Đừng hỏi ta

về tương lai

Leuconoe -

đó là điều bí mật. (I, 11)

Có thời gian để sinh ra, có thời gian để chết, có thời gian để khóc than, có thời gian để nhảy múa, có thời gian để tàn diệt, có thời gian để chữa lành. Có thời gian để phá hủy và có thời gian để xây dựng. Cho đến bây giờ, chúng ta vẫn đang phá hủy thời gian. Đây sẽ là lúc để xây dựng lại thời gian mà ta vẫn thể nghiệm: ta đi tìm nguồn gốc của thời gian, để biết được thời gian đến từ đâu.

Nếu trong động lực học cơ bản của thế giới, mọi biến số đều tương đương, thì thứ mà nhân loại gọi đây “thời gian” là cái gì? Thứ mà đồng hồ của ta đo đây, là cái gì? Thứ đang miệt mài chạy về phía trước, không bao giờ quay lại đây, là cái gì - và tại sao? Nó có thể không phải là một phần cố kết cơ bản của thế giới này, nhưng nó là cái gì?

Có vô vàn thứ vốn chẳng nằm trong những ngôn từ sơ cấp của thế giới này, mà chỉ đơn thuần “thứ sinh” bằng cách nào đó. Chẳng hạn:

● Một con mèo vốn không phải là một thành phần cố kết cơ bản của vũ trụ. Nó là cái gì đó phức tạp, thứ sinh và sinh sôi ở khắp nơi trên hành tinh của chúng ta.

● Một lũ trẻ trên bãi cỏ đột nhiên muốn chơi bóng. Chúng tạo thành những đội hình. Đây là cách mà ta vẫn làm: hai đứa trẻ lanh lợi nhất sẽ thay nhau chọn từng người về đội của mình, ai là người chọn trước sẽ được quyết định bằng cách tung một đồng xu. Sau thủ tục này, ta có hai đội hình. Những đội hình này ở đâu trước khi chúng được chọn? Không ở đâu cả. Chúng thứ sinh ra từ quá trình chọn.

● “Cao” và “thấp” bắt nguồn từ đâu - những từ ngữ vốn quen thuộc với ta nhưng lại chẳng nằm trong các phương trình cơ bản của thế giới? Chúng bắt nguồn từ Trái đất vốn gần gũi và lúc nào cũng hút lấy chúng ta. “Cao” và “thấp” thứ sinh trong những bối cảnh nhất định của vũ trụ, khi ở lân cận một khối lượng lớn.

● Ở trên đỉnh núi, ta thấy một thung lũng phủ mờ bởi biển mây trắng xóa. Một bề mặt tinh khôi không tì vết. Ta bắt đầu đi xuống. Không khí đậm dần hơi nước, không còn trong trẻo; bầu trời cũng không còn trong xanh. Ta rơi vào giữa làn sương mù. Bề mặt rõ ràng ấy đã đi đâu mất rồi? Nó đã tan biến. Nó biến mất dần dần; chẳng có bề mặt nào phân cách đám sương với bầu không khí loãng nhạt của cao nguyên. Nó chỉ là ảo giác chăng? Không, nó là hình ảnh khi nhìn từ xa. Nghĩ về nó, ta nhận ra điều này đúng với mọi loại mặt phân cách. Mặt bàn cẩm thạch cứng rắn này sẽ biến thành một đám sương mù khi ta có thể thu mình bé lại len lỏi vào giữa các nguyên tử. Vạn vật thành ra mơ hồ mờ nhạt khi ta nhìn vào sâu hơn. Đâu là biên giới của núi và đâu là nơi bắt đầu của đồng bằng? Thảo nguyên dừng lại ở đâu và ở đâu sa mạc bắt đầu? Ta cắt thế giới liền lạc này thành từng mảnh lớn. Ta nghĩ về nó với những khái niệm chỉ có ý nghĩa với ta, chỉ thứ sinh ở một thang độ lớn nhất định.

● Ta thấy bầu trời hằng ngày vẫn quay quanh ta, nhưng ta mới chính là người đang quay. Cái vĩ cảnh thường nhật về một vũ trụ đang quay là một “ảo giác”? Không, nó là hiện thực. Nhưng nó không chỉ liên quan đến vũ trụ. Nó liên quan đến mối quan hệ của ta với Mặt trời và các vì sao. Chúng ta hiểu được nó khi chúng ta đặt câu hỏi về cách thức mà ta chuyển động. Vận động của vũ trụ thứ sinh từ mối quan hệ giữa vũ trụ và chúng ta.

Trong những ví dụ trên đây, có cái gì đó thực - một con mèo, một đội bóng, cao và thấp, bề mặt các đám mây, sự luân chuyển của vũ trụ - thứ sinh ra từ một thế giới mà ở mức độ sơ giản hơn vốn không có mèo, không có những đội bóng, không cao thấp, không bề mặt những đám mây và không có một vũ trụ đang quay vòng... Thời gian cũng hình thành từ một thế giới không có thời gian theo một cách nào đó tương tự.

Quá trình xây dựng thời gian bắt đầu từ đây, với hai chương ngắn - chương này và chương sau - súc tích và chi tiết. Nếu cảm thấy khó hiểu, bạn có thể bỏ qua và đọc tiếp Chương 11. Từ đây, từng bước, ta sẽ tiến đến những thứ gần với con người hơn.