[QUYỂN II]
Telemachus phàn nàn trong vô vọng, liền mượn một con tàu, bí mật lên đường đến Pylos vào ban đêm. Và cách chàng được đón tiếp ở đó.
Ngay khi Rạng Đông vừa hé lộ những ngón tay hồng thắm, người con trai quý giá của Odysseus liền chăn chiếu dậy, mặc y phục, khoác thanh gươm sắc bén lên vai, buộc đôi σανđan đẹp đẽ vào đôi chân mịn màng, rồi bước ra khỏi phòng với phong thái tựa một vị thần. Chàng lập tức truyền cho các sứ giả có giọng nói trong trẻo triệu tập những tráng sĩ Achaeans tóc dài đến buổi họp hội đồng. Các sứ giả liền hô hào, và người Achaeans nhanh chóng tề tựu. Khi mọi người đã đông đủ, chàng tiến về phía hội đồng, tay cầm ngọn giáo bằng đồng — chàng không đi một mình, mà có hai chú chó săn nhanh nhẹn đi cùng. Khi ấy, Athene ban cho chàng một vẻ đẹp kỳ diệu khiến tất cả mọi người có mặt đều kinh ngạc ngước nhìn. Chàng ngồi vào chiếc ghế của cha mình, và các bô lão nhường chỗ cho chàng.
Bấy giờ, lãnh chúa Aegyptus cất lời trước tiên; cụ đã còng lưng vì tuổi tác và am tường vô số chuyện đời sở dĩ cụ lên tiếng là vì người con trai yêu quý của cụ, dũng sĩ Antiphus, đã theo những con tàu khoét rỗng đến thành Ilios đất rợn ngợp ngựa chiến; nhưng tên Cyclops độc ác đã ăn thịt anh trong hang đá sâu thẳm của hắn, coi anh như bữa ăn cuối cùng. Aegyptus còn ba người con nữa, một người hùa theo nhóm cầu hôn tên là Eurynomus, còn hai người vẫn làm lộng trên đồng áng của cha; dầu vậy, cụ vẫn không nguôi nhớ thương người con ấy, ngày đêm sầu muộn khóc than. Vì thế, vừa khóc thương con, cụ vừa cất lời cất tiếng trước đông đảo mọi người:
“Hỡi những người Ithaca, hãy lắng nghe lời ta nói. Kể từ ngày vị anh hùng Odysseus rời đi trên những con tàu khoét rỗng, hội đồng của chúng ta chưa từng họp lại lần nào. Và giờ đây, ai là kẻ muốn triệu tập chúng ta thế này? Chuyện gì bức bách đến mức này đã xảy ra, cho dù là với lớp trẻ hay các bô lão? Phải chăng người ấy nghe được tin tức gì về đoàn quân đang trở về, nên muốn báo cho chúng ta hay vì chính mình là người đầu tiên biết chuyện, hay người ấy muốn trình bày một vấn đề chung nào đó của xứ sở? Ta nghĩ đây là một người ngay thẳng — chúc ngài gặp nhiều may mắn! Nguyện xin thần Zeus ban cho ngài những điều tốt lành đền đáp, đúng như ước nguyện trong lòng!”
Nghe vậy, người con trai yêu quý của Odysseus rất đỗi vui mừng trước lời điềm lành ấy; chàng không ngồi lại lâu hơn nữa, mà nóng lòng muốn cất lời, liền đứng dậy giữa hội đồng; và sứ giả Peisenor, người am tường những lời khuyên sáng suốt, liền trao chiếc gậy quyền vào tay chàng. Chàng cất tiếng, hướng về phía cụ già trước tiên:
“Thưa cụ, người triệu tập dân chúng không ở đâu xa, và chẳng mấy chốc cụ sẽ rõ, chính là con đây: bởi nỗi buồn đau đã trút trọn lên đầu con. Con nào có nghe được tin tức gì về đoàn quân đang trở về để có thể tường thuật lại cho quý vị, vì con nào phải người hay biết đầu tiên; con cũng chẳng bàn chuyện gì khác về lợi ích chung của xứ sở, mà chỉ nói về nỗi niềm riêng của nhà mình, vì tai họa đã giáng xuống gia đình con, một nỗi đau kép. Trước hết, con đã mất đi người cha cao quý, người từng là vua trị vì quý vị ở chốn này, hiền từ như một người cha; và giờ đây lại thêm một tai họa lớn lao hơn nữa, chắc chắn sẽ sớm tàn phá khốc liệt toàn bộ gia đình con và thiêu rụi mọi sinh kế của con. Mẹ con đang bị một lũ cầu hôn quấy nhiễu trái với ý nguyện của Người, đó là con trai của những gia đình quyền quý nhất chốn này. Chúng quá hèn nhát không dám đến nhà cha của mẹ là Icarius, để chính ông