Có lẽ những chiến lược gia của Al Qaeda không bao giờ dự tính hết tất cả những điều này hay thậm chí chưa hình dung tới nó, chúng ta sẽ không bao giờ biết được. Nhưng chủ nghĩa khủng bố, bởi bản chất của nó, là một cú gieo súc sắc, và kẻ khủng bố luôn hy vọng đạt tới hiệu quả tối đa. Toàn bộ ý tưởng là tạo ra càng nhiều hỗn loạn, sự phập phồng lo ngại và kinh hoàng thì càng tốt. Ở ý nghĩa này, cuộc tấn công 11/9 phải được xem là thành công, tới mức độ nó thật sự thể hiện một bước nhảy vọt về phẩm chất trong tính chất hiểm độc của chủ nghĩa khủng bố. Có thể đó không phải là sự hủy diệt vật chất như một vụ nổ bom nguyên tử hay sinh học, nhưng theo thời gian, sức mạnh âm vang của nó sẽ vượt xa bất kỳ cuộc tấn công khủng bố nào trước đó. Và sức mạnh này đã đến từ bản chất đã đổi thay của thế giới. Với sự nối kết quốc tế trong bối cảnh toàn cầu mới, dù là về thương mại, chính trị hay văn hóa, một cuộc tấn công mạnh mẽ vào một tiêu điểm đơn độc có thể tạo nên một phản ứng dây chuyền mà những kẻ khủng bố thời trước không hề tưởng tượng ra nổi. Một hệ thống thị trường liên kết quốc tế phát triển trên các biên giới và mạng lưới mở cửa sẽ trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương đối với hiệu ứng làn sóng này. Sự kinh hoàng trước kia có thể khuấy động một đám dông hay một thành phố giờ đây có thể lan rộng khắp thế giới, với sự giúp sức của phương tiện truyền thông.
Xem cuộc tấn công 11/9 là một thất bại vì nó không đạt được mục tiêu cuối cùng của Al Qaeda là đẩy Mỹ ra khỏi khu vực Trung Đông hay thúc đẩy một phong trào cách mạng toàn Hồi giáo là đã hiểu sai chiến lược của họ và phán xét họ bởi những chuẩn mực của chiến tranh truyền thống. Thường là những kẻ khủng bố có một mục tiêu lớn lao, nhưng họ biết rằng các cơ may để đạt được nó trong một đòn tấn công là hoàn toàn không đáng kể. Họ chỉ làm điều mà họ có thể để khởi động phản ứng dây chuyền của họ. Kẻ thù của họ là hiện trạng, và thành công của họ có thể đo bằng tầm ảnh hưởng của các hoạt động như đã diễn ra nhiều năm nay. Để chiến đấu với chủ nghĩa khủng bố - cổ điển hay phiên bản mới sắp xuất hiện – luôn có xu hướng là phải viện đến một giải pháp quân sự, đem bạo lực đọ cùng bạo lực, chứng tỏ cho kẻ thù thấy rằng ý chí của bạn không tan rã và bất kỳ cuộc tấn công trong tương lai nào về phần họ sẽ đưa đến một cái giá rất đắt. Vấn đề ở đây là, về bản chất, những kẻ khủng bố sẽ chẳng mất gì nhiều so với bạn. Một cuộc phản công có thể làm tổn thương họ nhưng không ngăn chặn được họ; thật ra, thâm chí nó còn khiến cho họ táo bạo hơn và giúp họ tuyển mộ thêm quân mới. Những kẻ khủng bố thường sẵn sàng bỏ ra nhiều năm để đốn ngã bạn. Tấn công họ với một đòn phản công kịch tính chỉ chứng tỏ sự nôn nóng, nhu cầu cần có những kết quả ngay lập tức, và khả năng dễ bị xâm hại bởi những phản ứng cảm xúc của bạn - tất cả đều là những dấu hiệu không phải của sức mạnh mà là của sự yếu đuối.
