Đừng hiểu lầm rằng Thủ tướng không có tính nóng, khi ông nổi trận lôi đình thì cũng đủ "họa" người rồi. Muốn nói đến một Chu Ân Lai sống hết mình với tình cảm, phóng khoáng không câu nệ, thì không thể không nhắc đến năm lần nổi cáu của ông mà tôi từng chứng kiến, cho đến nay ký ức vẫn còn tươi mới như thuở ban đầu.

Nếu là đấu tranh chống kẻ thù, dù có phẫn nộ thế nào, kịch liệt ra sao, thì cũng không thể gọi là nổi cáu. "Nổi cáu" ở đây được hiểu theo nghĩa đặc thù là việc thể hiện cảm xúc gay gắt, phê bình, thậm chí là quở trách đối với đồng chí, bạn bè, những người thân cận bên cạnh mình... Khi những đồng chí từng công tác bên cạnh Thủ tướng tụ họp lại với nhau, thường hay bàn tán về các tác phẩm điện ảnh, văn học và hồi ký viết về Thủ tướng hiện nay, và đều cảm thấy có điểm gì đó thiếu thiếu, đó chính là chưa phản ánh được mặt nghiêm khắc của Thủ tướng.

Gam màu chủ đạo cá nhân của Thủ tướng là nho nhã, ôn hòa, nhưng hoàn toàn không thiếu đi sự nghiêm khắc; từ các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước ở cấp cao nhất cho đến những nhân viên công tác bình thường như chúng tôi, không ai là chưa từng cảm nhận được sự nghiêm khắc ấy. Theo một ý nghĩa nào đó, các Phó Thủ tướng Quốc vụ viện và những người phụ trách các bộ, ban, ủy đều có chút "ngán" Thủ tướng. So với các nhà lãnh đạo vĩ đại khác, thậm chí còn là "sợ Thủ tướng Chu nhất".

Có một đồng chí lão thành đã nói một câu tuy chưa hoàn toàn chính xác và toàn diện, nhưng có thể dẫn dắt chúng ta đến gần với sự thật. Ông ấy nói: "Đời này tôi chỉ sợ hai người: sợ uy nghiêm của Chủ tịch, sợ sự nghiêm túc của Thủ tướng."

Thủ tướng rất thích khiêu vũ. Ông rất hiếm khi được nghỉ ngơi và giải trí, khoảng thời gian nghỉ ngơi quý báu ít ỏi ấy, việc đầu tiên ông lựa chọn là khiêu vũ, bởi vì khiêu vũ có thể kết hợp việc vận động, thư giãn và làm việc làm một, những điều này sẽ được giới thiệu chi tiết ở các chương sau.

Các buổi khiêu vũ thời bấy giờ tương đối nhiều. Lúc đó chưa có những thứ như disco, breakdance hay nhảy vũ trụ, thời đó chỉ có khiêu vũ giao tế (ballroom dance), và cơ bản chỉ có nhịp "ba", nhịp "bốn". Mao Trạch Đông, Chu Đức, Lưu Thiếu Kỳ chủ yếu nhảy ở Xuân Ngẫu Trai, Thủ tướng ít khi đến đó, Thủ tướng chủ yếu khiêu vũ tại Tử Quang Các và Khách sạn Bắc Kinh. Bởi vì các nhà lãnh đạo Quốc vụ viện, những người phụ trách các bộ, ban, ủy và một phần lãnh đạo quân đội ở Bắc Kinh chủ yếu đều khiêu vũ ở hai địa điểm này. Nữ bạn nhảy chủ yếu đến từ quân đội. Hồi đó đấu tranh giai cấp hãy còn gay gắt, thẩm định chính trị nghiêm ngặt, người trong quân đội đáng tin cậy. Cũng có nữ nghệ sĩ từ các đoàn văn nghệ, bao gồm cả một số diễn viên nổi tiếng.

Mỗi người một tính, mười ngón tay còn có ngón dài ngón ngắn. Đối với các cán bộ lãnh đạo cấp cao cũng không ngoại lệ, thể hiện trên sàn nhảy tất nhiên cũng sẽ "muôn hình muôn vẻ" rồi.

Lấy Thủ tướng làm ví dụ, quả không hổ thẹn là bậc đức tôn một đời, công lao lưu truyền muôn thuở. Khiêu vũ cũng rất cao nhã văn minh, vừa phóng khoáng vừa lịch sự, phong độ ngời ngời mà hoàn toàn không hề nhẹ dạ phù phiếm.

Lấy Trần lão tổng làm ví dụ, phong cách khác với Thủ tướng, lúc thì thoải mái tùy tiện, lúc thì nhiệt liệt sống động, lúc thì lơ đễnh thờ ơ, nhưng tuyệt đối không có sự nhẹ dạ vượt quá giới hạn.

Tuy nhiên, quả thực cũng có cán bộ lãnh đạo nhiệt tình đến mức thái quá, tùy tiện đến mức vượt rào. Phải nói thế nào nhỉ? Nói nghe hay thì gọi là giải phóng, gọi là đi trước thời đại, còn nói nghe khó nghe thì gọi là phóng túng, gọi là buông thả.

Lần đầu tiên Chu Ân Lai nổi giận vì khiêu vũ là tại Khách sạn Bắc Kinh. Buổi khiêu vũ thường bắt đầu lúc 8 giờ, Thủ tướng thường đến vào lúc 10 giờ, tượng trưng khiêu vài vòng, gặp gỡ mọi người một chút, hỏi thăm bạn nhảy về tình hình trong quân đội hoặc ngoài xã hội, trao đổi ngắn gọn ý kiến công việc với những người phụ trách các bộ phận rồi lui gót.

Tôi nhớ hôm đó buổi khiêu vũ, những nữ diễn viên nổi tiếng như Triệu Yến Hiệp, Tân Phượng Hà, Mã Ngọc Đào cũng tham gia, giữa các tiết mục còn tổ chức hát mấy đoạn. Thủ tướng vốn dĩ đã thích nghe họ hát, tâm trạng càng thêm phần tươi tắn, vui vẻ. Khi khiêu vũ, bước đi nhẹ nhàng thanh thoát, tựa như một làn gió xuân; lúc nghe hát, đầu hơi ngả về phía sau, khóe môi vương nụ cười ôn hòa tĩnh lặng, tay phải khẽ nhịp trên tay vịnh ghế.

Tất cả những điều này đều là một Chu Ân Lai mà tôi vô cùng quen thuộc.

Thế mà, khiêu vũ được ba bài, sắc mặt Thủ tướng bỗng chốc thay đổi. Nụ cười bị một bàn tay vô hình mạnh mẽ xóa sạch, khuôn mặt ông đỏ bừng lên, tựa như đang cảm thấy xấu hổ vì điều gì đó, đôi mày khẽ cau lại, ánh mắt hướng về một mục tiêu nào đó liếc hết lần này đến lần khác...

Trong điều kiện bình thường, khi các nhân viên công tác bên cạnh đi theo Thủ tướng đến các buổi khiêu vũ, chúng tôi đều có thể xuống sàn nhảy. Tôi chú ý thấy sắc mặt và biểu hiện của Thủ tướng thay đổi, liền nhìn theo hướng ánh mắt của ông để tìm kiếm, và đã phát hiện ra vấn đề.

Đó là một vị cán bộ phụ trách tương đối có cấp bậc, cách khiêu vũ của ông ta, theo cách nói của chúng tôi lúc bấy giờ, chính là "rất không nghiêm túc".

Chúng tôi đối với các thủ trưởng đều vô cùng tôn trọng, cho nên chỉ nói là "rất không nghiêm túc", chứ sẽ không nói những lời quá quắt hơn. Động tác khiêu vũ của ông ta đã vượt quá giới hạn. Trên sàn nhảy hiện nay, những "cảnh quay" thế này có lẽ không hiếm gặp, nhưng thời đó thì không, có chút gì đó "gây chấn động thị giác".

Phải nói thế nào nhỉ? Ví dụ như hiện nay có người nhảy "vũ điệu cọ bụng", ông ta và nữ đoàn viên văn công trẻ tuổi kia, cho dù chưa đến mức cọ bụng, thì cũng ôm nhau đủ chặt, dán sát vào nhau rồi. Ví dụ như hiện nay có người nhảy "vũ điệu áp mặt", ông ta dẫu không gọi là áp mặt thì cũng là lúc chạm lúc rời, lúc gần lúc xa. Theo nhịp điệu của buổi khiêu vũ dần trở nên cuồng nhiệt, ông ta và nữ đoàn viên trẻ tuổi kia cũng dần trở nên nồng cháy, đôi bàn tay của ông ta cũng bắt đầu không yên phận, dịch chuyển lên xuống, sờ nắn bóp bóp...

Sắc mặt Thủ tướng từ đỏ dần chuyển sang trắng bệch, cảm xúc của ông từ xấu hổ mà chuyển thành giận dữ căm phẫn; ánh mắt của ông ban đầu còn sắc bén quét về phía vị cán bộ kia, sau đó cuối cùng cũng ảm đạm đi, đau lòng thất vọng đến mức không nỡ nhìn thêm vị cán bộ ấy lấy một cái.

Ông đã khiêu vũ đến hướng cửa ra vào, mặc dù bản nhạc chưa dứt, ông cũng không tiếp tục xoay người nữa, lịch sự chào tạm bã bạn nhảy, gật đầu, áy náy nói: "Xin lỗi, tôi có việc, phải đi đây."

Chúng tôi tuy đang tuổi trẻ, rất muốn khiêu vũ, nhưng không dám rời xa ông, vừa thấy ông muốn đi, đều vội vã vứt bỏ bạn nhảy để đuổi theo.

Một chiến sĩ liền chạy đi lấy áo khoác cho ông.

Hồi đó không có sự cầu kỳ như bây giờ, các phòng khiêu vũ của khách sạn cao cấp hiện nay đều có nơi cất giữ đồ đạc, tất nhiên cũng có nguyên nhân do trộm cắp nghiêm trọng. Hồi đó không có dịch vụ này, cũng không có nỗi lo bị trộm cắp. Những người tham gia khiêu vũ, quần áo dư thừa đều ném bừa lên ghế sofa, chất thành một đống lớn; không phân biệt chức vụ cao thấp, không phân biệt quần áo cao cấp hay bình dân, sạch sẽ hay bẩn thỉu, tất cả đều chất đống vào một chỗ. Thủ tướng đứng dừng chân ở cửa, nhìn chiến sĩ lấy áo khoác. Chiến sĩ lóng ngóng tay chân, lục tìm chiếc áo khoác của Thủ tướng, lúc lôi ra, đã làm rơi một món đồ của người khác đè ở phía trên xuống đất.

Khi chiến sĩ trao áo khoác cho Thủ tướng, vị Thủ tướng đang phập phồng lồng ngực bỗng nhiên nổi trận lôi đình. Vốn dĩ sinh ra ông không biết mắng người.

Mao Trạch Đông thỉnh thoảng nổi giận còn nói một câu "nói nhảm", quát một tiếng "cút". Thủ tướng ngay cả những lời này cũng chưa từng nói bao giờ. Lời nói nghiêm khắc nhất của ông là: "Điều này là không cho phép!" Khi kích động lắm thì cũng chỉ có hai câu cửa miệng điển hình: "Thật buồn cười!" hoặc "Làm loạn cào cào!"

Lúc này đây, Thủ tướng trông thật nghiêm khắc, ánh mắt cũng sắc bén y như giọng nói: "Cậu làm ăn cái kiểu gì thế? Sao lại làm rơi đồ của người khác xuống đất? Đây là không tôn trọng người khác, là không lễ phép, không văn minh!"

Hai câu đầu giọng Thủ tướng hãy còn chưa lớn, đến khi nói câu "không tôn trọng người khác", "không lễ phép, không văn minh", giọng liền được đẩy lên rất cao, vọng khắp phòng khiêu vũ. Chiến sĩ nào đã từng chứng kiến cơn thịnh nộ thế này bao giờ? Nước mắt cứ thế tuôn rơi như suối. Thế nhưng Thủ tướng vẫn tiếp tục lớn tiếng quở trách: "Đừng tưởng đây là chuyện nhỏ, chuyện nhỏ không chú ý, đến khi gặp thời cơ giống nhau cũng có thể gây ra chuyện lớn. Điều này là không cho phép!"

Chiến sĩ thừa hiểu sức nặng của câu "Điều này là không cho phép". Cậu ấy đã khóc.

Thủ tướng mặt lạnh tanh bỏ đi, lên xe rời khỏi đó. Bất kể ông phê bình người ta nghiêm khắc đến đâu, sau sự việc thế nào cũng sẽ tìm lại bạn một lần nữa, giải thích và an ủi một trận.

"Hạ, nổi giận là một sự biểu hiện của sự bất tài." Sau sự việc, Thủ tướng đã giải thích như vậy: "Thành thật xin lỗi, mong cậu tha thứ. Tâm trạng hôm nay của tôi không tốt, việc này không phải nhằm vào cậu..."