có thể định sính lễ cho con gái mình và gả nàng cho bất cứ ai ông ưng thuận, tức là người được lòng ông. Ngược lại, ngày này qua ngày khác, chúng cứ kéo đến nhà chúng ta, sát sinh bò, cừu, dê béo, mở tiệc yến linh đình, uống rượu ngon vô độ, và thế là của cải lớn lao của chúng ta cứ thế tiêu tan, bởi chẳng còn ai sống sót như Odysseus để gìn giữ ngôi nhà khỏi cảnh lụi tàn. Phần con, con chẳng hề mạnh mẽ như Người để tự bảo vệ sản cơ của mình; quả thật cho đến cuối đời con vẫn chỉ là kẻ yếu ớt và chẳng tài cán gì trong binh nghiệp. Thật lòng con sẽ tự vệ nếu có đủ sức mạnh; bởi những chuyện vượt quá sức chịu đựng đã xảy ra, và nhà cửa của con nay bị tàn phá trơ trẽn chẳng còn chút phép tắc nào. Xin quý vị hãy động lòng trắc ẩn, nghĩ đến những láng giềng xung quanh, và kính sợ cơn thịnh nộ của các vị thần, kẻo lỡ ra các ngài nổi giận mà giáng họa xuống đầu quý vị vì những hành động sai quấy ấy. Con xin quý vị vì thần Zeus trên đỉnh Olympus và vì nữ thần Themis — đấng triệu tập và giải tán các hội đồng — hãy dừng tay, hỡi những người bạn, và để mặc con chìm đắm trong nỗi đau đớn cay đắng này; — trừ khi chính người cha nhân ái Odysseus của con từng gây tổn hại cho những chiến binh Achaeans mang giáp ống chân đẹp đẻ, nên để trả thù, quý vị nay mới quay sang hùn hạ với kẻ xấu để hành hạ con. Thà rằng chính quý vị nuốt trọn tài sản và bầy gia súc của con còn hơn. Nếu chính quý vị tàn phá chúng, chẳng mấy chốc sẽ có sự đền bù, bởi chúng ta sẽ đi khắp chốn kêu oan, đòi lại của cải cho đến khi được hoàn trả đủ đầy. Nhưng giờ đây, những đớn đau mà quý vị chất chứa trong lòng con là thứ không gì cứu vãn nổi.”
[4] X. B. xxi. 131. Về cách dùng ngôi thứ nhất số nhiều tựa như thể số nhiều hoàng gia, xem B. xvi. 44, Il. vii. 190.
[5] Hoặc: kẻo các vị thần bắt đầu giáng những việc làm sai quấy của quý vị lên chính đầu quý vị trong cơn thịnh nộ.
Nói rồi, trong cơn phẫn nộ, chàng ném mạnh chiếc gậy xuống đất và oà khóc nức nở; lòng trắc ẩn dâng lên trong lòng muôn dân. Bấy giờ, tất cả mọi người đều lặng thớ mờ, chẳng ai nhẫn tâm thốt ra lời cay đắng nào đáp lại Telemachus, ngoại trừ một mình Antinous đứng lên đáp rằng:
“Telemachus, kẻ hay chữ chảnh chọe và không biết kiềm chế cơn giận, sao ngươi lại thốt ra những lời này để hạ nhục chúng ta và trút mọi điều sỉ nhục lên đầu tụi ta? Xin thưa, lỗi lầm này không phải do những kẻ cầu hôn Achaeans gây ra, mà là ở chính mẹ ngươi, bởi bà ta là người mưu mô xảo quyệt nhất. Tính đến nay đã là năm thứ ba, và năm thứ tư cũng sắp trôi qua, kể từ khi bà ta bắt đầu lừa gạt tâm can của những người Achaeans. Bà ta gieo hy vọng cho tất cả, hứa hẹn với từng người, gửi gắm những lời nhắn nhủ, nhưng lòng dạ lại hướng về chuyện khác. Và trong tâm can, bà ta đã bày ra cỗ mưu kế này: bà dựng lên giữa sảnh đường một tấm vải dệt lớn, sợi mịn và rất rộng, rồi ngày ngày ngồi dệt, đoạn cất lời trước chúng ta rằng:
“‘Hỡi những thanh niên quyền quý đang cầu hôn ta, nay vị anh hùng Odysseus đã qua đời, xin hãy kiên nhẫn chờ đợi dẫu các ngươi có sốt ruột thúc đẩy cuộc hôn nhân này đến đâu, cho đến khi ta dệt xong tấm áo choàng. Ta không muốn những sợi chỉ này đứt đi uổng phí, đây là chiếc khăn liệm cho tráng sĩ Laertes, chờ đến ngày định mệnh tàn khốc quật ngã ông, đưa ông vào cõi chết nằm dài. Làm thế để không một người phụ nữ Achaeans nào trong xứ này chê trách ta, điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu một người từng có cơ ngơi đồ sộ mà khi nằm xuống lại không có lấy một tấm vải liệm.’”