Vì tính chất cực kỳ không tương xứng của các lực lượng khi tham gia và chiến lược khủng bố, giải pháp quân sự thường ít có hiệu quả. Những kẻ khủng bố đều xuất hiện hư hư thực thực, trải rộng, nối kết với nhau không phải về thể chất mà bởi một ý tưởng cấp tiến và cuồng tín nào đó. Như một Napoleon nản chí anh hùng đã nói khi ông cố đấu tranh để giải quyết các nhóm dân tộc chủ nghĩa của Đức đang sử dụng các hành động khủng bố chống lại quân Pháp: “Những viên đạn đại bác không thể tiếu diệt được một giáo phái.”
Nhà văn Pháp Raymond Aron đã định nghĩa chủ nghĩa khủng bố như là một hành động bạo lực mà tác động về mặt tâm lý của nó vượt xa tác động về mặt vật chất. Tuy nhiên, tác động tâm lý này rồi lại chuyển hóa thành một cái gì đó có tính vật chất – sự kinh hoàng, hỗn loạn, sự chia rẽ chính trị - tất cả khiến cho những kẻ khủng bố có vẻ mạnh mẽ hơn là trong thực tế. Bất kỳ một chiến lược phản công hữu hiệu nào cũng phải xét đến yếu tố này. Đối với hậu quả của một đòn khủng bố, điều chủ yếu là ngăn chặn hiệu ứng làn sóng tâm lý của nó. Và nỗ lực ở đây phải được bắt đầu từ những nhà lãnh đạo của đất nước hay nhóm bị tấn công.
Năm 1944, lúc gần cuối Thế chiến II, thành phố London đã gánh chịu một chiến dịch khủng bố dữ dội từ các loại tên lửa V-1 và V-2 của Đức, một hành động tuyệt vọng mà Hitler mong rằng sẽ tạo ra sự chia rẽ nội bộ và làm tê liệt ý chí tiếp tục cuộc chiến của công chúng Anh. Trên 6.000 người bị giết chết, nhiều người hơn bị thương, và hàng triệu ngôi nhà bị hư hỏng hay phá hủy. Nhưng thay vì nhượng bộ sự chán nản và lo âu, Thủ thướng Winston Churchill biến chiến dịch ném bom thành một cơ hội để tập hợp và thống nhất nhân dân Anh. Ông soạn những bài diễn văn và đề ra những chính sách để xoa dịu sự kinh hãi và lo lắng. Thay vì lôi kéo sự chú ý tới các cuộc tấn công V-1 hay V-2, ông nhấn mạnh tới sự cần thiết giữ vững quyết tâm. Người Anh sẽ không để cho quân Đức thỏa mãn với việc nhìn thấy họ cúi đầu trước sự khủng bố.
Năm 1961, khi Tổng thống Charles de Gaulle của Pháp đối mặt với một chiến dịch khủng bố hung hăng của phe cánh tả do các lực lượng Pháp ở Algeria chống đối kế hoạch trao trả độc lập cho thuộc địa này, ông cũng đã sử dụng một chiến lược tương tự: ông xuất hiện trên truyền hình để nói rằng người Pháp không thể đầu hàng trước chiến dịch này, rằng những cái giá về nhân mạng là tương đối nhỏ so với cái mà họ vừa mới gánh chịu trong Thế chiến II, và rằng những kẻ khủng bố có số lượng ít ỏi, để đánh bại họ, quân Pháp không được sợ hãi mà phải đoàn kết lại. Trong cả hai trường hợp này, một người lãnh đạo có thể tạo ra một tầm ảnh hưởng vững vàng, một lực đối trọng để chống lại cảm giác hoang tưởng tiềm tàng của những công dân bị đe dọa và bị phương tiện truyền thông khuếch tán. Mối đe dọa là có thật, Churchill và de Gaulle thừa nhận; các biện pháp an ninh sẽ được triển khai; nhưng điều quan trọng là phải lái cảm xúc của công chúng khỏi sự sợ hãi để hướng tới một điều tích cực. Hai nhà lãnh đạo này biến các cuộc tấn công thành những tiêu điểm để tập hợp, sử dụng chúng để thống nhất một công chúng bị phân tán – một vấn đề chủ yếu, vì việc phổ biến sự có mặt của mình luôn là mục tiêu của chủ nghĩa khủng bố. Thay vì cố dựng lên một cuộc phản công kịch tính, Churchill và de Gaulle đưa công chúng vào tư duy chiến lược của họ và biến những công dân tích cực thành những thành viên trong trận chiến chống lại các lực lượng phá hoại.