Chúng tôi đều hiểu rằng, những lời quở trách lớn tiếng ấy của Thủ tướng, là nói cho số ít cán bộ phụ trách làm loạn trên sàn khiêu vũ nghe.

Vẫn là câu nói đó, mười ngón tay còn có ngón dài ngón ngắn, mỗi người một tính. Chúng tôi thường xuyên theo chân Thủ tướng đến tham gia các buổi khiêu vũ, mà ông lại thường hay có mặt sau khi buổi khiêu vũ đã diễn ra được một thời gian, đúng vào lúc không khí đang cuồng nhiệt nhất, đôi khi không tránh khỏi việc bắt gặp những khung cảnh thiếu nghiêm túc. Bắt gặp là ông lại nổi giận. Tôi nhớ lần thứ hai bắt gặp, ông liền tại chỗ không nhảy nữa, mà đứng giữa sàn khiêu vũ giận dữ quát lên một tiếng: "Không nhảy nữa! Về!" Theo tiếng quát ấy, đám nhân viên cận thần chúng tôi đều dừng bước nhảy, đuổi theo Thủ tướng bước ra ngoài. Có chiến sĩ mải khiêu vũ không nghe thấy, đến lúc phát hiện chạy ra ngoài thì Thủ tướng đã bỏ mặc cậu ta lên xe đi mất rồi.

Thế nhưng, kiểu phê bình, kháng nghị và cảnh cáo hàm ý ấy, đôi khi không thể giải quyết được vấn đề. Có Thủ tướng ở đó, những vị cán bộ cá biệt này còn kiêng dè đôi chút, còn khi không có Thủ tướng, họ vẫn chứng nào tật nấy không chịu từ bỏ sự "thư giãn" và "vui vẻ" ấy. Thủ tướng tham gia khiêu vũ không có giờ giấc cố định, đôi khi vẫn sẽ chạm trán. Cuối cùng ông đã không thể nhẫn nhịn được nữa, bèn bắt đầu phê bình nghiêm khắc trực diện. Những người chúng tôi theo hầu cận bên cạnh, thấy ông phê bình không ít lần, đối với một số người cảm thấy vô cùng bất mãn, không nể nang mà bày tỏ sự phẫn nộ. Tôi nhớ có lần một vị cán bộ "không nghiêm túc", thấy Thủ tướng đến, nhảy múa không dám "thả phanh" nữa, liền muốn dẫn theo người bạn nhảy trẻ tuổi quen biết cùng lên xe rời đi. Thủ tướng đã chặn anh ta lại, nghiêm khắc quở trách: "Anh cũng chẳng còn trẻ trung gì nữa, mà đến chút tự kiềm chế này cũng không làm được sao? Anh làm loạn cào cào thế này, không thấy xấu hổ hay sao?..."

Trên sàn khiêu vũ công khai, bầu không khí nhìn chung là lành mạnh và tràn đầy sức sống; thỉnh thoảng chỉ có một vài cá nhân vượt rào, dưới sự ảnh hưởng của Thủ tướng cũng dần sửa đổi và thu liễm lại. Bầu không khí thực sự không đủ tốt chính là "vũ hội gia đình".

Cái gọi là vũ hội gia đình; hình như sau thời kỳ cải cách mở cửa mới nghe thấy nhiều. Thực ra ngay từ đầu khi thành lập nước đã có rồi. Đương nhiên, người bình thường thì không thể tổ chức được, các nhà tư bản ở các thành phố lớn thì không tính đến, còn xét về mặt cán bộ của Đảng, thì ngay cả những tư lệnh, bộ trưởng kia cũng không có điều kiện để tổ chức, chứ đừng nói là nghĩ đến chuyện đi tổ chức.

Theo những gì tôi được tai nghe mắt thấy, hình như chỉ có Cao Cương là từng tổ chức.

Hồi đó, Cao Cương là Phó Chủ tịch Chính phủ Nhân dân Trung ương, có thể nói là đứng ở tầng lớp chóp bu của quyền lực. Ông ta có năng lực, có khí phách, tinh anh tháo vát, trong các cuộc đấu tranh cách mạng trước đây từng cống hiến và đạt được thành tích lớn lao, kháng chiến chống Mỹ viện trợ Triều Tiên lại lập thêm cống hiến mới, từng được Mao Trạch Đông biểu dương.

Tuy nhiên, con người này cũng có điểm yếu, đó là thích gần gũi nữ sắc và không mấy bận tâm đến những lời bàn tán của mọi người về chuyện này.

Dùng một câu nói nổi tiếng của Lâm Bưu để hình dung, chính là cho rằng "tiểu tiết vô hại". Ông ta ở Đông Bắc chính là quả "dưa hấu" lớn nhất. Nhân vật mà Cao Cương không gật đầu thì ông trời cũng không dám đổ mưa. Ngay cả một số tướng lĩnh Hồng quân từng trải trận mạc ở Quân khu Đông Bắc, nếu có vị nào lọt khỏi mắt xanh của ông ta, thì ông ta chỉ cần bày tỏ thái độ là cũng có thể bãi nhiệm ngay lập tức. Nguyên nhân rất đơn giản. Triều đại nào cũng vậy, thời kỳ đầu dựng nước đều tất yếu trải qua một giai đoạn "anh hùng trị quốc". Đây là điều không thể tránh khỏi khi củng cố chính quyền, các "chư hầu" tứ phương tập trung đại quyền của Đảng, chính quyền, quân đội vào một thân, hoàn thành sứ mệnh lịch sử trị vì bằng con người trước khi thiết lập và hoàn thiện pháp trị.

Những kẻ "chư hầu" nắm giữ đại quyền trong tay, có thể dùng lý tưởng, đạo đức cùng kỷ luật đảng, kỷ luật quân đội, kỷ luật nhà nước để tự kềm chế bản thân, chuẩn hóa hành vi của mình hay không, phần lớn đều phụ thuộc vào nhân phẩm và tu dưỡng của chính họ.

Ưu điểm của Cao Cương là không thể phủ nhận, khi kháng chiến chống Mỹ viện trợ Triều Tiên, Đông Bắc nằm ở vị trí đặc biệt, Cao Cương tự nhiên cũng gánh vác trách nhiệm đặc biệt. Theo một ý nghĩa nào đó, ở Triều Tiên là Bành Đức Hoài tổng quản, Đông Bắc là Cao Cương tổng quản, Bắc Kinh là Thủ tướng tổng quản, ba người này tiếp xúc thường xuyên, cùng bàn bạc công việc, cùng nhau chiến đấu, nói không có tình cảm là điều không thể. Cho nên sau khi Cao Cương đến Bắc Kinh, tổ chức khiêu vũ tại nhà riêng, thế nào cũng phải sai thư ký thông báo cho chúng tôi, mời Thủ tướng bằng mọi giá phải quang lâm.

Nhưng nhược điểm của Cao Cương cũng không cần phải che đậy. Việc gần gũi nữ sắc của ông ta có lúc quả thực "đường hoàng" đến mức không kiêng nể gì cả. Ở Đông Bắc, ông ta thích những cô gái Nga trắng, một khi đã bị quấn lấy, ông ta có thể mặc nhiên gọi điện cho các bộ phận liên quan của Quân khu Đông Bắc hoặc Chính phủ Nhân dân Đông Bắc, bảo mang "kinh phí tiếp đãi" đến để "cứu giá", tống khứ những cô gái mê tiền không sợ quan ấy đi. Những đồng chí lão thành từng xử lý các sự việc "cứu giá" kiểu này đã có bài viết hồi ký rồi, ở đây tôi không kể nhiều nữa. Thế nhưng sự bất chấp của Cao Cương cũng đã quá đà rồi, ông ta không thèm nghĩ xem Bắc Kinh không phải là Đông Bắc. Quả "dưa hấu" ở Đông Bắc khi đến Bắc Kinh có lẽ chỉ là hạt "vừng", chí ít thì cũng không còn là quả "dưa hấu lớn" nữa.

Lần mời đầu tiên, Thủ tướng mang theo tâm trạng hào hứng phấn khởi đến tham dự. Mới gặp mặt tất nhiên đều vô cùng nhiệt tình lịch sự, lại còn không tránh khỏi việc khách sáo với nhau đôi câu. Một người là Thủ tướng, một người là Phó Chủ tịch Chính phủ Nhân dân Trung ương, hai bên đều vô cùng tôn trọng lẫn nhau.

Ngay khi điệu nhảy vừa bắt đầu, Cao Cương liền dần "lộ nguyên hình", ánh mắt như thợ săn lùng sục và tận hưởng vẻ đẹp của những đường cong cơ thể đặc trưng của phái nữ, những lời tán tỉnh nhiều lên, có những câu thậm chí còn nói rất thô tục.

Đối với việc này, ban đầu Thủ tướng tuy có chút cảm giác, có chút bất ngờ, nhưng vẫn có thể dung thứ. Ông vốn không yêu cầu người khác ai cũng phải cao nhã giống như mình, những người tham gia vào đội ngũ cách mạng vốn dĩ đều có xuất thân, trải nghiệm và nền giáo dục khác nhau, làm sao có thể không cho phép người ta mỗi người có một thế mạnh riêng được chứ? Bành Đức Hoài gặp Cao Cương có thể gọi thẳng tên: "Này, Cao mặt rỗ!" Cao Cương nghe rất lọt tai. Nếu Thủ tướng mà gọi như vậy, chắc chắn Cao Cương sẽ cảm thấy khó chịu. Tương tự như vậy, Thủ tướng trên sàn khiêu vũ vẫn duy trì vẻ cao cả thanh nhã, nếu bắt Cao Cương cũng phải cao nhã, thì đó là giả tạo chứ không còn là Cao Cương nữa. Thốt ra vài câu thô tục mới đúng là bản chất của hắn ta. Nếu dừng lại ở bước này thì Thủ tướng sẽ không nổi cáu. Trước đây trong quá trình tiếp xúc công việc, Thủ tướng đã biết trong tính cách của Cao Cương có một mặt phóng khoáng nhiệt tình, cẩu thả xuề xòa, không câu tiểu tiết. Thế nhưng, Cao Cương lại không dừng lại ở đó, ông ta còn cộng thêm động tác "massage", đồng thời cũng muốn tận hưởng sự "massage" từ bạn nhảy.

Lại còn chơi thật cơ à? Hán tử người Thiểm Tây đến từ Đông Bắc này khiến Thủ tướng giật mình kinh ngạc. Sau này trong những dịp khác nhau, ông từng nhiều lần cảm thán với chúng tôi rằng "núi cao vua ở xa", một số quan chức địa phương "làm loạn cào cào", trung ương rất khó để điều tra rõ ràng ngay lập tức.

Lần khiêu vũ này, Thủ tướng sau đó đã nổi giận. Mặc dù cố nén nhịn không phát tác, nhưng khi cáo từ thì thái độ đã rõ ràng lạnh nhạt xuống rồi.

Sau đó, Cao Cương lại liên tiếp mấy lần mời Thủ tướng đi khiêu vũ, Thủ tướng đã từ chối hai lần. Cân nhắc thấy Cao Cương kiêm nhiệm các chức vụ quan trọng như Phó Chủ tịch Chính phủ Nhân dân Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự Cách mạng Chính phủ Nhân dân Trung ương, người đứng đầu Chính phủ Nhân dân Đông Bắc và Quân khu Đông Bắc, đặc biệt là còn kiêm nhiệm Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch trong Quốc vụ viện, sau này còn phải hợp tác công tác ở nhiều phương diện, không thể làm cho quan hệ quá căng thẳng, nên ông đành miễn cưỡng nhận lời mời đi thêm một lần nữa.

Lần này Cao Cương không những không thu liễm, mà ngược lại còn "thoáng" và "mở" hơn nữa. Với thân phận của Cao Cương, Thủ tướng không thích hợp để công khai nổi giận quở trách tại một dịp như thế này, cho nên khi khiêu vũ đến gần cửa, Thủ tướng vẫn hướng về phía bạn nhảy gật đầu, lịch sự nói một câu: "Xin lỗi, tôi có việc." liền quay người rời khỏi sân.

Lần này thực ra lại là cơn giận lớn hơn, bởi vì đối với Cao Cương là cáo từ mà không một lời chào, hơn nữa vừa lên xe là đi ngay, lại bỏ rơi các chiến sĩ lại phía sau rồi.

Lúc này Cao Cương "cẩu thả xuề xòa" mới phát hiện ra rằng Bắc Kinh không phải là Đông Bắc, Thủ tướng là thật sự nổi giận rồi. Ông ta có chút lúng túng, có chút bất an. Sau đó lại nhiều lần bảo thư ký gọi điện thoại mời Thủ tướng "quang lâm", nhưng ánh hào quang của Thủ tướng thì chẳng bao giờ thèm chiếu rọi đến nhà của Cao Cương nữa.

