Bậc Thầy Bên Bàn Ăn

Lượt đọc: 125 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Buổi Đi Dạo Đầu Tiên Cùng Cô Giáo

❊ ❊ ❊

“Đây là lối ngắn nhất đấy ạ,” nàng nói khi chúng tôi bước tới một khúc quanh. “Thế thì ta đừng đi lối này,” tôi bảo. Cô giáo khẽ mỉm cười, đáp rằng mình đi sớm mười phút nên hoàn toàn có thể đi đường vòng.

Chúng tôi rảo bước dưới hàng cây đu của ông Paddock. Mấy chú sóc xám đã ra ngoài kiếm ăn sáng; một chú trong số đó hướng về phía chúng tôi, nhảy những bước nhẹ nhàng, êm ái ngập ngừng cho tới khi đến sát hàng rào nghĩa trang. Chú ta đậu trên một ngôi mộ có phiến đá phiến xanh rộng dựng nơi đầu mộ, bên trên phủ một bụi cây nhỏ. Văn bia cho biết đây là nơi an nghỉ của một chàng trai trẻ, con trai của một vị quý tộc đáng kính, đã qua đời cách đây hơn một thế kỷ. Ôi phải rồi, qua đời—với một vết thương hình tam giác nhỏ nơi ngực, và một vết khác nhỏ hơn đối diện ngay sau lưng, dấu tích của mũi kiếm liễu xuyên qua người; chàng ngã xuống bãi cỏ Common này, và sáng hôm sau người ta tìm thấy chàng đã lạnh ngắt, sương đêm hòa cùng hàn khí của cái chết đọng trên vầng trán.

“Ta hãy nhìn mộ chàng Benjamin tội nghiệp thêm một lát,” tôi nói. “Xương cốt chàng vẫn nằm đúng nơi thân xác chàng đã hạ huyệt thuở xa xưa, đúng nơi bia đá chỉ dẫn—điều mà phần lớn những ‘cư dân’ của nghĩa trang này cùng vài nơi khác khó lòng có được.”

[Hành vi phá hoại dã man và đáng nguyền rủa nhất mà tôi từng biết chính là việc bứng gốc những tấm bia mộ cổ kính tại ít nhất ba nghĩa trang trong thành phố và một nơi khác ngay ngoại ô, rồi đem trồng lại ngay hàng thẳng lối cho thỏa mãn cái gu đối xứng của những kẻ thủ ác. Nhiều năm trước, khi trò ô nhục này diễn ra ngay trước mắt, tôi từng gửi một lá thư phản đối đầy phẫn nộ tới một tờ báo lớn. Tôi đồ rằng bức thư thiếu đi vẻ tao nhã văn chương, hoặc lời lẽ quá gay gắt; bởi chẳng một ai thèm đếm xỉa đến nó, và cái thói tàn bạo tựa linh cẩu ấy cứ thế ngang nhiên hoàn tất giữa thanh thiên bạch nhật. Tôi chưa bao giờ nguôi ngoai nổi chuyện này. Xương cốt tổ tiên tôi, vì được chôn trong hầm mộ, nên vẫn nằm yên dưới phiến đá của chính mình; nhưng những bia mộ dựng đứng bên ngoài thì đã bị xáo trộn lung tung chẳng khác nào quân cờ, và họa chăng chỉ đến Ngày Phán xét người ta mới biết được nắm tro tàn dưới từng bia mộ kia thực sự là của ai—những tấm bia vốn được dựng lên bằng cả tấm lòng nhằm ghi dấu một góc đất thiêng liêng tưởng nhớ người đã khuất. Nhục nhã thay! Nhục nhã thay! Nhục nhã thay!—đó là tất cả những gì tôi có thể thốt lên. Sự đê hèn ấy diễn ra ngay trên đường cái quan, dưới mắt chính quyền. Đến người da đỏ còn biết suy nghĩ hơn; ngay cả các tộc trưởng trong buôn làng châu Phi cũng dành cho tổ tiên họ sự kính trọng lớn hơn thế. Tôi chỉ mong sao những tấm bia mộ bị xáo trộn ấy đều được dẹp bỏ, mặt đất san bằng lại, chỉ giữ lại những phiến đá nằm phẳng; văn bia xưa nay vốn chẳng mấy khi trung thực, nhưng lời mỉa mai xưa cũ “Nơi đây an nghỉ” chưa bao giờ là một trò lừa bịp quy mô lớn đến thế như tại những nghĩa địa bị xúc phạm này—nơi bia đá trơ trơ nói dối ở bên trên, còn hài cốt thì chẳng hề nằm ở phía dưới.]