“Bà ta nói thế, và những trái tim kiêu hãnh của chúng ta đã xiêu lòng. Thế là ban ngày bà dệt tấm vải lớn ấy, còn ban đêm thì tháo ra dưới ánh napas được đặt sẵn bên cạnh. Cứ thế suốt ba năm trời, bà ta dùng mưu mẹo che đậy và lừa gạt tâm can người Achaeans; nhưng khi năm thứ tư tới và các mùa lặp lại, cuối cùng một tì nữ hay biết mọi chuyện đã tiết lộ, và chúng ta bắt quả tang bà đang tháo tung tấm vải lộng lẫy ấy ra. Cực chẳng đã, bà ta đành phải dệt xong nó. Còn ngươi, đám cầu hôn xin đáp lại để ngươi, và tất cả người Achaeans, thấu hiểu tâm can: Hãy đuổi mẹ ngươi đi, bắt bà kết hôn với bất cứ ai cha bà chỉ định và là người vừa lòng bà. Nhưng nếu bà cứ tiếp tục làm khó dễ những người con của Achaeans lâu dài, mãi chìm đắm trong những điều mà thần Athene ban cho vượt hơn mọi phụ nữ — ấy là sự khéo léo trong mọi nữ công gia chánh, trí tuệ mưu lược và những ngón hiểm hóc — thì tùy ý! Những mưu kế như của bà ta, từ xưa đến nay chúng ta chưa từng nghe nói có người phụ nữ nào thời cổ đại biết tới, kể cả những phu nhân Achaeans tóc đẹp thuở trước như Tyro, Alcmene, và Mycene đội vương miện rực rỡ. Không một ai trong tâm trí sánh được với Penelope, dẫu rằng trong chuyện này tâm tư của bà không được khải hoàn cho lắm. Bất chấp ý bà, đám cầu hôn vẫn sẽ ngấu nghiến của cải và tài sản của ngươi, chừng nào bà còn giữ vững quyết định mà các vị thần đặt vào lòng bà: bà mang về cho mình tiếng thơm lừng lẫy, nhưng để lại cho ngươi nỗi tiếc nuối vì gia tài tiêu tán. Còn chúng ta, chúng ta sẽ không về nhà mình cũng chẳng đi đâu khác, cho đến khi bà chịu kết hôn với bất kỳ người nào trong số những người Achaeans mà bà chọn.”
Bấy giờ, nhà thông thái Telemachus đáp lời hắn rằng: “Antinous, ta không đời nào có thể xua đuổi người mẹ đã sinh ra ta, nuôi nấng ta khỏi nhà chống lại ý nguyện của Người; trong khi cha ta thì đang phiêu bạt ở một phương trời nào đó, chẳng biết còn sống hay đã chết. Hơn nữa, việc đền bù hậu hHĩnh cho Icarius là điều rất khó khăn cho ta, nếu tự ý đuổi mẹ đi. Bởi ta sẽ phải chịu tai ương từ tay ông, tức là cha của mẹ, và một vị thần nào đó sẽ giáng thêm giông bão cho ta, vì khi rời khỏi nhà, mẹ ta sẽ cất lời nguyền rủa các nữ thần Báo Thù đáng sợ, và ta sẽ hứng chịu sự khiển trách từ người đời; chắc chắn ta sẽ chẳng bao giờ thốt ra lời ấy. Nay, nếu chính lòng dạ các ngươi cảm thấy phẫn nộ, hãy cút khỏi sảnh đường của ta, tự lo những bữa tiệc khác, ăn tiêu tài sản của chính các ngươi và luân phiên kéo nhau từ nhà này sang nhà khác. Nhưng nếu các ngươi thấy việc tus tàn tài sản của một người mà không phải đền bù là điều hợp lý và tốt đẹp hơn, thì cứ việc tus phá thỏa thích; và ta sẽ kêu cầu các vị thần hằng sống hằng thiêng, mong rằng thần Zeus sẽ rủ lòng ban ơn để có ngày đền bù xứng đáng: khi ấy các ngươi sẽ phải diệt vong ngay trong sảnh đường này mà không tài nào chuộc nổi.”
