Chu Ân Lai đoan trang, tao nhã, tỉ mỉ.

Phong độ phi phàm và sự lịch thiệp nhã nhặn của ông, ánh mắt ấm áp cùng nụ cười vô cùng cuốn hút để lại ấn tượng quá sâu đậm trong lòng người khác, khiến không ít người quên đi đặc điểm tính cách thâm trầm và cơ bản hơn của ông: Thích thách thức, dũng cảm mạo hiểm.

Ngay từ khi ông lãnh đạo cuộc vũ trang khởi nghĩa lần thứ ba của công nhân Thượng Hải, ông đã thích ra tuyến đầu. Đạn pháo nổ sát ngay tấc đất, ông kịp thời nằm rạp xuống nên thoát nạn trong gang tấc. Đội viên tuần tra khuyên nhủ: "Tổng chỉ huy, ở đây nguy hiểm quá." Ông thản nhiên nói:

"Tôi thích nguy hiểm."

Suốt đời ông đều xem nhẹ hiểm nguy. Vào thời kỳ Phong trào Ngũ Tứ, các đại biểu thỉnh nguyện bị bắt giữ, ông bình tĩnh nói: "Bị bắt chẳng có gì ghê gớm, không cần phải căng thẳng, cứ tiến hành theo đúng kế hoạch là được." Ông gạt khẩu súng của lính quân cảnh ra, xông thẳng vào cổng nha môn Phủ tỉnh Trực Lệ, bị bắt giam và trải qua nửa năm trời trong chốn lao tù, cuối cùng chỉ nói một câu: "Tôi chính là bắt đầu từ khoảng thời gian này, từng bước bước lên con đường của một nhà cách mạng chuyên nghiệp."

Mấy năm trước, mấy người cao tuổi chúng tôi từng làm việc bên cạnh Chu Ân Lai đã cùng nhau thảo luận, đếm ra những lần Chu Ân Lai ra vào cửa tử, gặp hiểm vượt hiểm lên tới 22 lần, trong đó phần lớn là sau khi ông gánh vác các chức vụ lãnh đạo quan trọng. Trong số các nhân vật lãnh đạo của đảng và đất nước chúng ta, việc thường xuyên gặp hiểm vượt hiểm ở nhiều phương diện như ông quả thực là trường hợp độc nhất vô nhị.

"Thảm án Sa Diện", khi quân cảnh Anh và Pháp bất ngờ nổ loạt đạn đầu tiên, các đồng chí tay trong tay sánh bước cùng Chu Ân Lai ở bên trái lẫn bên phải đều gục ngã và hy sinh. Trời xanh cố tình giữ lại Chu Ân Lai, người đang giữ chức Chủ nhiệm Bộ Chính trị Trường Quân sự Hoàng Phù, cho nhân dân Trung Quốc.

Trong lúc lùng bắt hung thủ ám sát Liễu Trọng Khải, Tưởng Giới Thạch độtด ngột thay đổi khẩu lệnh, giới nghiêm trước thời hạn, khiến Chu Ân Lai khi ngồi xe đến Bộ Tư lệnh đã đụng độ làn đạn trực diện. Người lái xe nhìn thấy khoảnh khắc đối phương giơ súng, theo bản năng đã đánh tay lái để né tránh, những viên đạn bắn về phía Chu Ân Lai liên tiếp xuyên vào đầu người lái xe, ông trời lại một lần nữa giữ Chu Ân Lai lại cho nhân dân Trung Quốc. Sau chiến dịch chống "vây quét" lần thứ tư, 6 chiếc máy bay quốc dân đảng bất ngờ bay đến đỉnh đầu Tổng chính ủy Hồng quân Chu Ân Lai thả bom, Chu Ân Lai hét lớn một tiếng "Nằm xuống!" rồi lao tới đè Tiêu Hoa, người thanh niên 18 tuổi đang chạy loạn, xuống dưới thân mình. Cứ như vậy, ông trời không chỉ một lần nữa giữ Chu Ân Lai cho nhân dân Trung Quốc, mà còn buộc phải giữ lại Tiêu Hoa 18 tuổi, để cuối cùng anh trở thành Tổng chủ nhiệm Bộ Chính trị quân đội nhân dân... Trong lịch sử, các nhân vật kiệt xuất đều có rất nhiều trải nghiệm tai qua nạn khỏi, để rồi được hậu thế nhắc đến với vẻ đầy thán phục. Kỳ thực, điều này không hoàn toàn là vận may, càng không phải thiên ý gì. Tai qua nạn khỏi ắt có lý do của việc không chết, trong sự ngẫu nhiên ẩn giấu sâu sắc tính tất yếu. Mỗi khi đến thời khắc đó, toàn bộ lòng dũng cảm, trí tuệ và sức mạnh của nhân vật kiệt xuất đều được phát huy một cách tối đa theo bản năng trong khoảng thời gian hữu hạn, bản chất anh hùng được thể hiện trước thử thách sinh tử này khiến người ta không thể không khâm phục.

Ví dụ như "Lão Sơn hiểm nạn", chính là một lần tai qua nạn khỏi trước những loạt đạn nổ bất ngờ... Một chiếc xe tải mui trần quân sự chạy từ ngoài cửa Nam Diên An lên con đường hoàng thổ được tu sửa dựa theo sườn núi, con đường này dẫn tới Tây An, cũng dẫn tới đàm phán.

Trong cabin xe tải, ngồi Phó chủ tịch Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Chu Ân Lai. Ngày hôm qua ông đã trò chuyện với Mao Trạch Đông suốt cả ngày, bây giờ phải đi Tây An để đàm phán với đại diện Quốc dân Đảng Cố Chúc Đồng, Trương Xung, sau đó còn phải lên Lư Sơn đàm phán với Tưởng Giới Thạch; bàn về hợp tác Quốc - Cộng, bàn về liên hiệp kháng Nhật.

Dọc đường bụi vàng cuồn cuộn, trên xe tiếng cười nói rôm rả. Trên thùng xe có những vị tướng nổi tiếng như Trương Vân Dật, Khổng Thạch Tuyền; có sĩ quan tùy thân của Chu Ân Lai là Trần Hữu Tài đội mũ phớt mặc âu phục, có phó tiểu đội trưởng đội đặc vụ phụ trách nhiệm vụ hộ tống Trần Quốc Kiều, cùng các chiến sĩ cảnh vệ, cùng phóng viên, thông dịch viên, cùng tài xế, tổng cộng chuyến xe này có 25 người. Đa số bọn họ từng leo núi tuyết, vượt đầm lầy, ngồi "bánh xe" tiến vào cố đô Tây An thế này, đây là lần đầu tiên trong đời, khó tránh khỏi lòng rộn ràng, tiếng cười không dứt.

Thế nhưng, bọn họ không ngờ rằng thám tử chìm của thổ phỉ tiềm ẩn trong thành Diên An là Phùng Trường Đẩu, đã đưa tình báo đi từ ngày hôm trước.

Mao Trạch Đông lúc sinh thời khi bàn về công tác cảnh vệ, từng đặc biệt lấy ví dụ này ra để phê bình hình thức cảnh vệ phô trương mà thiếu sự cảnh giác.

Đây là ngày 25 tháng 4 năm 1937, lúc đó thổ phỉ ở khu vực Diên An vẫn còn rất nhiều, lên đến mấy nghìn người, đêm tụ tập ngày giải tán; cầm đao súng lên cướp bóc nhà cửa là thổ phỉ, cầm cuốc lên lại chớp mắt biến thành nông dân, rất khó thu thập. Trong số đó, lực lượng đông đảo và gây tác hại lớn nhất là nhóm thổ phỉ hung ác Lý Thanh Vỗ.

Lý Thanh Vỗ là người Hà Nam, theo cha mẹ chạy nạn đến thôn Lão Câu, Mã Động Xuyên, núi Hoàng Long, phủ Diên An. Từ nhỏ hắn đã thích múa gươm khua gậy, là một kẻ không chịu ngồi yên, lớn lên liền thành một tên tiểu đầu trộm cướp. Năm 1935, Hồng quân Thiểm Bắc chiếm lĩnh Cam Tuyền, thu biên đội ngũ của hắn thành Tiểu đoàn độc lập huyện Cam Tuyền, hắn được bổ nhiệm làm giáo đạo viên. Vị giáo đạo viên này không hiểu chủ nghĩa cộng sản cũng chẳng hiểu chủ nghĩa tam dân, chỉ tinh thông ăn chơi trác táng cờ bạc hút chích, nhân cơ hội quân Đông Bắc vây công Hồng quân Thiểm Bắc, hắn sát hại Chủ tịch chính quyền Xô viết huyện Cam Tuyền, cấu kết với đoàn tổng đoàn dân trấn Lâm Khỉ Quốc dân Đảng Cơ Diên Thọ, quay lại nghề cũ cướp bóc đốt phá khắp nơi. Hắn cướp xe của quân Đông Bắc, cũng cướp xe của Hồng quân, chỉ vì muốn cướp tiền tài vật chất. Nhận được tình báo của thám tử Phùng Trường Đẩu, hắn liền dẫn hơn 100 tên thổ phỉ vượt núi Long Bàn trong đêm, mai phục ở vùng bụng Lão Sơn.

Lão Sơn từ tây sang đông, ngăn cách hai huyện Diên An và Cam Tuyền, là một nhánh của núi Hoàng Long. Trong địa mạo nhấp nhô lượn sóng của cao nguyên hoàng thổ, ngọn núi này tuy không tính là cao, nhưng nhờ có ngàn khe vạn rãnh, khắp núi toàn cỏ hoang rừng thưa, địa hình ấy liền tỏ ra kỳ vĩ kinh hãi.

Chiếc xe tải gầm rú, thở hồng hộc, dọc theo con đường dốc ở sườn phía bắc Lão Sơn, bò từ một khe lũng lên một sống núi. Qua sống núi là địa phận huyện Cam Tuyền, chiếc xe tải đâm bổ vào thung lũng hình cái đấu.

"Bặc!" Một tiếng nổ giòn giã, tạo ra tiếng vang dội chấn động trong thung lũng hoang vắng.

"Tiếng gì thế?" Trần Hữu Tài theo bản năng sờ sờ súng lục.

"Giống như tiếng quất roi." Lưu Cửu Châu nhìn ngó xung quanh nói. Sau khi sự kiện Tây An được giải quyết hòa bình, Tưởng Giới Thạch đã thu liễm khí diễm phản cộng, cũng nói những lời đoàn kết kháng Nhật. Từ Diên An đến Tây An, dọc đường đồn trú quân Đông Bắc và quân Tây Bắc đã trở thành quân đồng minh, còn về phần thổ phỉ, dưới sự càn quét của chúng ta thì muốn trốn còn không kịp, thảo nào chiến sĩ cảnh vệ không lập tức nghĩ đó là tiếng súng.

Thế nhưng, chiếc xe tải bỗng nhiên gầm lên tăng tốc, lao thẳng vào con đập lớn cao hơn chục trượng ở chính diện. Hóa ra tiếng "bặc" đó cũng truyền vào trong cabin, Chu Ân Lai lúc xe lao vào thung lũng đã cảm thấy đây là một vùng đất hiểm, âm thanh bất thường vừa cất lên, ông liền lập tức nghĩ đến tình hình địch, vừa quan sát bên ngoài, vừa ra lệnh cho tài xế: "Xông lên, đạp mạnh ga, xông lên cái đập nước kia!"

Lời còn chưa dứt, lại vang lên hai tiếng "bặc bặc".

Tài xế cũng ý thức được tình hình nguy cấp. Xông qua con đập đó tự nhiên có thể thoát khỏi kẻ địch, anh đạp ga đến mức tận cùng, xe tải gầm lên phun ra khói đen, lao thẳng tới đập lớn.

Thế nhưng, trên đập lớn bỗng nhiên vang lên như rang đậu, thổ phỉ mai phục trên đập đồng loạt xạ kích bằng súng máy súng trường, đám thổ phỉ này bắn súng khá chuẩn, trong chớp mắt tài xế đã gục xuống ghế lái, trên người bật máu nhiều chỗ, lốp xe tải cũng bị bắn xì hơi, đầu xe oằn một cái, khựng lại đột ngột.

