Người ta còn quyết định rằng chính các tướng lĩnh cũng phải trải qua một cuộc xét xử tư pháp về hành vi của họ trong thời gian qua. Trong quá trình điều tra, Philesius và Xanthicles lần lượt bị kết án phải nộp phạt một khoản tiền là hai mươi minae, để bù đắp cho sự thiếu hụt ngân sách phát sinh trong thời gian họ chịu trách nhiệm trông coi hàng hóa của các tàu buôn. Sophaenetus bị phạt mười minae vì thực hiện không đầy đủ nhiệm vụ của một trong những sĩ quan chỉ huy được lựa chọn. Xenophon bị một số người tố cáo rằng họ đã bị ông đánh đập, và họ đã dựng lên bản cáo trạng coi đó là hành vi hành hung cá nhân có sử dụng bạo lực. Xenophon đứng dậy và yêu cầu người phát biểu đầu tiên phải nói rõ "anh đã nhận những cú đánh đó vào lúc nào và ở đâu." Người kia, khi bị thách thức như vậy, đã trả lời: "Khi chúng tôi đang chết rét và tuyết dày đặc." Xenophon nói: "Tôi xin thề, trong thời tiết như anh mô tả, khi lương thực của chúng ta đã cạn kiệt, khi rượu còn chẳng ngửi thấy mùi, khi vô số người đang gục ngã vì kiệt sức, sự đau khổ cùng cực đến mức đó, với kẻ thù bám sát ngay sau lưng; quả thực, nếu trong một thời điểm ngặt nghèo như vậy mà tôi phạm tội hành hung, thì tôi xin nhận mình là một con vật còn tồi tệ hơn cả con lừa, loài vật mà người ta nói là quá ham muốn nên chẳng bao giờ biết mệt mỏi. Tuy nhiên," ông nói tiếp, "tôi muốn anh cho chúng tôi biết điều gì đã khiến tôi đánh anh. Có phải tôi đã xin anh điều gì đó và khi anh từ chối, tôi bèn đánh anh không? Có phải là vì một khoản nợ mà tôi đòi anh trả? Hay là một cuộc cãi vã về cậu bé nào đó? Có phải lúc đó tôi đang say xỉn và cư xử như một kẻ nát rượu?" Khi người đàn ông trả lời phủ định từng câu hỏi một, Xenophon lại tra hỏi tiếp: "Anh là lính bộ binh nặng phải không?" "Không," người kia đáp. "Vậy là lính peltast à?" "Không, cũng không phải lính peltast"; nhưng anh ta đã bị những người cùng đội ra lệnh phải dắt một con la, mặc dù anh ta là một người tự do. Lúc đó Xenophon mới nhận ra anh ta và hỏi: "Anh có phải là kẻ đã cõng người ốm về nhà không?" "Đúng, chính là tôi," anh ta nói, "cũng nhờ sự sai bảo của ông đấy; và ông đã làm hỏng cả bộ đồ đạc của đồng đội tôi." "Hỏng ư!" Xenophon nói: "Không hề, tôi đã phân phát nó; người này một ít, người kia một ít để mang vác, và tôi dặn họ mang những thứ đó đến chỗ tôi an toàn; và khi nhận lại, tôi đã chuyển toàn bộ nguyên vẹn cho anh, còn anh thì đã báo cáo lại với tôi về người ốm đó. Để tôi nói cho các vị biết," ông tiếp tục, quay về phía tòa án, "tình hình thực sự là như thế nào; câu chuyện này rất đáng nghe:

Có một người bị bỏ lại phía sau vì không thể đi tiếp; tôi đã nhận ra anh chàng tội nghiệp đó là người của chúng ta, nên tôi đã buộc anh, thưa anh, phải cõng anh ta để cứu mạng anh ta. Bởi vì, nếu tôi nhớ không nhầm thì kẻ thù đang bám sát ngay sau lưng chúng ta phải không?" Người kia thừa nhận điều đó. "Vậy thì," Xenophon nói, "sau khi tôi phái anh đi trước, tôi lại đuổi kịp anh khi tôi đến chỗ đội hậu quân; anh đang đào một cái hào với ý định chôn cất người đó; tôi dừng lại và nói vài lời khen ngợi; khi chúng tôi đứng đó, người tội nghiệp cử động chân, và tất cả những người đứng xem đều kêu lên: 'Kìa, anh ta còn sống!' Câu trả lời của anh là: 'Sống hay chết thì mặc xác nó, tôi không định cõng anh ta đâu.' Thế rồi tôi đánh anh. Đúng! Anh nói đúng, vì trông rất giống như thể anh biết anh ta vẫn còn sống." "Vậy," người kia nói, "lúc tôi báo cáo với ông rằng anh ta đã chết, thì anh ta có bớt chết hơn chút nào không?" "Không," Xenophon đáp trả, "nếu lập luận như thế thì tất cả chúng ta một ngày nào đó đều sẽ chết, nhưng đó không phải là lý do khiến chúng ta phải bị chôn sống ngay từ bây giờ chứ?" Thế là có một tiếng hò reo vang lên: "Nếu Xenophon cho kẻ đó thêm vài cú đánh nữa thì có lẽ còn tốt hơn." Những người khác bây giờ được yêu cầu nêu lý do tại sao họ bị đánh trong từng trường hợp; nhưng khi họ từ chối đứng dậy, Xenophon đã tự mình trình bày thay cho họ.

"Tôi xin thú nhận, thưa các ông, rằng tôi đã đánh một số người vì họ vi phạm kỷ luật. Đó là những kẻ hoàn toàn bằng lòng với việc dựa vào chúng ta để được an toàn. Trong khi cả thế giới vẫn hành quân theo hàng lối và làm bất cứ việc chiến đấu nào cần thiết, thì họ lại thích rời khỏi hàng ngũ, chạy lên phía trước để cướp bóc và làm giàu cho bản thân bằng xương máu của chúng ta. Giờ đây, nếu hành vi này trở thành quy tắc, thì kết quả sẽ là sự sụp đổ chung. Tôi không phủ nhận việc mình đã từng đánh người này hoặc kẻ nọ, những kẻ tỏ ra hèn nhát và từ chối đứng dậy, mặc kệ bản thân rơi vào tay kẻ thù mà không chút chống cự; và vì thế tôi đã buộc họ phải hành quân tiếp. Bởi vì có lần trong thời tiết mùa đông khắc nghiệt, chính tôi cũng đã ngồi xuống một lúc lâu trong khi chờ đợi một nhóm người đang thu dọn đồ đạc, và tôi đã khám phá ra rằng thật khó để đứng dậy và duỗi chân. Sau trải nghiệm cá nhân đó, bất cứ khi nào thấy người khác ngồi ủ rũ và lười biếng, tôi đều cố gắng thúc giục họ. Chỉ riêng việc vận động và nỗ lực để tỏ ra nam tính cũng đã tạo ra hơi ấm và mồ hôi, trong khi rõ ràng là việc ngồi yên một chỗ sẽ khiến máu đông lại và các ngón chân bị hoại tử, những tai ương đã thực sự xảy đến với nhiều người trong các anh, như chính các anh cũng biết.