Telemachus vừa dứt lời thì để đáp lại lời khẩn cầu của chàng, thần Zeus vang tiếng từ chốn xa xôi liền thả hai chú đại bang tung cánh bay từ trên cao, từ tận đỉnh núi. Một lát sau, chúng bay nhanh tựa những trận gió lốc, song song chao liệng, đôi cánh oằn xuống vì sức rướn. Nhưng khi đến giữa hội đồng, chốn đông đúc nhộn nhịp tiếng người, chúng liền quay vòng, đập mạnh đôi cánh khỏe mạnh, cúi xuống nhìn chằm chằm vào đầu tất cả mọi người với ánh mắt đầy sát khí. Rồi bằng đôi móng vuốt, chúng xé rách má và cổ của nhau không thương tiếc, đoạn vút bay về phía bên phải, lướt qua những xóm làng và thành phố của người dân. Thấy vậy, mọi người vô cùng kinh ngạc trước loài chim và thầm suy ngẫm trong lòng về những điềm báo sắp xảy ra. Lại có cụ già, lãnh chúa Halitherses con trai của Mastor cất lời giữa họ, bởi cụ vượt trội hơn những người đồng trang lứa về khả năng thấu hiểu loài chim và tiên tri định mệnh. Cụ rộng lượng cất lời cất tiếng trước mọi người:
“Hỡi những người Ithaca, hãy lắng nghe lời ta nói: và đặc biệt là đám cầu hôn, ta xin loan báo điều này, bởi một tai họa lớn lao đang cuồn cuộn giáng xuống đầu họ. Chẳng bao lâu nữa Odysseus sẽ trở về bên những người thân hữu, phải, ngay lúc này đây, rất có thể chàng đã ở gần, gieo mầm chết chóc và định mệnh cho từng kẻ một; chàng sẽ là cơn ác mộng cho rất nhiều người khác trong số chúng ta đang sống tại vùng đất Ithaca quang đãng này. Nhưng trước khi điều đó xảy ra, chúng ta hãy bàn tính cách làm sao chặn đứng sự quấy phá của chúng; ừ thì hãy để chúng tự dừng tay, vì đó là con đường tốt nhất cho chúng, rồi mọi người sẽ sớm thấy. Ta tiên tri không phải dựa trên những điều chưa được kiểm chứng, mà bằng sự hiểu biết chắc chắn; quả thật, ta nói rằng mọi thứ nay đã ứng nghiệm với chàng, đúng như những gì ta từng tiên tri vào lúc người Argives lên đường sang Ilios và có vị thông thái Odysseus đi cùng. Ta từng nói rằng sau bao đớn đau quằn quại, mất đi toàn bộ tùy tùng, lủi thủi một mình chẳng ai hay biết, đúng vào năm thứ hai mươi, chàng sẽ trở về nhà. Và kìa, tất cả những điều ấy nay đã ứng nghiệm.”
Eurymachus, con trai của Polybus, bèn đáp lời cụ: “Thôi đi cụ già, hãy cút về nhà mà tiên tri cho lũ con của cụ đi, kẻo sau này chúng lại gặp tai họa: còn ở đây, ta mới là nhà tiên tri tài giỏi hơn cụ rất nhiều. Dẫu sao thì dưới ánh mặt trời có vô vàn loài chim bay lượn tứ phía, nhưng đâu phải con nào cũng mang điềm báo định mệnh. Còn về phần Odysseus, hắn đã bỏ mạng ở một nơi xa xôi, ước gì cụ cũng cùng chung số phận bị tước đoạt mạng sống như hắn: thì giờ đây cụ đã chẳng lải nhải bao nhiêu lời tiên tri đến thế, cũng chẳng xúi giục Telemachus đang nổi giận đùng đùng nhằm mong kiếm chút quà cáp cho nhà mình nếu lỡ chàng bố thí cho thứ gì. Nhưng giờ đây ta sẽ nói thẳng, và lời ta chắc chắn sẽ thành hiện thực. Nếu cụ — kẻ thông thuộc bao điển tích xưa cũ — dùng lời lẽ phỉnh phờ một thanh niên trẻ tuổi, khơi dậy cơn phẫn nộ trong lòng cậu ta, trước hết đó sẽ là nỗi buồn lớn cho cậu ta — dẫu cậu chẳng thể trông cậy vào sự giúp đỡ nào từ những kẻ đang lắng nghe này; — còn về phần cụ, hỡi cụ già, chúng ta sẽ phạt một khoản tiền để cụ phải nộp trong nỗi ấm ức xót xa, và đau đớn ê chề sẽ là phần của cụ. Và bản thân ta cũng xin gửi một lời khuyên đến Telemachus trước mặt tất cả quý vị. Hãy bảo mẹ cậu ta quay về nhà cha mình; rồi họ hàng bên ngoại sẽ chuẩn bị tiệc cưới, sắp sửa sính lễ thật hậu hĩnh, tất cả những gì xứng đáng trao đi cùng một người con gái quý giá. Bởi trước lúc đó, ta tin chắc rằng tụi này, những người con của Achaeans, sẽ không ngừng việc cầu hôn thô lỗ, vì dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, chúng ta chẳng sợ bất kỳ ai, không, kể cả Telemachus dẫu hắn có lắm điều đi nữa, cũng chẳng màng tới những lời tiên tri vớ vẩn mà cụ già kia cứ lải nhải vô nghĩa để rồi càng bị căm ghét thêm. Của cải của cậu ta cũng sẽ bị ngấu nghiến thảm thương, chẳng bao giờ được đền bù, chừng nào bà ấy còn cố tình lảng tránh chuyện hôn sự với người Achaeans; trong khi chúng ta, cứ ngóng chờ từng ngày, ganh đua nhau từng chút vì phần thưởng hoàn mỹ là nàng, chẳng màng đến những người phụ nữ khác mà mỗi người chúng ta đáng lẽ nên kết duyên.”
