[Vào cửa SURFACE và ĐẦY TỚ]

SURFACE. Ông Stanley! Cớ sao ngươi lại nghĩ ta sẽ tiếp ông ta chứ?—chắc chắn ngươi thừa biết ông ta đến để xin xỏ điều gì rồi!

ĐẦY TỚ. Thưa ngài—lẽ ra tôi đã không cho ông ấy vào, ngặt nỗi ông Rowley đã cùng đến tận cửa.

SURFACE. Xí!—Đồ đần, lại đi tưởng rằng lúc này ta đang có tâm trạng để tiếp đón mấy kẻ họ hàng nghèo khó ư!—Thôi, sao ngươi còn chưa mời người ta lên đây?

ĐẦY TỚ. Tôi lên ngay đây, thưa ngài—À mà thưa ngài—việc Sir Peter phát hiện ra phu nhân đâu phải lỗi tại tôi——

SURFACE. Xéo đi, đồ ngốc!

[ĐẦY TỚ đi ra.]

Chắc quái quỷ nào từng chơi khăm một kẻ mưu mô như ta một vố đau đến thế—danh tiếng của ta với Sir Peter!—hy vọng của ta với Maria!—tiêu tan trong chớp mắt!—Ta đang có cái tâm trạng tuyệt vời làm sao để lắng nghe nỗi thống khổ của người khác đây!—Đến một chút tình cảm bác ái dành cho Stanley ta cũng chẳng thể ban phát nổi—Hừm! Kia rồi—Ông ta tới kìa, đi cùng với Rowley—Ta PHẢI cố trấn tĩnh lại, dẫu sao cũng phải bày ra một bộ mặt từ thiện mới được.

[Đi ra.]

[Vào cửa SIR OLIVER và ROWLEY]

SIR OLIVER. Gì thế! Hắn tránh mặt chúng ta à? Vừa rồi chính là hắn chứ nhỉ?

ROWLEY. Đúng là hắn rồi thưa ngài—nhưng tôi e ngài đến có hơi đột ngột—thần kinh hắn vốn yếu kém, việc giáp mặt một người họ hàng nghèo khó có lẽ là quá sức chịu đựng đối với hắn—lẽ ra tôi nên vào trước để dọn đường cho ngài.

SIR OLIVER. Mặc thây thần kinh của hắn chứ—thế mà đây lại là kẻ được Sir Peter ca tụng là một người có tư tưởng hào hiệp bậc nhất đấy!

ROWLEY. Còn về tư tưởng của hắn ư—thú thật tôi không dám bàn tới, bởi vì công bằng mà nói, hắn có vẻ sở hữu lượng lòng bác ái trên lý thuyết chẳng kém gì bất kỳ tư gia nào trong vương quốc—dù rằng hắn hiếm khi nào hoang phí đến mức đem ra thực hành ngoài đời——

SIR OLIVER. Thế mà chắc hắn lúc nào cũng sẵn một tràng những lời lẽ từ thiện trên chót lưỡi chóp đầu ấy nhỉ!

ROWLEY. Hoặc đúng hơn là ở ngay đầu lưỡi ấy, thưa Sir Oliver; vì tôi tin chẳng có châm ngôn nào được hắn tôn sùng hơn câu 'Í kỷ thì mới có phần.'

SIR OLIVER. Và tôi đoán lòng bác ái của hắn mang cái thứ tính cách gia đình đến mức chẳng bao giờ chịu bước chân ra khỏi cửa.

ROWLEY. Tôi e là ngài sẽ thấy đúng như vậy—nhưng hắn đang tới kìa—tôi không thể để lộ việc mình đang ngắt lời ngài được—và ngài biết đấy, ngay khi ngài vừa bước ra—tôi sẽ vào để báo tin—về sự xuất hiện của thân phận thật sự từ ngài.

SIR OLIVER. Phải—rồi lát nữa cậu sẽ gặp tôi ở nhà Sir Peter——

ROWLEY. Không chần chừ một phút nào.

[Đi ra.]

SIR OLIVER. Hừm—xem ra nét mặt xởi lởi của hắn đã tố cáo rằng hắn đã trù tính sẵn việc từ chối rồi đây.

[Vào cửa SURFACE]

SURFACE. Thưa ngài—tôi xin vạn lần tạ lỗi vì đã để ngài phải chờ một lát—chắc ngài đây là... ông Stanley——

SIR OLIVER. Xin vâng.

SURFACE. Thưa ngài—xin ngài hãy rủ lòng từ bi ngồi xuống đây—tôi khoản khoản xin ngài đấy.