“Hãy nán lại đôi chút trước khi bước tiếp, để thở dài một tiếng xót thương của người phụ nữ cho nắm tro tàn của Benjamin tội nghiệp. Tôi nghĩ tình yêu đã giết chết chàng. Mới hai mươi tuổi đầu, đã ra chốn bãi cỏ Common giao đấu cùng một chàng trai khác trong làn gió mát của buổi chiều tháng Bảy xa xưa ấy; phải, căn nguyên hẳn chỉ có thể là vì tình yêu.”

Cô giáo luồn qua chấn song rào, thả đóa hoa hồng chưa nở cầm nơi tay xuống mộ Benjamin Woodbridge. Đó là tất cả lời hồi đáp của nàng trước câu chuyện tôi kể. “Đàn bà mới yêu Tình Yêu làm sao!” tôi thốt lên; nhưng nàng vẫn nín thinh.

Chúng tôi đi tới đầu một ngõ cụt rẽ về hướng đông từ con phố chính. “Hãy nhìn xuống phía đó,” tôi bảo, “Bạn tôi, vị Giáo sư, từng sống trong căn nhà bên tay trái, cạnh góc xa kia, suốt bao năm trời. Gần đây ông đã lìa trần khỏi căn nhà ấy.” “Lìa trần sao?” cô giáo hỏi. “Tất nhiên rồi,” tôi đáp. “Ta lìa bỏ căn nhà, hệt như ta trút bỏ thể xác này vậy. Một cơn sụp đổ tài chính giết chết ngôi nhà của cả trăm người, hệt như một tai nạn đường sắt nghiền nát thân xác phàm trần và xua đuổi vị khách trọ bất tử bên trong. Người ta chán ngấy ngôi nhà cho đến khi rốt cuộc phải dời đi, cũng như linh hồn rời bỏ thể xác khi đã mỏi mệt vì bao bệnh tật ươn hèn. Thân xác vốn được gọi là ‘ngôi nhà ta trú ngụ’; nhưng căn nhà cũng chính là một phần thân xác của ta vậy. Cô có muốn nghe vài điều Giáo sư từng nói hôm nọ không?” “Có chứ!” cô giáo đáp.

“Thân xác của một con người,” Giáo sư nói, “là bất cứ thứ gì chịu sự chi phối của ý chí và cảm thụ nơi người ấy. Gian phòng nhỏ nơi kia, nơi tôi từng viết những trang văn mà anh vẫn nhớ đọc, gắn liền với thể xác tôi hơn nhiều so với cánh tay hay cẳng chân đã tê dại, bất động của một kẻ bại liệt đối với chính bản thân anh ta.”

Linh hồn con người được bao bọc bởi những tầng lớp đồng tâm, tựa như lõi một củ hành tây, hay chiếc hộp trong cùng của bộ hộp lồng vào nhau. Đầu tiên, người ta có lớp y phục tự nhiên bằng xương bằng thịt. Tiếp đến là lớp vỏ nhân tạo, với tầng da thực thụ dệt bằng vải vóc dày dặn, lớp biểu bì bằng chất liệu mỏng nhẹ hơn, cùng muôn vàn sắc màu nhuộm vẽ. Thứ ba là nơi cư ngụ, dù chỉ là một gian phòng đơn sơ hay cả tòa dinh thự nguy nga. Và sau rốt là cả thế giới hữu hình, nơi Thời Gian cài then người ấy lại như trong một tấm áo choàng thụng khoác ngoài.