Ông dặn dò chúng tôi: "Bảo với hắn ta, không đi. Vũ hội của hắn tôi sẽ không bao giờ tham gia nữa!"

Bạn đi hỏi những vị bộ trưởng lão thành những năm 50 xem: Các ông sợ ai nhất? Tôi dám đảm bảo họ sẽ trả lời: Chu Ân Lai.

Nếu bạn hỏi thêm một câu nữa: Các ông không sợ ai nhất? Tôi dám đảm bảo họ vẫn sẽ trả lời: Chu Ân Lai.

Sợ Thủ tướng, là vì ông cực kỳ nghiêm khắc, nghiêm túc và có trách nhiệm đối với công việc; không sợ Thủ tướng, là bởi vì ông cao thượng, thuần khiết, chính trực, tràn đầy lòng yêu thương con người. Rất nhiều vị bộ trưởng lão thành từng mang theo tình cảm vô cùng sùng kính và hoài niệm nói với tôi rằng: "Chúng tôi những người làm bộ trưởng này sợ nhất là báo cáo công việc với Thủ tướng. Trí nhớ của ông ấy quá mức kinh ngạc, chúng tôi cầm tài liệu đọc cũng không bằng chính bộ óc của ông ấy ghi nhớ một cách chính xác..."

Lời này không ngoa chút nào. Bản thân tôi đã từng chứng kiến rất nhiều lần Thủ tướng tùy miệng đính chính các loại số liệu thống kê mà các bộ trưởng báo cáo. Các bộ trưởng thì cầm tài liệu, còn Thủ tướng chẳng cầm gì cả; bộ trưởng chỉ quản một bộ phận, trong khi Thủ tướng lại quản lý tất cả các bộ, ban, các tỉnh, thành phố, khu tự trị trên toàn quốc. Điều này không khỏi khiến các bộ trưởng phải toát mồ hôi, "sợ hãi".

Trên trời dưới đất, trong nước ngoài nước, trong đầu Thủ tướng rốt cuộc chứa đựng bao nhiêu thứ? Chẳng ai có thể lường trước được dù chỉ là một phần vạn. Ngay cả những công nhân, nông dân, nhân viên phục vụ chỉ gặp gỡ một lần, bao nhiêu năm sau ông vẫn có thể gọi đúng tên. Những ví dụ như vậy đã được viết rất nhiều trong các bài viết hồi ký trước đây của mọi người. Có lần Thủ tướng yến tiệc đãi chuyên gia nước ngoài, Cục Chuyên gia báo cáo "số lượng chuyên gia ở Bắc Kinh khoảng từ 250 đến 370 người". Biên độ lớn như vậy thì bộ phận tiếp đãi phải chuẩn bị chỗ ngồi thế nào đây? Công văn được trình lên chỗ Thủ tướng, Thủ tướng tiện tay phê luôn một câu: "Nhiều nhất là 280 người".

Bộ phận liên quan liền chuẩn bị theo con số 280 chuyên gia nước ngoài. Đến ngày hôm đó, ngoại trừ một số ít cá nhân vì có việc không thể tham dự, số người có mặt quả thực là hơn 270 người.

Thủ tướng từng có một bài phát biểu ứng khẩu trước các cán bộ phụ trách địa phương ở Quý Dương, các đồng chí liên quan dựa vào bản ghi chép để biên tập thành một bài viết, sau khi được Thủ tướng xem xét phê duyệt, đã gửi về Bắc Kinh. Ăn tối xong, xem biểu diễn xong, Thủ tướng đề nghị bản thảo cần phải sửa đổi một chút. Cán bộ địa phương liền cuống lên, bởi vì không lưu bản thảo gốc. Thủ tướng nói: "Không sao đâu, các cậu ghi chép lại, để tôi đọc thuộc lòng cho." Thủ tướng đọc thuộc lòng bản thảo gốc trước một lượt, sau đó nêu ra mấy chỗ văn bản cần sửa đổi. Các cán bộ địa phương vừa kinh ngạc vừa nghi ngờ. Bản thảo do người ở tỉnh biên tập viết ra, Thủ tướng chỉ xem qua một lượt. Ngay cả người biên tập cũng không nhớ nổi văn bản gốc, bài viết gần ngàn chữ sao mà Thủ tướng có thể nhớ thuộc lòng chính xác toàn bộ được cơ chứ? Nửa tin nửa ngờ cầm bản thảo khẩu thiết này cùng với những chữ đã sửa đổi đối chiếu qua điện thoại với Bắc Kinh, trời ạ, lại đúng đến từng chữ một!

Trước đây thường nghe người ta kể chuyện "gặp qua không quên", cứ ngỡ đó chỉ là một kiểu phóng đại khoa trương, chỉ đến khi sống bên cạnh Thủ tướng, mới tin rằng quả thực có chuyện đó, có người đó, những lời người xưa nói không phải là chuyện hoang đường.

Trí nhớ kinh ngạc, đối với công việc lại cực kỳ nghiêm khắc, nghiêm túc và có trách nhiệm, thế nên tôi đã nhiều lần chứng kiến cảnh Chu Ân Lai làm cho những vị bộ trưởng ấy bẽ mặt ngay trước đông đảo mọi người, ném tài liệu trả lại cho bộ trưởng và nghiêm khắc quở trách: "Đây là tài liệu do các cậu làm ra đấy phỏng? Con số cũng chép sai!"

"Câu này đọc lên hoàn toàn không thông suốt gì cả!" "Sự việc này vốn dĩ chưa nói rõ ràng cơ mà!" "Các cậu nhìn lại xem, cái tài liệu này làm ăn cái quái gì thế, chẳng lẽ còn muốn tôi phải làm thư ký thay cho các cậu nữa chắc?"

Văn bản tài liệu còn như vậy, báo cáo trực diện thì lại càng khó khăn hơn. Có vị bộ trưởng sợ Thủ tướng hỏi số liệu, hỏi chi tiết, khi báo cáo liền dẫn theo cả cục trưởng ti trưởng liên quan, thậm chí còn có cả trưởng phòng. Mọi người chuẩn bị hết lần này đến lần khác, thế nhưng còn chưa kịp báo cáo, Thủ tướng đã sầm mặt xuống:

Đây là đang làm trò gì thế? Giở kiểu tam đại đồng đường à? Làm loạn cào cào!" Lại có vị bộ trưởng dẫn theo một trợ lý ngồi đằng sau, cũng bị Thủ tướng nghiêm khắc phê bình: "Báo cáo công việc mà còn phải hỏi nghị sĩ hàng ghế thứ hai, điều này là không cho phép!"

Tra cứu lại hồ sơ lưu trữ bạn sẽ phát hiện ra rằng, phàm là những tài liệu do Chu Ân Lai phê duyệt, dù chỉ sai một dấu câu ông cũng sẽ sửa lại cho đúng, từng sự việc ông đều xem xét một cách tỉ mỉ, thế nên mọi việc ông đều nhớ rất rõ ràng. Tôi nhớ có lần Chu Ân Lai chủ trì hội nghị Quốc vụ viện, hội trường có đến hàng trăm người, đến từ mấy chục bộ ban, ai nấy đều lộ rõ vẻ mặt căng thẳng và tập trung dốc toàn lực.

Một vị bộ trưởng báo cáo công việc, cứ thế đọc theo tài liệu. Rõ ràng, tài liệu không phải do ông ta viết, hoặc giả là do quá căng thẳng chăng? Tình trạng đọc không thành câu thỉnh thoảng lại xảy ra. Khi ông ta đọc đến một con số chỉ tiêu nào đó, Chu Ân Lai liền nhíu mày, giọng không mấy thiện cảm nói:

"Sai rồi! Nhìn cho kỹ rồi hãy đọc."

Câu nói này đã bao hàm cả sự châm biếm trong đó. Vị bộ trưởng kia đỏ bừng mặt, nheo mắt nhìn lại rồi đọc thêm một lần nữa.

"Sai rồi!" Vẻ bất mãn của Chu Ân Lai bộc lộ rõ ra cả nét mặt lẫn lời nói, đồng thời điểm danh vị bộ trưởng này. Đã điểm danh thì phải đứng lên, sau đó Thủ tướng thuận miệng đọc ra con số chính xác. Ngay lập tức tạo nên một trận sóng gió nhỏ, vang lên những tiếng lật giấy sột soạt. Tôi nhìn thấy mấy vị bộ trưởng không giữ được bình tĩnh, lại âm thầm lật giở xem lại phần tài liệu đã chuẩn bị kỹ càng hết lần này đến lần khác.

"Đúng đúng, chính là con số này." Vị bộ trưởng đang đứng báo cáo thấp thỏm giải thích: "Chỗ này in không rõ lắm..." Ông ta bỗng nhiên không nói tiếp được nữa, bởi vì ánh mắt của ông ta va phải ánh mắt của Chu Ân Lai, trên trán liền bắt đầu rịn mồ hôi. Còn nói gì nữa đây?

Những gì cần nói thì Chu Ân Lai đều đã dùng ánh mắt để nói rõ hết rồi.

Vị bộ trưởng này bị phạt đứng. Chuyện này không có gì mới mẻ, tôi đã từng nhiều lần chứng kiến các bộ trưởng, thứ trưởng bị Thủ tướng điểm tên phạt đứng.

Người báo cáo công việc sau ông ta là một vị thứ trưởng của bộ nọ, sau này nghe ông ấy kể lại, đó là lần đầu tiên ông ấy tham gia một buổi hội nghị báo cáo kiểu này, cho nên chưa mở miệng đã phải lau mồ hôi trước rồi, hơn nữa ông ấy còn tự mình thừa nhận, bản thân "căng thẳng đến mức run lẩy bẩy".

Lúc báo cáo, ông ấy quả thực có vẻ hơi hụt hơi. Tuy nhiên, đọc qua hai trang dường như đã bắt đầu "nhập cuộc", giọng nói cất cao lên, càng đọc càng suôn sẻ, hơn nữa lại không bị Thủ tướng gọi dừng lại để đính chính. Sau khi báo cáo xong, ông ta lau mồ hôi, ngẩng đầu lên với cảm giác tự mãn tốt đẹp. Ánh mắt vừa chạm phải Thủ tướng, thì Thủ tướng đã bắt đầu đặt câu hỏi. Vừa hỏi câu hỏi, vị thứ trưởng vừa mới thả lỏng đôi chút lại trở nên căng thẳng trở lại, lập tức đứng phắt dậy, luống cuống lật tài liệu để trả lời câu hỏi của Thủ tướng. Mặc dù đều trả lời được hết, nhưng Thủ tướng không hề vui vẻ, xua xua tay, coi như miễn phạt đứng, xem như khép lại một đoạn.

"Đối với công việc mình phụ trách, rời khỏi tài liệu là không nói rõ ràng được, điều này là không cho phép!" Thủ tướng đưa ra đánh giá đối với vị thứ trưởng, sau đó quay sang vị bộ trưởng đang bị phạt đứng: "Bộ trưởng ×, những tài liệu này khi gửi lên Quốc vụ viện đều đã đóng dấu qua rồi, điều đó chứng tỏ đã qua sự thẩm định của các cậu, tại sao vẫn còn đọc sai?"

Vị bộ trưởng kia đỏ mặt tía tai giải thích: "Công việc này do Thứ trưởng × phụ trách, là do Chánh văn phòng ký tên."

"Vậy thì, vấn đề ở đây rốt cuộc là do chế độ không kiện toàn hay ý thức trách nhiệm kém, là quan liêu?"

Bộ trưởng câm nín không biết nói gì hơn.

"Có vấn đề về chế độ." Chu Ân Lai giống như trước đây, trước tiên là nghiêm khắc phê bình, sau đó mới dịu giọng lại: "Chất lượng một số tài liệu rất kém, thế nhưng vẫn đóng dấu gửi đến chỗ tôi. Tôi phê duyệt rồi trả lại viết lại. Bây giờ tôi tuyên bố một quy định rõ ràng: Phàm là gửi tài liệu lên Trung ương Đảng và Quốc vụ viện, không thể chỉ lấy việc đóng dấu làm chuẩn, mà phải có chữ ký của người phụ trách bộ, và người phụ trách các cục trực thuộc các ủy ban ban ngành mới được gửi. Như vậy, sau này tôi phát hiện vấn đề trên tài liệu, bộ trưởng ký tên thì tôi tìm bộ trưởng, thứ trưởng ký tên thì tôi tìm thứ trưởng. Các cậu đã ký tên rồi mà hỏi đến tình hình lại không trả lời được, thì đó chính là quan liêu làm loạn cào cào, thì bắt buộc phải làm bản kiểm điểm..."

Sau sự việc, các vị lão bộ trưởng như Diệp Quý Tráng, Hàn Niệm Long, Nam Hán Thần vô cùng cảm thán: "Ấy chà, Thủ tướng thật là ghê gớm, trí nhớ tốt thật đấy! Nhớ đại sự thiên hạ đã đành, từng bộ ban ủy, những chuyện mà bộ trưởng hay chủ nhiệm không nhớ không biết, thế mà ông ấy đều có thể biết hết, đều nhớ hết..."