Bấy giờ nhà thông thái Telemachus đáp lời hắn rằng: “Hỡi Eurymachus và những bậc quý tộc cầu hôn khác, ta không xin xỏ gì thêm về chuyện này cũng chẳng thèm nhắc đến nữa, bởi các vị thần và toàn thể người Achaeans giờ đây đều đã thấu tỏ. Nhưng thôi, hãy cho ta một con tàu chớp nhoáng cùng hai mươi người chèo, những kẻ sẽ giúp ta hoàn thành chuyến hải trình đi về. Ta sẽ đến Sparta và miền đất cát trắng Pylos để dò la tin tức về chuyến trở về của người cha đã lâu vắng bóng, biết đâu có ai đó kể cho ta nghe điều gì, hoặc ta được nghe tiếng vang từ thần Zeus — đấng chuyên mang tin tức đến cho loài người. Nếu ta nghe tin về sự sống và cuộc hành trình trở về của cha, quả thực ta có thể chịu đựng thêm một năm hao mòn nữa; nhưng nếu nghe tin Người đã chết và không còn nữa, ta sẽ quay về xứ sở thân yêu, vun đắp mộ phần cho Người, cử hành thật nhiều nghi lễ tang ma như đạo lý, rồi gas mẹ ta cho một người chồng.”
Dứt lời, chàng ngồi xuống; bấy giờ ở giữa hội liền đứng lên Mentor, người bạn tri kỷ của tráng sĩ Odysseus. Chính là người được Odysseus giao phó toàn bộ gia đình trước lúc lên đường xuống hạm đội, căn dặn mọi người phải tuân lệnh cụ già và cụ phải giữ gìn mọi thứ an toàn. Với tấm lòng thành kính, cụ cất lời cất tiếng trước đông đảo mọi người:
“Hỡi những người Ithaca, hãy lắng nghe lời ta nói. Từ nay về sau, đừng mong có vị vua mang vương trượng nào lại nhân từ hiền hậu bằng cả trái tim, hay có tâm nguyện hành xử công minh nữa, mà hãy để họ luôn là những kẻ tàn nhẫn và làm điều bất nghĩa: vì kìa, trong số dân chúng do vị lãnh chúa ấy cai trị và từng hiền từ như cha, chẳng còn ai nhớ đến vị thần Odysseus nữa. Dẫu sao, ta không hề bất mãn với đám quý tộc cầu hôn về những hành động bạo ngược xuất phát từ tâm can tà tâm của chúng. Bởi chúng đang đánh cược tính mạng khi ngang nhiên tàn phá gia cơ của Odysseus, và đinh ninh rằng chàng sẽ chẳng bao giờ trở về nữa. Nhưng quả thật ta vô cùng phẫn nộ trước phần đông dân chúng còn lại, khi thấy tất cả các ngươi cứ ngồi đó câm nín, không dám thốt lời quở trách hay trừng trị lũ cầu hôn, trong khi các ngươi thì đông đảo mà chúng lại thưa thớt biết bao.”
Leocritus, con trai của Euenor, bến đáp lời cụ rằng: “Hỡi Mentor u mê lú lẫn với bộ óc bay bổng, ngươi vừa thốt ra điều gì thế, khi xúi giục mọi người đứng lên trừng phạt chúng ta? Thưa rằng, thật khó lòng tranh cãi vì một bữa tiệc, lại thêm đối đầu với những kẻ đông hơn các ngươi. Dẫu chính Odysseus của vùng Ithaca có trở về và sốt sắng muốn đuổi cổ đám quý tộc cầu hôn đang mở tiệc khắp nhà hắn ra khỏi sảnh đường, thì vợ hắn cũng chẳng đời nào vui mừng trước sự trở về ấy, dù bà hằng mong mỏi; — trái lại, ngay tại đó hắn sẽ chuốc lấy cái chết thảm khốc nếu dám đơn thương độc mã đấu lại những kẻ đông hơn mình; thế nên lời ngươi nói chẳng hề đúng đắn. Còn về phần dân chúng, thôi nào, hãy tản ra mạnh ai nấy về miền đất của mình, còn Mentor và Halitherses sẽ giúp chuyến hải trình của y, vì họ vốn là những người bạn lâu năm của gia đình này. Dù vậy, ta nghĩ rằng cậu ta sẽ còn ngâm tôm dài cổ ở Ithaca để dò la tin tức chứ chẳng đời nào thực hiện nổi chuyến đi này.”
