Mặt trời chói chang làm lóa mắt I-a-xka Grô-ma-kin một chàng trai hoạt bát và lanh lợi. Anh nheo mắt lại, chửi đổng qua kẽ răng, rồi lại hạ lưỡi dao nặng nề của chiếc máy ủi xuống mặt đất đầy cỏ dại.

Tuy nhiên, gọi nó là đất cũng chỉ là ước lệ. Sỏi, đá, các mảnh gạch vụn, những tàn tích của các kết cấu, sắt, thép, gỗ cháy thành than và bụi đã đông cứng lại của các đống đổ nát.

Tại đây, người ta khởi công xây dựng một khu nhà ở mới. Khu nhà mới sẽ xuất hiện trên chỗ các tòa nhà bị phá hủy trong chiến tranh.

Grô-ma-kin nhanh chóng bóc lớp phủ trên cùng và bây giờ đang đào sâu hố móng để đặt nền. Chiếc xe ủi hạ sâu xuống chừng hai mét thì đột nhiên khựng lại. Crô-ma-kin cho xe ủi lùi lại, tắt máy, nhảy ra khỏi ca bin. Dao máy ủi nằm bất lực trên mặt đất. Grô-ma-kin lấy mũi ủng gẩy gẩy lớp đất màu đỏ ở chỗ chiếc xe vừa dừng lại và nhìn thấy một lớp nền bê tông. «Tầng hầm chăng?» - Anh nghĩ.

- Làm gì mà cậu đứng ngây người thế? Tìm được kho báu hả? - Đấy là tiếng gọi của đội trưởng công trình Xtê-pan Pê-trô-vích. Xtê-pan bước lại gần.

- À à! Chỗ này phải cho nổ mìn thôi! Cậu chuyển xe sang đào chỗ khác đi. Còn mình sẽ gọi điện thoại cho ban chỉ huy.

Trong khi Xtê-pan Pê-trô-vích đang gọi điện thì Grô-ma-kin bới quanh vật chướng ngại từ phía khác, anh phát hiện ra một chỗ không hẳn là lối đi mà cũng không hẳn là cửa sổ đã bị gạch trét kín trên bức tường bê tông.

Anh lùi xe ra xa, hướng thẳng góc vào bức tường rồi mở hết tốc lực cho lưỡi dao nâng lên đập xiên chếch vào chỗ gạch. Gạch vụn ra, song vẫn không thấy nhúc nhích.

Đội trưởng Xtê-pan từ văn phòng chạy ra, miệng la hét, tay khoa lên khi thấy I-a-xka cho chiếc xe ủi chồm lên bức tường lần thứ ba để húc vào khối gạch xây. Khối này đổ sập vào phía trong.

- Nếu trong đó có đạn pháo thì sao hử? - Xtê-pan hỏi. - Cậu vội vã quá, đồ ngốc ạ! Này cậu bỏ đi đâu đấy.

Nhưng I-a-xka Grô-ma-kin đã biến mất qua lối đi bị phá thủng. Anh đang quẹt diêm ở trong đó.

Từ lỗ thủng bốc ra mùi ẩm mốc.

***

«Chúng tôi, những người ký tên dưới đây, là đội trưởng công trình khu vực số I Cu-dơ-mít-chép Xtê-pan Pê-trô-vích, điều phối viên Tchê-ka-xi-na Na-ta-lia Iva-nô-va, công nhân lái xe ủi Grô-ma-kin I-a-kốp Lê-ô-nít-đô-vích lập biên bản sau đây về việc: ngày 25 tháng 6 năm 1965, chúng tôi đã phát hiện ra một boong-ke ngầm dưới đất. Bên trong boong-ke có hài cốt của hai người mặc quân phục Đức đã bị mủn. Một người nằm bên cạnh tấm bảng điện có các cầu dao và dây dẫn bị đứt tung. Người thứ hai ngồi ngoài hành lang phía trước căn hầm có tấm bảng điện nọ. Trên đầu gối người này có một chiếc cặp bản đồ bằng da, bên trên cặp da là một tờ giấy đã ngả mầu vàng. Trên tờ giấy có ghi bằng tiếng Nga dòng chữ «Tuyệt mật. Chuyển về cơ quan Bộ dân ủy nội vụ.»[1]

***

Trên các giấy tờ tìm thấy trong chiếc cặp da của thiếu tá Vê-nhê Phôn Sli-đên chúng ta có thể đọc được một số điều ghi chép: «... Tiếng nổ không còn nghe thấy nữa. Chắc hẳn trận tấn công đã kết thúc. Tôi đã đánh vỡ đồng hồ và giờ đây không thể xác định được mình đã ở đây bao nhiêu lâu. Chuyện để xảy ra với Vin-hem Ho-xtơ thật là ngu xuẩn! Luôn thể tôi cũng phải báo cáo là Ho-xtơ lúc nào cũng coi tôi là gián điệp của cơ quan tình báo đồng minh!»

«... Các bình điện ác qui trong boong-ke đã hoạt động một thời gian. Đến nay chúng gần như hết điện. Tôi đang viết dưới ánh đèn pin. Tình trạng thiếu ăn, thiếu uống không dằn vặt tôi nhiều bằng sự ý thức được rằng tôi không thể thực hiện được nhiệm vụ chủ yếu: Truyền đạt lại danh sách đầy đủ của đội quân «Véc vôn-phơ»: bản đồ địa điểm các hầm bí mật; họ tên các điệp viên của Giét-ta-pô và cơ quan tình báo quân sự. Thực ra Vôn-phơ-găng Phi-se cũng có một bản như thế. Nhưng tôi lo rằng anh ta đã gặp chuyện chẳng lành… Bằng không thì người ta đã tìm ra tôi. Phi-se biết tôi sẽ có mặt ở đâu khi trận tấn công «kết thúc».

«... Tôi tin chắc rằng, có thể mọi người sẽ tìm thấy tôi, song bản thân tôi thì chưa chắc sẽ thoát khỏi nơi đây. Tay tôi không chịu làm việc nữa! Chiếc đèn pin chiếu sáng lờ mờ, yếu ớt. Chiếc cặp da và các giấy tờ tôi đặt lên đùi. Để như vậy thì dễ phát hiện ra được chúng ngay. Chỉ đáng tiếc là…»

Đến đây thì bản viết bị đứt đoạn, đường bút chì bị trượt sang mép trang giấy. Sau đó là những dòng cuối cùng, chữ viết rất to và rắn rỏi.

«Vĩnh biệt các đồng chí!... Đại úy Hồng quân Liên Xô Ác-mê-đốp Vin-xơ.»

❀ ❀ ❀

[1] НКВД: chữ viết tắt của cơ quan bộ dân ủy nội vụ (Народный Комиссариат Внутренних Дел).