I-ô-zép Bran-tơ, một chuyên gia về các bộ khóa có cơ cấu tinh vi để khóa két nhà băng, ra khỏi Đảng xã hội - dân chủ trước khi Hít-le lên cầm quyền. Lão đã hục hặc với tên thư ký đảng bộ Kuê-níc-béc khi vạch mặt tên này có hành động xấu xa, rồi quẳng chiếc thẻ Đảng lên bàn.

Nhưng ít lâu sau, việc ra khỏi Đảng xã hội - dân chủ cũng không cứu được lão thoát khỏi trại tập trung. Các nhà cầm quyền mới cũng thích các cơ cấu tinh vi phức tạp. Họ cũng có những két sắt muốn được khóa chắc chắn. Lão thoát khỏi lệnh động viên vào lính, rồi sau đó lại quá tuổi. Nhưng khi quân Nga đến chân tường Kuê-níc-béc thì lão vẫn bị lôi vào đội dân vệ.

Hai tuần trước đây, khi đang đứng gác với thằng bé Han-xơ 15 tuổi - một đoàn viên «Đoàn thanh niên Hít-le» thì lão bị tóm cổ về Giét-ta-pô. I-ô-zép rét co ro trong làn gió lạnh của mùa xuân. Lão ư ử giai điệu của một bài hát sôi nổi không biết ai sáng tác. Bài hát về thứ «vũ khí mới» mà những tên lính khọm ở các tiểu đoàn dân vệ vẫn thường hát lén lút: «chúng ta, những con khỉ già, chính là vũ khí mới...».

Chiếc xe «Van-đê-rét» màu đen đỗ xịch bên cạnh lão và những tên SS từ ca-bin bước ra cùng với tên thượng sĩ. Tên thượng sĩ chỉ vào lão, lão nghĩ, hẳn là bọn Giét-ta-pô có phép đọc được những ý nghĩ từ xa. Và chúng biết lão lén lút hát bài gì khi đứng gác. Tên sĩ quan SS chui ra khỏi xe đầu tiên và lại chỗ đám dân vệ, đó là Hen-mút Phôn Đi-tríc. Hắn hỏi có đúng lão là I-ô-zép Bran-tơ, một chuyên gia về khóa các két sắt hay không. Khi được trả lời là đúng, hắn buông thõng một câu nói nhát gừng:

- Mời ông theo chúng tôi!

Theo những câu chuyện được nghe, I-ô-zép đã biết cách cư xử của bọn Giét-ta-pô, nhưng lần này thì lão rất ngạc nhiên vì chúng đối xử với lão thật nhã nhặn, không kém gì thời trước, mỗi khi lão được mời đến nhà băng nào đó để làm khóa két sắt.

Ở Giét-ta-pô lão được đưa vào một phòng làm việc, trong đó có một tên sĩ quan cao to, vóc dáng như lực sĩ, tên dẫn đường gọi viên sĩ quan này là ngài chỉ huy. Tên chỉ huy mời Bran-tơ ngồi ghế bành, mời hút xì gà hảo hạng rồi đề nghị lão thiết kế một cơ cấu thật phức tạp cho một chiếc cửa sắt. Cửa chỉ được mở sau khi sắp chữ đúng mật mã. Khi lão đã rõ về đại thể và trả lời sẽ làm tất cả đúng yêu cầu, tên này bèn hỏi thêm:

- Ông cần bao nhiêu thời gian cho công việc?

- Hai tuần, thưa ngài sĩ quan, nếu có đủ các vật liệu, dụng cụ và người giúp việc.

- Ông sẽ được cung cấp đầy đủ mọi thứ cần thiết. Nhưng thứ nhất là: người giúp việc không được biết bộ mã, thứ hai là: ông phải cam đoan không được cho ai biết mục đích, tôi triệu ông đến đây, tất nhiên là cả bộ mã nữa, nếu không ông sẽ chết: thêm nữa hai tuần lễ thì thời hạn quá lâu!

I-ô-zép dướn thẳng người lên trên ghế bành.

- Xin thứ lỗi cho, thưa ngài sĩ quan. Tôi làm việc trong lĩnh vực này đã 40 năm nay và lúc nào cũng biết giữ bí mật, còn nói về thời hạn thực hiện công việc này ngắn hơn, tôi không thể làm nổi, thưa ngài.

- Được, ông có thể bắt tay ngay vào công việc.

Ngay sau buổi nói chuyện ở Giét-ta-pô lão được chở đi trong một chiếc xe ô tô kiểu mới đến một công binh xưởng, ở đó người ta đã chuẩn bị mọi thứ cần thiết cho công việc. Giúp việc cho I-ô-zép là những chuyên gia trong số các tù binh, những chuyên viên cơ khí có nghiệp vụ cao. Hai người Pháp, một người Đan Mạch và một người Nga. Tất cả đều biết tiếng Đức giỏi, và Bran-tơ hài lòng về những người giúp việc. Họ ngủ tại chỗ, thực phẩm, dụng cụ, vật liệu cần thiết được bọn SS mang đến tận nơi.

