện thoại.

Giang Thanh muốn hỏi thăm Lý Phú Xuân một tiếng, chốt lại thời gian, địa điểm gặp tác giả kịch bản điện thoại đó. Vi Minh hỏi qua Lý Phú Xuân, gọi điện thoại lại cho Giang Thanh: “Chiều mai, ngay tại phòng làm việc của đồng chí Phú Xuân mà bàn.”

“Cậu ghi chép danh sách nhân viên tham gia nói chuyện lại đi, lát nữa báo cáo lại với đồng chí Phú Xuân một tiếng……” Giang Thanh một hơi điểm hơn 20 người. Vi Minh liền tốt bụng nhắc nhở một câu: “Ái chà, hơn 20 người cơ à, phòng làm việc của đồng chí Phú Xuân chắc không ngồi nổi đâu nhỉ?”

Giang Thanh và rất nhiều người phụ nữ hay xét nét có một tật xấu chung, chính là thường không nghe ra ý tốt xấu, cô ta cứng ngắc quăng lại một câu: “Đây là ý của cậu hay ý của đồng chí Phú Xuân?”

Vi Minh không vui, lạnh lùng lên một tiếng: “Ý của tôi.”

“Thế thì cậu đừng quản!”

“Cô hay thật đấy nhỉ?” Vi Minh thực sự nổi giận, quả thực ít thấy người không phân biệt được tốt xấu như thế, “Tôi không đáng quản, cuộc điện thoại này tôi càng không đáng tiếp! Tôi không phải thư ký của cô, cũng không phải thư ký của đồng chí Lý Phú Xuân, có việc cô cứ trực tiếp tìm đồng chí Phú Xuân đi!” Nói xong, không đợi Giang Thanh có phản ứng gì, Vi Minh liền cúp điện thoại.

Giang Thanh tức điên lên, viết một bức thư tố cáo dài hơn 2000 chữ cho Thủ tướng, gán cho Vi Minh không ít “cái mũ”, trong đó còn có cả điều “nịnh trên ép dưới”. Thủ tướng xem bức thư này rồi, cũng không coi là chuyện gì to tát, còn gọi Vi Minh tự mình xem bức thư đó. Vi Minh vừa xem vừa phàn nàn: “Nói tôi nịnh trên ép dưới, Giang Thanh là phu nhân Chủ tịch, tôi không nịnh cô ta một cái thì thôi, tôi lại còn ép cô ta!”

Thủ tướng chỉ nói nhẹ nhàng một câu: “Ép cô ta cũng là không đúng chứ, phải tự kiểm điểm nhiều hơn mỗi người.”

Bầu không khí chính trị và quan hệ đồng chí lúc đó vẫn tương đối lành mạnh. Hai ngày sau, Vi Minh gặp Giang Thanh ở buổi khiêu vũ cuối tuần, Giang Thanh cũng không còn dỗi hờn nữa, ngược lại còn nhiệt tình mời mọc: “Vi Minh, hai chúng ta khiêu vũ một bài đi!”

Chu Ân Lai cuối cùng cũng coi Giang Thanh là một nhân vật để đối xử, trước tiên là bởi vì Mao Trạch Đông đã coi Giang Thanh là một nhân vật để sử dụng.

Đặc biệt là sau khi “Cách mạng văn hóa” bùng nổ, Giang Thanh kết hợp với Trương Xuân Kiều v.v., hình thành nên một thế lực chính trị xong.

Tôi nhớ cuối năm 1966, trong một cuộc họp đầu não do Mao Trạch Đông triệu tập, Giang Thanh, Khang Sinh, Trần Bách Đạt, Trương Xuân Kiều v.v. một đám người của Tổ Văn hóa Trung ương ngồi bên trái Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Đào Trúc, Diệp Kiếm Anh v.v. một nhóm cán bộ lão thành ngồi bên phải Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông khi nói về tình hình vận động, trước tiên giơ tay trái nhẹ nhàng phất về phía đám người của Tổ Văn hóa Trung ương: “Đối với những cán bộ lão thành đó, bao gồm cả những lãnh đạo chủ chốt các tỉnh thành khu tự trị, không đốt không được, phải tiếp tục thổi gió thêm lửa.” Ông tiếp theo lại giơ tay phải nhẹ nhàng phất về phía Chu Ân Lai, Đào Trúc v.v.: “Nhưng đốt thành tro cũng không được, phải khống chế hỏa hầu, vẫn phải cứu người nơi nước sôi lửa bỏng chứ……”