Xe chưa kịp dừng hẳn, hầu như cùng lúc với tiếng súng phía đối diện, Chu Ân Lai đã nhanh nhẹn nhảy khỏi xe. Kính chắn gió trước xe bị đạn bắn thủng một loạt lỗ, nhưng không thể làm tổn thương dù chỉ một chút lông tơ của ông. Ông áp sát đầu xe, gấp gáp ra lệnh cho người trên xe: "Xuống xe! Tản ra! Phản kích!"

Tướng Trương Vân Dật vừa rút súng phản kích vừa ra lệnh cho Trần Hữu Tài: "Phó quan Trần, cậu và chiến sĩ cảnh vệ lập tức yểm hộ Phó chủ tịch Chu rút lui, tiểu đội trưởng Trần, cậu phụ trách tổ chức chiến sĩ kháng cự!"

Cán bộ chiến sĩ lần lượt nhảy khỏi xe chiếm lấy địa hình có lợi, chống trả quân địch. Trần Hữu Tài còn chưa kịp nhảy xuống xe, đùi đã trúng đạn. Chiến sĩ cảnh vệ quay người định đỡ anh, anh dùng sức vung tay: "Đừng quan tâm tôi, yểm hộ Phó chủ tịch Chu rút!"

Anh vốn mặc bộ âu phục hồi giải quyết "Sự kiện Tây An", đội mũ phớt, trong lúc vung tay, lập tức thu hút hỏa lực của đông đảo kẻ địch, bởi vì kẻ địch tưởng anh là quan lớn nhất. Trần Hữu Tài cũng ý thức được sự hiểu lầm này của địch, để có thể thu hút nhiều kẻ địch hơn, anh dứt khoát không đi nữa, lợi dụng đầu xe, mạn xe cùng hành lý trên xe làm vật che chắn, quần nhau với kẻ địch.

Khi bạn bị đòn đánh bất ngờ tấn công mà rơi vào tình cảnh nguy cấp, việc cấp bách nhất không gì bằng nhanh chóng nhìn thấu tình hình, quyết định phương hướng hành động. Chu Ân Lai lúc nghe thấy tiếng súng đầu tiên, đã nhìn rõ địa hình: ở giữa thung lũng có một cái "thu", tức là cái đầm. Bên trái đầm là một dải bãi sậy, sau bãi sậy là ngọn núi cát dọc theo cái đầm; bên phải đầm là một khu rừng rậm rạp, sau rừng là những khe sâu rãnh lớn bị nước mưa xói mòn. Khi tiếng súng vang lên liên hồi, Chu Ân Lai đã phán đoán rõ tình hình: tiếng súng trên đập lớn dày đặc, đã bị phong tỏa; gò cát bên trái và vách đỉnh núi là vị trí vang lên tiếng súng đầu tiên, rõ ràng cũng có mai phục. Chỉ có khu rừng rậm bên phải là yên tĩnh. Dựa vào bầu không khí chính trị lúc bấy giờ cùng tiếng súng tại hiện trường để phán đoán, kẻ tập kích không đời nào là quân Quốc dân Đảng, khả năng lớn nhất là thổ phỉ cướp của. Vậy thì mục tiêu thu hút sự chú ý của thổ phỉ tự nhiên là chiếc xe tải "chở hàng", xe tải gặp phục kích chỉ có thể xông lên đập lớn, không thể đâm đầu xuống rãnh, cho nên khu rừng rậm và khe nước sau rừng rất có thể sẽ không có binh lợc mai phục.

"Đột phá, nhanh chóng thoát khỏi kẻ địch!" Chu Ân Lai trong chớp mắt đã hạ quyết tâm, vung tay lên: "Rút vào rừng rậm!"

Trương Vân Dật, Khổng Thạch Tuyền, Ngô Đào và những người khác dưới sự dẫn dắt của Chu Ân Lai nhanh chóng rời khỏi con đường cái, chui vào khu rừng rậm phía bên phải.

Tình hình điều tra sau sự việc quả nhiên đúng như dự đoán của Chu Ân Lai, Lý Thanh Vỗ chính là kẻ chỉ huy trận phục kích này trong miếu Sơn Thần trên đập lớn.

Cận vệ của hắn là Lý Trác Tài từng chỉ vào nhóm người Chu Ân Lai đang chui vào rừng hét lên: "Nhìn kìa, mấy kẻ kia muốn chạy!"

"Ừ," Lý Thanh Vỗ khịt mũi một tiếng, "thấy từ lâu rồi."

"Mau gọi mấy người đuổi theo đi!"

"Đuổi theo cái khỉ gió gì hắn!" Lý Thanh Vỗ liếc xéo cận vệ, "Chạy được tu viện chứ chạy sao được miếu, đồ đạc quý giá đều ở trên xe cả mà!"

Chu Ân Lai sau khi vào trong rừng rậm, tuy có đạn làm cành cây gãy rụng lả tả, nhưng loại đạn lạc này mang tính mù quáng rất lớn, mức độ đe dọa đã giảm đi nhiều. Đoàn người vòng qua một ngọn núi, thở hồng hộc, mới phát hiện tay của Trương Vân Dật bị đạn sượt qua rách một lớp da, cổ áo của Khổng Thạch Tuyền bị đạn bắn thủng hai lỗ. Thật là hú vía.

Men theo khe nước vòng qua mấy gò núi, hỏng rồi, phát hiện đã đi vào đáy khe: phía trước là vách đất cao hơn hai trượng, hai bên toàn là vách đá dựng đứng. Vì vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi nguy hiểm, các chiến sĩ cảnh vệ lo lắng toát mồ hôi đầm đìa.

“Đừng căng thẳng.” Chu Ân Lai nhẹ nhàng xua tay. Theo hồi ức của các chiến sĩ, giọng điệu thoải mái giống như đang trò chuyện thường ngày. Tiếp đó, ông ngẩng đầu nhìn lên vách đá, ánh mắt dừng lại ở những cành cây rủ xuống: “Ừ, cách nghĩ ra là nhờ người mà.”

Giọng điệu thoải mái đã xua tan sự nôn nóng hoảng sợ đang lơ lửng trong lòng mọi người, chiến sĩ Tào Hồng Đô nhìn theo ánh mắt của Chu Ân Lai vào cành cây rủ xuống đó, trong lòng chợt động đậy, nhảy mấy bước tung người vồ tới, tóm lấy cành cây, nhân đà đu người tới trước, đôi chân đạp mạnh hai nhát vào vách đá, túm chặt lấy bụi cây trên đầu vách rồi lật người trèo lên. Anh nhanh chóng cởi dây quấn chân, thả xuống, kéo từng đồng chí dưới vách đá lên trên vách.

Ở đây vẫn có thể nghe thấy tiếng súng ở núi Duyên Thu. Chu Ân Lai đứng sừng sững trên đầu vách, nhìn về hướng tiếng súng phát ra, trầm mặc hồi lâu không nói một lời.

Ông đang nghĩ gì, vương vấn điều gì, trong lòng mọi người đều rõ.

Với tư cách là phó quan cảnh vệ của Chu Ân Lai, Trần Hữu Tài vì muốn thu hút hỏa lực của địch, yểm hộ cho Chu Ân Lai và các nhà lãnh đạo rút lui, lê cái chân bị thương, liều mình nã súng về phía địch, cho đến phút hy sinh cuối cùng.

Trận chiến này, chúng ta tổng cộng hy sinh 11 đồng chí. Theo hồi ức của Cao Thái Oa, kẻ từng làm thổ phỉ dưới trướng Lý Thanh Vỗ lúc bấy giờ, khi lũ thổ phỉ ùn ùn kéo lên xe tải, tất cả đều ngây người. Trên xe tuyệt nhiên không có đồng bạc trắng, không có nha phiến cũng chẳng có bất kỳ vật gì có giá trị.

Bọn chúng không cam lòng đi lục soát các chiến sĩ đã hy sinh, chỉ thu được từ người Trần Hữu Tài một tấm danh thiếp. Tấm danh thiếp này là do Trần Hữu Tài mang theo người để phục vụ công tác liên lạc ở Tây An. Có tên thổ phỉ biết chữ cầm danh thiếp đọc lên ba chữ: Chu Ân Lai... Lý Thanh Vỗ vừa nghe xong ba chữ này, lập tức bật ngửa như bị bàn là nung đỏ đốt phải, mặt cắt không còn một giọt máu, kinh hãi kêu lên: "Ái chà, hỏng bét rồi! Gây ra đại họa rồi! Mau, mau chạy thôi!"

Trong chớp mắt, lũ thổ phỉ ấy liền tan rã như ong vỡ tổ.

Lý Thanh Vỗ vẫn còn chút khôn ngoan, hắn quả thực đã gây ra đại họa lớn! Suýt chút nữa đã trở thành tội nhân thiên cổ của lịch sử và dân tộc. Không lâu sau đó, hắn và lực lượng thổ phỉ của hắn đã bị Hồng quân tiêu diệt hoàn toàn. Hắn đã phải chịu sự trừng phạt nghiêm khắc đáng có.

Khi đoàn người Chu Ân Lai đi đến Tam Thập Phô, tin tức xe tải bị thổ phỉ tập kích đã nhanh chóng truyền đến Diên An. Từng đợt kỵ binh, bộ binh, dân binh khẩn cấp xuất phát, tiến về địa điểm xảy ra sự việc. Thế nhưng thổ phỉ sớm đã trốn đi mất tăm mất tích. Nhìn những thi thể và vết máu của các đồng chiến hữu bên lề đường, bên bờ ruộng, Trương Vân Dật - người cùng quay về với lực lượng chi viện - đã khóc.

Chu Ân Lai không nghỉ ngơi, ngày hôm sau liền lên đường vội vã trở về Diên An. Trước khi lên đường, ông vội vã chạy đến y sá Ủy ban Quân sự, thăm hỏi và động viên các chiến sĩ cảnh vệ bị thương, trong đó có Lưu Cửu Châu - người bị thương ở mông, tổn thương dây thần kinh trung ương và là cận vệ đi theo sát nút.

"Phó chủ tịch Chu, tôi không thể bảo vệ ngài đi Tây An nữa rồi..." Lưu Cửu Châu nói chưa dứt lời đã òa khóc.

"Đừng khóc, tiểu quỷ, sẽ nhanh chóng khỏe lại thôi. Tôi sẽ lại đến thăm cậu."

Năm đó, Chu Ân Lai còn đến Phạn điếm Tiền Môn ở Bắc Kinh thăm đồng chí Lưu Cửu Châu đang giữ chức Chủ nhiệm cách mạng ủy ban khách sạn. Ông nói với các đồng chí có mặt: "30 năm trôi qua chớp mắt. 30 năm trước cậu ấy ở cùng tôi, tôi gặp hiểm nguy ở Lão Sơn, để yểm hộ tôi mà cậu ấy mang trọng thương, là một đồng chí tốt đấy!"

Tháng 6 năm đó, Thủ tướng Chu Ân Lai cùng khách nước ngoài đến thăm Diên An, khi nhắc đến hiểm nạn Lão Sơn, đã vô cùng xúc động nói:

"Trong đời tôi từng gặp nhiều nguy hiểm, nhưng nguy hiểm nhất chính là lần này." Ông muốn đến tảo mộ cho Trần Hữu Tài và các đồng chí khác, nhưng vì nhiều nguyên nhân khác nhau, ngôi mộ của các đồng chí này không được giữ lại. Chu Ân Lai đau buồn nói: "Đồng chí Trần Hữu Tài hy sinh rất anh dũng, phải rước các liệt sĩ vào nghĩa trang, lập cho họ một tấm bia!"

Tháng 6 năm đó, chính quyền nhân dân huyện Cam Tuyền, tỉnh Thiểm Tây đã dựng một tấm bia đá cho các liệt sĩ tại nơi xảy ra trận chiến ở núi Duyên Thu.

Cả cuộc đời của Chu Ân Lai, điều nhiều nhất là công việc, điều thiếu nhất là thời gian. Sự trân trọng thời gian của ông thể hiện ở khắp mọi nơi.

Ví dụ như ông không bao giờ đi chậm chạp, hai chân đã không động thì thôi, hễ động là tần số rất cao. Ví dụ như ông không tán thành việc Mao Trạch Đông đi máy bay, hệ thống an toàn của máy bay thời đại đó quá kém; nhưng bản thân ông lại vô cùng thích đi máy bay, ông nói: "Có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian, mạo hiểm một chút cũng đáng."