Nói rồi, họ vội vã giải tán hội đồng. Thế là ai nấy tản về nhà nấy, còn đám cầu hôn thì kéo nhau đến dinh thự của vị thần Odysseus.
Bấy giờ, Telemachus rảo bước ra tận bờ biển vắng, khỏa tay dòng nước biển xám ngắt, và cầu khẩn nữ thần Athene rằng: “Xin lắng nghe con, hỡi đấng từng ngự giá đến nhà con ngày hôm qua và truyền lệnh cho con vượt biển mù sương trên một con tàu, để dò la tin tức về cuộc trở về của người cha đã vắng bóng lâu ngày: thế nhưng toàn bộ dự định này lại bị người Achaeans trì hoãn, mà tệ nhất là lũ cầu hôn kiêu ngạo tột cùng.”
Chàng vừa cầu nguyện xong thì Athene liền hiện ra trong hình dạng của Mentor, từ giọng nói cho đến vóc dáng, nàng cất tiếng gọi chàng bằng những lời lẽ tựa cánh chim bay:
“Telemachus, từ nay về sau ngươi sẽ chẳng còn là kẻ hèn nhát hay u mê nữa, nếu thực sự trong huyết quản ngươi chảy dòng máu của cha và mang một phần tinh thần của Người; thuở trước người xưa vốn là kẻ nói được làm được. Và nếu đúng thế, chuyến đi của ngươi sẽ chẳng hoài công hay vô nghĩa. Nhưng nếu ngươi không phải là giọt máu chính tông của Người và của Penelope, thì ta chẳng còn hy vọng ngươi sẽ hoàn thành tâm nguyện. Thật vậy, mấy ai con cái giống được cha; kìa, phần đông đều kém cỏi, chỉ lác đác vài người vượt hơn bậc sinh thành. Nhưng vì từ nay ngươi sẽ chẳng phải kẻ hèn nhát hay u mê, trí tuệ của Odysseus cũng chưa từng mai một hoàn toàn trong ngươi, nên hy vọng hoàn thành công việc này là rất lớn. Thế nên từ nay đừng bận tâm đến mưu mô hay ý đồ của lũ cầu hôn ngu ngốc, bởi chúng chẳng hề khôn ngoan hay công chính chút nào: chúng cũng chẳng hay biết gì về cái chết và định mệnh đen tối đang kề cận, rằng tất cả chúng sẽ diệt vong trong một ngày. Nhưng chuyến hải trình mà lòng ngươi hằng mong mỏi sẽ sớm được thực hiện — bởi ta là người bạn chí cốt của cha ngươi, ta sẽ sắm cho ngươi một con tàu lướt nhanh và chính ta sẽ làm bạn đồng hành cùng ngươi. Nhưng giờ hãy quay về nhà, giao du với đám cầu hôn, chuẩn bị lương thực, cất giữ mọi thứ vào vòm tàu, đựng rượu vào chum và bột đại mạch — tinh túy của con người — vào những chiếc túi da khâu kỹ; còn ta sẽ nhanh chóng đi khắp chốn tụ tập một đội thủy thủ tự nguyện. Ở vùng Ithaca bốn bề nước bao quanh có vô vàn tàu thuyền, cũ lẫn mới; ta sẽ chọn ra chiếc tốt nhất cho ngươi, rồi chúng ta sẽ nhanh chóng trang hoàng và hạ thủy ra vùng biển khơi rộng lớn.”
Athene, con gái thần Zeus, vừa dứt lời thì Telemachus liền hành động ngay chẳng chần chừ, sau khi nghe giọng nói của nữ thần. Chàng quay gót bước về nhà, lòng nặng trĩu âu lo, và ở đó chàng bắt gặp những kẻ cầu hôn cao ngạo trong sảnh đường đang làm thịt dê và thui heo ở khoảng sân trong. Antinous cười lớn sảng khoái, tiến thẳng đến chỗ Telemachus, nắm lấy tay chàng, cất tiếng chào hỏi:
“Telemachus, kẻ hay chữ chảnh chọe và không biết kiềm chế cơn giận, mong rằng từ nay trong lòng ngươi sẽ chẳng còn lời ác ý hay việc làm quấy quá nào nữa, mà hãy để tụi ta thấy ngươi ăn uống vui vẻ như thuở nào. Người Achaeans sẽ chuẩn bị chu toàn mọi thứ không thiếu thứ gì cho ngươi, một con tàu cùng các tay chèo được tuyển chọn, để ngươi có thể mau chóng đến vùng Pylos tươi đẹp, dò la tin tức về người cha cao quý.”