Đây là nghệ thuật lãnh đạo của Mao Trạch Đông. Ý ban đầu của ông không muốn đả đảo một mảng lớn cán bộ lão thành, chỉ muốn đốt họ một chút, “đốt Phật đất thành Phật sứ là có thể qua sông rồi.” Thế nhưng, phe phái Giang Thanh chỉ muốn nhân cơ hội này “đốt” một mảng lớn cán bộ lão thành “thành tro”, Thủ tướng trăm phương nghìn kế muốn “cứu người nơi nước sôi lửa bỏng”. Thế là, mâu thuẫn giữa hai người họ là không thể tránh khỏi và ngày càng gay gắt.

Hai lần Vi Minh va chạm Giang Thanh nếu như xảy ra trong “Cách mạng văn hóa” thì kết quả sẽ thế nào?

Giữa tháng 3 năm 1968, Thủ tướng căn cứ vào suy nghĩ của Chủ tịch, chủ trì triệu tập thảo luận giải quyết vấn đề Đông Bắc và vấn đề đồng chí Tống Nhậm Cùng ra công tác. Hội nghị được ấn định họp vào 4 giờ chiều tại sảnh Tiếp kiến của Đại lễ đường. Đồng chí phụ trách nhiệm vụ cảnh vệ hiện trường hội nghị là Thành Nguyên Công, Phó xứ cảnh vệ Cục Cảnh vệ Trung ương.

Nửa tiếng trước hội nghị, cảnh vệ của Giang Thanh là Tôn Vấn Long gọi điện thoại cho Thành Nguyên Công, nói Giang Thanh vừa mới ngủ dậy, vẫn chưa ăn cơm, bảo Thành Nguyên Công chuẩn bị cơm, tìm một căn phòng cạnh phòng họp, ăn cơm trước, sau đó tham gia hội nghị. Thành Nguyên Công vội tìm Bí thư Đảng ủy Đại lễ đường Lưu Kiếm, mời ông ấy chuẩn bị cơm theo yêu cầu nhanh nhất có thể, đặt ở sảnh Sơn Đông nhỏ bên cạnh. Lúc này, các phụ trách có liên quan của Trung ương Đảng, Quốc vụ viện, Quân ủy và Tổ Văn hóa Trung ương đều đã đến, chỉ đang đợi Giang Thanh.

Lúc đó, Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương kiêm Cục trưởng Cục Cảnh vệ Uông Đông Hưng cũng có mặt, Thành Nguyên Công đã kịp thời báo cáo với ông ấy. Uông Đông Hưng liền dẫn Thành Nguyên Công đứng ngoài cửa phòng họp để đón Giang Thanh.

Giang Thanh đến muộn một khắc. Uông Đông Hưng chào cô ta trước, sau đó Thành Nguyên Công tiến lên báo cáo: “Đồng chí Giang Thanh, họp ở sảnh Tiếp kiến, cơm của ngài ở sảnh Sơn Đông nhỏ, có muốn ăn chút gì trước không?”

Giang Thanh liếc xéo Thành Nguyên Công, ngạo mạn hừ một tiếng, ngẩng cao đầu bước vào sảnh Tiếp kiến đang họp.

Lúc đó, câu nói thường trực cửa miệng của Giang Thanh là “Tôi đại diện cho Chủ tịch”, người được ca tụng là “Cờ đầu”, toàn thể các cán bộ cao cấp tham gia hội nghị đều đứng dậy, bày tỏ sự tôn kính.

Sự sụp đổ cuối cùng của Giang Thanh, hoàn toàn là do cô ta từng bước tự chuốc lấy. Cho dù uy tín và cống hiến như Mao Trạch Đông, cũng không thể cứu vãn cô ta khỏi việc chịu trừng phạt. Cô ta thực sự không thể lý nổi không thể cứu chữa nổi, đối mặt với những nhân vật lãnh đạo cấp cao nhất này, cô ta đến lễ phép tối thiểu và sự tôn kính tương ứng lẫn nhau cũng không có, ngẩng cao đầu, coi như không có ai xung quanh đi thẳng đến trước mặt Chu Ân Lai, lạnh lùng chất vấn một tiếng: “Các người đang họp hành gì thế? Tại sao lại gọi Thành Nguyên Công chặn ở cửa không cho tôi vào?”