SIR OLIVER. Ôi thưa ngài, không cần khách khí thế đâu—quá sức lịch sự rồi đấy!

SURFACE. Tôi không có vinh hạnh được quen biết ông, ông Stanley—nhưng tôi vô cùng vui mừng khi thấy ông trông vẫn tráng kiện thế này—hình như ông có họ hàng gần với thân mẫu tôi thì phải, thưa ông Stanley——

SIR OLIVER. Thưa vâng—gần đến mức mà tôi sợ cảnh nghèo túng hiện tại của mình sẽ làm hoen ố thanh danh những người con giàu có của cụ—nông nỗi ấy nếu không vì đường cùng thì tôi đã chẳng dám mạo muội đến làm phiền ngài.

SURFACE. Ôi thưa ngài—chẳng có gì phải bận tâm xin lỗi cả—kẻ đang gặp cơn hoạn nạn dẫu là người xa lạ đi nữa thì cũng có quyền nhận là họ hàng với người giàu có—tôi chỉ ước gì mình thuộc tầng lớp đó, và có đủ khả năng để dâng hiến cho ông dẫu chỉ là một sự giúp đỡ nhỏ nhoi.

SIR OLIVER. Giá mà chú của ngài, tức Sir Oliver có ở đây—thì tôi đã có được một người bạn rồi——

SURFACE. Tôi ước ngài ấy có ở đây bằng cả trái tim mình—tin tôi đi thưa ngài, ông ấy sẽ không để ngài phải chịu thiệt thòi trong việc bầu bạn đâu.

SIR OLIVER. Tôi chẳng cần điều đó—chính những nỗi khốn cùng của tôi sẽ là lời giới thiệu tốt nhất rồi.—chỉ là tôi tưởng tượng rằng—lòng hào phóng của ông ấy đã trao cho ngài đặc ân làm đại lý phân phát lòng từ thiện của mình.

SURFACE. Thưa ngài quý mến—ông đã hiểu lầm một cách tai hại rồi đấy—Sir Oliver quả là một người đáng kính, một người đáng kính—một người tử tế đáng trọn vẹn—nhưng ngài Stanley ạ, thói hà tiện lại là tật xấu của tuổi già—tôi xin nói thật với ông trong lòng thế này: những gì ông ấy làm cho tôi chẳng qua chỉ là—số không tròn trĩnh; dẫu thiên hạ ngoài kia có lầm tưởng khác đi chăng nữa thì phần tôi, chưa bao giờ tôi chọn cách đính chính cái điều tiếng ấy cả.

SIR OLIVER. Gì chứ!—ông ta chưa từng chuyển cho—cậu—thứ vàng thỏi, tiền rupi, hay đồng pagoda nào ư!

SURFACE. Ồ lạy Chúa—làm gì có chuyện đó—không, không—chỉ là dăm ba món quà vặt thỉnh thoảng gửi về—đồ sứ, khăn choàng, trà Congo, chim uyên ương, và pháo hoa Ấn Độ—chẳng hơn là mấy đâu, tin tôi đi.

SIR OLIVER. Thật là biết ơn sâu sắc cho khoản tiền mười hai ngàn bảng!—Chim uyên ương với cả pháo hoa Ấn Độ cơ đấy.

SURFACE. Thế rồi thưa ngài—tôi chắc ngài cũng đã từng nghe qua về thói hoang đàng của em trai tôi—thưa ngài—rất ít người có thể tin nổi những gì tôi đã làm cho kẻ lầm đường lạc lối ấy.

SIR OLIVER. Riêng tôi thì dứt khoát không tin rồi đấy!

SURFACE. Những khoản tiền tôi đã cho nó vay! quả thực—tôi đã quá ư là lầm lẫn—đó chỉ là một sự yếu lòng đáng yêu mà thôi! tuy nhiên tôi không có ý định biện hộ cho nó—và giờ đây tôi càng thấy hành động ấy tội lỗi gấp bội—khi nó đã tước đi của tôi khả năng được phụng sự ÔNG, thưa ông Stanley, đúng như mong muốn từ đáy lòng mình——

SIR OLIVER. Kẻ giả hình! Thế thưa ngài—ngài không thể giúp tôi được sao?

SURFACE. Lúc này tôi vô cùng đau đớn khi phải nói rằng mình không thể—nhưng hễ khi nào có được khả năng, ông cứ tin chắc sẽ nhận được tin từ tôi.

SIR OLIVER. Tôi vô cùng tiếc nuối——

SURFACE. Tin tôi đi, nỗi lòng của tôi còn đau đớn hơn nhiều—phải chạnh lòng thương xót mà không có nổi một chút khả năng cứu giúp thì còn cay đắng hơn cả việc đi xin xỏ mà bị từ chối——

SIR OLIVER. Thưa ngài tử tế—tôi xin cúi đầu tuân lệnh vị tôi tớ khiêm nhường này.

