Đối với Leo, dường như Luther đã đáp lại sự đe dọa của Prieras bằng cách tăng thêm nhiệt độ. Rõ ràng sự đe dọa quá yếu; giáo hoàng đã khoan dung. Đã tới lúc phải chứng tỏ sức mạnh thật sự và kết thúc cuộc chiến. Thế là Leo viết một sắc lệnh đe dọa rút phép thông công Luther. Ông cũng cử những chức sắc tòa thánh tới Đức để thương thảo việc bắt giữ vị linh mục. Tuy nhiên, những chức sắc này đã quay về với những tin tức chấn động làm đổi thay mọi sự: trong vài năm ngắn ngủi từ ngày công bố Chín mươi lăm luận điểm, Martin Luther, một linh mục Đức vô danh, theo cách nào đó đã trở thành một nhân vật gây xúc động, nổi tiếng và được công chúng mến yêu trên khắp đất nước. Đi tới đâu, các chức sắc của giáo hoàng cũng bị vặn hỏi, thậm chí còn bị đe dọa ném đá. Cửa sổ các tiệm buôn trong hầu hết các thị trấn Đức đều có ảnh của Luther với một vòng hào quang trên đầu. “Chín phần mười dân Đức hét to ‘Luther muôn năm’”, một viên chức sắc báo lại với giáo hoàng “và một phần mười còn lại hét “La Mã chết đi”’. Luther đã khuấy động sự oán giận và căm ghét của công chúng Đức đối với tòa thánh. Và danh tiếng của ông cực kỳ hoàn hảo: ông là một tác giả bán chạy nhất, thế nhưng ông từ chối nguồn thu từ các tác phẩm, rõ ràng là đang thực hành những điều mà ông rao giảng. Tòa thánh càng tấn công, Luther càng trở nên nổi tiếng. Xử tội ông lúc này có thể tạo nên một cuộc cách mạng.

Dù sao đi nữa, năm 1521, Leo đã buộc được Luther xuất hiện trong thị trấn Worms trước Hội nghị Hoàng gia, bao gồm các ông hoàng và giới quý tộc Đức, được tổ chức bởi Hoàng đế La Mã vừa mới nhậm chức Charles V. Leo hy vọng người Đức sẽ làm thay cho ông công việc bẩn thỉu của mình, và Charles V phải tuân theo: một nhân vật chính trị, lo lắng với những cảm xúc chống đối sự độc đoán mà Luther khuấy động, ông ta muốn cuộc tranh cãi chấm dứt.

Trong Hội nghị, ông yêu cầu vị linh mục rút lại những bài giảng của mình. Nhưng như thường lệ, Luther từ chối, và với một điệu bộ đầy kịch tính, ông đã thốt lên những lời đáng ghi nhớ: “ Tôi đứng đây. Tôi không thể làm khác được, Thượng đế phù trợ cho tôi.” Vị hoàng đế không còn cách chọn lựa; ông ta xem Luther là một người dị giáo và lệnh cho ông quay về Wittenberg chờ đợi số phận của mình. Tuy nhiên, trên đường về, Luther bị bắt cóc và đưa tới lâu đài Warburg. Vụ bắt cóc đã được hoạch định và thực hiện bởi những người quý tộc ủng hộ ông; ông được an toàn. Sống trong lâu đài dưới một cái tên giả, ông có thể thoát khỏi cơn bão.

     Leo qua đời năm đó, và chỉ vài tháng sau khi ông ta chết, những ý tưởng của Luther và những cải cách mà ông cổ động đã lan khắp nước Đức như một cơn bão lửa. Năm 1526, một hội thánh Tin Lành được chính thức công nhận ở nhiều nơi khắp châu Âu. Đây là sự khai sinh của Tân giáo dòng Luther, và với nó, quyền lực to lớn khắp thế giới của Tòa thánh Công giáo, ít nhất như Leo đã kế thừa nó, đã bị phá vỡ một cách không thể chống đỡ nổi. Vị linh mục bướng bỉnh xứ Wittenberg theo cách nào đó đã thắng trong cuộc chiến.

   Diễn dịch

    Ý định ban đầu của Luther trong Chín mươi lăm Luận điểm là thảo luận một quan điểm lý thuyết: mối quan hệ, hay sự thiếu vắng nó, giữa sự tha thứ của Thượng đế và những khoản tiền xá tội của giáo hoàng. Nhưng khi ông đọc thư phúc đáp của Prieras, có điều gì đó trong ông đã đổi thay. Giáo hoàng và người của ông ta đã không tìm ra trong Kinh thánh sự biện hộ cho những khoản tiền đặc xá. Và họ còn không thể biện hộ cho nhiều thứ nữa, chẳng hạn quyền lực rút phép thông công không hạn chế của giáo hoàng. Luther đi tới chỗ tin rằng tòa thánh cần phải được cải cách một cách mạnh mẽ.

      Tuy nhiên, sự cải cách đòi hỏi phải có quyền lực chính trị. Nếu Luther chỉ công kích sự đồi bại của tòa thánh giữa đám học trò hay giữa những bạn bè trong giới linh mục, ông sẽ chẳng đi tới đâu cả. Giáo hoàng và người của ông ta đã tấn công vào cá nhân ông, đặt dấu hỏi về các động cơ của ông; giờ đây tới lượt Luther phải tấn công, dùng lửa dập tắt lửa.

       Chiến lược của Luther là tiến hành một cuộc chiến tranh nhân dân, biến mục tiêu đạo đức của ông thành một mục tiêu chính trị. Ông làm điều đó bằng cách khai thác những tiến bộ trong kỹ thuật in ấn của thế kỷ trước: bài của ông, viết với một ngôn ngữ sôi nổi, giận dữ, thu hút công chúng, đã được phát tán rộng rãi. Ông chọn những điểm tấn công đặc biệt làm cho người Đức nổi giận: nếp sống xa hoa của giáo hoàng, quyên tiền thông qua việc bán sự xá tội; việc sử dụng quyền lực tòa thánh để can thiệp vào chính trị nước Đức, vân vân. Có lẽ tàn phá hơn tất cả là Luther đã vạch trần sự đạo đức giả của tòa thánh. Thông qua những chiến thuật này, ông có thể nhen lên một cơn giận đạo đức lan nhanh như lửa, phá tan mãi mãi viễn tưởng của công chúng không chỉ đối với giáo hoàng mà với chính bản thân tòa thánh.

Luther biết rằng Leo sẽ đáp lại mình không phải với những lập luận dựa vào Kinh thánh mà với sức mạnh đàn áp, mà ông cũng biết, sẽ chỉ làm cho chính nghĩa của ông sáng chói hơn. Thế là, với ngôn ngữ và những lập luận kích động đặt nghi vấn về thẩm quyền của Leo, ông nhử giáo hoàng vào những cuộc phản công khinh suất. Luther đã sống một cuộc đời gương mẫu; nhưng ông tiến xa hơn bằng cách từ chối mọi nguồn thu nhập từ các tác phẩm của mình. Việc này được biết đến một cách rộng rãi càng cường điệu thêm đức hạnh của ông, đáp ứng với nhu cầu công chúng. Trong vài năm ngắn ngủi, Luther đã tìm được nhiều sự ủng hộ từ công chúng đến mức giáo hoàng không thể tấn công ông mà không gợi ra một cuộc cách mạng. Bằng cách sử dụng đạo đức một cách đầy ý thức, ông đã biến nó thành một chiến lược để đạt được quyền lực. Cuộc cải cách tôn giáo là một trong những chiến thắng chính trị lớn nhất trong lịch sử.