Thủ tướng sững sờ một chút, đây là từ đâu nói đến chứ? Ông lập tức bình tĩnh lại, ôn hòa giải thích: “Đồng chí Giang Thanh, nội dung cuộc họp chẳng phải đã thông khí với cô từ lâu rồi sao? 4 giờ chiều ở sảnh Tiếp kiến thảo luận giải quyết vấn đề Đông Bắc và vấn đề đồng chí Tống Nhậm Cùng ra công tác……”

“Có phải thảo luận vấn đề này không?” Giang Thanh bỗng nhiên cất cao giọng, giọng điệu sắc nhọn lên, “Các người có phải sợ tôi nghe thấy không? À, đường đường chính chính cơ mà, tại sao lại để Thành Nguyên Công đến cửa chặn tôi lại? Ý các người là gì!”

“Không có chuyện đó đâu, mọi người đều đang đợi cô, nhiều đồng chí như vậy đều có mặt, đều có thể làm chứng mà……”

“Tôi không tin! Lòng không có ma, tại sao phái Thành Nguyên Công chặn tôi?” Giang Thanh biết Thành Nguyên Công lâu năm đảm nhiệm chức Trưởng vệ sĩ của Chu Ân Lai, cố tình mở miệng ngậm miệng là Thành Nguyên Công để làm ầm ĩ lên, qua đó tạo ra sự phỏng đoán của mọi người, “Các người lén lút sau lưng tôi làm hoạt động gì thế?”

“Hoàn toàn không có chuyện đó, tôi không phái bất kỳ ai ra chặn cô cả. Chúng tôi đang ở đây đợi cô đến họp……” Thủ tướng nhìn đồng hồ, Giang Thanh lúc này vẫn đang làm ầm lên, giống như phát cuồng mà hét lên: “Không nghe, không nghe! Các người không nói thật, chính là không dám nói lời thật!”

Thủ tướng nhíu chặt mày, suy nghĩ trong tiếng làm ầm ĩ, lớn tiếng tuyên bố: “Chúng ta tạm thời hưu hội. Đồng chí Giang Thanh, ở đây có lẽ có hiểu lầm, chúng ta từ từ nói chuyện có được không? Đông Hưng, Thành Võ, Lý Tác Bằng, các đồng chí cùng qua đây một chút.”

Chu Ân Lai cùng Giang Thanh, Uông Đông Hưng, Dương Thành Võ, Lý Tác Bằng v.v. ra khỏi sảnh Tiếp kiến, đến sảnh Sơn Đông nhỏ. Chu Ân Lai chỉ vào mâm cơm đã chuẩn bị sẵn nói: “Tôi chỉ nghe nói cô chưa ăn cơm, muốn ăn cơm xong rồi mới tham gia hội nghị……”

“Vu khống! Vu khống!” Giang Thanh hét lên, “Các người chính là muốn hạn chế tôi, giấu giếm tôi……”

“Uông Đông Hưng, cậu gọi Thành Nguyên Công vào đây, nói cho rõ ràng trước mặt đồng chí Giang Thanh.” Chu Ân Lai dặn dò. Uông Đông Hưng đi ra gọi người, Giang Thanh vẻ mặt giận dữ, lồng ngực phập phồng dữ dội, đột nhiên gào lên một tiếng: “Thành Nguyên Công là một con chó!”

Thành Nguyên Công là Trưởng vệ sĩ cũ của Thủ tướng, Giang Thanh mắng như vậy, thực tế chính là mắng Thủ tướng, hơn nữa lại quá không phù hợp với thân phận của cô ta, hoàn toàn là bộ dáng mụ đàn bà chanh chua ngoài chợ.

Chu Ân Lai tức giận đến sắc mặt tái nhợt, mang theo thần thái nhẫn nhịn như đá xanh lớn tiếng nói: “Đồng chí Giang Thanh, tôi là một cán bộ lão thành rồi, cô nên tin tưởng chúng ta những cán bộ lão thành này, những gì cô nói đều hoàn toàn không có chuyện đó!”

Lời chưa dứt, Thành Nguyên Công đẩy cửa bước vào. Chu Ân Lai liếc nhìn Thành Nguyên Công, nói với Giang Thanh: “Các người đối soát đi, tôi không tham gia.” Vừa nói ông vừa đi ra ngoài. Lướt qua Thành Nguyên Công, đứng ra hành lang.