Mấy người cao tuổi chúng tôi cùng nhau bàn luận, những lần Chu Ân Lai gặp hiểm nguy nhiều nhất vẫn là ở trên máy bay. Ví dụ như bị lạc đường trên hành trình từ Tây An bay về Diên An, may mà không đâm vào núi như các liệt sĩ "ngày 4 tháng 8"; ví dụ như khi đi thăm các nước Ả Rập, bị buộc phải hạ cánh mù trong đêm tối không một bóng đèn; ví dụ như khi sang dự Hội nghị Bandung, chiếc máy bay "công chúa Kashmir" mà ông dự định đi đã phát nổ trên không trung; ví dụ như để đi viếng Hồ Chí Minh từ trần, máy bay mạo hiểm bay vào vùng mây dông, gió cuồng mây cuốn, lại thêm chớp giật sấm sét, toàn bộ bầu trời đen kịt đỏ rực, khung cảnh nguy hiểm tráng lệ đó ngay cả phi công kỳ cựu bay mấy chục năm như Trương Thụy Ngải đời này cũng chỉ thấy một lần. Khi tôi hoảng sợ bất an muốn nhắc nhở phi công rằng quá nguy hiểm, Chu Ân Lai lại có thể ngồi vững vàng bên khung cửa sổ, như đang nhập vai thưởng thức phong vân biến ảo, ngọn lửa ngút trời bên ngoài! Cuối cùng, máy bay may mắn không bị sét đánh trúng, chui ra khỏi vùng nguy hiểm từ khe mây. Mọi người trên máy bay đều mướt mồ hôi đầm đìa, thần kinh suýt đứt phăng, thế nhưng Chu Ân Lai từ đầu đến cuối vẫn vô cùng thản nhiên: "Tôi biết Thụy Ngải có cách mà."

Trong lúc bàn luận, tôi đã kể hai lần gặp hiểm nguy trên không mang đặc sắc riêng như thế này... Ngày 30 tháng 1 năm , tôi đi theo Chu Ân Lai bất chấp giá rét vội vã đến sân bay Tây An.

Mùa đông ngày ngắn, mới gần 9 giờ, mặt trời mới chỉ cao bằng một sào. Tuy nhiên, đây là một ngày trời quang mây tạnh hiếm có; phóng tầm mắt nhìn bốn phía, ngay cả một sợi mây cũng chẳng thấy. Trên sân đỗ máy bay, một chiếc máy bay vận tải C-47 của quân đội Mỹ được ánh nắng ban mai nhuộm một tầng hồng phấn nhạt. Trong lòng tôi vừa vui mừng vừa nhẹ nhõm.

Vui mừng là vì cuộc chiến tranh kháng chiến 8 năm cuối cùng đã thắng lợi, "Hội nghị Hiệp thương Chính trị" cũng sắp kết thúc, hơn nữa ngày hôm qua Chu Tử Kiện và Ngũ Vân Phủ của văn phòng đã khoản đãi chúng tôi tắm nước nóng thỏa thích ở nhà tắm thượng hạng Tây An, quét sạch rận trên người, đời này chưa từng được tắm thoải mái đến thế. Nói nhẹ nhõm là vì thời tiết đẹp, tránh được nỗi lo lắng từ đêm tối hôm qua. Trước khi kết thúc "Hội nghị Chính trị hiệp thương", Chu Ân Lai vội vã quay về Diên An là để bàn bạc với Chủ tịch Mao và Trung ương Đảng về việc làm thế nào nhượng bộ Quốc dân Đảng thêm một bước, nhằm đạt được thỏa thuận. Hội nghị ngày mai sẽ bế mạc, dù thế nào Chu Ân Lai cũng sẽ kiên quyết bay về Tây An trong ngày hôm nay. Tôi chỉ lo gặp phải thời tiết xấu, ông cũng sẽ kiên quyết cất cánh, thì tương lai khi ấy khó mà lường trước được... May thay lại là một ngày trời quang mây tạnh!

Cơ trưởng đã xuất hiện bên chiếc thang dây ở cửa cabin, khi Chu Ân Lai đến gần, anh ta lập tức đứng nghiêm chào, và lớn tiếng báo cáo.

Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc, sĩ khí quân nhân Mỹ đang cao, huống chi đây là chuyên cơ do tướng Mát-san đặc biệt chỉ định cho Chu Ân Lai, huống chi Chu Ân Lai trong "Hội nghị Hiệp thương Chính trị" lần này được định mức quân hàm thượng tướng, để tiện tiến hành công tác điều phối của tiểu ban quân sự. Cho nên, các phi công Mỹ đều gọi Chu Ân Lai là Tướng quân Chu.

Ngoài nhân viên công tác và cảnh vệ đi theo chúng tôi, những người lần lượt lên máy bay còn có đồng chí Lục Định Một và Đặng Phát, phu nhân của Mao Trạch Đông là Giang Thanh, cùng ái nữ của tướng Diệp Đình là tiểu Dương My. Trong khoang tổng cộng ngồi 10 người lớn 1 đứa trẻ, cô bé này liền trở thành tâm điểm của câu chuyện.

- Dương My, con có biết tại sao bố lại có thể ra ngoài không? - Đặng Phát hỏi.

- Con biết. - Tiểu Dương My thông minh tuấn tú, cực kỳ đáng yêu. - Bác Chu nói, Tưởng Giới Thạch đánh thua trận đuối lý, đành phải đồng ý khôi phục tự do cho bố, để bố quang minh chính đại ra tù.

- Cái tên Tưởng Giới Thạch này, trước giờ nói là không tính, tính rồi lại không nói. - Lục Định Một hóm hỉnh bình luận. - Hắn mà không chơi trò mèo với cháu, hắn không phải Tưởng Giới Thạch nữa rồi.

- Thế nếu ông ấy không chịu thả bố ra thì phải làm sao ạ? - Dương My lo lắng.

- Lần này hắn không muốn thả cũng phải thả, - Đặng Phát ra hiệu tay, - lần này chúng ta dùng 5 tên đại ác nhân đổi lấy 2 người với hắn, đổi lấy bố con và chú Liêu Thừa Chí.

- Chú lừa con! - Dương My trợn tròn đôi mắt ngây thơ hồn nhiên, con bé không tin người tốt như bố mình sao lại phải dùng kẻ ác để đổi. Lúc ấy đôi mắt trong veo không dung nổi một hạt cát của Dương My để lại cho tôi ấn tượng cực kỳ sâu sắc, cho đến tận bây giờ nghĩ lại vẫn không khỏi rơi nước mắt. Ai mà ngờ được chứ, một đứa trẻ ngây thơ thuần khiết nhường ấy, 2 tháng sau lại chết trong một tai nạn máy bay...

Lúc đó, Chu Ân Lai đã giải thích cho Dương My, nói rằng Tưởng Giới Thạch sinh chuyện ngoài ý muốn, đưa ra yêu cầu đảng ta phóng thích Phó tư lệnh chiến khu 11 Quốc dân Đảng Mã Pháp Ngũ và những người khác bị chúng ta bắt giữ khi chúng tấn công căn cứ địa kháng chiến của ta, thì bọn họ mới chịu thả tướng Diệp Đình và Liêu Thừa Chí. Để sớm đón tướng Diệp Đình ra tù, chúng ta đành phải đồng ý.

Trong lúc trò chuyện, máy bay đã khởi động. Tuyến đường bay từ Tây An đi Trùng Khánh vô cùng đặc biệt, không phải là ngóc đầu bay lên không trung theo góc ngẩng, mà là leo cao theo hình xoắn ốc với góc độ lớn. Điều này là do núi Tần Lĩnh sừng sững chắn ngang đường bay, máy bay buộc phải leo lên độ cao trên 5000 mét thì mới có thể bay vượt qua nó về phía trước.

Ga máy bay liên tục được tăng lên, tiếng gầm của động cơ khiến thân máy bay như muốn nứt toác ra, góc ngẩng leo lên của máy bay lớn, mọi người không chỉ phải thắt chặt dây an toàn mà còn không kìm được phải dùng tay bám lấy ghế sắt để duy trì thăng bằng. Hồi đó máy bay thô sơ, khung kim loại trong khoang lộ ra ngoài, lại không có thiết bị giữ ấm, chẳng mấy chốc chúng ta liền bắt đầu phải chịu đựng thử thách giá rét khắc nghiệt mà đời này chưa từng trải qua thêm lần nào nữa.

Thế nhưng, chừng đó vẫn chưa đủ. Bắt đầu hụt hơi, bắt đầu ù tai, lục phủ ngũ tạng bắt đầu cuộn trào, đa phần mọi người cuối cùng cũng không kìm nén được mà nôn thốc nôn tháo. Tôi còn chưa kịp lau sạch mùi vị chua cay nhức mũi trong miệng và khoang mũi, thân máy bay lại rung chuyển, hơn nữa như cánh diều đứt dây lúc lên lúc xuống, tròng trành bồng bềnh không chỗ bấu víu sang trái sang phải, bộ khung thép trên đầu và sau lưng kêu răng rắc chấn động tâm can, như thể bất cứ lúc nào cũng có thể tan rã.

"Hãy há miệng ra, há miệng ra màng nhĩ sẽ đỡ căng tức hơn."

Đó là giọng nói nhẹ nhàng và thân thiết của Chu Ân Lai. Tôi nôn thốc nôn tháo thứ cặn bã từ dạ dày trào ngược lên miệng, hé mi mắt nhìn sang, Chu Ân Lai trông như không có chuyện gì xảy ra, vẫn đang cười kìa. Tôi cười không nổi, há to miệng thở hổn hển. Tôi nghe thấy tiếng lách tách vang lên trên thân máy bay, tiếp theo là giọng điệu bất an của Giang Thanh: "Mưa đá, gặp mưa đá rồi."

Giang Thanh đến Trùng Khánh là để chữa răng. Ở Diên An bà ta ôm má kêu đau răng, Chu Ân Lai nói: "Đến Trùng Khánh xem sao nhé, tôi quen một chuyên gia nha khoa, là bác sĩ làm răng cho Tưởng Giới Thạch đấy." Cứ như vậy, Giang Thanh cùng lên máy bay với chúng tôi. Con trai của vị bác sĩ làm răng cho Tưởng Giới Thạch và Giang Thanh đó, nay là Phó viện trưởng Bệnh viện Bắc Kinh.

Tây An bay Trùng Khánh chẳng qua chỉ một tiếng đồng hồ, chịu đựng tội trạng như vậy, một tiếng đồng hồ ấy liền trở nên dài đằng đẵng. Tôi cảm thấy bay lâu lắm rồi, nhìn đồng hồ vẫn chưa đến 10 phút. Thời gian này sao lại giậm chân tại chỗ thế nhỉ?

Một người Mỹ to con trong tổ bay từ buồng lái đi vào khoang hành khách, sắc mặt vô cùng khó coi, trông như gánh nặng còn lớn hơn chúng tôi, đi đến trước mặt Chu Ân Lai và Lục Định Một nói tiếng Anh lúng búng. Chu Ân Lai cũng nói tiếng Anh lúng búng, chúng tôi nghe không hiểu, chỉ cảm thấy thủ thế và thần sắc ấy đều có điều bất ổn. Chu Ân Lai đứng dậy, đi theo người Mỹ to con vào buồng lái, ở bên đó vẫn lúng búng nói tiếng Anh. Chu Ân Lai biết năm ngoại ngữ Anh, Pháp, Đức, Nhật, Nga, ngoài tiếng Nga kém hơn một chút, 4 thứ tiếng kia lúc bấy giờ ông đều nói rất cừ, đây cũng là điều khiến tôi thường cảm thấy tự hào vì Đảng Cộng sản, Tưởng Giới Thạch thì làm gì có tài cán này!

"Phó quan Hà!" Chu Ân Lai gọi tôi. "Cậu qua đây. Cả thư ký Lý nữa!"

Tôi và Lý Toàn Đức lảo đảo đi qua. Chu Ân Lai dùng giọng điệu nghiêm khắc hiếm thấy ra lệnh: "Cơ trưởng nói bây giờ bắt buộc phải giảm trọng tải, hai người hãy vứt bỏ những hàng hóa và hành lý có thể vứt bỏ đi, chú ý hòm tài liệu và cặp công văn, phải bảo vệ cho kỹ, đừng vứt nhầm đấy!"

