Bài thơ
Nơi
an nghỉ của Thi nhân nằm khuất nơi góc nghĩa trang giáo xứ. Chúng tôi đứng ngắm với bao nỗi u hoài cùng những dòng suy tưởng xót xa, miệng nhắc lại cho nhau nghe chính những vần thơ của người:
'Liệu có chăng kẻ phán đoán sáng suốt, v.v.'
Trích nhật ký người bạn đồng hành của tôi.
—W. W. 1827.
C
Một trong những bài thuộc chùm "Thơ về Cảm xúc và Suy tưởng" trong các ấn bản năm 1815 và 1820.—B.T.
văn bản
dị bản
chú thích
số dòng
Giữa bạt ngàn bia tháp với bình tro
Ta tìm mộ Burns mệnh bạc thuở nào;
Hỡi con của Thi hào, lòng ta còn tiếc xót
Với nỗi đau chân thành khôn xiết;
Và ắt còn sầu bi hơn nữa, nếu dạ chẳng bồi hồi
Run rẩy hướng về các bạn!
Dưới bóng nhập nhoạng của điều thiện và cái ác
Giờ các bạn đang gắng sức leo dốc đường đời,
Và đòi hỏi phải tỏ rõ một sức bền cùng tài khéo
Vượt trên mức tầm thường;
Nếu các bạn muốn trao cho ý chí hướng thiện
Quyền năng dẫn lối danh chính ngôn thuận.
Dẫu Tạo hóa có ban cho các bạn gân cốt dẻo dai
Để chịu đựng thói buông thả ít hại thân hơn, hãy coi chừng!
Song nếu các bạn mang trí tuệ mẫn tiệp của Thi nhân,
Cũng như người biết khuấy động
Những giờ vui tao ngộ—thì càng cần cẩn trọng
Gấp muôn phần hơn thế;
Bởi những bậc đàng hoàng sẽ lấy làm hoan hỉ
Châm chước cho lầm lỗi của các bạn vì nể bóng người cha,
Họ sẽ tán tụng các bạn,—còn quân phóng đãng lẫn kẻ ngu si
Sẽ bám ghì gót bước;
Và chúng sẽ biến chính danh tiếng của Cha các bạn
Thành một cạm bẫy khôn lường.
Hãy lánh xa những chốn thị phi náo động,
Hòa tiếng cùng ca đoàn chốn thảo am
Đang thánh hóa ngọn lửa mái tranh nghèo
Bằng nghi lễ xứng bày kính ngưỡng;
Nơi ấy hãy tìm kiếm thiên tài của Phụ thân,
Cúi chào linh hồn người bất tử;
Hay nơi "đỉnh đồi trơ trọi và thung sâu",
Người từng cất lời thơ nguyện dâng cùng Trời đất;
Hay từng gạt giọt mồ hôi đọng vầng trán thanh cao
Thấm đẫm nỗi nhọc nhằn lao động,
Trong khi thợ gặt đua tài, hay lưỡi cày bận rộn
Lật tung từng thớ đất phì nhiêu;
Phán đoán của người với ánh rạng nhân từ
Sẽ soi đường, trí tưởng tượng người sẽ sưởi ấm lối bạn đi;
Nhưng chớ bao giờ trao trọn niềm tin
Cho khúc ca đầy mê hoặc;
Cũng đừng ngỡ rằng "thứ ánh sáng đưa ta lầm đường lạc lối,
Lại là ánh rạng đến từ Trời cao."
Chớ để chút tham vọng thấp hèn giam cầm tâm can;
Hãy giữ lòng độc lập, bao dung và quả cảm;
Cha các bạn từng nêu tấm gương sáng tỏ như thế,
Và hãy tôn kính gương người;
Nhưng hãy lấy nấm mồ người làm lời răn dạy tỉnh thức,
Biết nghĩ suy, và biết kính sợ!
Ghi chú
Mục lục 1803
Mục lục chính
1
2
3
D
E
F
5
10
15
20
25
30
35
40
45
Dị bản 1:
1827
Giờ các bạn đang gắng sức leo dốc đường đời!
Ấy là buổi chập choạng của điều thiện và cái ác,
1807
quay lại
Dị bản 2:
1840
Dẫu thân thể có cường tráng để chịu đựng
Thói buông thả ít hại thân hơn, hãy coi chừng!