“Các người hẳn sẽ nhận thấy,” Giáo sư nói—bởi giống như ngài John Hunter và nhiều vĩ nhân khác, ông đôi khi dùng chữ “hẳn sẽ” này rất đắc địa—“các người hẳn sẽ nhận thấy rằng y phục hay chuỗi lớp bọc ngoài của con người, sau một thời gian, sẽ tự uốn nắn theo bản tính riêng biệt của từng cá nhân. Ta thấy rõ điều đó nơi những chiếc mũ, và luôn được nhắc nhở mỗi khi vô tình đội ngược trước sau. Ta sẽ sớm nhận ra chiếc mũ lông hải ly chính là một khuôn đúc rỗng của hộp sọ, với trọn vẹn những chỗ lồi lõm gồ ghề. Cứ như thế, mọi thứ khoác lên người ta, thậm chí cả vòm trời xanh bao trùm trên đầu—dù hơi rộng rãi một chút—cũng tự định hình cho vừa vặn với từng bản thể bên dưới. Người nông dân, thủy thủ, nhà thiên văn, thi sĩ, kẻ si tình, tên tử tù, mỗi người đều nhìn thấy nó một khác, tùy theo đôi mắt riêng của họ.”

Thế nhưng, những ngôi nhà lại in đậm dấu ấn lên bản tính bên trong lẫn diện mạo bên ngoài của chúng ta một cách rõ rệt hơn cả. Cứ nhìn một gia chủ dọn nhà thì khắc biết. Có một loài thân mềm luôn kết đủ thứ vỏ sò nhỏ vào vách chiếc vỏ của chính mình. Một ngôi nhà chẳng bao giờ trở thành tổ ấm cho đến khi ta phủ lên nó những chiến lợi phẩm thu lượm từ trăm cuộc đời khác, bên cạnh quá khứ của chính ta. Cứ nhìn những thứ ấy là biết người chủ là ai.

“Tôi chẳng hề hay biết,” Giáo sư nói, “cho đến khi tôi dỡ bỏ chốn dung thân của mình hôm nọ, rằng trong bao năm bám rễ ở đó, tôi đã đâm chồi bén rễ sâu rộng đến nhường nào. Chà, chẳng một ngóc ngách nào mà không có một sợi rễ len lỏi vào; và khi tôi dồn sức giật phắt mối liên kết cuối cùng, từng chiếc rễ dường như đều thét lên như củ nhân sâm ma thuật lúc bị bứng khỏi đất.”

Cô biết đấy, chẳng có điều gì xảy ra mà lại không—và thực tế là luôn luôn—tự khắc ghi hình bóng của nó ở mọi góc độ và mọi chiều kích có thể hình dung. Những phòng trưng bày vô tận của Quá Khứ chỉ chờ đợi một quá trình ngắn ngủi để toàn bộ những bức họa ấy được gọi tên và lưu giữ muôn đời. Chúng tôi từng chứng kiến một minh chứng kỳ lạ cho sự thật vĩ đại này ở một quy mô hết sức khiêm nhường. Khi một chiếc giá sách cũ, đứng yên rất lâu ở đúng vị trí nó được đóng để vừa vặn, bị dỡ đi, người ta thấy trên tường in hằn hình bóng chính xác của toàn bộ chiếc giá cùng từng ngăn của nó. Nhưng giữa bức tranh ấy lại hiện lên một hình bóng khác—đường nét rõ ràng của một tấm bản đồ từng treo trên tường trước khi chiếc giá sách được đóng. Tất cả chúng tôi đều đã quên bẵng sự tồn tại của tấm bản đồ ấy cho tới khi nhìn thấy vết ảnh in trên tường. Bấy giờ chúng tôi mới nhớ lại, cũng như một ngày nào đó ta có thể nhớ lại một tội lỗi từng bị vùi lấp và che đậy, khi thế giới trần tục này bị kéo phăng đi trước bức tường của Cõi Vĩnh Hằng, nơi mọi điều sai trái đều đã tự mình lưu vết.