Có một vị Thủ tướng như thế, thử hỏi vị bộ trưởng nào mà không "sợ hãi"? Vị bộ trưởng nào còn dám không động não mà giở thói quan liêu nữa chứ?

Đương nhiên, phê bình có gay gắt đến đâu đi nữa thì cũng không thể tính là nổi cáu. Nổi cáu bắt buộc phải kèm theo cảm xúc kích động mới bùng phát. Tượng như đối với Trần lão tổng của chúng ta, có một lần thì được coi là nổi cáu thực sự.

Năm 1965, Chu Ân Lai ghé qua Cairo, đi Algiers tham dự Hội nghị Á - Phi. Trước khi máy bay đến Cairo, đột nhiên nhận được điện báo thông báo: Ở Algiers xảy ra chính biến quân sự, Boumediene lật đổ Tổng thống Ben Bella, cướp đoạt chính quyền, thành lập chính phủ lâm thời.

Bối cảnh của cuộc chính biến là gì? Có sự nhúng tay của siêu cường nào không? Tình hình hiện tại ra sao? Mọi tình hình đều chưa rõ ràng.

Khi máy bay hạ cánh tiếp nhiên liệu ở sân bay Cairo, Chu Ân Lai thông qua Tổng bí thư Đặng Tiểu Bình, báo cáo tình hình với Mao Trạch Đông, đồng thời đề xuất tạm thời thay đổi kế hoạch. Vốn dĩ không có kế hoạch thăm Cairo, bây giờ liệu có thể đổi thành thăm Cairo hay không, để tiện quan sát xem Hội nghị Á - Phi có thể tiếp tục được triệu tập đúng giờ ở Algiers hay không.

Sau khi Mao Trạch Đông và Ban Bí thư Trung ương nghiên cứu, đã đồng ý cho Chu Ân Lai thay đổi kế hoạch, lưu lại Cairo để thăm viếng, quan sát sự biến đổi của tình hình.

Bộ trưởng Ngoại giao Trần Nghị đi trước một bước, đã đến Algiers trước Chu Ân Lai. Gặp lúc Algeria xảy ra chính biến quân sự, rất nhiều nước Á - Phi đều vô cùng sốt ruột. Bởi vì họ đều mang theo rất nhiều vấn đề và khó khăn cần phải được thảo luận và giải quyết tại hội nghị.

Rất nhiều nước Á - Phi đều dành cho Trung Quốc tình cảm và sự tín nhiệm đặc biệt, các nhà lãnh đạo của những quốc gia này lại duy trì tình hữu nghị với Nguyên soái Trần Nghị, đều nói Nguyên soái Trần Nghị có tư tưởng, có kiến giải, chính trực, nhiệt tình lại giàu tính đấu tranh, cho nên mức độ tin tưởng rất cao, lần lượt đến tìm ông ấy để thăm dò thái độ của Trung Quốc.

Nguyên soái Trần Nghị trải qua bao năm chinh chiến sa trường, tính tình cương trực mạnh mẽ, là một "cây đại bác" nổi tiếng. Nhìn thấy bạn bè các nước sốt ruột, ông liền "sục sôi nhiệt huyết". Huyết vừa sục sôi thì không tránh khỏi việc nã pháo:

"Hội nghị Á - Phi lần này nhất định phải mở." Giọng điệu của Trần Nghị đầy hào khí, không cho phép nghi ngờ, "Hơn nữa nhất định phải mở cho thật tốt!"

Ông đã nói một câu chốt hạ chắc nịch. Pháo vừa nã ra, không chừa lại đường lui.

Do tình hình không rõ ràng, lòng người dao động, ý kiến bất đồng, hội nghị không thể tổ chức được, các đoàn đại biểu các nước lần lượt rời đi. Chu Ân Lai cũng từ Cairo quay trở về Bắc Kinh.

Vốn dĩ rất nhiều nước Á - Phi vô cùng tôn trọng và tín nhiệm Trung Quốc, cứ ngẫm rằng lời Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc đã nói thì hội nghị chắc chắn sẽ được khai mạc đúng giờ. Nào ngờ Trần Nghị bắn "pháo rỗng", gây ra một số ảnh hưởng không tốt.

Sau khi Thủ tướng biết được tình hình này, tức giận không nhẹ, liên tục đi đi lại lại lẩm bẩm: "Làm loạn cào cào, quả là làm loạn cào cào!"

Trần Nghị tự biết mình sai, vừa về đến Bắc Kinh liền lập tức vội vã đi gặp Thủ tướng, vừa bước vào sân trước Tây Hoa Thử đã bắt đầu lầm bầm với nhân viên công tác mà ông nhìn thấy: "Mang roi gánh vác tội lỗi, tôi đến để mang roi gánh vác tội lỗi đây."

Xem ra trong lòng Trần lão tổng có chút bất an, điều này rất hiếm thấy đối với ông ấy.

Nhưng dẫu sao ông ấy cũng là nguyên soái, là một con người sảng khoái dám làm dám chịu. Ở cửa nhẹ nhàng hỏi một câu: "Thủ tướng đang làm gì thế?"

Đang đợi anh đấy." Chiến sĩ nháy mắt với Trần Nghị, bật mí trước: "Đang nổi giận đấy."

Trần Nghị không do dự trì hoãn nữa, một bước bước thẳng vào Tây Hoa Thử.

"Thủ tướng, tôi đã đến." Trần Nghị bước vào báo cáo với tư thế tiêu chuẩn của một người quân nhân. Bình thường ông ấy chỉ gặp Mao Trạch Đông mới làm như vậy, nhưng vì giao tình riêng với Thủ tướng rất sâu sắc, nên thường thì không làm thế, hôm nay quả nhiên là ngoại lệ.

"Anh vô tổ chức vô kỷ luật!" Lông mày rậm của Thủ tướng tức thì giương ngược lên, ánh mắt sáng rực, sải bước thật nhanh hướng về phía Trần Nghị, tựa như muốn có hành động gì đó, nhưng đột ngột lại khựng bước chân lại, trừng mắt nhìn Trần Nghị một cái thật sâu, quay người lại bước nhanh mấy bước, đứng phắt dậy cạnh bàn làm việc. Chúng tôi cứ tưởng Thủ tướng sắp đập bàn rồi, cách đây không lâu, ông từng đập bàn với một vị đại tướng, khiến vị đại tướng đó sợ đến mức sắc mặt trắng bệch, đứng không vững, chán nản phịch một cái ngồi sụp xuống ghế sofa. Đập đại tướng xong thì lần này đến lượt đập nguyên soái... Thế nhưng, lần này Thủ tướng không giáng bàn tay xuống mặt bàn, mà quay lưng về phía Trần Nghị, siết nhẹ bàn tay thành nắm đấm, nện ba cái thình thình xuống mặt bàn: "Điều này là không cho phép!"

Cũng may, cú nện không quá mạnh. Nhưng sắc mặt của Trần Nghị đã tái đi, cái đầu vốn dĩ hơi cúi xuống bỗng ngước phắt lên trên, cổ ngẩng cứng đờ, tựa như ba tiếng động đó nện thẳng lên đỉnh đầu, khiến cơ thể vốn đang đứng nghiêm càng thêm gồng cứng, đứng thẳng tắp hơn nữa.

"Tôi mang roi gánh vác tội lỗi, quả pháo của tôi bắn không tốt..." Giọng Tứ Xuyên của Trần Nghị nghe vào lại mang theo một vẻ chân thành đặc biệt, khiến người ta thấy vừa thương vừa quý.

"Chỉ có mỗi câu này là hết chuyện thôi à?" Thủ tướng quay người lại, ánh mắt sắc bén ép sát lấy Trần Nghị, giọng điệu và sắc mặt đều vô cùng nghiêm khắc, giọng nói rất lớn:

"Anh là Bộ trưởng Ngoại giao của Trung Quốc, không xin phép không báo cáo, vậy mà anh dám tùy tiện nã pháo bày tỏ thái độ ở tận đằng đó, nếu ai cũng như anh thì còn ra thể thống gì nữa? Ai cho anh thứ quyền lực này? Đây là vấn đề ảnh hưởng quốc tế đấy!"

"Tôi sai rồi, tôi xin kiểm điểm trước Thủ tướng."

"Không phải kiểm điểm với tôi, mà phải kiểm điểm với Chủ tịch Mao, với Trung ương Đảng!" Thủ tướng dùng một đà kích động mới để nói tiếp. Giọng nói của ông rất ít khi to đến thế, hít một hơi thật sâu, bỗng nhiên nhắm nghiền mắt lại trong chốc lát, tựa như bị cơn cảm xúc phập phồng làm cho choáng váng vậy, nhưng chỉ trong chớp mắt ông đã kịp thời kiềm chế lại bản thân; ông đứng lặng trong giây lát, lồng ngực đang phập phồng dần bình ổn trở lại, lại một lần nữa nhìn chăm chú vào Trần Nghị, cả ánh mắt lẫn giọng nói đều dịu bớt đi đôi chút:

"Bộ Ngoại giao không giống với các bộ phận khác, nhất cử nhất động đều sẽ mang lại ảnh hưởng quốc tế, nhất cử nhất động đều phải cực kỳ cẩn trọng. Tôi vừa xuống máy bay ở Cairo là đã báo cáo xin chỉ thị với Chủ tịch Mao và Trung ương Đảng rồi, vậy mà anh ở Algiers lại dám không báo cáo không xin phép mà tùy tiện phát biểu ý kiến, làm cách mạng nửa đời người mà đến chút kỷ luật tổ chức này cũng không có sao?..."

Trần Nghị cúi đầu: "Tôi xin kiểm điểm trước Chủ tịch Mao và Trung ương Đảng."

Nguyên soái Trần Nghị đã đi rồi. Vị Phó Cục trưởng Cục Tác chiến Tổng tham mưu lúc bấy giờ, thư ký quân sự của Thủ tướng là Lôi Anh Phu cẩn trọng thưa với Thủ tướng: "Thủ tướng, có phải ngài phê bình lão tổng có hơi nặng tay quá không?"

Chu Ân Lai với ánh mắt nghiêm khắc đảo một lượt những người chúng tôi có mặt lúc đó, rồi nói: "Họ đều là các vị chư hầu tứ phương, ở đây tôi không nghiêm khắc phê bình hắn ta, thì trở về vùng chư hầu của hắn ta còn ai dám phê bình hắn nữa?" Tôi nhân cơ hội đó cũng nhỏ giọng nói: "Em nghe một số bộ trưởng, thứ trưởng nói rằng, hễ cứ đến báo cáo công việc với ngài là lại căng thẳng sợ hãi."

Cơn giận của Thủ tướng đã tiêu tan, ông lắc đầu nói: "Họ mới chẳng sợ tôi đâu. Cái họ sợ là bản thân có thói quan liêu mà trong chốc lát không khắc phục được tật xấu, để rồi bị điểm tên phạt đứng trước đám đông."

Thủ tướng nổi cáu cũng có phân biệt hoàn cảnh, phân biệt đối tượng. Ông sẽ không nổi cáu với khách nước ngoài, cũng sẽ càng không nổi cáu với cán bộ cấp cơ sở hay quần chúng nhân dân. Ông chỉ nổi cáu với các cán bộ lãnh đạo cấp cao trong Đảng mắc sai lầm quan liêu, chỉ nổi cáu với những người thân cận bên cạnh mình. Điều này hoàn toàn phù hợp với thói quen của người Trung Quốc nói chung, bởi vì những người thân cận hiểu rõ về nhau, nổi cáu một chút cũng sẽ không tạo ra khoảng cách gì, mọi người dễ dàng thấu hiểu cho nhau hơn.

Thủ tướng những khi giận dỗi chút ít với Đặng đại tỷ, biểu hiện thường là "phất tay áo bỏ đi", cắt đứt tiếp xúc, qua chừng mấy tiếng đồng hồ, cơn giận của cả hai bên đều tiêu tan, lúc gặp lại nhau thì tựa như chẳng có chuyện gì xảy ra vậy. Biểu hiện khi Thủ tướng nổi cáu với đám nhân viên công tác bên cạnh chúng tôi lại khác. Bởi vì chúng tôi ngày ngày "dính" lấy Thủ tướng, mười mấy người thư ký luân phiên quần thảo đánh "chiến tranh mệt mỏi" với ông từ ngày này qua ngày khác, quá đỗi thân thiết gần gũi rồi, chẳng cần phải kiêng dè bất cứ điều gì, cho nên lúc nổi cáu cũng tùy hứng hơn một chút, không cần phải "chú ý ảnh hưởng".