Song nếu các bạn mang trí tuệ của Cha mình,
Thì khi ấy, ắt hẳn khi ấy,
Hỡi các con trai của Burns! một sự cẩn trọng trông chừng
1807
... cẩn trọng gấp muôn phần
1827
Văn bản năm 1827 hoàn toàn giống với bản năm 1840 ở các phần còn lại.
quay lại
Dị bản 3:
1840
Bởi những bậc đàng hoàng sẽ lấy làm hoan hỉ
Dành cho các bạn ân huệ vì nể người cha,
Họ sẽ tán tụng các bạn; còn Kẻ ngu si lẫn Quân phóng đãng
1807
Vì cớ người Thi nhân mà họ hằng yêu dấu,
Ngay cả những bậc đàng hoàng cũng sẽ lấy làm hoan hỉ
Tán tụng các bạn; ...
1820
Ngay cả những Bậc đàng hoàng cũng sẽ lấy làm hoan hỉ
Châm chước cho lầm lỗi của các bạn vì nể người cha,
Họ sẽ tán tụng các bạn,— ...
1827
quay lại
Chú thích A:
Trong ấn bản năm 1807, bài thơ này mang nhan đề Lời nhắn gửi các con trai của Burns sau khi viếng Mộ Cha họ (14 tháng Tám, 1803). Nhan đề sau đó có đôi chút thay đổi.—B.T.
quay lại dấu chú thích
Chú thích B:
Dorothy Wordsworth đã viết trong tập Ký ức về chuyến đi này, dưới mục ghi ngày 18 tháng Tám, 1803,
"William mãi lâu sau mới viết nên Lời nhắn gửi sau đây gửi tới những người con trai của người thi sĩ bạc mệnh."
B.T.
quay lại
Chú thích C:
Lời chú giải này xuất hiện trong mọi ấn bản của tập Thơ từ năm 1827 đến năm 1850. Đoạn văn được trích (nhưng không hoàn toàn nguyên văn) từ cuốn Ký ức về chuyến du ngoạn Scotland xuất bản năm 1875.—B.T.
quay lại
Chú thích D:
Trích từ Thư gửi James Smith của Burns, dòng 53.—B.T.
quay lại
Chú thích E:
Trích từ thi phẩm Thị kiến của Burns, Khúc ca thứ hai.—B.T.
quay lại
Chú thích F:
Trong ấn bản năm 1807, bài thơ khởi đầu bằng khổ thơ nay là khổ thứ hai, và chỉ bao gồm bốn khổ, cụ thể là các khổ ii., iii., iv. và viii. Các khổ i., v., vi. và vii. được bổ sung vào năm 1827. Khổ iii. từng bị lược bỏ vào năm 1820 nhưng đã được khôi phục vào năm 1827.—B.T.
quay lại
Ghi chú:
Trong tập Ký ức về chuyến đi này của Dorothy Wordsworth, ta tìm thấy ghi chép dưới ngày 18 tháng Tám, 1803:
"Nấm mồ người con trai của Burns mà chúng tôi vừa nhìn thấy bên cạnh nấm mồ Cha mình, cùng đôi mẩu chuyện nghe được ở Dumfries về những hiểm nguy rình rập những người con còn sống của ông, đã phủ lên lòng chúng tôi một mối u hoài đầy xót xa, dường như có mối liên hệ mật thiết nào đó với chính bản thân chúng tôi."
"Di hài của Burns không được để yên lâu tại chốn này. Để phù hợp với đồ án xây dựng một lăng mộ có phần phô trương hơn, hài cốt của ông đã được cải táng sang một vị trí rộng rãi hơn trong cùng nghĩa trang giáo xứ ấy vào ngày 5 tháng Bảy năm 1815."—(Allan Cunningham.)
Bài thơ Ellen Irwin; hay, Những sườn đồi Kirtle, là tác phẩm tiếp theo trong loạt "Kỷ niệm về chuyến du ngoạn Scotland, 1803" này. Dẫu vậy, thi phẩm đã được in trước đó (tr. 124), đúng theo trình tự biên niên, trong số các bài thơ thuộc về năm 1800.—B.T.
Mục lục 1803
Mục lục chính