Giáo sư đã sống trong ngôi nhà đó một thời gian dài—chưa trọn hai mươi năm, nhưng cũng suýt soát ngần ấy. Khi ông bước qua cánh cửa ấy lần đầu, hai bóng người đã lướt qua ngưỡng cửa; và khi ông bước qua nó lần cuối cùng, năm cái bóng đã nán lại nơi hiên nhà—trong đó một bóng người tự nhận là cao lớn hơn cả ông. Ông đã chứng kiến biết bao đổi thay nơi góc phố yên bình ấy! Thần Chết trút xuống mọi mái nhà trừ nhà ông; những đứa trẻ chào đời, lớn khôn, kết hôn, tàn tạ, hoặc tự hủy hoại đời mình; toàn bộ vở kịch trần gian được diễn trọn trên sân khấu gồm một tá ngôi nhà của đoàn kịch ấy, mà nhà ông là một, và chẳng nỗi sầu sâu sắc hay tai ương nghiệt ngã nào từng ghé qua cửa nhà ông. “Xin bình an mãi mãi ngự trên những bức tường này,” Giáo sư nói, “vì biết bao năm tháng êm đềm ông đã trải qua trong lòng nó!”

Giáo sư có một người bạn, hiện sống ở phương xa, người từng sát cánh bên ông qua bao lần thay đổi chốn ở, và luôn dõi theo ông bằng trí tưởng tượng cùng niềm thương mến dịu dàng ở bất cứ nơi nào ông tới.—Nơi con ngõ nhỏ ấy, nơi ông từng sống trong nỗi cô đơn rộn rã suốt bao năm ròng,—

—nơi chốn nghỉ chân độ mùa thu bên dòng sông Connecticut, con sông uể oải chảy xuống từ những sơn lũy tựa một bậc vương giả, lặng lẽ nuốt trọn những dòng suối nhỏ tư hữu trên đường đi, cho đến khi trở nên kiêu hãnh, cuộn trào và thỏa sức uốn mình thành những khúc quanh cong hình ách bò mênh mông, lộng lẫy quanh những đồng cỏ Northampton tuyệt đẹp, rồi cuối cùng tràn ngập ký ức của những bậc cao niên trong những trận lũ phóng túng tại Hartford cùng khắp dải bờ hạ lưu,—trên trạm dừng chân bên bờ sông nơi Ledyard từng hạ thủy chiếc xuồng gỗ độc mộc, và vị Đại tá già vui tính thường dẫn đầu các đoàn rước lễ Tốt nghiệp,—nơi đỉnh núi Ascutney xanh thẳm dõi mắt từ phương xa, và những rặng đồi Beulah, như cách Giáo sư vẫn hằng gọi, nhấp nhô nơi đường chân trời đối diện thành từng dải mềm mại, gợi nhớ Đường Lên Thiên Giới của chàng Pilgrim đến độ ông từng phải dùng chiếc kính viễn vọng “Dollond” cũ kỹ để ngắm nhìn xem những Đấng Toàn Năng có lọt vào tầm mắt hay chăng,—những viễn cảnh ngọt ngào, ngọt ngào nhất trong những chuyến dạo bộ ngày Chủ nhật đưa họ ngang qua bãi cỏ công viên thanh bình, qua ngôi làng trang nghiêm đang chìm trong vẻ tĩnh lặng xuất thần dưới bóng cây gậy Moses, để tới điểm cuối cùng của cuộc dạo chơi vô hại—cây “patulous fage”, theo cách nói cổ điển của Giáo sư—hay cây dẻ gai xòe tán, theo lối nói thân mật hơn,—[hãy dừng lại và thở một chút ở đây, vì câu văn vẫn chưa dứt, và chúng ta còn một chặng đường dài phía trước,]—