SURFACE. Sự ra đi của ngài khiến tôi vô cùng xúc động, ông Stanley—William—chuẩn bị ra mở cửa đi——

SIR OLIVER. Ôi dào, thưa ngài, xin đừng câu nệ——

SURFACE. Kính chúc ngài vạn phúc——

SIR OLIVER. Kính chào ngài trăm họ——

SURFACE. Ngài cứ yên tâm chờ tin tức từ tôi hễ khi nào tôi có thể giúp ích được gì——

SIR OLIVER. Thưa ngài ngọt ngào—ngài tốt quá mức rồi đấy——

SURFACE. Trong lúc này tôi xin chúc ngài luôn dồi dào sức khỏe và tinh thần phấn chấn——

SIR OLIVER. Tôi mãi mãi là kẻ bề dưới vô cùng biết ơn và trung thành của ngài——

SURFACE. Thưa ngài—tôi cũng xin thành thật đáp lại——

SIR OLIVER. Charles!—cậu chính là người thừa kế của ta.

[Đi ra.]

SURFACE, nói một mình. Chà!—Đây chính là một mặt trái tồi tệ của một danh tiếng tốt đẹp—nó thu hút những lời cầu cứu từ những kẻ bất hạnh, và người ta cần phải có một thứ sự khôn khéo không hề nhỏ để giành lấy tiếng tăm bác ái mà chẳng phải tốn kém một xu. Quặng bạc của lòng bác ái nguyên chất là một thứ đắt đỏ trong danh mục những phẩm chất tốt đẹp của một người; trong khi cái thứ đồ mạ kiểu Pháp đầy cảm tính mà tôi dùng để thay thế lại mang đến vẻ bề ngoài chẳng kém gì ai—mà lại chẳng mất một đồng thuế nào.

[Vào cửa ROWLEY]

ROWLEY. Thưa ông Surface—chào ngài: tôi vẫn e là mình đang quấy rầy ngài, dẫu cho công việc của tôi đòi hỏi phải được giải quyết ngay lập tức—như bức thư này sẽ cho ngài hay——

SURFACE. Lúc nào tôi cũng rất đỗi vui mừng khi được gặp ông Rowley—gì chứ—Oliver—Surface!—Chú tôi đã về đến nơi rồi sao!

ROWLEY. Đúng vậy thật đấy—chúng tôi vừa mới chia tay nhau xong—ngài vẫn hoàn toàn khỏe mạnh—sau một chuyến hải trình thuận buồm xuôi gió—và đang nóng lòng muốn được ôm chầm lấy người cháu trai quý hóa của mình.

SURFACE. Tôi ngạc nhiên quá đỗi!—William! hãy giữ ông Stanley lại ngay, nếu ông ấy chưa đi khỏi——

ROWLEY. Ồ—tôi e là ông ấy đi khuất tầm với mất rồi.

SURFACE. Sao lúc nãy hai người bước vào cùng nhau mà ông không cho tôi hay chuyện này cơ chứ.

ROWLEY. Tôi tưởng ngài đang bận—công chuyện riêng—nhưng tôi phải đi ngay đây để thông báo cho em trai ngài, và hẹn nó đến đây để diện kiến người chú. Nó sẽ có mặt ở chỗ ngài trong vòng một khắc nữa thôi——

SURFACE. Ông ấy bảo thế à. Thưa—tôi mừng đến phát cuồng lên trước sự trở về này của ngài ấy—nhưng quả thật chẳng có chuyện gì xui xẻo tột cùng hơn thế này nữa!

ROWLEY. Ngài sẽ phải ngây ngất khi thấy trông ngài ấy khỏe mạnh nhường nào đấy.

SURFACE. Ồ—tôi mừng khôn tả khi nghe điều đó—chỉ là đúng vào cái lúc này cơ chứ——

ROWLEY. Tôi sẽ nói cho ngài ấy biết ngài đang mong ngài ấy đến mòn mỏi nhường nào——

SURFACE. Cứ thế—cứ thế đi—xin ông—gửi đến ngài tất cả lòng tôn kính và sự hiếu thảo của tôi, quả thực, tôi không sao diễn tả nổi những cảm xúc trong lòng khi nghĩ đến cảnh được gặp lại người!—chắc chắn việc ngài về đúng vào lúc này là một sự trớ trêu tàn nhẫn nhất của vận mệnh——

[Cùng đi ra.]