Ta có
vò rượu cũ trong nhà
đã trải chín mùa nho
Và trong vườn, Phyllis,
cây nguyệt quế để kết vòng,
và thường xuân chằng chịt...
Ta mời người đến
ngày giữa tháng Tư
vui tiệc với ta
trong ngày lễ hội. (IV, 11)
Khung cảnh kỳ lạ của vật lý học tương đối tính mà tôi đã mô tả sẽ còn trở nên kỳ lạ hơn khi ta xét đến cơ học lượng tử: tính chất hạt của không gian và của thời gian.
Ngành học nghiên cứu những vấn đề này được gọi là “hấp dẫn lượng tử”, là lĩnh vực nghiên cứu của tôi. Cho đến bây giờ vẫn chưa cồ một lý thuyết hấp dẫn lượng tử nào có được bằng chứng từ thực nghiệm, hay được chấp nhận rộng rãi trong giới các nhà khoa học. Tôi đã dành hầu hết cuộc đời khoa học của mình cho việc đóng góp xây dựng một lời giải khả dĩ cho vấn đề này: hấp dẫn lượng tử vòng, hay thuyết vòng. Chẳng phải ai cũng cược rằng đây sẽ là lời giải đúng. Chẳng hạn bạn bè tôi làm việc với lý thuyết dây đang theo đuổi một con đường khác, và cuộc chiến khẳng định ai đúng ai sai hãy còn đang dữ dội. Nhưng đây là điều tốt - khoa học phát triển cũng là nhờ vào những tranh luận dữ dội như vậy: sớm hay muộn, mọi sự sẽ rõ ràng, và có lẽ điều đó cũng không còn xa nữa.
Tuy nhiên, về bản chất thời gian, nhiều sự khác biệt đã biến mất trong những năm gần đây, và rất nhiều các kết luận đã trở nên rõ ràng với hầu hết chúng tôi. Đây là một trong những điều đã được làm rõ: cái khung cấu trúc còn lại của thời gian của lý thuyết tương đối tổng quát như được minh họa trong chương trước cũng sẽ biến mất khi ta tính đến lý thuyết lượng tử.
Thời gian phổ quát đã bị phá vỡ thành muôn ngàn những thời gian riêng, nhưng khi ta xét đến các lượng tử, ta sẽ phải chấp nhận ý niệm rằng mỗi thời gian riêng này, đến lượt nó, cũng “dao động”, bị phân tán như tan vào một đám mây - và chỉ có thể nhận một vài giá trị này, chứ không nhận các giá trị khác... Những giá trị đó sẽ chẳng thể làm thành một tờ không thời gian liền lạc như phác họa ở chương trước.
Ba phát kiến cơ bản mà cơ học lượng tử đã chỉ ra là: tính hạt, tính bất định và tính tương đối của các biến số vật lý. Mỗi phát kiến đó phá hủy thêm một chút những gì còn lại trong ý niệm của chúng ta về thời gian. Ta hãy xem xét từng phát kiến một.