—và một lần nữa, trở lại giữa những ngọn đồi xa ôm trọn dòng Housatonic ánh màu hổ phách—dòng nước sẫm màu nhưng trong vắt, tựa như những tròng mắt sáng ngời lấp lánh dưới làn mi của những thiếu nữ tóc nâu hạt dẻ, mắt màu rượu sherry—trong ngôi nhà nhìn ra dòng nước uốn lượn và bãi cỏ phẳng lặng mượt mà; được che chở bởi những ngọn đồi hoang vu, nơi dấu chân gấu và báo sư tử đôi khi vẫn còn in trên tuyết mùa đông; đối diện với hai ngọn núi song sinh vươn cao ở phương Bắc xa xôi, những ngọn sóng cao nhất của cơn bão đất đá dữ dội trên toàn vùng trập trùng này—gợi cho những trí tưởng tượng ngông cuồng hình ảnh đôi gò bồng đảo của một Nữ thần Titan bị chôn vùi một nửa, gục ngã vì một tia sét lạc loài và vội vã giấu mình dưới lớp lá rừng—trong ngôi nhà nơi bảy mùa hè phước hạnh đã trôi qua, ngự trị trong ký ức tựa như bảy chân đèn bằng vàng trong khải tượng diệu kỳ của đấng tiên tri thánh thiện—

—trong chốn ngụ cư khiêm nhường mà chúng tôi vừa ngắm nhìn, không lộng lẫy nhưng chẳng hề thiếu vẻ duyên dáng trong nét thanh xuân của sắc vải xám tro cùng gỗ gụ—chất đầy đồ chơi của những đứa trẻ lớn nhỏ từ tầng trên xuống tầng dưới—trong tất cả những tổ ấm mùa hạ hay mùa đông ấy, ông luôn cảm thấy như ở nhà và luôn được đón chào nồng hậu.

Tiếng thở dài triền miên của những hồi ức này—cơn sốt ảo giác phơi bày trước mắt tôi những bình nguyên rợp bóng phong xứ Berkshire và sắc xanh bao bọc bởi núi đồi của Grafton bên dưới những con sóng mặn mòi đang lần mò men theo chân tường nơi tôi đứng, bồn chồn và khẽ chạm như những ngón tay bận rộn của người mù—là dành cho người bạn phương xa của tôi, người đang ngắm nhìn dòng nước sông Patapsco và thấy dưới làn nước ấy cũng chính những ảo ảnh đang tự họa cho tôi trong chiều sâu xanh biếc của dòng Charles.

—Tôi đã nói hết những điều này với cô giáo ư? Chà, không đâu—lẽ dĩ nhiên là không. Tôi đang trò chuyện cùng bạn, hỡi độc giả, suốt mười phút qua đấy chứ. Bạn đâu có nghĩ rằng tôi lại mong đợi một người phụ nữ phải lắng nghe một câu dài đến nhường ấy mà không để cho nàng có cơ hội xen vào lấy một lời?

—Tôi đã nói gì với cô giáo ư? Xin cho tôi một lát. Tôi không hề hoài nghi sự tế nhị và phẩm hạnh gia giáo của bạn; nhưng trong trường hợp cụ thể này, vì tôi được hưởng đặc ân cùng tản bộ riêng với một thiếu nữ vô cùng thú vị, bạn phải cho phép tôi nhận xét, theo cách nói cổ điển của một câu thành ngữ quen thuộc từng được Thầy Benjamin Franklin của chúng ta sử dụng, rằng chuyện này chẳng can dự gì đến bạn (nullum tui negotii).

Khi tôi và cô giáo bước tới trước cửa lớp học, đôi gò má hoa hồng thắm mà tôi từng nhắc đến đã ửng hồng rực rỡ hơn nhiều nhờ bước chân vận động, đến mức tôi tin chắc rằng một chuyến dạo bộ mỗi sớm mai như thế này sẽ rất có ích cho nàng, và tôi tự nhủ lòng nhất định sẽ xin nàng cho tôi được đồng hành thêm lần nữa.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.