Nếu như công việc của chúng tôi xuất hiện sai sót lớn, Thủ tướng nổi cáu đôi chút, thì chẳng có gì để mà phàn nàn cả. Điều tôi muốn kể đến ở đây là, đôi khi Thủ tướng nổi giận ở bên ngoài, gặp phải chuyện không vừa ý, quay về thỉnh thoảng cũng quở trách chúng tôi vài câu. Đại phu trần thế xưa nay, người có địa vị cao thấp, việc có lớn nhỏ, nhưng tình cảm thì chẳng khác nhau là mấy. Rất nhiều người trong cuộc sống gặp phải chuyện không như ý ở bên ngoài, khi quay về nhà hoặc gặp gỡ những người thân cận, chẳng phải cũng rất dễ bộc lộ ra ngoài đó sao? Thủ tướng của chúng tôi cũng không ngoại lệ.

Đầu những năm 70, Bí thư Trung ương Đảng Lao động Albania Koleka sang thăm Trung Quốc, đến để đòi viện trợ. Ít thì không được, mà nhiều thì chúng ta không kham nổi, trước sau viện trợ cho họ 7 tỷ USD, thế mà vẫn còn chê ít. Hai bên bàn bạc không ngã ngũ, tâm trạng của Thủ tướng rất tồi tệ, nhưng lại không thể nổi cáu với lãnh đạo đảng anh em, trên mặt vẫn phải nở nụ cười, trong lòng thì vô cùng uất ức. Ông bèn đề xuất dẫn Koleka đi tham quan Đại Trại, bảo họ học tập tinh thần tự lực cánh sinh, tận mắt nhìn xem người dân Trung Quốc ăn gì, canh tác trên loại đất đai nào, thể hiện ra một thứ tinh thần ra sao.

Chuyến đi Đại Trại lần này, trong số những nhân viên tùy tùng được ấn định từ trước có cả cảnh vệ Kiều Kim Vượng.

Kiều Kim Vượng là đồng chí lão thành nhập ngũ năm 1947, từng đứng gác cho Tổng tư lệnh Chu, làm cảnh vệ cho Trương Văn Thiên, Bành Đức Hoài, cũng từng làm chiến sĩ bên cạnh Thủ tướng, là một đồng chí thật thà, cẩn trọng và giàu kinh nghiệm. Đêm trước ngày khởi hành, vừa vặn đến phiên trực của anh ấy. Gặp hôm thời tiết xấu, gió thổi suốt cả đêm. Thủ tướng chẳng biết làm việc đến tận mấy giờ, trời suýt sáng thì tắt đèn, trời vừa hửng sáng là cửa phòng đã mở ra.

Thủ tướng có thói quen tằng hắng giọng khi thức dậy. Nghe thấy tiếng ho hắng thanh họng, lão Kiều liền túc trực lại gần, sợ Thủ tướng có việc cần.

"Đêm qua ai trực đấy?" Thủ tướng hỏi.

"Báo cáo Thủ tướng, em trực ạ." Trong lòng lão Kiều có chút thấp thỏm không yên. Bởi vì đã quen nhìn thấy một vị Thủ tướng luôn mỉm cười, một vị Thủ tướng hòa nhã gần gũi, cho nên hễ sắc mặt Thủ tướng sầm lại là mọi người sẽ cảm thấy sức nặng của nó. Có lẽ đêm qua ngủ không ngon giấc chăng?

Kiều Kim Vượng vừa nghĩ đến đây, Thủ tướng đã mặt lạnh tanh nói: "Đêm qua cậu không đóng cửa cho chặt, nó đập kêu suốt cả đêm."

"Vâng... thưa Thủ tướng." Miệng Kiều Kim Vượng đáp lời, nhưng trong lòng lại có chút suy nghĩ. Tất cả nhân viên công tác ở bên cạnh đều biết Thủ tướng ngủ được một giấc không hề dễ dàng gì, đầu óc lúc nào cũng trong trạng thái hưng phấn quá độ nên rất khó vào giấc ngủ. Ông lại không dám uống thuốc ngủ ba lần mỗi đêm giống như Chủ tịch, ông chỉ uống một lần vì sợ uống nhiều quá ngủ say không dậy lỡ mất việc, cho nên cứ đến giờ đi ngủ là các chiến sĩ cảnh vệ trực ban đều phải đóng thật chặt cửa ra vào và cửa sổ, khóa cửa cẩn thận, chìa khóa giữ khư khư trong tay không dám lơi lỏng chút nào. Lão Kiều là một người vô cùng chu đáo, sao có chuyện không đóng chặt cửa sổ được cơ chứ? Nhưng anh ấy không thể giải thích. Tất cả chúng ta đều có kinh nghiệm, khi Thủ tướng phê bình bạn, dẫu có lý cũng đừng nên biện bạch ngay lúc đó, làm vậy trái lại sẽ càng khiến Thủ tướng thêm giận dữ.

Đợi ông nói hết lời, cơn giận tiêu tan rồi, lúc đó hãy biện bạch sau, thì ông sẽ hoàn toàn đứng về phía bạn, tự kiểm điểm cái nhìn chủ quan của bản thân. Điểm dở khóc dở cười là lần này Thủ tướng không nói hết câu, tất nhiên cũng vì thế mà cơn giận chưa tan, chỉ nói trổng một câu như thế rồi quay người đi thẳng vào trong phòng.

Chỉ chốc lát sau, Đặng đại tỷ đến, nói với Kiều Kim Vượng rằng: "Đêm qua Thủ tướng nghỉ ngơi không tốt, bảo là cửa cứ kêu suốt, đang nổi giận đấy."

Kiều Kim Vượng há hốc miệng, trong lòng ôm nỗi oan ức nhưng không tài nào thốt lên lời, thế nhưng cái biểu cảm mếu máo của cái miệng ấy đã đủ để bày tỏ tâm trạng lúc bấy giờ rồi.

Thực lòng mà nói, những nhân viên công tác bên cạnh Thủ tướng chúng tôi đều gọi Tây Hoa Thử là "nhà", và thực sự coi đó là nhà để lui tới, ví dụ như câu "××× ở lại nhà", thì đó chính là ở lại Tây Hoa Thử, tuyệt đối sẽ không nghĩ đến một ngôi nhà nào khác. Tất cả những ai sinh sống và làm việc tại Tây Hoa Thử quả thực đều thân thiết gắn bó như một nhà. Ở trong mái ấm này, Thủ tướng có thể thoải mái cười vang không chút câu nệ, và khi hờn dỗi cục cưng một mình cũng đích thực giống như một đứa trẻ đang chịu oan ức vậy. Ấn tượng này không chỉ riêng mình tôi có, mà bất cứ ai từng sinh sống và làm việc tại Tây Hoa Thử một khoảng thời gian đều sẽ có cảm nhận ấy, cho đến tận bây giờ nghĩ lại trong lòng vẫn dợn lên từng đợt sóng gợn lăn tăn. Gặp phải những tình huống người nhà hờn giận kiểu này, Đặng đại tỷ lại càng giống như một người chị cả hơn, bà luôn đứng ra làm công tác hòa giải điều hòa ở giữa. Nói bên này vài câu, rồi lại sang bên kia nói vài câu, duy trì được sự hòa thuận ấm cúng của đại gia đình này.

"Lão Kiều à, chuyến đi Đại Trại hôm nay cậu đừng đi theo nữa, cứ ở lại nhà kiểm tra lại cửa ra vào cửa sổ xem chỗ nào đóng không khít thì gọi người đến sửa lại một chút nhé."

"Vâng ạ." Miệng Kiều Kim Vượng đáp lời, sắc mặt đã trở nên khó coi rồi. Cậu ấy thừa hiểu đây là việc Thủ tướng không cho mình đi nữa, xem ra là thật sự nổi giận rồi. Thế là nỗi oan ức trong lòng Kiều Kim Vượng lại càng lớn hơn và mãnh liệt hơn.

Đặng Vĩnh Siêu không hề vội vã, tựa như đã sớm chuẩn bị từ trước; mỉm cười nhẹ, áp sát lại gần lão Kiều hạ giọng nói: "Cửa kêu là do gió to thổi đấy, không phải trách nhiệm của cậu đâu. Thủ tướng nói chuyện không suôn sẻ với đồng chí Albania, tâm trạng không tốt, nén lại không ít cục tức, hiểu chưa?"

Chỉ với mấy câu nói ấy, Kiều Kim Vượng lập tức bật cười, toàn thân trở nên nhẹ bẫng. Mọi người từ lâu đã có kinh nghiệm rồi, sau khi những vị khách Albania rời đi, Thủ tướng chắc chắn sẽ tìm Kiều Kim Vượng để nói một câu: "Việc này không nhằm vào cậu đâu, các cậu cũng thông cảm cho tôi một chút, đừng để bụng làm gì."

Thủ tướng không nổi giận với khách nước ngoài, nhưng cũng có khả năng nổi giận với "người nhà" ngay trước mặt khách nước ngoài. Đương nhiên, những vị khách nước ngoài kiểu này đều là những vị khách nước ngoài vô cùng quen thuộc.

Có một lần, nhà lãnh đạo Việt Nam Trường Chinh sang thăm. Các nhà lãnh đạo Việt Nam sang thăm, cứ mười lần thì có đến chín lần là sang để xin xỏ đồ đạc. Chúng ta viện trợ không hoàn lại cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của Việt Nam tới 20 tỷ USD, chưa tính tiền ăn mặc, nhưng họ chưa từng bày tỏ sự hài lòng lần nào, mỗi lần sang đều chê cho ít, thường xuyên trò chuyện trong không khí không mấy vui vẻ.

Bàn bạc không vui thì vẫn phải ăn cơm. Chu Ân Lai cùng dùng bữa cơm công tác với Trường Chinh. Nữ nhân viên phục vụ bưng khăn lau tay tới, Chu Ân Lai liếc mắt ra hiệu bảo cô ấy đưa cho đồng chí Trường Chinh trước.

Ngay từ đầu những năm 50, Thủ tướng đã từng nhiều lần dặn dò các đồng chí phụ trách công tác tiếp đãi rằng, việc phục vụ cần phải tuân thủ nguyên tắc "khách trước chủ sau, nữ trước nam sau". Vế trước là mỹ đức truyền thống của dân tộc Trung Hoa, cần phải giữ gìn và phát huy; vế sau là văn minh hiện đại, là sự phê phán thực tế đối với tư tưởng trọng nam khinh nữ của phong kiến, cần phải thực hiện cho thật tốt. Thủ tướng đã tự mình và chuyên đề giảng giải về nguyên tắc phục vụ này, các nhân viên phục vụ phụ trách công tác tiếp đãi lẽ ra mỗi người đều phải nắm rõ, chẳng phải đã duy trì thành truyền thống từ nhiều năm nay rồi sao?

Thế nhưng vị nữ nhân viên phục vụ lần này cũng thật cạn lời, thiếu kinh nghiệm, thiếu nhãn quan, trong đầu lại còn thủng một lỗ. Thủ tướng đã nháy mắt ra hiệu đến thế mà cô ta cứ trố mắt ngẩn ngơ ra đấy, đực mặt ra chẳng có chút phản ứng nào, cứ thế bưng khay đưa khăn lau tay cho Chu Ân Lai.

Thủ tướng không nhận lấy chiếc khăn trên khay, hàng mày nhíu chặt lại, lần nữa hướng ánh mắt ra hiệu về phía Trường Chinh.

Nữ nhân viên phục vụ ngớ ngẩn ngước nhìn trái ngó phải, chẳng hiểu đầu cua tai nheo ra sao, vậy mà lại một lần nữa đưa khay khăn lau đến ngay trước mặt Chu Ân Lai.

Thực lòng mà nói, đám người đứng ngoài quan sát chúng tôi đây cũng thấy bốc hỏa trong lòng rồi, hiếm khi thấy người nào ngốc nghếch đến thế, vậy mà lại đi làm công tác tiếp đãi ngoại giao... Ngay vào thời điểm chúng tôi đang nổi giận bốc hỏa ấy, Chu Ân Lai cũng đột ngột nổi giận. Tôi đi theo ông mấy chục lần, đây là lần đầu tiên tôi thấy ông nổi giận với "người ở tầng dưới", với một nhân viên phục vụ bình thường. Lông mày rậm của ông giương ngược lên, đôi mắt mở trừng trừng lộ rõ những đường nét sắc lẹm, mang theo sự tức giận quát vang lên một tiếng: "Thật vô lý hết sức!"

Chỉ với bốn chữ ấy, nữ nhân viên phục vụ đã không chịu nổi rồi, bưng khay chạy lui ra ngoài rồi òa khóc, khóc đến là thương tâm.

Trưởng khoa tiếp đãi không biết đã xảy ra chuyện gì, vội vã chạy đến hỏi: "Sao thế, khóc cái gì?"

Nữ nhân viên phục vụ nấc cụt nói: "Vô, vô, vô lý hết sức."

Trưởng khoa cũng bị sự đần độn của nữ nhân viên phục vụ làm cho phát hỏa: "Ai vô lý hết sức? Rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì? Cô nói rõ ràng xem nào!"

Thủ, Thủ tướng bảo em, em vô lý hết sức."