Tầng lớp lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc lại làm ầm ĩ đến thế này, còn không bằng cả người dân bình thường cãi nhau, thực sự khiến mọi người đau lòng. Giống như Đào Trúc hỏa khí ngút trời, “người có tranh nghị” đập bàn đối đầu với Giang Thanh thì Giang Thanh không dung nổi, giống như Thủ tướng được ca ngợi khắp nơi, vì trung lập chính trực mà được tin tưởng và yêu mến phổ biến, Giang Thanh thế mà cũng không dung nổi. Nói thật, lúc đó không ít người chúng tôi đều nhìn ra cô ta không sống lâu đâu, cũng không làm nên được đại sự gì. Kẻ trong lịch sử không dung nổi người khác, không một ai có thể làm nên đại sự.

Uông Đông Hưng nói với Thành Nguyên Công: “Cậu kể đi, chuyện này trải qua thế nào?”

Thành Nguyên Công nói: “Lúc 3 rưỡi, Tôn Vấn Long gọi điện thoại cho tôi, nói Thủ trưởng vừa mới ngủ dậy, vẫn chưa ăn cơm. Bảo tôi chuẩn bị đồ ăn, còn nói cụ thể bánh trứng gà, mì canh gà, bốn món nhỏ hai mặn hai chay, bảo tìm một căn phòng cạnh phòng họp, nói Thủ trưởng ăn cơm xong rồi tham gia hội nghị……”

“Hoàn toàn không có chuyện đó!” Giang Thanh đập mạnh bàn. Chắc là dùng lực quá độ, đập đau tay, mặt lập tức đỏ bừng, rỉ ra những hạt mồ hôi: “Đi gọi cảnh vệ của tôi tới đây!”

Uông Đông Hưng đi ra gọi Tôn Vấn Long tới, Tôn Vấn Long với cái mặt khổ sở, thực sự cầu thị nói: “Là tôi gọi điện thoại bảo Thành Nguyên Công chuẩn bị cơm.”

“Cút!” Giang Thanh bỗng nhiên gầm lên một tiếng, lòng bàn tay lại giáng mạnh xuống bàn. Nếu không phải tận mắt chứng kiến, mọi người rất khó tưởng tượng một cán bộ lãnh đạo cấp cao, một cán bộ lãnh đạo cấp cao ngày ngày mở miệng ngậm miệng giảng đạo lý lớn chủ nghĩa Mã Liệt, giảng “Cách mạng chỉ có phân công khác nhau, không có sự sang hèn” lại có thể ngang ngược thô lỗ như vậy, trừng mắt trợn trừng một cách chân chính, vươn đầu về phía trước gầm lên: “Các người đều cút hết cho tôi, không cần các người làm việc ở đây nữa, các người đi mà nói với Thủ tướng ấy, cút hết đi!”

Thành Nguyên Công và Tôn Vấn Long lầm lầm lì lì lùi khỏi sảnh Sơn Đông nhỏ. Khoảnh khắc đó, người có mặt đều cảm nhận được một thứ vỡ mộng. Bất kể báo đài ca tụng “Cờ đầu” này thế nào, cô ta trong lòng chúng tôi đã hoàn toàn chấm hết. Nếu có ai chĩa súng vào cô ta, không ai trong chúng tôi sẽ đứng ra vì cô ta nữa…… Thành Nguyên Công đến hành lang, đau buồn nói với Chu Ân Lai: “Thủ tướng, hôm nay công tác của chúng tôi làm chưa tốt……”

Thủ tướng không đáp tiếng nào, ông biết Thành Nguyên Công không hề có lỗi gì, nói là nói trái lòng mình. Ông thở dài nặng nề, lại bước vào sảnh Sơn Đông nhỏ. Lập tức, từ trong đó lại truyền ra giọng sắc nhọn của Giang Thanh: “Tôn Duy Thế là một con sói, Thành Nguyên Công là một con chó: Đây chính là người bên cạnh anh đấy……”

Rất rõ ràng, Giang Thanh cố ý làm ầm ĩ trận này, cô ta ý ở ngoài rượu, nhắm vào Thủ tướng. Cô ta mắng suốt hơn 1 tiếng đồng hồ, kéo cả các đồng chí Chu Gia Đỉnh, Dương Đức Trung v.v. vào mắng hết, thậm chí ra lệnh hạn trong vòng 4 ngày đồng chí Dương Đức Trung phải rời khỏi Bắc Kinh…… Mấy ngày sau vào một đêm, Giang Thanh lại gọi Chu Ân Lai, Uông Đông Hưng và vài vị thư ký Thủ tướng đến Điếu Ngư Đài, vô cùng gay gắt nói: “Thành Nguyên Công trong lịch sử vốn là kẻ xấu, từng nhiều lần hạn chế tôi, bao nhiêu lần cản trở tôi và Thủ tướng tiếp xúc……”

Chu Ân Lai bình tĩnh giải thích: “Không có đâu. Thành Nguyên Công 14 tuổi đã tham gia cách mạng, từ nhỏ lớn lên bên cạnh tôi rồi.”