"Tôi có thể hình dung một trường hợp thứ ba, đó là một kẻ tụt hậu dừng lại phía sau, chỉ vì muốn nghỉ ngơi, và cản trở cả các anh ở phía trước lẫn chúng tôi ở phía sau không thể tiến bước. Nếu kẻ đó nhận một cú đấm của tôi, thì nó đã giúp anh ta tránh được một nhát giáo của kẻ thù. Thực tế là, cơ hội mà họ có được ngày hôm nay để trả thù tôi vì bất kỳ sự đối xử nào mà tôi đã trừng phạt họ một cách sai trái, chính là nhờ vào việc họ đã được cứu sống khi đó; trong khi nếu họ rơi vào tay kẻ thù, họ cứ tự hỏi xem mình có thể mong đợi nhận được sự đền đáp nào cho dù là vì những hành vi tàn bạo lớn lao đến thế nào đi chăng nữa. Lời bào chữa của tôi," ông tiếp tục, "rất đơn giản: nếu tôi trừng phạt ai đó vì lợi ích của chính họ, tôi yêu cầu được chịu những hình phạt tương tự như cách cha mẹ đối xử với con cái hoặc chủ nhân đối xử với những cậu bé phục dịch. Chẳng phải bác sĩ cũng đốt và cắt bỏ da thịt chúng ta vì lợi ích của chúng ta đó sao? Nhưng nếu các anh thực sự tin rằng những hành động này xuất phát từ sự kiêu ngạo bạo ngược, tôi xin các anh hãy quan sát rằng mặc dù ngày nay, cảm ơn Chúa! tôi khỏe mạnh hơn trước, tôi tỏ ra táo bạo hơn trước, và tôi uống nhiều rượu hơn, nhưng tôi không bao giờ đánh một ai cả; không, vì tôi thấy các anh đã đi đến vùng trời yên bể lặng. Khi cơn bão nổi lên và một con sóng lớn ập vào giữa con tàu, chỉ cần một cái lắc đầu cũng đủ làm người cảnh giới nổi giận với thủy thủ đoàn ở mũi tàu, hoặc người lái tàu nổi giận với những người ở phía đuôi tàu, vì trong tình huống ngặt nghèo như vậy, dù chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm hỏng tất cả. Nhưng tôi kêu gọi phán quyết của chính các anh, đã được ghi lại, làm bằng chứng cho thấy tôi có lý khi đánh những người này. Các vị đã đứng đó, với những thanh kiếm chứ không phải những lá phiếu trên tay, và các vị hoàn toàn có thể giúp đỡ họ nếu muốn; nhưng, nói thật lòng, các vị đã không giúp họ, cũng không cùng tôi đánh những kẻ vi phạm kỷ luật. Nói cách khác, sự thụ động của các vị đã tạo điều kiện cho bất kỳ kẻ xấu xa nào trong số họ thỏa sức bạo hành. Bởi vì nếu các anh chịu khó điều tra, các anh sẽ thấy rằng những kẻ hèn nhát nhất khi đó lại là những kẻ cầm đầu trong sự tàn bạo và hành hung ngày nay.

"Có tên Boiscus võ sĩ quyền anh, một người Thessaly, hắn đã chiến đấu ác liệt như thế nào vào lúc đó chỉ để trốn tránh việc mang khiên! Hắn mệt mỏi đến mức đó, và hôm nay tôi được nghe nói hắn đã lột sạch quần áo trên lưng của một vài công dân ở Cotyora. Nếu các anh khôn ngoan, các anh sẽ đối xử với nhân vật này theo cách trái ngược với cách người ta đối xử với loài chó. Một con chó dữ thì bị xích lại vào ban ngày và thả ra vào ban đêm, nhưng nếu các anh khôn ngoan, các anh hãy xích tên này lại vào ban đêm và chỉ thả hắn ra vào ban ngày.

"Nhưng thực sự," ông nói thêm, "tôi ngạc nhiên vì các anh nhớ rất rõ và kể lại những lúc tôi khiến ai đó thù ghét; nhưng có những dịp khác khi tôi làm nhẹ bớt gánh nặng mùa đông và bão tố cho bất kỳ ai trong các anh, hoặc đánh đuổi kẻ thù, hoặc giúp chăm sóc các anh khi ốm đau thiếu thốn, thì không một ai trong các anh nhớ đến những điều đó. Hay khi bất cứ ai trong các anh làm được việc cao thượng nào mà tôi khen ngợi, và tùy theo khả năng của mình mà tôn vinh người dũng cảm đó; những điều này đã trôi khỏi trí nhớ của các anh, và đã bị lãng quên sạch sẽ. Tuy nhiên, chắc chắn sẽ cao thượng, công bằng và thánh thiện hơn, ngọt ngào và tử tế hơn nếu trân trọng ký ức về điều tốt đẹp thay vì điều xấu xa."

Ông kết thúc bài nói, và sau đó từng người một trong hội nghị đứng dậy và bắt đầu gợi lại những sự việc theo hướng đó, và mọi chuyện cuối cùng đã không kết thúc một cách quá khó chịu như người ta tưởng.