"Cô đã xảy ra vấn đề gì hả?" Trưởng khoa tức thì căng thẳng. Ông hiểu rõ, Thủ tướng đời nào lại dễ dàng nói như vậy, huống chi lại còn là ngay trước mặt khách nước ngoài.

Em đưa, đưa khăn cho ngài ấy, ngài ấy cứ nháy mắt với em..."

"Cô không đưa cho khách trước à?"

"Nhưng mà, em thấy ở đó chỉ có mỗi Thủ tướng, Thủ tướng quan lớn mà, chẳng phải anh nói..."

"Tính theo chức vụ thì là đối nội. Tôi đã nói đi nói lại rồi, bất kể ai quan lớn đến đâu, hễ có khách nước ngoài thì phải đưa cho khách trước, phải khách trước chủ sau, nữ trước nam sau..."

"Không, không có khách nước ngoài nào cả, chỉ có mỗi một vị thủ trưởng, chẳng biết là của, của tỉnh nào..."

"Tôi đã nhắc đi nhắc lại với cô đó là đồng chí Trường Chinh cơ mà!"

"Trường, đồng chí Trường Chinh thì nhiều lắm..."

"Ái giời đất ơi của tôi ơi!" Trưởng khoa dậm chân thình thịch, kêu trời trách đất, chỉ tay vào mặt nữ nhân viên phục vụ suýt thì khóc thét lên: "Trông cô cũng ra dáng lanh lợi cơ mà, sao lại ngu ngơ bốn sáu không phân biệt được thế hả? Trường Chinh! Tên của người ta là Trường Chinh, là nhà lãnh đạo của Việt Nam đấy!"

Nhân viên phục vụ sững sờ, sắc mặt tái mét, tiếp theo đó là vô cùng xấu hổ đến mức không có chỗ mà dung thân, đành miễn cưỡng lắp bắp: "Em, em thấy ngài ấy cũng giống như người Trung Quốc chúng mình, vóc dáng không cao, trông rất bình thường..."

"Cô thật là vô lý hết sức..." Trưởng khoa cũng bật thốt lên câu này.

Cơn nổi giận lần này của Chu Ân Lai, là do hai chuyện gom lại với nhau. Trò chuyện không suôn sẻ với Trường Chinh, lại gặp phải một nhân viên phục vụ ngốc nghếch thế này. Tuy nhiên, cũng giống như trước đây, sau khi tiễn Trường Chinh đi, Chu Ân Lai lại quay trở về triệu tập các nhân viên phục vụ: "Các cô ở đây thuộc quyền quản lý của ai thế? Ai là người phụ trách?"

Tất cả mọi người đều cúi gầm mặt không dám hó hé nửa lời.

Thái độ vừa rồi của tôi không được tốt lắm, mong các đồng chí tha thứ." Ngữ khí của Thủ tướng đã trở nên dịu dàng hơn, "Nhưng tôi vẫn phải phê bình các đồng chí. Trung Quốc là đất nước lễ nghĩa, khách trước chủ sau, nữ trước nam sau, đã dặn đi dặn lại rồi, tại sao vẫn còn để xảy ra sai sót lớn như ngày hôm nay? Các đồng chí phải có sự nhận thức nâng cao đối với sự việc này, sau này nếu còn xảy ra những sự việc tương tự như thế này nữa, điều đó là không cho phép!"

Một câu "Điều này là không cho phép", đã nói lên toàn bộ mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Các nhân viên phục vụ vì chuyện này mà đã phải mở một buổi họp kiểm điểm chuyên đề.

Tôi đi theo Thủ tướng lâu ngày, khó tránh khỏi việc có lúc ông nổi cáu với tôi. Có những lần nổi cáu rất dữ dội, trong số đó có một lần sự việc kéo dài rất lâu mới qua đi.

Cái tên Tây Hoa Thử nghe thì hay đấy, thực chất lại là một ngôi nhà cũ kỹ đã xế chiều, điều kiện kém cỏi, u ám, ẩm thấp, cũ nát, tình hình cụ thể sẽ được kể lại ở chương viết về ăn mặc ở đi lại của Thủ tướng phía sau.

Do nền đất ẩm thấp, chân tường thường xuất hiện một lớp vết nước mốc meo; Thủ tướng làm việc ban đêm nhiều, hơi ẩm và hơi lạnh bốc lên từ mặt đất không có lợi cho sức khỏe, tuổi tác của Thủ tướng cũng không còn nhỏ, lại hay bị đau chân. Nhìn thấy cảnh ông đắp một tấm chăn lên chân để làm việc vào ban đêm, trong lòng tôi cảm thấy vô cùng xót xa. Đất nước chúng ta lớn thế này, ai mà ngờ được Thủ tướng lại làm việc trong những điều kiện thế cơ chứ?

Cùng bàn bạc với Đặng đại tỷ nhiều lần, bản thân tôi cũng nhiều lần kiến nghị với Thủ tướng, tu sửa lại ngôi nhà một chút, nhưng đều bị từ chối. Lý do là đất nước còn nghèo, đa số người dân vẫn chưa được ở trong những ngôi nhà như thế này cơ mà.

Tôi vắt óc suy nghĩ mấy bận, cuối cùng cũng tìm ra một lý do vô cùng xác đáng: "Thủ tướng, những ngôi nhà này cũng là tài sản của nhà nước, hơn nữa lại còn có giá trị di tích văn hóa đôi chút, dẫu sao cũng đã có tuổi đời rồi, phải bảo vệ cho tốt. Theo tình hình bình thường thì cũng đến lúc phải đại tu rồi, nếu không nhà cửa sẽ bị hư hỏng mất."

Thủ tướng có vẻ như đã bị dao động. Ngẫm nghĩ một lúc, ông gật đầu: "Ừ, cậu nói có lý đấy, việc đại tu bình thường vẫn là điều cần thiết, không thể để hư hỏng được."

Tôi liền lập tức đề xuất: "Vậy để chúng em sắp xếp nhé, nhân lúc ngài đi vắng để tiến hành tu sửa nhé?"

Thủ tướng gật đầu đồng ý: "Được, việc này cứ để cậu làm đi." Ông liếc nhìn tôi một cái, tựa như có điều gì đó không yên tâm, bèn bồi thêm một câu với giọng điệu nhấn mạnh: "Tôi nói là đại tu bình thường đấy nhé, tuyệt đối không được xa hoa lãng phí, hỏng chỗ nào sửa chỗ đó, phải cố gắng hết sức để tiết kiệm."

Vâng ạ." Tôi đáp lời, nhưng trong lòng đã có sẵn chủ ý riêng của mình.

Chẳng bao lâu sau, Thủ tướng đi miền Nam thị sát, đọc sách, tôi ở lại nhà phụ trách việc tu sửa nhà cửa. Tôi thầm nhẩm tính trong lòng, vị lãnh đạo trung ương bận rộn nhất chính là Thủ tướng Chu, Sách kỷ lục Guiness thực ra không đầy đủ, bên trên không ghi chép xem ai là người bận rộn nhất thế giới, ai là người làm nhiều công việc nhất, không nói ai là người ngủ ít nhất, nếu như có mấy tiêu chí ấy, Thủ tướng Chu của chúng ta chắc chắn sẽ lập kỷ lục thế giới mất. Thế nhưng ông lại làm việc trong một môi trường cũ kỹ, ẩm thấp và mờ tối thế này, nếu tôi không thay đổi môi trường này, thì không chỉ có lỗi với Thủ tướng Chu, mà trước hết là có lỗi với nhân dân toàn quốc. Có một ngày nào đó nhân dân sẽ chỉ tay vào mũi tôi mà trách vấn cho xem...

Tôi trước tiên xin phép sự đồng ý của Đặng đại tỷ và các đồng chí như Đồng Tiểu Bằng, sau đó liền hành động theo ý tưởng của chính mình.

Chân của Chu Ân Lai không được khỏe, cứ ngồi là ngồi mấy tiếng đồng hồ, mười mấy tiếng đồng hồ, cứ hễ đến nửa đêm là chân lại đau nhức. Tôi trước tiên chỉ đạo công nhân thay đổi lớp gạch lát nền ẩm thấp thành sàn gỗ, như vậy có thể cách ly khỏi mặt đất, ngăn ngừa tình trạng ẩm mốc ngược lên, đồng thời thay luôn thảm trải sàn mới; tấm thảm cũ ẩm mốc sinh sôi cả sâu bọ từ trước đã được khiêng đi nơi khác.

Rèm cửa quá mỏng, ban đêm không chắn được ánh sáng; khe cửa sổ lại lớn, mùa đông gió lùa lọt khí, tôi chỉ đạo công nhân sửa sang lại cửa ra vào và cửa sổ, làm cho thật kín kẽ, đồng thời thay thế bằng rèm cửa bằng vải nỉ dày hơn, ban đêm để chắn hơi lạnh. Phòng vệ sinh cũng được cải tạo lại. Trước kia có một chiếc bồn tắm cũ, đáy bồn nghiêng lại còn uốn lượn hình cung, tuổi tác của Thủ tướng ngày càng cao, đi lại bất tiện, mà ông lại không cho phép người khác giúp mình tắm rửa, toàn là tự mình đóng kín cửa lại để tắm, trượt chân ngã một cú thì rắc rối to. Hồi xây dựng Nhà khách Quốc gia Điếu Ngư Đài có dư lại một số bồn tắm, tôi bèn khiêng một cái sang để thay thế chiếc bồn tắm cũ. Bồn tắm mới có phần đáy phẳng, có tay vịn, đối với người cao tuổi mà nói thì an toàn hơn nhiều.

Đồ đạc trong phòng quá thô sơ, làm việc mệt mỏi đến ngay cả một chiếc ghế sofa để thư giãn cơ thể cũng không có, tôi liền chọn lấy hai chiếc từ số ghế sofa dự trữ ở nhà khách khiêng sang. Phòng của Đặng đại tỷ cũng quá sơ sài, đến cả chiếc bàn trang điểm mà nữ đồng chí bình thường nào cũng có cũng chẳng có cái nào.

Tôi liền sắp xếp cho bà một chiếc bàn trang điểm. Xà nhà đã mục nát từ lâu, vữa trên xà thường xuyên rơi xuống, bột gỗ mọt đục cũng thỉnh thoảng bay lả tả, thế là tôi chỉ đạo công nhân thay xà mới, đồng thời cạo quét sơn phục lại một lượt. Sau khi lo xong những việc này, tôi đi một vòng quanh các phòng, trong lòng nhẩm tính sổ sách. Tôi vẫn cảnh giác không được quá mức, để thủ tướng không vui. Tính toán xong, trong lòng tôi thấy yên tâm. Thực sự không thể tính là xa hoa lãng phí, mỗi một hạng mục “công trình” đều “có lý, có lợi, có tiết”, chút “xây dựng cơ bản” này đối với thủ tướng của một đại quốc mênh mông như chúng ta mà nói, quả thực đã đạt đến mức “tiêu chuẩn thấp, rau dưa thay cơm” rồi.

Thủ tướng cuối cùng cũng từ phương Nam trở về. Tôi ra đón ga, không nhắc gì đến chuyện sửa nhà, muốn để thủ tướng tận hưởng một cảm giác hoàn toàn mới mẻ. Thủ tướng đôi khi cũng không thiếu “tính trẻ con”, đổi mới môi trường thường có thể khiến người ta sinh ra một loại ngạc nhiên và vui mừng mới mẻ, kỳ lạ như trẻ thơ.

Sau khi xuống xe, tôi bám sát theo sau thủ tướng, thầm chú ý vẻ mặt của ông; đi qua khoảng sân trước, lúc sắp bước vào cửa, tôi bỗng lại sinh ra một thứ bất an ẩn giấu. Nhỡ đâu... Chưa để tôi nghĩ rõ cái “nhỡ đâu” ấy, thủ tướng đã bước một chân qua ngưỡng cửa. Chỉ mới bước một chân, bỗng khựng lại đứng sững ở đó. Mục đích khiến thủ tướng “ngạc nhiên”, “kỳ lạ” nhìn từ vẻ mặt khựng lại ấy là đã đạt được rồi. Nhưng tiếp theo sẽ là vui mừng hay xảy ra cái “nhỡ đâu” mà tôi lo lắng?

Hỏng rồi, đôi lông mày rậm của thủ tướng thoáng chốc đã nhíu lại, đôi mắt nheo lại, ánh mắt sắc bén, lạnh lẽo, quét nhanh qua sàn nhà, thảm, rèm cửa, ghế sofa cùng trần nhà và vách tường đã quét sơn giống như một xạ thủ súng máy đang nhắm bắt mục tiêu. Tôi nghe thấy tiếng thở của ông trở nên nặng nề hơn ở cự ly ngay trong gang tấc, khuôn mặt chuyển sang đỏ bừng, hai cánh mũi phồng lên vì bực bội trong lòng, hai hàm răng nghiến chặt giận dữ, nổi lên một đường cơ bắp ở má... Ông không lập tức lên tiếng phát biểu ý kiến, cái chân bước vào ngưỡng cửa từ từ, nặng nề rụt lại.