Bấy giờ nhà thông thái Telemachus đáp lời hắn rằng: “Antinous, giữa đám đông kiêu ngạo của các ngươi, ta chẳng tài nào bình yên thưởng thức bữa tiệc hay vui vẻ với một tâm hồn tĩnh lặng được. Chuyện các ngươi tàn phá biết bao của ngon vật lạ do ta sắm sửa từ thời thơ ấu có là gì hỡi đám cầu hôn? Nhưng nay khi ta đã trưởng thành, lắng nghe những lời kể từ người khác và tinh thần ngày một sục sôi, ta sẽ tìm cách trút những tai ương lên đầu các ngươi, bất cứ cách nào có thể, dù là sang Pylos cầu viện hay ở lại chốn này. Quả thật ta sẽ đi, và chuyến đi ấy sẽ chẳng hoài công; ta đi với tư cách hành khách trên con tàu của người khác, vì ta chẳng có nổi một chiếc tàu hay tay chèo của riêng mình; đó là điều mà sự khôn ngoan của các ngươi cho là tốt nhất.”
Chàng nói đoạn rụt phắt tay mình khỏi bàn tay của Antinous, thật nhẹ nhàng, trong khi lũ cầu hôn vẫn đang bận rộn chè chén khắp dinh thự; chúng chế nhạo chàng, buông lời mỉa mai cay độc, và một tên thanh niên kiêu ngạo nào đó liền cất lời:
“Quả thật Telemachus đang mưu tính chuyện tiêu diệt chúng ta. Hắn sẽ mang viện binh từ vùng đất cát trắng Pylos về, hoặc thậm chí từ Sparta, vì hắn quyết tâm tiêu diệt chúng ta đến thế cơ mà. Hoặc không thì hắn sẽ đến Ephyra, một vùng đất màu mỡ, để kiếm thuốc độc thả xuống vạc rượu nhằm tống khứ tất cả chúng ta.”
Và một tên thanh niên kiêu ngạo khác lại bồi thêm: “Biết đâu khi đi trên con tàu khoét rỗng ấy, chính hắn lại bỏ mạng lang thang xa cách người thân, y hệt như Odysseus? Lúc đó chúng ta lại càng thêm bận rộn, vì khi ấy phải chia chác toàn bộ tài sản của hắn, hơn nữa còn phải giao dinh thự lại cho mẹ hắn toàn quyền cai quản cùng kẻ nào lấy được bà.”
Bọn chúng cứ thế bàn tán; còn Telemachus thì rảo bước xuống căn phòng kho báu ngầm có mái vòm của cha mình, một căn phòng rộng rãi, nơi vàng và đồng chất đống, hòm xiểng chứa đầy y phục, cùng vô số dầu ô-liu thơm ngát. Nơi ấy xếp những thùng rượu ngọt ngào lâu năm, chứa đầy thứ nước nguyên chất của thần linh, được xếp ngay ngắn dọc theo bức tường, sẵn sàng chờ ngày Odysseus trở về, dẫu phải trải qua bao vất vả đớn đau. Những cánh cửa khít khao, cửa hai cánh đều được khép kín, ngày đêm có một nhũ mẫu canh giữ bên trong, người thấu triệt mọi điều khôn ngoan — Eurycleia, con gái của Ops con trai của Peisenor. Telemachus bèn gọi bà vào phòng và cất tiếng bảo:
“Mẹ ơi, hãy chiết ra những chum rượu ngọt ngào cho con, loại ngon thứ nhì chỉ sau chum mà mẹ luôn giữ bên mình để tưởng nhớ người bất hạnh ấy — Odysseus, dòng dõi thần Zeus — nhỡ khi Người tìm đường tránh được cái chết và định mệnh để trở về từ chốn nào con chẳng rõ. Hãy đong đầy mười hai chum, đậy kín nắp từng chum, và múc bột đại mạch đổ vào những chiếc túi da khâu kỹ, chuẩn bị chừng hai mươi vạ hạt đại mạch giã nhỏ. Đừng để ai hay biết chuyện này! Hãy gom góp tất cả những thứ đó lại; vì vào buổi tối, lúc mẹ con đã lên lầu cao và chìm vào giấc ngủ, con sẽ mang chúng theo. Kìa, con sẽ đi Sparta và vùng cát trắng Pylos để dò la tin tức về cuộc trở về của người cha thân yêu, biết đâu con sẽ nghe được điều gì.”
Chàng vừa dứt lời thì người nhũ mẫu hiền hậu Eurycleia liền cất tiếng khóc lóc thảm thiết, vừa than thở vừa thốt lên những lời tựa cánh chim bay: “Ôi, cớ sao con yêu lại nảy sinh ý nghĩ ấy trong đầu? Con là đứa con trai độc tôn vô cùng quý báu, sao có thể bôn ba qua những vùng đất rộng lớn kia chứ? Còn về phần Người, Odysseus dòng dõi thần Zeus đã bỏ mạng ở xứ người xa lạ rồi. Và lũ người kia, ngay khi con vừa chân ướt chân ráo đi khỏi, sẽ bày mưu tính kế hãm hại con bằng thủ đoạn để con phải bỏ mạng, rồi chúng sẽ chia chác toàn bộ tài sản này của con. Thôi, hãy ở lại đây, an phận trên sản cơ của mình; con chẳng cần phải chịu đựng cay đắng và lang thang trên biển cả vô tận làm gì.”