Bọn chúng cho ăn tốt, Bran-tơ bị đói dài mấy tháng nay nên lão nghĩ đến việc muốn kéo dài thời hạn và đã định nói với tên sĩ quan trước kia đã bắt lão về Giét-ta-pô. Nhưng một lần, khi phải nhìn vào mắt tên này, lão khiếp sợ không dám nói đến nữa. Lão đã làm xong cơ cấu đóng mở đúng hạn định hai tuần lễ. Tên chủ của văn phòng Giét-ta-pô đã nghiệm thu công trình. Hắn đến công binh xưởng, xem xét kỹ chiếc cửa, kiểm tra lại hoạt động của cơ cấu. Chỉ có hắn, phải, chỉ có chính hắn được Bran-tơ cho biết cách kết hợp bí mật của các chữ và các số, nếu biết được nó thì mới ra vào được qua chiếc cửa sắt này.

Những người giúp việc lão Bran-tơ bị bọn Giét-ta-pô dẫn đi. Cánh cửa được đưa lên một chiếc xe tải và chở đi. Lão Bran-tơ được lệnh ở lại chờ. Lão ngồi trong một căn buồng vắng đã lâu, nhưng chẳng có ai đến đón lão. Bran-tơ muốn ra ngoài, nhưng ở cửa ra sân công binh xưởng này có một tên lính cầm súng máy đứng gác... Hai giờ chờ đợi đã trôi qua.

Bắt đầu có tiếng đại bác nổ. Lão nghĩ, phải chạy ra hầm trú ẩn. Cùng lúc đó một quả đại bác nổ tung trong sân công binh xưởng. Không khí bị nén đã ép các tấm cửa kính cửa sổ ném vào phía trong phòng, làm chúng rơi xuống sàn kêu loảng xoảng, hai mảnh kính vỡ đã cắm vào má lão. Lão Bran-tơ đưa bàn tay rờ khắp mặt và ngạc nhiên thấy một vết máu đỏ trên bàn tay. Lão đứng vụt dậy khỏi chiếc hòm rỗng đang ngồi, đến bên cánh cửa, kéo nó về phía trong... Khó quá, không thể mở ra được. Bực mình, lão rụt lùi lại khi thấy cái đầu tên lính gác bị chết chèn vào chỗ khe cửa mở. I-ô-zép Bran-tơ trù trừ đôi phút như người bị mê mẩn, lão nhìn xác tên lính nằm cạnh cửa ra vào; nhìn vết máu sẫm loang ra dưới xác chết. Xác chết chắn mất lối ra. Một lúc sau lão mới dám bước qua, chạy qua sân công binh xưởng về phía cổng. Lão cũng chẳng còn nhớ làm thế nào mà lão về được nhà. Nhưng khi ngồi trên chiếc giường của mình thì lão mới hoàn hồn. Bran-tơ xuống bếp, vặn vòi nước và nhìn thấy nước chảy chầm chậm, giật cục, lão mường tượng lại hình ảnh tên lính chết nằm bên vũng máu, và lão nôn ọe ngay lập tức.

- Ê, I-ô-zép, đang ngủ hay thức đấy?

Cửa bếp mở ra. Bran-tơ ngoái đầu lại, nhìn thấy người em họ của lão là Cuốc Muyn-le. Hai người cùng tuổi nhau, lại ở cạnh nhà nhau, nhưng họ sống không hòa thuận lắm. Bran-tơ nghĩ rằng Cuốc vẫn liên lạc với Đảng như trước, nhưng tất nhiên chưa bao giờ lão nói điều đó cho ai hay.

- Tôi gõ cửa mà ông chẳng lên tiếng trả lời! Có việc gì vậy? - Muyn-le hỏi.

Bran-tơ không thích thổ lộ tâm can, nhất là với Muyn-le. Nhưng bây giờ có một cái gì đó thôi thúc lão, và thế là lão đã kể mọi chuyện cho Muyn-le, kể cả về tên lính bị chết ở lối ra vào. Cuốc lắng nghe, không ngắt lời, sau đó lắc đầu.

- Bộ xương già của ông bây giờ chẳng còn đáng giá lấy một xu! Nhưng kỳ lạ là ông vẫn còn sống và tôi vẫn còn đang nói chuyện với ông đấy!

Chỉ tới lúc đó lão Bran-tơ mới nhận thức được hoàn cảnh của mình là cực kỳ nguy hiểm.