Rõ ràng, chúng ta đã gặp nguy hiểm nghiêm trọng. An toàn là trên hết, tính mạng là quan trọng, chẳng có gì phải do dự. Người Mỹ to con kéo cửa cabin, gió lạnh gào thét thốc thẳng vào trong khoang, va đập, càn quét, cướp đoạt. Tiếng tai ù đặc cả đi, nghe không rõ ai đang hét gì, dẫu sao động tác phải nhanh, xách thang nhôm, thùng sắt, hòm sắt trên máy bay ném thẳng ra ngoài. Ném sạch đồ đạc của người Mỹ rồi lại ném đồ đạc của chính chúng ta. Mấy thùng lê Diên An bị ném ra ngoài, mấy cuộn da cừu bị ném ra ngoài, mấy tấm vải dạ dệt ở Diên An bị ném ra ngoài, hòm súng lục, hành lý cá nhân, ngay cả va li hành lý của Giang Thanh cũng bị ném ra ngoài, cuối cùng còn ném cả một hòm tiền 20 vạn tệ mua thuốc cho Diên An! Mẹ kiếp, tên người Mỹ to con ấy đảo mắt vẫn muốn tìm đồ để ném, còn ném nữa chắc phải ném cả người rồi!

Nói thật, ném đồ của người Mỹ trước, ném một món nhẹ nhõm như ném một gánh nặng, đến lượt ném đồ của chính chúng ta, ném một món đau như cắt từng khúc ruột, mang lại không chỉ là nỗi đau thấu tim gan. Kinh tế chúng ta khó khăn nhường nào, một điếu thuốc mà mấy kẻ nghiện phải chuyền tay nhau mỗi người rít một hơi thật sâu, giờ đây ngần ấy tiền bạc vật chất đều vung tay ném sạch...

Thế nhưng, cũng không thể trách tên lính Mỹ to con lại đi tìm đồ để ném, cái thời tiết này mắc cái bệnh y hệt Tưởng Giới Thạch Quốc dân Đảng, bạn nhượng một bước hắn ép một bước, bạn nhượng bao nhiêu bước hắn ép không buông bấy nhiêu bước. Nhiệt độ càng lúc càng thấp, băng bám đầy cánh và thân máy bay, hơn nữa còn tích tụ ngày một dày, băng trên cánh máy bay gây ra sự thay đổi luồng không khí, lực nâng giảm đột ngột, đến việc nâng hạ và bẻ lái máy bay cũng trở nên khó điều khiển.

Tên lính Mỹ to con tìm mãi không thấy thứ gì có thể ném được nữa, lại đi đến trước mặt Chu Ân Lai, cúi người ra chiều bất lực lúng búng nói, còn thỉnh thoảng chỉ trỏ vào chúng tôi những hành khách làm thủ thế, thủ thế ấy làm tôi lạnh sống lưng, rõ ràng là muốn "ném người", ném bớt vài người để giữ lại những người còn lại!

Chu Ân Lai mặt mày nghiêm nghị, giữa chân mày nhíu lại thành hình chữ "sơn", cuối cùng cũng gật đầu. Thế là, Lục Định Một liền đứng phắt dậy, đó là thần sắc sắp tuyên bố quyết định trọng đại. Tôi đương nhiên không tin việc ném người, nhưng thủ thế của tên lính Mỹ tuyệt đối rõ mười mươi là ném người ra ngoài cửa cabin. Hắn muốn ném ai? 20 năm sau có lẽ mọi người sẽ nói ném Giang Thanh trước, chứ lúc đó ném ai cũng không thể ném hai đồng chí nữ là bà ta và Dương My được chứ. Những người không phải thủ trưởng chỉ có nhà văn Cô Mậu, thư ký Lý Toàn Đức, tham mưu quân sự Đồng Lục Sinh và tôi - viên phó quan này...

"Thời tiết bên ngoài rất khắc nghiệt!" Tên lính Mỹ nói một câu, Lục Định Một lớn tiếng dịch lại một câu, "Để đảm bảo an toàn cho các ngài, xin hãy chuẩn bị sẵn sàng, đeo dù dự phòng, khi cần thiết sẽ nhảy dù rời khỏi máy bay!"

Hóa ra là thế này! Tên lính Mỹ bắt đầu phát dù cho chúng tôi, vừa nói vừa làm mẫu: cách đeo dù thế nào, cách nhảy ra sao, cách kéo dù thế nào, hành động thế nào là sai, sẽ mang lại tác hại gì...

Thần kinh vừa mới thả lỏng một chút, theo lời hắn giảng giải từng yêu cầu lại căng cứng thêm một bậc, đến cuối cùng, căng thẳng chẳng khác nào "ném người". Ai từng nhảy dù bao giờ chứ, nhảy ra rồi dù có mở được không?

Nhìn ra ngoài cửa sổ, từng dãy núi Tần Lĩnh giống như móng vuốt dữ dằn của con bạch tuộc vươn ra muốn chộp lấy máy bay và từng người chúng tôi...

Đặng Phát bước đến bên cạnh tôi, gương mặt cứng ngắc như tảng đá trong gió lạnh Tần Lĩnh, từng chữ chắc nịch nói với tôi: "Tiểu quỷ, nếu nhảy dù, cậu nhất định phải bám sát Phó chủ tịch Chu, nhất định phải bảo vệ an toàn cho ông ấy!"

"Thủ trưởng cứ yên tâm!" Tôi dùng sức gật đầu. Con người thật kỳ lạ, hễ nghĩ đến trách nhiệm, những tạp niệm khác lập tức tan thành mây khói, thứ cảm xúc trang nghiêm thần thánh lại hào hùng sục sôi ấy dâng trào lên.

Tên lính Mỹ to con đứng ở cửa cabin, chờ đợi mệnh lệnh của cơ trưởng, sẵn sàng kéo cửa cabin gọi chúng tôi nhảy bất cứ lúc nào. Bởi vì loại máy bay này vẫn chưa có thiết bị mở dù tự động cho việc nhảy dù. Anh ta không đeo dù, các thành viên tổ bay đều không đeo dù, đây là quy định trong điều lệnh quân đội Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai đối với nhân viên tổ bay máy bay chở khách, là để chịu trách nhiệm cho từng hành khách. Nhìn vẻ mặt nghiêm túc chờ lệnh ấy của anh ta, trong lòng tôi bỗng trào lên một sự ấm áp, sinh ra cảm thiện cảm và kính trọng, đây quả thực là một nhóm binh sĩ giỏi đã trải qua huấn luyện nghiêm ngặt, có tinh thần trách nhiệm và vinh dự cực kỳ mạnh mẽ!

Trong tiếng động cơ đinh tai nhức óc, tôi chợt nghe thấy một tiếng nức nở mơ hồ, yếu ớt như tiếng muỗi kêu. Lần theo âm thanh tìm kiếm, hóa ra là tiểu Dương My. Con bé ngồi cạnh Giang Thanh, cúi người khóc thút thít. Tôi vừa định bước qua, Chu Ân Lai đã nhanh hơn một bước, ngồi xuống phía bên kia của Dương My, nhẹ nhàng dỗ dành: "Dương My, đừng khóc, đừng sợ..."

- Bác Chu ơi. - Tiểu Dương My nức nở. - Con, con không có ba lô dù...

Đúng là lúc bận rộn dễ sơ sót, lại quên mất đứa nhỏ này. Chu Ân Lai lập tức đứng dậy, cởi ba lô dù trên người mình xuống, đeo lên người Dương My, vừa an ủi: "Can đảm lên Dương My, học tập bố của cháu, không được sợ bất cứ thứ gì!"

Chi tiết này sau đó được lan truyền rộng rãi, trở thành giai thoại đẹp về việc Chu Ân Lai nhường dù được ai ai cũng biết, hơn nữa còn được đưa vào sách giáo khoa ngữ văn của học sinh.

Tinh thần vô tư không sợ hãi ấy của Chu Ân Lai vào thời khắc hiểm nguy quả thực khiến mỗi người trên máy bay đều vô cùng chấn động và cảm động.

Tôi lập tức cởi ba lô dù trên người mình ra, bước đến đưa cho Chu Ân Lai. Khi chúng tôi kiên quyết nhường qua nhường lại cho đối phương đeo, tên lính Mỹ to con lại tìm ra một ba lô dù đưa cho tôi, hơn nữa còn giơ ngón tay cái lên lúng búng với chúng tôi một hồi.

Máy bay vẫn tròng trành bồng bềnh, cuối cùng, mệnh lệnh của cơ trưởng truyền xuống, tình hình vô cùng nghiêm trọng, không thể vượt qua núi Tần Lĩnh, chỉ có thể quay về Tây An.

Chu Ân Lai tôn trọng thái độ kiên trì khoa học của họ, đồng ý quay đầu về Tây An.

Máy bay hạ cánh và dừng ổn định tại sân bay Tây An, trái tim đang treo lơ lửng của tôi mới từ cổ họng rơi trở lại lồng ngực. Nhìn xuống máy bay khi vừa bước xuống, chà, thân máy bay sáng bóng một tầng băng dày, dưới ánh nắng lách tách nứt ra, từng mảng lớn rơi xuống cục một.

- Trưa nay mời khách ở Hồng Tân Lâu, - Chu Ân Lai lớn tiếng nói, - chúng ta nên bày tỏ lòng cảm ơn chân thành với những nhân viên người Mỹ này, thái độ và tinh thần của họ rất đáng để khâm phục.

Nhân viên quân đội Mỹ vô cùng vui mừng vì Chu Ân Lai đối đãi với họ hậu h đãi như vậy. Trong bữa tiệc, lính Mỹ nói: "Hôm nay có thể tai qua nạn khỏi, đây là thượng đế phù hộ cho ngài Tướng quân Chu." Chu Ân Lai mỉm cười nói: "Không dựa vào thượng đế, mà dựa vào kỹ thuật siêu việt cùng sự nỗ lực gian khổ kiên cường của các anh em quân nhân Mỹ." Lính Mỹ nghe xong đều vỗ tay, vô cùng phấn khích. Khi Tướng quân Chu bày tỏ nhất định phải vội vã đến Trùng Khánh, buổi chiều còn phải mạo hiểm bay một chuyến nữa, cơ trưởng liền lập tức đồng ý, hơn nữa còn nói với vẻ đầy tự tin rằng đã có kinh nghiệm, buổi chiều sẽ bay lên trên 5000 mét trước, tránh tầng nhiệt độ đóng băng, sau đó mới bay qua núi Tần Lĩnh.

Đồ ăn thức uống tươi ngon, lính Mỹ ai nấy ăn uống mặt mày đỏ phừng phừng. Còn chúng tôi những kẻ hễ lên trời là nôn thì nhìn mà không dám ăn, đều sợ nôn mất rồi.

2 giờ chiều, chúng tôi mang theo hy vọng, lòng tin, lại mang theo cả sự căng thẳng và mủi hiểm bước lên chiếc máy bay vận tải Mỹ đó một lần nữa.

Máy bay vút lên cao, thứ bao trùm lấy chúng tôi lại một lần nữa là cái lạnh. Lạnh ngắt, lạnh buốt, lạnh hơn cả buổi sáng, tôi qua núi tuyết cũng chưa thấy lạnh thế này, đời này chưa từng gặp cái lạnh nào đến thế! Sắc mặt Chu Ân Lai xám ngoét, lồng ngực phập phồng, chúng tôi cũng đều cảm thấy tức ngực khó thở vô cùng, liều mạng thở thật sâu. Trước khi lên máy bay cơ trưởng đã nhắc nhở, lần này bay cao, sẽ thiếu oxy, giờ thì chúng ta đã nếm trải mùi vị thiếu oxy rồi, trong đầu tôi chốc chốc lại hiện lên hình ảnh con cá rời nước liều mạng quạt hai cái mang, cái miệng cứ há hốc không ngừng...

Chu Ân Lai bỗng đứng dậy, đầu nặng chân nhẹ bước đến buồng lái, nhờ tên lính Mỹ to con lấy bình oxy mà phi công tự chuẩn bị.