| Trong khi hoạt động để ngăn chặn sự tổn hại về tâm lý từ một cuộc tấn công, nhà lãnh đạo phải làm tất cả mọi điều có thể để cản trở một cuộc công kích tiếp theo. Những kẻ khủng bố thường hành động một cách rời rạc và không theo quy luật nào, một phần vì sự không thể dự báo trước luôn đáng sợ, phần khác vì thật ra họ thường quá yếu, không đủ sức để theo đuổi một nỗ lực lâu dài. Cần phải bỏ ra thời gian để nhẫn nại nhổ sạch cội rễ của mối đe dọa khủng bố. Ở đây, tin tức tình báo chính xác, sự thâm nhập vào hàng ngũ của kẻ thù (hoạt động để tìm ra những sự bất đồng từ bên trong), và việc dần dà làm khô kiệt tiền của và các tiềm lực mà những kẻ khủng bố dựa vào có giá trị hơn nhiều so với sức mạnh quân sự. Đồng thời, điều quan trọng là phải chiếm lĩnh vùng đất cao về đạo đức. Ở đây, với tư cách là nạn nhân của sự tấn công, bạn có một lợi thế, nhưng bạn có thể đánh mất nó nếu bạn phản công một cách hiếu chiến. Vùng đất cao không phải là một điều xa hoa phù phiếm mà là một thủ đoạn chiến lược chủ yếu: công luận thế giới và những mối liên minh với các quốc gia khác sẽ cô lập những kẻ khủng bố và ngăn ngừa họ gieo rắc chia rẽ. Tất cả những điều này đòi hỏi một sự sẵn sàng tiến hành cuộc chiến tranh kéo dài nhiều năm, và phần lớn là nằm sau hậu trường. Quyết tâm nhẫn nại và không phản ứng thái quá sẽ là những chướng ngại vật đối với kẻ thù. Chính nhờ thông qua những chiến lược bình thản và có tính toán bạn mới có thể dồn họ vào chân tường. Rốt lại, trong một thế giới được kết nối một cách gần gũi và tùy thuộc vào những biên giới mở, không bao giờ có sự an toàn tuyệt đối. Vấn đề là, chúng ta sẵn sàng chung sống với mối đe dọa đến mức độ nào? Những kẻ mạnh mẽ có thể đối phó với một mức độ không an nính có thể chấp nhận được. Những cảm giác sợ hãi và cuồng loạn cho thấy mức độ thắng lợi của kẻ thù, và một nỗ lực phòng thủ thái quá cũng vậy, vì trong đó một xã hội và nền văn hóa lớn sẽ trở thành con tin của một nhóm người. Tư liệu: Không có định mệnh nào tệ hại hơn là tiếp tục nằm dưới sự bảo vệ, vì nó có nghĩa là anh luôn sợ sệt. Julius Caesar (100-44 tr. CN.) Hình ảnh: Một cơn triều cường. Một thứ gì đó đã làm náo động mặt nước ở ngoài khơi - một sự chấn động, một ngọn núi lửa, một vụ động đất. Một làn sóng cao khoảng vài inch bắt đầu gợn lên, trào dâng thành một con sóng lớn rồi tạo thành một vùng tĩnh lặng, chiều sâu của nước tạo cho nó xung lượng, cho tới khi nó ập vào bờ với một sức mạnh hủy diệt không thể nào tưởng tượng. |
HOÁN VỊ
Nghịch đảo của chủ nghĩa khủng bố là một cuộc chiến tranh trực tiếp và tương đồng lực lượng, một sự quay lại với chính khởi nguyên của việc thực hiện chiến tranh. Việc chiến đấu mặt đối mặt và trung thực - một thử nghiệm giản dị về sức mạnh chống với sức mạnh - về cơ bản là một chiến lược xưa cũ và vô dụng đối với thời hiện đại.