Sự im lặng trước cơn giận dữ bùng nổ có điềm gở này ép tôi phải lùi bước sang một bên, theo bản năng muốn tránh xa thủ tướng một khoảng... Thế nhưng, còn chưa lùi nổi một bước, tôi đã bị một tiếng quát chặn đứng lại, giống như bị thuật định thân, hai chân dính chặt xuống đất không động đậy nổi.

– Trác bí thư!

– Có. – Tôi phản xạ có điều kiện đáp lời: – Thủ tướng...

Mãi lúc này thủ tướng mới quay đầu nhìn tôi. Đôi mắt ông mở to với những đường nét góc cạnh rõ ràng, chỉ khi tức giận mới có đôi mắt thế này nhìn người ta. Tôi không dám nhìn thẳng đôi mắt ấy, càng không dám lập tức tránh né đôi mắt ấy, có chút hoảng hốt đến mức luống cuống tay chân. Giọng thủ tướng trầm chậm, vì thế càng thể hiện rõ trọng lượng nặng nề:

– Cậu tiêu bao nhiêu tiền?

– Nhà quá cũ, ẩm ướt, ban đêm thủ tướng làm việc...

– Hỏi cậu tiêu bao nhiêu tiền!

– Không biết... không nhiều lắm.

– Cậu còn muốn tiêu bao nhiêu nữa?

– Mấy món đồ này là hàng tồn kho, ứ đọng cũng là ứ đọng, để không cũng là để không...

– Cậu cũng là cán bộ lâu năm rồi, hả, tôi dặn dò cậu thế nào? Sao lại làm ra vẻ xa hoa thế này! đất nước vẫn còn nghèo, ai bảo cậu sắm sửa những thứ này!

Thủ tướng mím môi, đột ngột nâng cao giọng:

– Cậu nói đi! Là chủ ý của cậu hay chủ ý của Tiểu Siêu?

– Là chủ ý của tôi. – Tôi vội vàng ôm lấy trách nhiệm.

– Bà ấy có biết hay không?

– Bà ấy cũng không có nhà, bà ấy không biết. – Lúc thế này tôi không thể “bán đứng” Đặng đại tỷ hay bất kỳ đồng chí nào khác. Lựa chọn tốt nhất chính là một mình gánh vác toàn bộ trách nhiệm. – Chân ngài không tốt, tuổi lại cao...

– Làm càn! Đây là điều không cho phép!

Ba câu cửa miệng mà thủ tướng thích nói khi tức giận, lần này nói liền một lúc hai câu, xem ra tức không nhẹ.

– Cậu phải kiểm điểm!

– Ngài đang ở bên ngoài, tôi nghĩ, một số việc và suy nghĩ gọi điện đường dài thoáng cái cũng không nói rõ được, nên tôi mới tự ý quyết định...

– Không cần cậu giải thích, sai lầm này bày ra rõ mười mươi!

Thủ tướng ra hiệu một cách nghiêm khắc, tôi lập tức ngậm miệng. Hoảng quá sao lại quên mất cơ chứ? Khi thủ tướng nổi giận thì không thể biện giải, càng biện giải càng khiến ông giận thêm. Cách tốt nhất chính là cứ liên tục kiểm điểm sai lầm.

– Thủ tướng, là do tôi suy nghĩ không chu đáo, là tôi sai. Điều đầu tiên tôi nghĩ tới không phải là đất nước còn nghèo, đời sống nhân dân vẫn chưa dư dả... Ngài vào nhà nghỉ ngơi trước đi, lát nữa tôi sẽ viết bản kiểm điểm chi tiết, đào gốc rễ từ sâu trong tư tưởng...

– Tôi vào nhà, để chấp nhận cái sự việc đã rồi của cậu à?

Thủ tướng giận dữ vung tay một mạnh, thể hiện tuyệt đối không thể chấp nhận, nghiêm khắc nói:

– Cậu tính xem đã tiêu bao nhiêu tiền, tôi tự bỏ tiền túi đền!

– Ngài, ngài đền không nổi đâu. – Tôi thì thầm. Tiền của thủ tướng và đại tỷ đều do tôi nắm giữ, toàn bộ tiền gửi tiết kiệm của họ chưa đầy hai nghìn tệ. – Căn nhà này, suy cho cùng vẫn là của công...

Chu Ân Lai trừng tôi một cái, giơ tay chỉ vào trong phòng, quét qua quét lại lớn tiếng hạ lệnh:

– Đem tất cả những thứ đó dọn đi hết, nếu không tôi không vào!

Xem ra thủ tướng tức giận thật rồi. Ông không giống như trước kia, sau khi phát giận xong lại nói mấy lời dịu dàng để làm dịu bầu không khí.

Lần này sau khi nổi giận xong, ông quay người bỏ đi. Tôi không cách nào ra mặt khuyên nhủ được nữa, các nhân viên khác xông lên khuyên, ở đằng xa chỉ nghe thấy vừa đi bước vội vừa lớn tiếng nói:

– Tôi không vào, đó không phải là nhà của tôi!

Chuyện lớn rồi, hoàn toàn nằm ngoài dự tính của tôi. Tây Hoa Sảnh có tiếng từ lâu, thủ tướng không về nhà thì còn gọi gì là Tây Hoa Sảnh nữa?

Tòa nhà số 5 Điếu Ngư Đài là nơi thủ tướng làm việc và tiếp khách nước ngoài, ông tạm thời dọn vào đó ở. Tôi liên tiếp viết bản kiểm điểm, vẫn không thể làm thủ tướng nguôi giận. Tôi sốt ruột, Đặng đại tỷ sốt ruột, các đồng chí đều sốt ruột. Thế là nhớ tới một người, mọi người lũ lượt đi tìm đồng chí Trần Nghị.

Trần lão tổng có giao tình thân thiết với thủ tướng, tình nghĩa sâu đậm, lại biết ăn nói, phản ứng nhạy bén lại hayhài hước đôi chút, nửa thật nửa đùa đến nói vài câu, nhất định có thể khuyên thủ tướng nguôi giận, đối mặt với thực tế, thừa nhận thực tế, quay trở về Tây Hoa Sảnh.

– Có chuyện gì ghê gớm đâu chứ, tôi thấy cũng chỉ là sửa sang những chỗ nên sửa mà thôi.

Trần Nghị xem nhà xong, một câu nói khiến mọi người thả lỏng tâm trạng. Ông còn vỗ vỗ vào người tôi đang ủ rũ chán nản, khích lệ nói:

– Trác bí thư, không quá đáng đâu, cậu quan tâm thủ tướng là làm đúng, chẳng có xa hoa lãng phí gì cả.

Tôi miệng không dám nói nhiều, trong lòng thực sự muốn hô vạn tuế Trần lão tổng.

Nguyên soái Trần Nghị mang lòng tin tràn trề đi thuyết phục Chu Ân Lai, chúng tôi cũng mang lòng tin tràn trề đợi Chu Ân Lai về nhà. Chu Ân Lai vừa đi Thiên Tân thị sát về, vẫn tạm thời ở Điếu Ngư Đài. Trần lão tổng đi rồi, không khuyên được thủ tướng về nhà, ngược lại còn bị thủ tướng kéo theo dẫn đến hội nghị công tác Quốc Vụ Viện.

Hồi đó, cứ mỗi tuần họp hội nghị công tác Quốc Vụ Viện một lần, Chu Ân Lai đã tự phê bình nghiêm túc tại hội nghị. Ông thậm chí liên hệ tới vấn đề “xây dựng lầu đài quán xá”, nói rằng chính tay ông đã ngăn chặn việc xây dựng một số lầu đài quán xá, hạ lệnh đình chỉ nghiêm ngặt, không ngờ trong nhà mình lại xảy ra chuyện thế này, ông rất đau lòng, nói rằng yêu cầu người khác nhưng bản thân lại không làm được.

Không chỉ nói tại hội nghị công tác Quốc Vụ Viện, những buổi họp báo cáo bình thường, buổi họp sinh hoạt, hội nghị công tác kế hoạch, họp lớn họp nhỏ hễ họp là nói, liền làm kiểm điểm. Gần như toàn bộ cán bộ Quốc Vụ Viện đều biết thủ tướng “phạm lỗi”, đều nghe thấy lời tự phê bình của ông.

Những ngày tháng đó tôi thật khó chịu đựng, có phải là làm quá lên rồi không?

Khi tôi lại một lần nữa nghe Chu Ân Lai kiểm điểm đi kiểm điểm lại về vấn đề này tại hội nghị công tác Quốc Vụ Viện, tôi bỗng nhiên có chút thấu hiểu.

– Trong nhà đã tiêu ngần ấy tiền để sửa nhà cho tôi, tôi lại một lần nữa kiểm điểm tại hội nghị thế này. Có cần thiết hay không? Tôi thấy là có. Điều tôi lo lắng nhất, bất an nhất là, nhà của tôi đã sửa, đã mở đầu, đây là một tiền lệ rất xấu; vậy, nhà của các Phó thủ tướng, Bộ trưởng, Thứ trưởng có sửa hay không? Nếu có người muốn học theo dáng vẻ của tôi cũng đi sửa, tôi có nên phê bình không, có nên ngăn cản không? Tôi cảm thấy rất bất an...

Lời này cuối cùng cũng khiến các Phó thủ tướng và Bộ trưởng, Thứ trưởng đều chấn động, đều tưởng rằng chúng ta đã sửa Tây Hoa Sảnh thành cái dạng cung điện ghê gớm lắm, lũ lượt đến tham quan. Sau khi tham quan thì không chỉ là chấn động, mà biến thành kinh hoàng. Nhà cửa đều là sửa những chỗ nên sửa, nếu nói sắm sửa thêm chút đồ đạc, thì tuyệt đối không chạm đến mức xa xỉ gì, thậm chí còn không tốt bằng điều kiện nhà ở của một số bộ trưởng, bí thư tỉnh ủy. Mà thủ tướng đã tự trách mình như thế, coi trọng chuyện này như thế, vậy thì, ai còn dám tiêu tiền bừa bãi để xây dựng “ổ an nhức” cho bản thân?

Tôi đã nhiều lần đưa ra kiểm điểm miệng và viết, đạo lý lớn nói đã cạn, dứt khoát nói chút lời trong lòng. Tôi đau lòng viết trong bản kiểm điểm rằng: “Sai thì đã sai rồi, tôi chỉ mong thủ tướng có thể về nhà, chỉ cần thủ tướng có thể ở trong căn nhà đã sửa này vài năm, cho tôi phê bình gì cũng được, cho tôi kỷ luật gì tôi cũng không có ý kiến...”

Lúc đó đang nghiên cứu vấn đề kỷ luật đối với tôi. Kiểm điểm vừa nộp lên, bỗng có thông báo gọi tôi đi gặp thủ tướng. Trong phòng làm việc của ông ở Điếu Ngư Đài, tôi đau buồn cúi gằm đầu. Thủ tướng nắm lấy tay tôi, vỗ nhẹ vài nơi trên mu bàn tay tôi, phát ra một tiếng thở dài. Tiếng thở dài này chứa đầy cảm xúc, trong lòng tôi dâng lên một trận chua xót khó tả, không kìm được nước mắt nghẹn ngào. Tôi nghe thấy giọng nói của thủ tướng, đó là giọng nói thân thiết, chân thành, cởi mở chỉ khi anh em hoặc thậm chí cha con tâm sự mới có:

– Tiểu Ngư, cậu theo tôi bao nhiêu năm rồi, chẳng lẽ còn không hiểu tính cách của tôi sao? Tôi mang trọng trách là thủ tướng, nêu gương tốt một cái, ảnh hưởng một vùng lớn; nêu gương xấu một cái, cũng ảnh hưởng một vùng lớn. Cho nên tôi bắt buộc phải nghiêm khắc yêu cầu bản thân. Các cậu tiêu nhiều tiền như vậy, làm nhà của tôi tốt như thế, quần chúng sẽ nhìn nhận thế nào? Cậu đừng chỉ nghe người ta nói không có gì, nói chỉ sửa những chỗ nên sửa, một khi có kẻ mang chủ nghĩa cá nhân, hắn sẽ lôi ra làm lá chắn. Bất cứ chuyện gì, ý kiến bất đồng chắc chắn là có. Hơn nữa, thực sự có người học theo mà sửa nhà, tôi còn nói người khác thế nào được? Tiền lệ này do tôi dẫn đầu mà. Một mình tôi dường như ảnh hưởng không lớn, nhưng các Bộ trưởng, Thứ trưởng đều sửa nhà, sẽ tạo ra ảnh hưởng gì trong quần chúng? Cứ từng cấp học theo cấp ấy phát triển lên thì sẽ thế nào đây? Bây giờ thì hay rồi, sự việc đã rồi, đều khó xử. Tôi dọn vào ở ư, lòng tôi không yên; tôi không dọn vào ở ư, lòng các cậu không yên. Tôi biết các cậu cũng khó. Bài học đấy, các cậu làm thế này chẳng có lợi gì cho ai cả...