Nếu không phải nhẫn nại đến cực hạn, Chu Ân Lai sẽ không làm thế này...

Thế nhưng, tôi đã đoán sai. Chu Ân Lai không hít oxy, ông thở hổn hển nói: "Phó quan Hà, cậu cho Giang Thanh hít oxy đi."

Sự quan tâm của Chu Ân Lai dành cho Giang Thanh là sự quan tâm đặc biệt. Lúc ăn trưa, tôi và thư ký Lý kiểm điểm với ông, không nên trong lúc vội vàng mà vứt bỏ vạn tệ tiền mặt, Chu Ân Lai không hề trách mốc chúng tôi, trái lại còn dặn dò Trưởng xứ Chu Tử Kiện của văn phòng mau chóng mua sắm một số vật dụng sinh hoạt cần thiết cho Giang Thanh mang theo, để tránh việc đến Trùng Khánh bị túng quẫn tạm thời, sinh hoạt bất tiện.

Bây giờ, bản thân ông đang chịu đựng sự hành hạ của việc thiếu oxy, thế nhưng lại quan tâm đến việc Giang Thanh thiếu oxy trước, thấy bà ta có vẻ không trụ nổi, tôi và tên lính Mỹ to con cùng giúp bà ta đeo mặt nạ oxy để hít.

Giang Thanh hít từng hơi thật sâu, gương mặt tái nhợt dần có chút sắc hồng. Bà ta cảm thấy dễ chịu hơn một chút, liền tháo ra cho tiểu Dương My mà bà ta yêu quý hít.

Nói thật, Giang Thanh rất thích tiểu Dương My bẩm sinh xinh đẹp, vô cùng thông minh, lúc nào cũng nhớ nhung con bé, quan tâm con bé, trò chuyện với con bé, thấy con bé lạnh lại ôm chặt lấy con bé, dùng thân nhiệt sưởi ấm cho con bé, thứ tình yêu ấy lúc nào cũng có thể cảm nhận được qua một cái liếc mắt hay một tiếng gọi khẽ. Thế nhưng, bà ta có thể quan tâm chăm sóc đến tiểu Dương My mọi điều, duy chỉ có đến thời khắc nguy cấp nhất lại không thể làm được việc nhường dù của mình cho tiểu Dương My, mà chỉ biết sốt ruột kêu lên: "Ấy chết, tiểu Dương My vẫn chưa có dù kìa, mau, mau lên, tiểu Dương My vẫn chưa có dù!"

Chu Ân Lai ngày thường không thể hiện sự quan tâm không lúc nào không có đối với Dương My giống như Giang Thanh, nhưng cuối cùng ông lại nhường chiếc dù của chính mình. Tiểu Dương My nhất định hiểu được sự khác biệt về sức nặng ở đây chứ? Con bé nhận lấy ống oxy mà nhất quyết không chịu hít, cứ khăng khăng đòi nhường cho Chu Ân Lai hít.

Con bé ngả người về phía Chu Ân Lai giơ ống oxy đưa lên mũi ông:

- Bác Chu ơi, bác hít đi, bác hít đi mà... - Tiểu Dương My khóc. - Bác không hít, con tuyệt đối không hít một hơi nào...

Vành mắt Chu Ân Lai đỏ hoe, vành mắt những người có mặt chúng tôi cũng đỏ hoe.

Do máy bay phải vòng qua Thành Đô để tiếp nhiên liệu, nên đến tận chập tối mới đến được bầu trời Trùng Khánh. Trùng Khánh bốn mùa nhiều sương mù, đông xuân đặc biệt sương mù liên miên, người ta gọi là "thành phố sương mù".

Máy bay bắt đầu hạ độ cao, tên lính Mỹ to con đến khoang hành khách làm thủ hiệu bảo chúng tôi thắt dây an toàn. Ngoài cửa sổ mây mù mịt mờ, trong khoang tối sầm lại, mang lại cảm giác như đã về đêm. Máy bay hạ xuống rất nhanh, trái tim chúng tôi cũng theo đó mà tụt xuống, tụt xuống, bởi vì từ đầu đến mút vẫn không chui ra khỏi mây mù, mà âm thanh thả càng đáp của máy bay đã nghe thấy rồi. Chúng tôi tuy không hiểu về hàng không, nhưng cũng biết rằng, nếu không chui ra khỏi mây mù, máy bay không thể hạ cánh xuống đường băng...

Đột ngột, trái tim đang tụt xuống đó nảy vọt lên trên, máy bay gầm rú lại đâm thẳng lên không trung, rõ ràng là lần hạ cánh đầu tiên đã thất bại.

Trong vô tuyến liên tục truyền ra âm thanh đối thoại giữa mặt đất và trên không, Chu Ân Lai với tác phong nhất quán là nhúng tay vào mọi việc đã đi thẳng đến buồng lái, tôi theo bản năng cũng bước theo.

Cơ trưởng giải thích rằng sương mù quá lớn, lại thêm mây sà thấp, không tìm thấy sân bay. Mà đài kiểm soát không lưu sân bay cũng không đồng ý cho hạ cánh, nói thời tiết rất xấu, yêu cầu máy bay quay về Thành Đô.

"Các anh phải bình tĩnh giữ vững tinh thần," Chu Ân Lai không nói tiếng Anh, để Lục Định Một dịch lời ông nói, "nhất định phải làm được việc hạ cánh an toàn."

Điều để lại ấn tượng sâu sắc nhất cho tôi về phi công người Mỹ chính là sự tự tin ấy, nói đúng ra có thể gọi là tự phụ, cứ như thể bất kỳ sự nghi ngờ nào cũng là sự xúc phạm đối với vinh dự của anh ta vậy.

Cơ trưởng nói: "Chỉ cần có thể nhận định được một hai mục tiêu trên mặt đất, tôi là có thể hạ cánh an toàn xuống dưới! Tôi đã bay qua Trùng Khánh rất nhiều lần, sân bay này ba mặt giáp núi, một mặt giáp đồi, điều kiện tuy kém, nhưng tôi có kinh nghiệm và kỹ thuật."

Máy bay lại một lần nữa hạ độ cao, xuyên qua mây bay ở tầm thấp. Chui qua mây mù quả thực là một cảm giác âm u rợn người như xuống địa ngục, máy bay hạ xuống hạ xuống, hạ xuống mãi không thôi, không ít lần tôi cứ tưởng là sẽ đâm vào núi hoặc cắm đầu xuống đất rồi, thế nhưng mãi vẫn không nghe thấy tiếng đinh tai nhức óc khựng lại ấy, ngược lại lại nghe thấy tiếng động cơ gầm lên một tiếng, máy bay lại vọt thẳng lên bầu trời, cứ thế leo cao tuồn tuột.

Đài kiểm soát không lưu ra lệnh qua vô tuyến yêu cầu máy bay quay về Thành Đô hạ cánh, cơ trưởng lớn tiếng nói: "Làm thế sẽ xảy ra vấn đề không đủ nhiên liệu!"

Chu Ân Lai quay người nhìn đăm đăm vào trong khoang, ánh mắt lần lượt lướt qua khuôn mặt của từng người. Chúng tôi đều không thể che giấu được nỗi tâm trạng hối hận khôn nguôi.

Sớm biết là không xuống được, thực sự không nên thực hiện chuyến bay mạo hiểm lần này.

"Bình tĩnh." Chu Ân Lai nói nhẹ nhàng một câu, bỗng nhiên mỉm cười, đó là nụ cười thoảng qua khiến người ta quên đi hiểm nguy bên ngoài:

"Chúng ta vì lợi ích của toàn thể nhân dân cả nước, vì có thể ký kết được hiệp nghị chính trị vào phút chót nên mới tính từng ngày quay về Diên An, rồi lại tính từng ngày vội vã đến Trùng Khánh, mạo hiểm một chút là đáng giá, cũng là việc bắt buộc phải làm."

Trời tối rất nhanh, trong khoang máy bay thắp sáng hai bóng đèn vàng vọt. Phi công người Mỹ đang tranh thủ tia hy vọng cuối cùng, lần hạ cánh thứ ba, phấn đấu trước khi trời tối có thể hạ cánh xuống được.

Chu Ân Lai lại chui vào trong buồng lái, đôi mắt chớp chớp dán chặt vào phía trước máy bay, kỳ thực cũng là phía dưới. Sau một hồi bay hạ độ cao đầy ngột ngạt, phía trước bên trái bỗng vạch hiện ra một mục tiêu mờ ảo.

"Ở kia kìa!" Chu Ân Lai chỉ tay vào mục tiêu hét lên.

Ánh mắt phi công người Mỹ liếc qua một cái, đã kéo bổng đầu máy bay lên, đưa máy bay cất cao trở lại bầu trời, đồng thời giơ ngón tay cái hướng về phía Chu Ân Lai bày tỏ sự khen ngợi đầy sức nặng. Đám lính Mỹ này quả thực kỹ thuật rất cừ, trước mắt mới thoáng qua một mục tiêu mờ ảo, người ngoài hoàn toàn không biết đó là cái gì, là núi, là tòa nhà hay đài kiểm soát không lưu? Bọn chúng đã đầy tự tin đẩy cần lái, ào ạt lao vào lần hạ cánh cưỡng bức thứ tư.

Hạ xuống, hạ xuống... Bập! Tất cả mọi người chấn động một phen, còn chưa kịp hiểu rõ chuyện gì xảy ra, máy bay đã chuyển thành chuyển động nằm ngang. Kinh nghiệm lập tức mách bảo tôi, đây là đang trượt trên mặt đất rồi! Do đồ đạc đã vứt sạch sành sanh nên máy bay trượt không xa lắm là đã dừng hẳn lại. Chúng tôi vui sướng suýt nhảyót lên. Bước xuống máy bay nhìn lại, ngoan ngoãn ơi, còn chưa đầy 5 mét nữa là lao ra khỏi đường băng rồi. Hóa ra máy bay ở đoạn giữa đường băng mới chạm đất, nếu không phải trọng tải nhẹ, thật không biết lại sẽ xảy ra nguy hiểm gì nữa đây.

Chu Ân Lai dẫn dắt toàn thể hành khách chúng tôi đi bày tỏ lòng biết ơn với các thành viên tổ bay người Mỹ, bắt tay từng người một. Tai qua nạn khỏi, thần thái của những tên lính Mỹ ấy đã khắc ghi vĩnh viễn trong ký ức của tôi. Vị cơ trưởng ấy đứng nghiêm chào, rồi bắt tay, sau đó vươn một bàn tay lên bầu trời: "Tướng quân Chu là nhân vật vĩ đại, thượng đế luôn phù hộ cho ngài." Tên lính Mỹ to con tiếp xúc nhiều nhất còn rất nghiêm túc gật đầu đồng ý: "Có thể phục vụ cho Tướng quân Chu tôi cảm thấy vô cùng vinh hạnh."

Gần đây tôi thường nghĩ, những tên lính Mỹ ấy nay còn sống không? Nếu bọn họ biết được những cống hiến to lớn mà Chu Ân Lai sau này đã làm vì hòa bình thế giới cùng sự tôn trọng và yêu mến rộng rãi mà ông nhận được, bọn họ chắc chắn sẽ càng cảm thấy vinh hạnh hơn vì "lần phục vụ" này đấy...

Việc thứ hai tôi kể xảy ra ở Campuchia, quả thực nói hiểm thì không hiểm, nói không hiểm lại khiến người ta hoảng sợ hơn bất cứ lần nào, độ rủi ro tiềm ẩn lớn hơn bất cứ lần nào.

Đó là năm 1960, tôi tháp tùng Chu Ân Lai xuất ngoại thăm viếng. Lúc đó chức vụ của tôi đã thay đổi từ phó quan thủ tướng thành thư ký cơ yếu.

Khi thăm Việt Nam, tin tức Quốc vương Campuchia qua đời đã truyền đến. Campuchia là một trong số các quốc gia chúng tôi đến thăm viếng, Thủ tướng Chu vừa hay tin, lập tức bảo tôi đánh điện chia buồn. Đến Ấn Độ, Thủ tướng Chu lại bảo mỗi người chúng tôi mua một bộ âu phục màu trắng, để mặc khi đến Campuchia.

Tôi không hiểu: "Thủ tướng, tại sao mặc âu phục màu trắng đến Campuchia?"