- Thế ông không biết gì về bọn Giét-ta-pô à? Ôi, con người quá ngây thơ! Một cơ cấu rắc rối, phức tạp như vậy tuyệt nhiên không phải là để đóng mở một cái nhà xí. Ông đã can dự vào một việc hết sức bí mật, và vì thế, chúng cần phải thủ tiêu ông. Nếu không có phát đạn đại bác của quân Nga thì có lẽ ông cũng chẳng về được đến nhà!

- Biết làm sao bây giờ? - Bran-tơ hỏi.

- Hãy khoan đã!... Tôi đang nghĩ. Thôi, thế này nhé, ông hãy cứ ở lại nhà tôi. Tôi hy vọng bọn chúng chưa thể tóm được ông. Tôi sẽ thử làm một cái gì đấy. Nhưng tôi cần chuẩn bị độ một tiếng đồng hồ. Tôi hy vọng ông và điều bí mật của ông sẽ hữu ích cho chúng tôi.

- «Chúng tôi» là ai vậy? - I-ô-zép nghi ngờ nhìn Muyn-le.

- Là những người Đức trung thực. - Cuốc trả lời.

***

- Anh đã làm xong mọi việc rồi chứ, Đi-tríc?

- Đúng vậy, thưa Sếp. Tất cả bọn tù binh đã bị thủ tiêu. Cửa đã được chuyển giao theo đúng lệnh của Ngài, đến mục tiêu «K». Ở đó mọi người đang đợi chỉ thị tiếp theo của Ngài.

- Tốt. Tôi đến đấy ngay bây giờ!

Ho-xtơ đến bên tủ, mở ra, cởi áo ca-pốt và tay vẫn cầm chiếc áo, hắn quay đầu lại hỏi Hen-mút Đi-tríc.

- Hãy khoan, thế còn lão già?... - Ho-xtơ búng tay một cái.

- Xin Sếp tha lỗi. - Hen-mút ấp úng. - Tôi chưa kịp báo cáo với Ngài. Lão già được giữ lại ở công binh xưởng và có lính canh giữ. Tôi bận chuyện chiếc cửa và bọn tù binh. Trận pháo kích bắt đầu, tên lính canh bị chết và thế là…

- Lão già được giải thoát và đến bây giờ vẫn còn sống phải không? Anh điên rồi Đi-tríc ạ! Bây giờ anh phải trả giá bằng cái đầu của anh đấy. Quỷ tha ma bắt anh đi! Thật là ngu!

- Thưa sếp!

- Im mồm đi! Hãy đi tìm lão già ngay! Bắn chết lão tại chỗ! Chúng ta không còn thì giờ để làm theo thủ tục nữa. Đi ngay bây giờ đi. Để xổng mất lão già thì chính tay tôi sẽ bắn anh! Bước!

***

Áp-gu-xtơ chưa kịp cởi bỏ bộ quân phục sĩ quan Đức thì một người nào đó đã khoác lên vai anh chiếc áo ca-pốt lính màu xám. Nhưng trong phòng làm việc của tư lệnh phương diện quân nóng quá nên anh đã cởi bỏ chiếc áo ca-pốt lính ra và ngồi giữa các vị tướng lĩnh chỉ huy Xô-viết trong bộ quân phục thượng úy xe tăng Đức... Áp-gu-xtơ kể lại tình hình Kuê-níc-béc; mô tả tỉ mỉ hệ thống các công trình phòng ngự của bọn Đức, truyền đạt lại các tin tức do I-a-nút thu thập được cùng tất cả mọi tin tức do «thợ nguội» thông báo cho anh để chuyển về trung tâm. Thực ra, đây không hoàn toàn là một chuyện bình thường: nghe một tình báo viên từ hậu phương của quân địch trở về trình bày ngay tại Hội đồng quân sự. Thông thường thì người nghe anh là các thủ trưởng trực tiếp của anh. Nếu cần thì kiểm tra lại các tin tức, xác minh thêm, sau đó chuẩn bị một bản tổng hợp đặc biệt nộp lên theo lệnh trên. Nhưng bây giờ nguyên tắc này đã bị vi phạm. Áp-gu-xtơ kể lại và đã có tốc ký viên ngồi ghi lia lịa bằng bút chì. Các vị tướng im lặng ngồi nghe. Mọi người đều muốn được nhìn thấy bên trong cái thành phố bị phong tỏa như chính mắt người tình báo.

Sau cuộc họp Bộ tham mưu, Áp-gu-xtơ nói với Cli-mốp:

- I-a-nút chuyển tin qua «Thợ-nguội» cho biết những điều nghi ngờ của chúng ta về mưu toan sắp tới của bọn Đức muốn «Sập cửa» trước khi rút lui là có cơ sở.