– Thủ tướng! – Tôi kêu lên một tiếng, tôi khóc.

Không còn sự lựa chọn nào khác. Tôi đem thảm, ghế sofa, rèm cửa, bàn trang điểm, đèn đóm... của Tây Hoa Sảnh hễ cứ là thứ gì dọn đi được đều dọn sạch, khôi phục lại vẻ cũ kỹ ban đầu. Chỉ còn mỗi sàn nhà là không cách nào tháo ra, bồn tắm thì dùng xi măng trát chết trong phòng vệ sinh rồi. Những thứ này muốn dọn đi thì chỉ có nước đập phá thôi.

Lúc báo cáo với thủ tướng, Trần lão tổng đã giúp một tay:

– Sơn có cần cạo đi không? Thế thì không phải là tiết kiệm mà là tội ác lớn hơn rồi đấy.

Thủ tướng bị chọc cười. Đến lúc này, mới chịu chuyển về lại Tây Hoa Sảnh, về lại ngôi nhà của mình.

Cuối cùng, xin kể thêm một kiểu nổi giận độc đáo có một không hai của Chu Ân Lai. Đây là cách biểu lộ sự bất mãn bằng một biện pháp đặc biệt, cho cậu một “bài học”, đến nay các bậc cao niên khi nhắc lại vẫn không nhịn được cười thành tiếng, giống như xem một trò hề vui nhộn do đứa trẻ thông minh chính trực gây ra.

Một ngày nọ trong những năm ấy, Chu thủ tướng tiễn Quốc vương Sihanouk rời Bắc Kinh, tiễn đưa cùng còn có La Thụy Khanh, Lưu Á Lâu và các tướng lĩnh cao cấp khác. Trớ trêu thay, máy bay cất cánh lúc 3 giờ, sân vận động Tiên Nông Liệt Đàn có trận thi đấu bóng đá vòng loại, đội tuyển Trung Quốc đấu với đội tuyển Indonesia, cũng khai mạc lúc 3 giờ. Quân sự và thể thao từ trước đến nay có mối liên hệ mật thiết, những tướng lĩnh cao cấp ra tiễn này bèn có chút thấp thỏm không yên, muốn xem bóng đá.

Bắt tay, ôm ấp, từ biệt. Sihanouk chui vào cửa khoang, cửa còn chưa đóng lại, La Thụy Khanh và Lưu Á Lâu đưa mắt ra hiệu cho nhau, như được giải thoát, lập tức cười toe toét, không kìm được mà rảo bước đi về phía cổng sân bay. Các vị tướng vốn đã nấp trong nỗi hoang mang vừa thấy có người dẫn đầu, liền từng tốp từng tốp chạy về phía cổng, có hơi giống khí thế trước khi rạp chiếu phim tàn cuộc.

Thủ tướng vốn đang đứng với vẻ mặt hớn hở, yên lặng đợi máy bay cất cánh, chợt phát hiện xung quanh bất thường, nhìn sang trái sang phải, rồi quay đầu lại nhìn, sắc mặt bỗng chốc thay đổi. Ông không la không hét, chỉ khẽ động ngón tay về phía tôi:

– Cậu chạy đi, bảo cửa sân bay, tuyệt đối không được thả cho một ai đi, ai cũng không được rời đi, gọi hết bọn họ quay lại cho tôi.

Tôi vội vàng chạy ra cổng, dặn dò cảnh vệ không được thả cho ai đi, rồi gọi với theo những vị tướng lĩnh cao cấp đó:

– Á chà, trận khai mạc coi như không xem được rồi.

– Không sao đâu, màn hay vẫn còn ở phía sau.

– Có lúc càng về sau càng hay, có lúc càng về sau càng nhạt nhẽo, phải xem tỷ số giằng co có sát nút hay không...

Các vị tướng vừa nói vừa cười quay trở lại, đứng sau lưng thủ tướng. Thủ tướng từ đầu đến cuối vẫn đứng thẳng, dán mắt vào máy bay, nhìn máy bay cất cánh, lượn một vòng trên bầu trời sân bay, lắc lắc cánh, rồi dần dần bay xa, dần dần biến mất... Thủ tướng không thèm nhìn những vị tướng đó, tự lo chào tạm biệt các sứ thần ngoại giao đến tiễn. Cho đến khi các sứ thần ngoại giao đều rời đi hết, ông mới đối diện với đám tướng lĩnh đứng nghiêm lại:

– Các anh đều qua đây.

Lưu Á Lâu là một người nổi tiếng lạc quan, đi đến đâu là ở đó có tiếng cười. Khi họ vừa cười vừa nói đi đến gần thủ tướng, chợt nghe thấy một tiếng quát hỏi:

– Các anh đã học qua điều lệnh bộ binh chưa?

Tiếng cười nói bỗng ngắt bặt. Các vị tướng phát hiện sắc mặt thủ tướng lạnh lùng, lập tức đều nín thở ngưng thần, đứng nghiêm tại chỗ, khôi phục lại tư thế quân nhân tiêu biểu.

– Điều lệnh bộ binh quy định điều nào cho phép thủ tướng chưa đi mà các anh đã có thể đi rồi? Các anh làm tướng mà lại thế này à? Trong quân đội, thủ tướng chưa đi mà cấp dưới đã chuồn sạch cả rồi, được không hả?

Sân bay yên phăng phắc, các vị tướng không còn ai nghĩ đến chuyện xem bóng đá nữa, chỉ còn lại việc ứng phó với trận mắng ngay trước mắt.

– Khách chưa đi mà sân bay đã không còn ai, người ta sẽ nghĩ thế nào? Các anh có phải không hiểu lễ nghi ngoại giao không? Được thôi, để tôi lên lớp cho các anh.

Giọng thủ tướng không cao không thấp, nói năng thong thả, cứ thế giảng giải về những lễ nghi ngoại giao cơ bản ai cũng biết:

– Theo lễ nghi ngoại giao, chủ nhà không những phải tiễn khách nước ngoài lên máy bay, mà còn phải đứng chờ máy bay cất cánh, máy bay cất cánh rồi cũng không được rời đi, bởi vì máy bay còn phải lượn một vòng trên bầu trời sân bay, phải lắc cánh...

Lưu Á Lâu là Tư lệnh Không quân, sao ông có thể không hiểu lễ nghi này chứ? La Thụy Khanh và các tướng lĩnh cao cấp khác tham gia hoạt động ngoại giao rất nhiều, cũng đều hiểu rõ, nhưng bây giờ thủ tướng không chê tỉ mỉ, không thấy phiền phức mà tự mình giảng giải, giảng đi giảng lại, họ cũng chỉ đành ngoan ngoãn nghe đi nghe lại.

Thủ tướng giảng đủ 15 phút, mới thong thả giơ cổ tay nhìn đồng hồ, thong thả nói:

– Tôi biết các anh đang sốt ruột muốn xem trận bóng đá, tôi gọi các anh lại, giảng cho các anh những đạo lý mà các anh đã sớm biết này. Tôi giảng 15 phút, tại sao? Chính là để các anh xem ít đi một chút trận bóng đá thì mới có ấn tượng sâu sắc hơn một chút. Được rồi, bây giờ chúng ta cùng đi thôi, vẫn còn xem được nửa trận bóng.

Thủ tướng đã dùng cách xem ít đi nửa trận bóng ấy để “trừng phạt” những vị tướng thất lễ, khiến các vị tướng đều để lại ấn tượng sâu sắc. Mọi người nhắc đến chuyện này đều cười, không ai giận cả, nhưng cũng không còn ai tái diễn hiện tượng thất lễ nữa.

Lần tương tự khác cũng rất tiêu biểu. Chính là khi thủ tướng chiêu đãi Thủ tướng Ấn Độ Nehru ở Hoài Nhân Đường. Hai nhà lãnh đạo chính phủ hai nước nâng ly rượu, đang định chạm vào nhau, bỗng nhiên mất điện, Hoài Nhân Đường chốc lát chìm vào bóng tối mịt mùng.

Sau đó có người nói đùa theo kiểu mê tín, nói quan hệ Trung – Ấn sau đó phát sinh căng thẳng, có một khoảng thời gian tăm tối, lần mất điện này chính là điềm báo trước.

Đùa thì đùa thế thôi, đèn sáng trở lại rồi, thủ tướng hai nước vẫn chạm ly, tiệc tiếp tục diễn ra. Thủ tướng điềm tĩnh đại lượng, không lộ sắc mặt, cứ như chẳng có chuyện gì xảy ra vậy.

Nhưng trong lòng tôi nắm chắc tình hình. Dịp trọng đại thế này, xuất hiện “vố bẽ mặt” lớn nhường ấy, trong lòng thủ tướng chắc chắn có hỏa khí, tiệc xong nhất định sẽ truy cứu, màn hay vẫn còn ở phía sau...

Thế nhưng, sau khi tiệc kết thúc, thủ tướng hoàn toàn không nhắc gì đến chuyện mất điện, về Tây Hoa Sảnh, vẫn phê duyệt văn kiện như thường, giống như đã quên bẵng chuyện này đi vậy.

Chúng ta đều cảm thán, thủ tướng vốn nghiêm khắc tỉ mỉ từ trước đến nay sao hôm nay lại thế này nhỉ? Thản nhiên đối phó, hoàn toàn xem như không có chuyện gì, đây quả thực là một ngoại lệ có một không hai.

Khi chúng ta cũng vứt chuyện này ra sau đầu rồi, nào ngờ, vào lúc 3 giờ sáng, thủ tướng đột nhiên ngừng công việc, ra lệnh cho chúng tôi lập tức phát thông báo, gọi những người phụ trách của các bộ phận như Bộ Ngoại giao, Văn phòng Trung ương, Cục Điện lực Bắc Kinh... đến họp, không được chậm trễ mảy may.

Các vị lãnh đạo của những bộ phận này trong tiếng chuông điện thoại dồn dập và thông báo khẩn cấp từ phòng làm việc của thủ tướng, lũ lượt bò ra khỏi chăn ấm, dùng nước lạnh lau mặt, miệng vẫn ngáp ngắn ngáp dài, toàn thân khó chịu vội vã chạy đến Tây Hoa Sảnh. Vương Bỉnh Nam còn tưởng quốc tế xảy ra đại sự gì, vừa hỏi được nửa câu, thủ tướng đã nghiêm nghị chất vấn:

– Điện lực của Hoài Nhân Đường Trung Nam Hải mà cũng không được bảo đảm, vấn đề này rốt cuộc xảy ra ở khâu nào?

Mọi người nhìn nhau ngơ ngác, lúc này mới hiểu được nguyên nhân bị đánh thức giấc mộng giữa đêm.

Thủ tướng truy cứu nguyên nhân từng bộ phận một, truy cứu trách nhiệm từng người một, căn cứ vào mức độ trách nhiệm lớn nhỏ để đưa ra những lời phê bình khác nhau, đồng thời cùng nhau nghiên cứu các biện pháp ngăn chặn những sự kiện tương tự tái diễn.

Tôi nhớ khi truy cứu đến Tư trưởng Tư Châu Á Trần Gia Khang, thủ tướng hỏi:

– Cậu là Tư trưởng Tư Châu Á, chuyện này cậu giải thích thế nào?

Bầu không khí hội trường lúc đó vẫn luôn rất nghiêm trang. Ấn Độ ở Châu Á, thủ tướng hỏi Tư trưởng Tư Châu Á không thể nói là không có lý do. Nhưng Trần Gia Khang có thể gánh vác trách nhiệm gì cơ chứ! Ông nói:

– Thủ tướng ơi, chúng tôi là cảnh sát đường sắt, ai quản đoạn nấy thôi. Tư Châu Á quản quan hệ với Ấn Độ, nhưng quản sao được bóng đèn điện ạ.

Một câu nói khiến thủ tướng phì cười, mọi người cũng cười theo, bầu không khí lúc này mới dịu lại. Thủ tướng nhìn mọi người, lại không giấu vẻ đắc ý nhìn ra ngoài cửa sổ; bầu trời ngoài cửa sổ đã hửng sáng.

– Các cậu ngáp không ít đâu, biết không? Tôi cố ý gọi các cậu đến vào lúc này đây.

Thủ tướng dùng ngón tay gõ gõ trong không trung mang ý trừng phạt, giống như đang gõ lên những cái đầu thiếu ngủ ấy:

– Là để cho các cậu có ấn tượng sâu sắc hơn một chút. Các cậu từ trong chăn bò ra phải không?

Thế này thì mọi người không kìm được mà đều bật cười; có người cười khổ, có người cười ôm bụng, sự mệt mỏi suốt một đêm tan biến sạch sành sanh, đọng lại trong đầu chỉ còn lại nụ cười không thiếu phần nghiêm khắc của thủ tướng và bài học sâu sắc về sự kiện lần này.