Chu Ân Lai nói: "Mặc âu phục màu trắng, đến Campuchia cũng coi như là chúng ta để tang."

Tôi nói: "Quốc vương chết rồi, chúng ta là khách nước ngoài, còn mặc đồ tang cho ông ấy nữa à?"

Chu Ân Lai chỉ bảo tôi rằng: "Thư ký Hà, lẽ này cũng cần tôi phải giảng giải nữa sao? Người ta quốc vương qua đời, đang trong thời gian quốc tang; xét về mặt lễ tiết, xét về sự thấu hiểu, chúng ta đều nên làm như vậy. Đến viếng tang là một trong những nội dung quan trọng trong chuyến thăm Campuchia của chúng ta, cậu nói với mọi người, tư tưởng này nhất định phải rạch ròi."

Khi đến Campuchia, chúng tôi một bộ âu phục trắng đồng bộ, thân thiện mà trang nghiêm bước xuống máy bay. Quốc vương Sihanouk nhìn thấy, vô cùng cảm động. Đây là lần đầu tiên Thủ tướng Chu Ân Lai thăm Campuchia, liền lập tức thiết lập được tình hữu nghị cá nhân sâu sắc với Quốc vương Sihanouk.

Chu Ân Lai muốn ở khách sạn cùng đoàn đại biểu, Quốc vương Sihanouk không đồng ý, kiên quyết đòi Chu Ân Lai ở trong Hoàng cung. Thủ tướng từ sớm đã định ra quy tắc cho chuyến xuất ngoại của chúng tôi, một điều quan trọng chính là "khách tùy chủ thuận".

Khách tùy chủ thuận, Chu Ân Lai được Sihanouk đón vào Hoàng cung. Lúc đó Vương hậu vẫn còn sống, Chu Ân Lai cùng Sihanouk đều ở trong Hoàng cung.

Hoàng cung không lớn, còn chẳng to bằng Quan Viên ở Bắc Kinh chúng tôi; nhà cửa cũng không lớn cũng không nhiều, tôi và Trưởng vệ sĩ của Thủ tướng khi đó là Thành Nguyên Công không có chỗ nghỉ ngơi, chỉ có thể luân phiên vào tầng hầm để nghỉ ngơi. Tuy nhiên, vườn hoa của Hoàng cung thì không nhỏ, vô cùng xinh đẹp, thể hiện được vẻ đẹp của tự nhiên đích thực.

Khách tùy chủ thuận, Sihanouk sắp xếp cho Thủ tướng Chu thăm bệnh viện, đài phát thanh của Campuchia, đây đều là những công trình do chúng ta viện trợ xây dựng. Sihanouk trực tiếp đảm nhận vai trò thuyết minh. Từ khoảnh khắc gặp gỡ, chúng tôi đã cảm nhận sâu sắc rằng vị Quốc vương mới này rất thông minh, được giáo dục rất tốt, cử chỉ lời nói tao nhã lịch sự, phong thái phi phàm. Kiều bào Campuchia rất yêu nước, mỗi lần Thủ tướng Chu ra ngoài, kiều bào đều toàn bộ xuất động, tự phát tạo thành đường tuần tra hai bên đường cái và nơi công cộng để bảo vệ. Bởi vì lúc đó Campuchia không yên bình, người miền Nam thường xuyên đột kích lén lút, mỗi lần ra ngoài hoạt động công khai đều hàm chứa một mức độ nguy hiểm nhất định. Sihanouk vô cùng hài lòng và tự hào về biểu hiện của kiều bào, đôi mắt chớp chớp nhìn về phía Chu Ân Lai, nói: "Đây là kiều bào Campuchia, họ yêu Tổ quốc thứ nhất là Trung Quốc; cũng yêu Tổ quốc thứ hai là Campuchia."

Tối hôm đó sau khi xem biểu diễn, Ngoại trưởng Trần Nghị nói với Chu Ân Lai: "Thủ tướng ơi, ngày mai chúng ta phải tách ra hoạt động rồi. Tôi đi Angkor Wat, hoàn toàn là để du ngoạn, còn ngài và Sihanouk đi thăm Bạch Mã, mới là trọng tâm."

Ngày hôm sau, Chu Ân Lai và Trần Nghị liền tách ra hoạt động. Tất cả những điều này đều là khách tùy chủ thuận, nghe theo sự sắp xếp của Quốc vương Sihanouk.

Trần Nghị đi trước. Sau khi Trần Nghị đi rồi, Sihanouk mới mời Thủ tướng xuất phát. Lúc đó chúng tôi không ai ngờ rằng đây là một bước cờ mà Sihanouk đã sớm tính toán sẵn trong lòng.

Trên sân bay dã chiến đậu hai chiếc máy bay nhỏ, máy bay nhỏ kiểu cánh quạt. Sihanouk đi cùng Chu Ân Lai lên chiếc máy bay thứ nhất. Đây là máy bay của Sihanouk, bên trong được trang trí lại, rất đẹp, nhưng rất nhỏ, không ngồi được nhiều người. Sihanouk dẫn theo một cảnh vệ, Chu Ân Lai chỉ dẫn theo thông dịch viên tiếng Pháp Tề Tông Hoa, chúng tôi đều không lên, chủ nhà sắp xếp chúng tôi lên chiếc thứ hai.

Trước khi lên máy bay, chỉ tuân thủ nguyên tắc khách tùy chủ thuận, cũng không hỏi nhiều, đều tưởng là đi tham quan Bạch Mã. Sihanouk vừa lên máy bay, tình thế liền thay đổi hoàn toàn. Ông ta đột ngột đuổi phi công điều khiển máy bay ra, nói: "Hôm nay tôi sẽ tự tay lái máy bay cho Thủ tướng Chu."

Trời đất ơi, Sihanouk muốn lái máy bay ư? Hơn nữa lại còn chở theo Thủ tướng quốc gia chúng ta là Chu Ân Lai! Sihanouk lúc đó còn rất trẻ, hoàn toàn là một "thanh niên" tràn trề nhiệt huyết, còn Thủ tướng của chúng ta lại là một cụ ông 62 tuổi rồi. Nếu Sihanouk 60 tuổi, ông ta tuyệt đối sẽ không xốc nổi, liều lĩnh như vậy, hành động này của ông ta chứa đầy sự nhiệt huyết, sắc bén và nhiệt tình đặc trưng của người trẻ tuổi, nhưng mang lại cho chúng tôi những nhân viên công tác này lại là áp lực không thể chịu đựng nổi. Tôi công nhận Sihanouk thông minh, trò chuyện với nhau thì thiên văn địa lý, chuyện vặt vãnh lông gà vỏ tỏi, cái gì ông ta cũng biết một chút; ông ta còn biết làm thơ, biết soạn nhạc, biết hát, biết biểu diễn, ông ta biết lái ô tô, nhưng nằm mơ cũng không ngờ ông ta còn biết lái máy bay. Dù sao đây cũng là năm 1960 đấy, nguyên thủ một nước lái máy bay thì thực sự đây là lần đầu tiên tôi nghe nói, hơn nữa sắp được mục sở thị...

Nguyên soái Trần Nghị mà ở đây thì hay biết mấy, ông ấy nhất định sẽ khéo léo từ chối ngăn cản. Nhưng ông ấy đã bị Sihanouk thông minh khôn ngoan phái đi trước rồi. Chỉ còn lại đám người chúng tôi, trước không biết, sự việc xảy ra rồi cũng không cách nào khuyên can, dịp thế này chúng tôi nào có quyền lên tiếng, chỉ đành nhìn thái độ của chính Thủ tướng Chu thôi. Mà thái độ của Thủ tướng, không cần nhìn cũng biết, chắc chắn là khách tùy chủ thuận.

Quả nhiên, Thủ tướng chỉ mỉm cười gật đầu, hoàn toàn không có vẻ lo lắng hay từ chối nào. Thế nhưng sự việc vẫn chưa dừng lại, Sihanouk ngồi vào vị trí lái, lại lên tiếng.

- Thủ tướng ơi, hôm nay chúng ta không đi Bạch Mã nữa. - Ông ta quay đầu nhìn đăm đăm vào Chu Ân Lai. - Hôm nay chúng ta đi đảo ××, đến đó thị sát một chút.

Tên hòn đảo này bây giờ tôi nhớ không chính xác nữa, lúc đó cú sốc tinh thần nhận phải quá lớn. Bởi vì hòn đảo đó nằm ngay sát mép ranh giới của miền Nam Việt Nam.

Hòn đảo này vốn dĩ thuộc về Campuchia, thế lực phản động miền Nam Việt Nam dưới sự hậu thuẫn của Mỹ đã giở thói bá quyền, tranh giành hòn đảo này, nói rằng nên thuộc về miền Nam Việt Nam, cho nên thường xuyên phái lực lượng vũ trang đến quấy rối. Hòn đảo đó là nơi tranh chấp binh gia, đã chứa đầy tính nguy hiểm, lại còn nghe nói có cả thổ phỉ, càng hiểm chồng thêm hiểm. Sihanouk bây giờ lại muốn lái máy bay xông vào hòn đảo đó.

Hôm nay nhắc lại, tôi không thể không khâm phục tinh thần xông pha dũng cảm không sợ hãi của Sihanouk, ông ta tuy xuất thân cao quý, từ nhỏ sống trong nhung lụa, nhưng trong cuộc đấu tranh vì dân tộc và đất nước, quả thực không thiếu tinh thần hy sinh. Vào lúc ấy, tôi thực sự cho rằng ông ta là kẻ xốc nổi của tuổi trẻ, đồng thời cũng hiểu được dụng ý của ông ta: Miền Nam Việt Nam các người chẳng phải có người Mỹ hậu thuẫn sao? Tôi có bạn bè Trung Quốc!

Bây giờ Thủ tướng Trung Quốc cùng tôi đến thị sát hòn đảo rồi, đây chính là sự công nhận và ủng hộ đối với chủ quyền mà Campuchia sở hữu đối với hòn đảo này.

Khách tùy chủ tiện, máy bay cất cánh. Dù khoảng cách rất gần, thời gian bay không dài, nhưng tôi lại vã mồ hôi ướt đẫm hai lớp áo. Nghĩ lại chuyến thăm Nepal vừa rồi, việc Vua Mahendra mời Chu Ân Lai đi trên máy bay của ông, sau khi cất cánh liền xảy ra sự cố, máy bay suýt chút nữa rơi. Lần đó Chu Ân Lai và Trần Nghị đều ở trên máy bay, lực lượng cảnh vệ cơ bản không lên theo, cũng là loại máy bay nhỏ như thế này, tôi có mặt ở đó, lo lắng đến mức tim suýt nhảy ra khỏi lồng ngực. Di chứng của cú hoảng sợ đó còn chưa tan biến, bây giờ lại lên chiếc máy bay nhỏ này, tôi cứ liên tục liếc mắt nhìn ra ngoài cửa sổ, chỉ sợ chiếc máy bay phía trước xảy ra chuyện. Tôi tin rằng, nếu quốc vương già không qua đời, tuyệt đối sẽ không xảy ra chuyện này.

Suốt dọc đường vẫn không nhìn thấy máy bay của Thủ tướng. Trong khoang, không biết ai lẩm bẩm, máy bay của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa thường xuyên sục sạo qua lại... Tim tôi thắt lại một nhịp, vội vàng nhìn ra ngoài cửa sổ lần nữa, lần này thì lại sợ phát hiện ra máy bay, nếu Việt Nam Cộng hòa bay tới vài chiếc máy bay chiến đấu, thì đó sẽ là chuyện lớn đấy. Tôi vẫn nhớ lần vào tháng 11 năm 1956 ấy, Chu Ân Lai và Hạc Long bay từ Hà Nội đi Phnôm Pnh, đường bay vừa vặn phải cắt ngang qua các căn cứ không quân của Mỹ kiểm soát ở Việt Nam Cộng hòa và Thái Lan, nơi đó chiến sự đang diễn ra vô cùng ác liệt, nhưng Chu Ân Lai lại nói: "Dù nguy hiểm lớn đến đâu, nhất định cũng phải bay qua, người ta đang đợi chúng ta ở đó, không thể lần đầu giao dịch mà đã thất tín, chúng ta đại diện cho cả đất nước!" Lần đó Chu Ân Lai trực tiếp tham gia cuộc họp nghiên cứu về việc bay qua, dự tính đủ loại phương án ứng phó. Khi bay qua vùng hiểm trở, trên vô tuyến điện vẫn liên tục vang lên tiếng đối thoại không - địa của căn cứ quân đội Mỹ, thế mà Chu Ân Lai và Hạc Long suốt dọc đường vẫn nói cười vui vẻ, khiến tôi nhiều lần liên tưởng đến Gia Cát Lượng trong Thuyền cỏ mượn tên, nhớ lại những năm tháng đi theo Chu Ân Lai tham quan Võ Hầu Tự... Chuyến bay tầm thấp lần đó đã vượt qua vùng hiểm trở đang giao chanh ác liệt một cách bình an. Tôi cũng từng cùng Thủ tướng vượt qua eo biển Đài Loan bị Mỹ và Tưởng Giới Sỏi phong tỏa, tuy đều qua được, nhưng lần nào áp lực cũng lớn đến mức làm giảm tuổi thọ. Mang tôn nghiêm của một vị thủ tướng một nước, nhiều lần mạo hiểm lớn như thế, có đáng không?