Bấy giờ nhà thông thái Telemachus đáp lời bà rằng: “Nhũ mẫu hãy yên tâm, vì quả thực dự định này của con không phải không có sự nhúng tay của một vị thần. Nhưng hãy thề đi, tuyệt đối không hé lộ nửa lời với mẹ con, ít nhất là cho đến khi mười một hoặc mười hai ngày trôi qua kể từ nay, hoặc cho đến khi tự Người phát hiện con vắng nhà và nghe tin con đã đi, để Người không phải làm hằn khuôn mặt xinh đẹp vì những giọt nước mắt.”
Chính miệng bà lão đã thề một lời thề độc trước các vị thần là sẽ không hé lộ điều này. Ngay sau khi thề thốt và hoàn tất lời thề, bà lập tức chiết rượu vào các chum, trút bột đại mạch vào những chiếc túi da khâu kỹ, còn Telemachus thì quay về nhà giao du với đám cầu hôn.
Bấy giờ nữ thần Athene mắt xám chuyển hướng suy nghĩ sang chuyện khác. Trong hình dạng của Telemachus, nàng đi khắp thành phố, đến bên từng người một để cất lời căn dặn, bảo họ tụ tập lúc chập tối cạnh con tàu lướt nhanh. Thêm vào đó, nàng ngỏ lời xin một con tàu nhanh từ Noëmon — người con trai danh tiếng của Phronius — và hắn vui vẻ hứa biếc ngay.
Mặt trời lặn xuống và mọi ngả đường chìm vào bóng tối. Cuối cùng, nàng kéo con tàu lướt nhanh xuống biển và chất đầy lên đó mọi thứ ngư cụ trang thiết bị mà tàu thuyền thường mang theo. Nàng neo đậu nó ở tận cùng bến cảng, đoàn tùy tùng ưu tú tề tựu đông đủ, và nữ thần cất tiếng khích lệ tất cả mọi người.
Bấy giờ nữ thần Athene mắt xám lại chuyển hướng suy nghĩ. Nàng rảo bước đến dinh thự của vị thần Odysseus; tới nơi, nàng trút giấc ngủ say lên đám cầu hôn khiến chúng lneb bét trong men rượu, đánh rơi cả chén bát khỏi tay. Rồi chúng vùng dậy rời khỏi sảnh đường để về ngủ khắp thành phố, chẳng ngồi lại lâu thêm chút nào nữa vì cơn buồn ngủ đang rũ xuống đôi mi. Bấy giờ Athene mắt xám cất tiếng gọi Telemachus rời khỏi sảnh đường lộng lẫy, hóa thân thành Mentor từ vóc dáng cho đến giọng nói:
“Telemachus, những bạn đồng hành mang giáp ống chân đẹp đẽ của ngươi đã ngồi vào vị trí chèo rồi, họ đang mong chờ lệnh xuất phát của ngươi đấy. Nào, chúng ta đi thôi, kẻo để họ phải chờ lâu trên đường.”
Nói đoạn, Pallas Athene nhanh chóng dẫn đường, và chàng sát cánh bước theo dấu chân nữ thần. Khi họ xuống đến bờ biển và con tàu, họ bắt gặp những tráng sĩ tóc dài của đoàn tùy tùng đang đứng trên bờ; vị vương tử quyền uy Telemachus liền cất lời trước họ:
“Lại đây các bạn, hãy mang lương thực lên tàu, vì mọi thứ đã được tập hợp đủ trong phòng, và mẹ tôi hoàn toàn không hay biết gì, chẳng một tì nữ nào trong nhà hay biết cả; chỉ có duy nhất một người phụ nữ nghe thấy lời tôi.”
Chàng vừa nói vừa dẫn đầu, và họ cùng đi theo chàng. Thế là họ mang tất cả cất vào khoang tàu lướt sóng theo đúng lời của người con trai yêu quý của Odysseus. Kế đó, Telemachus bước lên tàu, Athene đi trước mở đường, và kìa, nàng ngồi xuống phần đuôi tàu, ngay cạnh nàng là Telemachus. Mọi người cởi dây thừng, tự mình bước lên tàu và ngồi vào các hàng ghế chèo. Athene mắt xám bèn ban cho họ một ngọn gió thuận buồm, một cơn gió Tây mát rượi, hát vang trên vùng biển tối màu rượu.