Giang Thanh không cho cãi lại nói: “Vậy ít nhất cũng là một phần tử xấu đã biến chất!”

Kết quả, chưa đầy một tuần Thành Nguyên Công đã bị đưa vào “lớp học tập”, 8 tháng sau lại bị đuổi đến trường nông nghiệp “7 tháng 5” ở Giang Tây, mãi cho đến trước thềm đập tan “Bè lũ bốn tên” mới trở về Bắc Kinh công tác.

Mao Trạch Đông lặp đi lặp lại tuyên bố “Giang Thanh không thể đại diện cho tôi, cô ta chỉ có thể đại diện cho chính mình”, nguyên nhân cơ bản nằm ở chỗ Giang Thanh quả thực từng đại diện cho ông, chủ yếu là trong giai đoạn phát động của “Cách mạng văn hóa”. Chu Ân Lai liên tục điều hòa với Giang Thanh, nhẫn nhịn không phát tác, một trong những nguyên nhân quan trọng cũng nằm ở đây — không thể không cân nhắc quan hệ với Mao Trạch Đông.

Lâm Bưu có dã tâm, cũng có đại công. Lại còn câu nói “Vương Mãng khiêm cung chưa soán ngôi”, “Ví như thuở ấy thân chết sớm, trắng đen đời người thật khó phân”. Giang Thanh có dã tâm không có công lao, đến lúc “khiêm cung hạ sĩ” cũng không có; cô ta không phải cậy công kiêu ngạo, mà là vô công coi thường thiên hạ, một kẻ vô tri vô đức vô năng như thế mà cũng muốn làm chính trị, tranh quyền lực, thực sự là bi kịch cá nhân, trò cười của lịch sử.

Cải cách mở cửa hôm nay, quan niệm tư tưởng của con người không ngừng đổi mới. Đây là một sự tiến bộ. Điều chúng tôi hy vọng chỉ là đừng phủ nhận lịch sử.

Thắng lợi năm 1949 đã mang lại hy vọng này, nhưng cũng không thể một lúc biến toàn bộ thành hiện thực. Vật chất quyết định tinh thần, cơ sở kinh tế quyết định kiến trúc thượng tầng; ở Trung Quốc, không phát triển lực lượng sản xuất, không qua mấy chục năm xây dựng kinh tế để biến Trung Quốc từ một nước kinh tế lạc hậu thành một nước kinh tế phát triển, thì không thể triệt để quét sạch tư tưởng phong kiến. Thực tiễn chứng minh rằng, khi chúng ta những người cộng sản phát động và dựa vào quần chúng qua sự nỗ lực phấn đấu hơn nửa thế kỷ để xóa bỏ tư tưởng phong kiến, thì nó lại đột ngột trồi lên ở nơi ít ngờ tới nhất. Ví dụ như chiến sĩ vĩ đại chống phong kiến Mao Trạch Đông, lúc tuổi già lại tạo ra sản phẩm phong kiến là sùng bái cá nhân và “một người nói một"). Ví dụ như Chu Ân Lai anh minh cơ trí biết bao, lúc tuổi già cũng thuận theo ý chí của Mao Trạch Đông, nói lời sai làm việc sai…… Người đời sau khi nhắc đến những sai lầm lúc tuổi già của họ, không nên tách rời điều kiện lịch sử lúc đó, không thể rời xa trình độ phát triển lực lượng sản xuất xã hội lúc đó cùng toàn bộ cục diện chính trị quốc tế.

Không phát triển lực lượng sản xuất, không xây dựng thành quốc gia phát triển kinh tế, chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa hoàn thiện cao độ là điều không thể thiết lập được. Điều chúng tôi ăn mừng may mắn là, Đặng Tiểu Bình hiện nay chính là căn cứ vào quy luật này để đưa ra quyết định, dẫn dắt nhân dân Trung Quốc bước lên con đường thắng lợi phồn vinh phú cường.