Tạ ơn trời đất, máy bay cuối cùng cũng hạ cánh. Tôi còn chưa ra khỏi khoang đã nhìn thấy chiếc máy bay do Sihanouk điều khiển, thở phào nhẹ nhõm một hơi: Vị quốc vương trẻ tuổi này quả thật có chút bản lĩnh.

Khi xuống máy bay, đột nhiên nghe thấy một loạt âm thanh lanh lảnh "pằng pằng", thực sự là đi theo Thủ tướng nhiều năm, năm nào cũng gặp tình huống nguy hiểm, hễ có chút tình huống là lại liên tưởng đến một đống kinh nghiệm và suy nghĩ. Tôi lập tức nghĩ đến lần gặp hiểm họa ở Lao Sơn, từng nhầm lẫn tiếng súng thành tiếng roi... Thổ phỉ! Đây là ý niệm đầu tiên nảy sinh. Sự căng thẳng trong khoảnh khắc ấy không thể dùng ngôn ngữ để hình dung, tôi bước nhanh hai bước, phát hiện Chu Ân Lai mang theo nụ cười bình thản và thư thái, hoàn toàn là thần thái nhàn nhã tự tại khi đi du ngoạn danh thắng. Có người đang hô lớn:

"Thủ tướng của Trung Quốc đã đến rồi!"

"Nhiệt liệt hoan nghênh Thủ tướng Chu Ân Lai đến tham quan thị sát!"

Tôi hơi thả lỏng một chút, rốt cuộc vẫn chưa làm rõ được âm thanh đó là tiếng súng, tiếng pháo hay tiếng quất roi? Nói chung, người trên đảo hễ nghe nói Thủ tướng Chu Ân Lai của Trung Quốc đã đến, đều biểu lộ sự nhiệt liệt, kích động và thân thiện. Tôi có thể cảm nhận rõ ràng quốc uy của Trung Quốc, cảm nhận được anh danh lừng lẫy của Chu Ân Lai dù ở hòn đảo hoang vắng này cũng không ai không biết, hơn nữa người người đều ngưỡng mộ. Đặc biệt là kiều bào, cảm xúc sục sôi nhiệt liệt đó khiến tôi vô cùng tin tưởng, nếu thực sự có chuyện gió thổi cỏ lay xảy ra, họ sẽ không chút do dự dùng tính mạng và máu tươi để bảo vệ Thủ tướng Chu Ân Lai đang đại diện cho tổ quốc đi thăm viếng.

Chuyến thị sát hôm đó, cho dù phong cảnh đẹp thế nào, phong vị ngoại quốc có mê hoặc đến đâu, tôi tuyệt đối chưa từng có chút nào gọi là thả lỏng.

Cho đến khi về tới Phnôm Pnh, mồ hôi vẫn chưa ra hết. Vừa đến hoàng cung, tôi đã phàn nàn: "Thủ tướng, thế này thì nguy hiểm quá, quá mức vô lý rồi."

Chu Ân Lai mỉm cười nhạt: "Tâm trạng của các cậu tôi hiểu, nhưng không nên nói vậy. Người ta là quốc vương, là nguyên thủ, các cậu không thể đặt thủ tướng lên trên quốc vương, nguyên thủ được." Ông chớp mắt một cái, ánh mắt trở nên sâu thẳm. "Các cậu lo lắng sốt ruột thay cho tôi, một mặt là mang trách nhiệm, mặt khác có phải có tư tưởng nước lớn không? Đừng đặt thủ tướng của nước lớn lên trên nguyên thủ của nước nhỏ. Dù nước lớn nước nhỏ, nước nghèo nước giàu, trong quan hệ quốc tế đều bình đẳng như nhau, không những phải nói như vậy, mà càng phải nghĩ như vậy, làm như vậy."

Nguyên soái Trần Nghị đã đến. Ông rõ ràng đã nghe chuyện này, tính khí hào sảng đó lại thêm một cái giọng oang oang, vừa nhìn thấy Thủ tướng liền lớn tiếng kêu lên: "Không được, tôi phải đi tìm thân vương Sihanouk nói cho rõ, thế này thì chịu sao nổi, chuyện lớn thế này..."

Ông đã bị một cử chỉ nghiêm khắc của Chu Ân Lai chặn lại, ngẩn ngơ nhìn Chu Ân Lai.

“Quốc vương, nguyên thủ lái máy bay cho cậu thủ tướng, cậu nói gì chứ? Cậu còn cao hơn nguyên thủ người ta à?”

“Nhưng cũng phải báo trước một tiếng chứ.”

“Người ta là quốc vương cũng đi mà, chúng ta phải ủng hộ, hòn đảo đó vốn dĩ là của người ta cơ mà.”

Tình hữu nghị giữa Trần Nghị và Sihanouk rất sâu sắc, giao du cá nhân cũng mật thiết, rất có tình cảm, cho nên nói chuyện không kiêng dè nhiều đến thế: “Ây da, cậu ta đủ dũng cảm đủ liều lĩnh, vừa lái máy bay, vừa kéo thủ tướng Trung Quốc ra đảo để thị uy với Việt Nam Cộng hòa...”

Chu Ân Lai cười: “Người ta là nguyên thủ lái máy bay, tôi có thể từ chối không? Càng là quốc gia nhỏ, chúng ta càng phải tôn trọng, tuyệt đối không được làm tổn hại lòng tự trọng của nước nhỏ. Nguyên tắc chúng ta kiên trì chính là điểm này: Nước lớn nước nhỏ một dạng, nước nghèo nước giàu một dạng. Trong cuộc sống giao thiệp giữa người với người còn không thể chê nghèo yêu giàu, huống chi là giữa các quốc gia.”

Trần Nghị gật đầu liên hồi, không nhắc đến chuyện này nữa, chuyển sang giới thiệu về quần thể Angkor Wat mà ông đã đi tham quan. Chu Ân Lai cũng chẳng hề coi chuyến mạo hiểm này là chuyện to tát, trong trải nghiệm của ông, đây quả thực cũng chẳng tính là “nguy hiểm” gì. Ông chỉ tiếc nuối vì không được nhìn thấy Angkor Wat:

“Ây da, không thể tận mắt thưởng ngoạn cho sướng mắt, thật đáng tiếc!”

Khác với việc thoát nạn trong gang tấc dưới làn đạn, cũng khác với cơn hiểm nghèo trên không trung, Chu Ân Lai còn từng nhiều lần nhờ vào đại trí đại dũng, sự bình tĩnh điềm đạm và rành mạch có trật tự để biến nguy thành an trong những cuộc đấu tranh chính trị lớn và đấu tranh giai cấp khốc liệt. Khí độ “mặc cho gió thổi sóng vỗ, tựa như dạo bước sân nhàn” đó, có thể gọi là độc nhất vô nhị từ xưa đến nay.

Tháng 4 năm đó, đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc mà nói thực sự là một khoảng thời gian xám xịt. Cố Thuận Chương – người tham gia lãnh đạo công tác Khoa đặc biệt Trung ương – đã hộ tống đại biểu Trung ương Trương Quốc Đào đến căn cứ địa Ngạc Dụ Hoản. Ai có thể ngờ hai kẻ này lại biến thành hai nguồn họa thủy? Trương Quốc Đào sau khi đến đó, lợi dụng việc “túc phản” (tiêu diệt phản cách mạng) mà giết sạch gần như toàn bộ các tướng lĩnh Hồng quân ưu tú đã khai phá căn cứ địa Ngạc Dụ Hoản, mức độ đen tối và tàn khốc của nó cho đến tận 60 năm sau ngày hôm nay cũng không tiện phơi bày toàn bộ, cuối cùng phát triển đến mức chia rẽ đảng, tự lập trung ương. Đối với tội ác của Trương Quốc Đào, người ta đã biết không ít, không cần phải nói nhiều. Cố Thuận Chương – kẻ hộ tống Trương Quốc Đào này – thì có thể bàn thêm một chút. Mặc dù thời gian hắn gây họa cực kỳ ngắn ngủi, nhưng lại tạo ra mối đe dọa cực lớn chưa từng có đối với an ninh của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, có thể gọi là đã lập nên một kỷ lục lịch sử đảng Cộng sản Trung Quốc.

Cố Thuận Chương vốn là một công nhân Thượng Hải, sau khi gia nhập Đảng Cộng sản, đến lúc này đã giữ chức Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Hắn lãnh đạo công tác Khoa đặc biệt Trung ương, phụ trách công tác bảo vệ của Đảng trong thời gian dài, nắm rõ địa chỉ của các cơ quan Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và đa số các nhà lãnh đạo Trung ương, nắm giữ lượng lớn cơ mật quan trọng của Đảng, thông thuộc các phương pháp công tác bí mật khác nhau của Đảng. Sau khi hộ tống Trương Quốc Đào đi, hắn đã bị bắt tại Vũ Hán, rất nhanh chóng phản bội, hơn nữa còn hiến kế hiến mưu cho nhà chức trách Quốc Dân Đảng, muốn dùng biện pháp tập kích bất ngờ để tóm gọn các cơ quan Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và các nhà lãnh đạo chủ chốt.

Vào thời khắc nguy cấp này, người đầu tiên lập đại công chính là Tiền Tráng Phi – đảng viên đảng Cộng sản Trung Quốc nằm vùng làm thư ký cơ yếu tại Khoa Điều tra Bộ Tổ chức Trung ương Quốc Dân Đảng. Ông nắm được tình báo, lập tức phái người đi suốt đêm từ Nam Kinh đến Thượng Hải, báo cáo cho Lý Khắc Nông – người phụ trách Khoa đặc biệt Trung ương – và chuyển báo cáo lên Trung ương.

Phải hoàn thành nhanh chóng nhiệm vụ sơ tán ẩn nấp quy mô lớn trong thời gian cực kỳ ngắn, dưới sự thống trị của kẻ địch, tính chất gian khổ và nguy hiểm của nó đều hiếm thấy trong công tác ở vùng trắng. Trung ương giao việc xử lý sự kiện trọng đại này cho mấy đồng chí do Chu Ân Lai đứng đầu toàn quyền giải quyết. Chu Ân Lai không lơi lỏng dù chỉ một giây một phút, bàn bạc đối sách với Trần Vân, dưới sự hỗ trợ của các đồng chí Nhiếp Vinh Trăn, Trần Canh, Lý Khắc Nông, Lý Cường..., tiêu hủy số lượng lớn tài liệu cơ mật, sơ tán tất cả các cán bộ phụ trách của Đảng và tất cả những cán bộ có khả năng bị Cố Thuận Chương trinh sát bắt giữ; cắt đứt tất cả các mối quan hệ mà kẻ phản bội có thể lợi dụng ở Thượng Hải; phế bỏ mọi phương pháp công tác bí mật mà Cố Thuận Chương biết, hoàn thành nhiệm vụ mà Trung ương giao phó trước khi kẻ địch hành động, tránh được một cuộc phá hoại có hậu quả cực kỳ nghiêm trọng.

