Luôn luôn có những nhóm người cụ thể chiến đấu với những nhóm người cụ thể khác dưới danh nghĩa công bằng, nhân ái, trật tự hay hòa bình. Khi bị chỉ trích vì sự vô đạo đức và sự hoài nghi, khán giả của các hiện tượng chính trị luôn có thể nhận ra trong những lời chỉ trích đó một thứ vũ khí chính trị được dùng trong trận đấu thật sự.

Carl Schmitt (1888- 1985)

CÁC YẾU TỐ CƠ BẢN

     Trong hầu hết những nền văn hóa, đạo đức – định nghĩa về tốt và xấu – khởi nguồn như là một phương cách để phân biệt một tầng lớp này với một tầng lớp khác. Ví dụ, vào thời Hy Lạp cổ đại, từ “tốt” đầu tiên gắn liền với giới quý tộc, những tầng lớp cao nhất phục vụ cho quốc gia và đã chứng tỏ sự quả cảm của họ trên chiến địa; kẻ xấu – kẻ đê tiện, tự kỷ trung tâm, và hèn nhát – nói chung là những tầng lớp thấp hơn. Theo thời gian, một hệ thống đạo đức đã tiến triển, thực hiện một chức năng tương tự nhưng phức tạp hơn nhiều: duy trì trật tự xã hội bằng cách phân biệt sự chống xã hội và “sự xấu xa” với xã hội và “sự tốt đẹp”. Các xã hội đã dùng những ý niệm về cái gì là và không phải là đạo đức để tạo nên những giá trị phục vụ tốt cho chúng. Khi những giá trị này mai một theo thời gian không còn thích hợp, đạo đức dần chuyển biến và tiến hóa.

         Tuy nhiên, có những cá thể và những nhóm sử dụng đạo đức cho một mục đích rất khác biệt – không phải để duy trì trật tự xã hội mà để tìm lợi thế trong một hoàn cảnh cạnh tranh, chẳng hạn chiến tranh, chính trị hay kinh doanh. Trong tay họ, đạo đức trở thành một vũ khí mà họ vung lên để thu hút sự chú ý tới mục tiêu của họ trong khi gây xao lãng chú ý tới hành động bỉ ổi, ít cao thượng hơn không thể tránh khỏi trong bất kỳ cuộc đấu tranh quyền lực nào. Họ có xu hướng lợi dụng sự mâu thuẫn tư tưởng mà tất cả chúng ta đều có về xung đột và quyền lực, khai thác các cảm giác về tội lỗi của chúng ta cho những mục đích của họ. Ví dụ, họ có thể tự nhận mình là những nạn nhân của sự bất công, để việc đối kháng với họ có vẻ như đồi bại hay vô cảm. Hoặc họ có thể thể hiện một sự vượt trội về đạo đức đến mức chúng ta sẽ cảm thấy xấu hổ nếu không đồng ý với họ. Họ là những bậc thầy trong việc chiếm lĩnh vùng đất cao và biến nó thành một loại sức mạnh hay lợi thế.

          Chúng ta hãy gọi các chiến lược gia này là “những chiến binh đạo đức”. Nói chung có hai dạng: vô ý thức và có ý thức. Các chiến binh đạo đức vô ý thức có xu hướng bị thôi thúc bởi những cảm giác yếu kém. Họ không giỏi mấy trong trò chơi quyền lực, thế nên họ hoạt động bằng cách khiến mọi người cảm thấy có lỗi và thấp kém về đạo đức – một cách san bằng sân chơi có tính chất vô ý thức.

            Dù yếu ớt rõ ràng, họ khá nguy hiểm ở cấp độ cá thể, vì họ có vẻ như rất chân thành và có thể có một quyền lực lớn đối với những cảm xúc của mọi người. Những chiến binh đạo đức có ý thức là những người sử dụng chiến lược một cách hiểu biết. Họ nguy hiểm nhất ở cấp độ công cộng, nơi mà họ có thể chiếm lấy vùng đất cao bằng cách lợi dụng phương tiện truyền thông. Luther là một chiến binh đạo đức có ý thức, nhưng, vì còn là một tín đồ chân chính của đạo đức mà ông rao giảng, ông sử dụng chiến lược này chỉ để giúp mình trong cuộc đấu tranh với giáo hoàng; những chiến binh đạo đức tinh quái hơn có xu hướng sử dụng nó một cách bừa bãi, điều chỉnh nó theo bất kỳ mục tiêu nào mà họ quyết định tiến tới.

Nói chung, cách chiến đấu với những chiến binh đạo đức biểu thị ở những chiến lược cụ thể đã tiến triển trong chính bản thân chiến tranh hiện đại. Sĩ quan và nhà văn Pháp André Beaufre đã phân tích việc sử dụng đạo đức như một chiến lược quân sự trong các bối cảnh của cuộc chiến tranh Pháp – Algeri vào thập niên 1950, và các cuộc chiến ở Việt Nam với đầu tiên là Pháp và sau đó là Mỹ.