Sự tĩnh khí kinh ngạc này mà Chu Ân Lai thể hiện vào thời khắc trọng đại, ý chí sắt đá mà ông bày tỏ trong lúc nguy nan, sự đánh giá tình hình một cách chu đáo chính xác, việc hành động một cách quả đoán chính xác, đã tái hiện nhiều lần trong các cuộc đấu tranh chính trị trọng đại sau này. Ví dụ như lúc Trương Quốc Đào chuẩn bị mưu hại Trung ương trên đường Vạn lý Trường chinh; ví dụ như sau khi sự kiện mưu sát tổng thống xảy ra ở Ghana, ông vẫn đúng hẹn thăm Ghana để bày tỏ sự ủng hộ; ví dụ như trong sự kiện “9.13” ai ai cũng biết.

Đặng Dĩnh Siêu từng kể cho chúng tôi nghe quá trình bà và Chu Ân Lai gặp hiểm nguy rồi thoát nạn ở Đại Liên, câu chuyện này cũng có thể minh chứng cho phẩm chất bình tĩnh, mưu trí, quả cảm, “mỗi khi đối mặt với đại sự đều có sự tĩnh khí” của Chu Ân Lai.

Năm [thiếu số], Đảng Cộng sản Trung Quốc triệu tập Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ sáu tại Moskva, Liên Xô. Chu Ân Lai được bầu làm đại biểu, Đặng Dĩnh Siêu dự thính hội nghị, hai người cùng nhau lên tàu thủy của Nhật Bản rời khỏi Thượng Hải vào đầu tháng Năm.

Khi tàu đi qua Thanh Đảo, Chu Ân Lai và Đặng Dĩnh Siêu lên bờ ăn cơm, tiện thể mua các loại báo chí của thành phố Thanh Đảo mang lên tàu. Lúc bấy giờ ở Tế Nam, Sơn Đông vừa xảy ra vụ việc người Nhật thảm sát quan chức ngoại giao Trung Quốc, đánh chết và đánh bị thương hàng nghìn quân dân Trung Quốc, vì vụ thảm sát xảy ra vào ngày 3 tháng 5, cho nên còn gọi là “Thảm sát 3 tháng 5”. Trên báo chí hầu như toàn là nội dung đưa tin về mặt này.

Việc Chu Ân Lai mua rất nhiều báo chí đã thu hút sự chú ý của nhân viên trinh sát phía Nhật Bản, sau khi tàu thủy cập cảng Đại Liên, Chu Ân Lai và Đặng Dĩnh Siêu đang chuẩn bị xuống tàu, trước mặt xuất hiện 3 người Nhật mặc cảnh phục, cũng không nói năng gì, ánh mắt sáng rực chằm chằm nhìn chặt lấy Chu Ân Lai, cứ im lặng như vậy chặn ngang đường đi.

Con người ta trong lòng hễ có điều gì mờ ám, sợ nhất chính là kiểu ánh mắt khó dò cùng sự im lặng thế này, rất nhiều chiến sĩ vô cùng giàu kinh nghiệm cũng khó tránh khỏi sẩy chân trong sự im lặng ấy. Thế nhưng Chu Ân Lai lại thể hiện sự tĩnh khí siêu phàm, lộ ra vẻ kinh ngạc, khó hiểu và bất mãn, nhíu mày hỏi: “Đây có ý gì vậy? Có chuyện gì thế?”

Cảnh sát trưởng Sở cảnh sát đường thủy Nhật Bản không moi được sơ hở, liền lạnh lùng mà lại đột ngột thốt ra một câu:

“Của mày, làm nghề gì đấy?”

“Làm nghề buôn đồ cổ.” Chu Ân Lai đáp lại không chút do dự. Mặc dù trong chiếc rương ông mang theo không có lấy một món đồ cổ nào, nhưng từ nhỏ chịu sự ảnh hưởng giáo dục của gia đình, kiến thức về đồ cổ thì không ít, hoàn toàn có thể ứng phó tiếp chuyện được.

“Mày mua nhiều báo như thế để làm gì?” Lại một tên cảnh sát dùng tiếng Trung trôi chảy cướp lời hỏi.

“Ở trên tàu không có việc gì làm, xem để giải trí thôi.”

“Mày muốn đi đâu?”

“Cát Lâm.”

“Đến Đông Bắc làm gì?”

“Đi thăm cậu.”

Mấy tên địch trao đổi ánh mắt với nhau, chỉ thẳng vào Chu Ân Lai: “Của mày, đi theo bọn tao một chuyến.”

“Đi đâu?” Chu Ân Lai lại nhíu mày vẻ mất kiên nhẫn.

“Sở cảnh sát đường thủy.”

“Tôi đi cùng các anh.” Đặng Dĩnh Siêu không yên tâm.

“Cô không được đi, cô đi làm gì?” Chu Ân Lai trừng mắt lườm Đặng Dĩnh Siêu một cái đầy giận dữ, thái độ thần sắc ấy hoàn toàn phù hợp với vị trí mà vợ chồng Trung Quốc đương thời chiếm giữ trong gia đình. Chu Ân Lai quay người nhìn chăm chú vào 3 tên cảnh sát: “Tôi có thể đi cùng các anh. Nhưng mà, các anh tìm giúp tôi một khách sạn trước đã, đưa phu nhân tôi đến khách sạn ở, lát nữa tôi quay lại còn tìm cô ấy.”

3 tên cảnh sát ngẩn người ra. Đừng coi thường mấy câu nói này, sự tự tin được thể hiện ở đây quả thực có sức chấn động, 3 tên cảnh sát tức thì có phầnụt hơi, nhuệ khí giảm sút rõ rệt, giúp Đặng Dĩnh Siêu tìm khách sạn xong xuôi, sắp xếp cho Đặng Dĩnh Siêu ở lại, rồi mới dẫn Chu Ân Lai đi.

Tại Sở cảnh sát đường thủy, chúng lôi giấy bút ghi chép ra, làm theo thủ tục lệ thường hỏi lại một lượt họ tên, ngày tháng năm sinh, trình độ học vấn, nghề nghiệp..., sau đó châm thuốc lá hút, đây là khúc dạo đầu của cuộc đối đầu chính thức.

Chu Ân Lai từ đầu đến cuối vẫn thản nhiên như vậy, tự tin như vậy, bình chân như vế như vậy, hoàn toàn không hề có chút hoảng sợ bất an nào, ngay cả ánh mắt cũng không hề dao động một chút.

“Cậu cậu họ gì?” Tên địch bất ngờ hỏi.

“Họ Chu.”

“Tên gì?”

“Mãn Thanh.”

“Làm nghề gì?”

“Làm nhân viên khoa ở Sở Tài chính tỉnh.”

Mấy câu hỏi đáp này trôi chảy như nước chảy mây trôi, thực hiện xong xuôi liền một mạch, vừa nhanh vừa dứt khoát.

Thế nhưng, khóe miệng vị quan tòa thẩm vấn lộ ra nụ cười lạnh đắc ý mang theo chút châm biếm: “Anh có lẽ đã quên mình họ gì rồi nhỉ?”

“Họ Vương. Lúc đầu tôi đã nói rồi.”

Giọng điệu của tên địch bỗng xoay chuyển, vừa hung dữ vừa gấp gáp: “Cậu của anh họ Chu, sao anh lại họ Vương?”

Lần này đến lượt Chu Ân Lai cười. Nụ cười của ông mang theo sự chua chát lại cũng mang theo sự châm biếm, đó là thần thái khi “tú tài gặp phải lính”:

“Thưa ngài, ở Trung Quốc cậu và chú có sự khác biệt, chú thì họ trùng với tôi, còn cậu thì không trùng, không giống như người nước ngoài, cậu hay chú đều gọi là uncle. Cho nên cậu tôi họ Chu mà tôi họ Vương.”

Tên địch có chút lúng túng, đôi môi hé mở, không cam lòng đứng phắt dậy, nhìn chằm chằm Chu Ân Lai: “Tôi thấy cậu không phải họ Vương mà họ Chu, cậu không phải làm nghề buôn đồ cổ mà là lính.”

Sự thay đổi biểu cảm của Chu Ân Lai tự nhiên và vô cùng vừa độ, thoạt đầu là kinh ngạc, tiếp đó là cười khổ, giưa hai bàn tay ra: “Anh thấy tôi giống người làm lính lắm à?”

Mấy tên cảnh sát đều nhìn vào đôi bàn tay đó, đó là một đôi bàn tay cầm bút viết chữ.

Vị quan thẩm vấn kéo ngăn kéo ra, lấy một tấm thẻ bài cẩn thận nhìn, đột ngột ngước mi mắt lên, ánh mắt chĩa thẳng vào Chu Ân Lai, quát lớn:

“Chu Ân Lai!”

Chu Ân Lai ngẩn ngơ nhíu mày, không hề lên tiếng đáp lời cũng không đỏ mặt, trông như bị gọi cho đờ ra.

“Anh chính là Chu Ân Lai.” Tên địch khẳng định nói thêm một câu.

Trong đầu Chu Ân Lai lập tức lóe lên hình ảnh hai khuôn mặt quen thuộc từng gặp ở nhà hàng sau khi lên thuyền ở Thượng Hải, giọng Thiên Tân, là thương nhân. Rất có thể là người quen biết ông từ phong trào Ngũ Tứ ở Thiên Tân năm đó... Thế nhưng, gần 10 năm đã trôi qua. Chu Ân Lai vuốt chòm râu mọc đầy cằm, mỉm cười lắc đầu: “Không hiểu ý các anh lắm. Tôi họ Vương, người Hoài An, các anh có căn cứ gì mà nói tôi là Chu, Chu Ân Lai?”

Quan thẩm vấn há hốc miệng, không trả lời được. Hắn ngồi xuống lại, kéo sổ ghi chép lại, đem những lời đã hỏi hỏi lại một lượt nữa.

Chu Ân Lai đối đáp trôi chảy, khớp hoàn toàn không sai một chữ so với bản ghi chép. Trí nhớ phi thường của ông quả thực vượt xa những gì người thường có thể tưởng tượng.

Thế là, tên địch cuối cùng cũng dịu thái độ xuống: “Xin lỗi, hiểu lầm rồi. Thưa tiên sinh, ông có thể đi rồi.”

Nhưng Chu Ân Lai lại không vội rời đi. Ông đang hoạt động dưới thế lực của người Nhật, bước ra khỏi sở cảnh sát thì dễ, nhưng muốn bị mời quay lại thì cũng rất dễ dàng.

“Ấy chà, chậm mất gần hai tiếng rồi.” Chu Ân Lai nhìn đồng hồ, nghiêm túc đề nghị: “Thưa ngài, tôi lại phải phiền các anh một chuyến nữa, giúp tôi mua hai vé tàu hỏa đi Trường Xương vào buổi chiều.”

Kẻ địch lại nhìn nhau ngơ ngác, cuối cùng gật đầu: “Được.”

“Làm phiền các anh rồi.” Chu Ân Lai đưa tiền qua, “Tôi đợi vé ở khách sạn.”

Đến lúc này, Chu Ân Lai mới thong thả bước ra khỏi sở cảnh sát. Trở về khách sạn, ông vẫn điềm tĩnh thản nhiên như vậy, uống nước nghỉ ngơi, chỉ là khi uống nước thì dặn dò một câu nhỏ giọng: “Tiêu hủy chứng cứ liên lạc đi.”

Đặng Dĩnh Siêu đi vệ sinh với vẻ mặt như không có chuyện gì xảy ra. Rất nhanh sau đó, trong nhà vệ sinh vang lên tiếng xả nước bồn cầu.

Cứ như vậy, Chu Ân Lai và Đặng Dĩnh Siêu cầm tấm vé tàu hỏa do sở cảnh sát mua hộ, thong thả rời khỏi Đại Liên... Quá trình gặp hiểm nguy rồi thoát nạn ở Đại Liên này, các tạp chí như 《Ngoài tám giờ》 từng đăng bài viết. Chị Đại Đặng từng nói, “có sự sai lệch lớn so với thực tế”. Chu Ân Lai từng kể chuyện này ở Bắc Đới Hà, chị Đại Đặng cũng từng kể cho chúng tôi nghe. Bà nói: “Tôi là một trong hai người thân mắt trải nghiệm sự kiện năm đó, Ân Lai cũng kể chi tiết cho tôi nghe về tình hình anh đấu trí với kẻ địch trong sở cảnh sát.”