Bậc Thầy Bên Bàn Ăn

Lượt đọc: 125 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cuộc Dạo Bước Cuối Cùng Với Cô Giáo

❊ ❊ ❊

(Một đoạn mở ngoặc.)

Tôi chẳng thể nhớ chính xác mình và nàng đã cùng nhau dạo bước bao nhiêu lần trước buổi sáng hôm ấy. Tôi nhận thấy việc ra ngoài tản bộ mỗi sớm mai đem lại tác dụng vô cùng rõ rệt đối với sức khỏe của nàng. Hai lúm đồng tiền duyên dáng, thuở nàng mới đến chỉ hơi mờ mờ, nay đã lấp loáng ẩn hiện trên đôi gò má ngày một ửng hồng mỗi khi nàng mỉm cười và gật đầu chào buổi sáng với tôi từ những bậc thềm dẫn vào lớp học.

Tôi e rằng phần lớn thời gian đều là tôi nói. Dù sao đi nữa, nếu tôi thử thuật lại tất cả những gì mình đã huyên thuyên trong dăm sáu buổi đi dạo đầu tiên, e rằng tôi sẽ nhận được lời nhắc nhở khéo léo từ các bạn hữu nhà xuất bản: rằng một tập sách riêng, tự chịu mọi phí tổn và rủi ro, mới là cách thích hợp để đưa đống chuyện ấy ra trước công chúng.

—Tôi muốn người phụ nữ phải chân thật như cái Chết. Ngay từ lời dối trá đầu tiên xuất phát tự đáy lòng, nàng thà nên được êm ái gây mê đưa sang một thế giới tốt đẹp hơn, nơi nàng có thể có một thiên thần làm bảo mẫu, và ăn những thứ quả lạ lùng đủ sức tái tạo lại toàn bộ con người nàng, đến tận xương tủy cốt tủy.—Dẫu có được ban cho vẻ đẹp trời cho hay chăng, nàng cũng phải được nhào nặn từ thứ đất sét đỏ hồng của Tình yêu, trước khi hơi thở sự sống biến nàng thành một tạo vật phàm trần biết cử động. Khả năng yêu thương là một thiên phú bẩm sinh; và tôi nghĩ, sau một thời gian, người ta sẽ phân biệt được những tâm hồn mang sắc thái ấm áp sở hữu nó với những thứ hàng nhái bằng đất sét trắng nông cạn, kệch cỡm.—Nàng có thể kiêu hãnh, theo nghĩa biết tự trọng; nhưng thói kiêu ngạo theo nghĩa coi khinh kẻ kém cỏi hơn mình đáng bị đày xuống hai tầng sâu nhất trong Hỏa ngục của hạng đàn bà dung tục, nơi hình phạt là Đậu mùa và Phá sản.—Kẻ bẻ gãy đầu mót của sự lịch thiệp giòn rụm, như bẻ ngọn một cột băng, để bố thí cho những người mà đáng ra nàng phải ân cần, niềm nở chào đón, kẻ ấy đã tự tuyên bố rằng mình không chỉ thuộc dòng dõi hèn hạ, mà còn mang thứ máu tồi tệ. Ý thức về vị thế vững vàng, không thể bàn cãi khiến người ta biết nhã nhặn đúng mực với tất cả mọi người; nhưng nếu một phụ nữ lại làm bộ làm tịch với những kẻ thực sự ngang hàng với mình, ắt hẳn bản thân nàng hoặc gia tộc nàng có điều gì đó đáng xấu hổ, hoặc nên thấy xấu hổ. Những người đứng tuổi hoặc quá tuổi trung niên, những ai thấu hiểu lịch sử các gia tộc, thường nhìn thấu tim đen chuyện đó. Có lần, một viên chức có chức sắc đã thô lỗ với tôi. "Ôi dào, tính ấy là từ ông ngoại đấy,"—một người bạn già thông thái bảo tôi,—"lão ấy vốn là một gã cục cằn thô lỗ."—Thà nhận được quá ít lời từ người phụ nữ ta yêu, còn hơn là quá nhiều: khi nàng im lặng, Tự nhiên đang vun vén cho nàng; khi nàng cất lời, nàng đang tự lo cho chính mình.—Tình yêu rất khó hòa tan trong lời lẽ của đàn ông; thế nên họ mới nói về nó thật nhiều; nhưng chỉ một âm tiết thốt ra từ môi người phụ nữ cũng có thể làm tan chảy nhiều tình yêu hơn cả dung lượng một trái tim đàn ông có thể chứa đựng.

—Liệu tôi có nói những điều này, hay bất kỳ điều nào trong số đó với cô giáo hay chăng,—liệu tôi có đánh cắp chúng từ Huân tước Bacon,—hay chép trộm từ Balzac,—hay múc chúng lên từ đại dương thông thái của Tupper,—hoặc giả tôi vừa mới tìm thấy chúng trong đầu mình, được đẻ ra bởi con gà mái trang nghiêm mang tên Trải Nghiệm, (kẻ mà theo quan sát của tôi, quác quác cục tác thì nhiều hơn là đẻ trứng thật,) tôi chẳng thể nào dám chắc. Những bậc hiền triết từng nói những lời dại dột hơn thế,—và những kẻ khờ khạo, tôi dám chắc, cũng từng thốt ra những lời thông tuệ chẳng kém. Dù thế nào đi nữa, cô giáo và tôi cũng đã có những buổi dạo chơi thú vị cùng những cuộc trò chuyện dài lâu, mà tôi chẳng thấy có bổn phận phải tường thuật lại hết.

—Thưa bà, bà vốn là người xa lạ đối với tôi.—Tôi chẳng nghi ngờ gì việc bà rất muốn biết mọi điều tôi đã nói với cô giáo.—Tôi sẽ không kể đâu;—tôi thà bảo nhà xuất bản hoàn lại số tiền bà đã bỏ ra mua cuốn sách này còn hơn. Vả lại, tôi cũng đã quên khuấy đi nhiều rồi. Tôi sẽ chỉ kể những gì tôi thích trong số những điều tôi còn nhớ.

—Ý định ban đầu của tôi là tìm kiếm những thắng cảnh đẹp như tranh mà thành phố này phô bày cho những ai có mắt dõi nhìn. Tôi biết khá nhiều nơi, và thật là một niềm vui sướng khi được ngắm nhìn chúng cùng người bạn trẻ tuổi của mình. Kìa là những bụi cây và khóm hoa trong các mảnh sân trước hoặc rìa vườn ở Franklin-Place; bàn chân bằng đá hoa cương của Thương Mại đang chuẩn bị giẫm đạp lên chúng. Rồi đến những khu vườn hậu cung nho nhỏ mà người ta có thể ghé mắt nhìn trộm qua kẽ hở của những bờ giậu cao,—một khu ở phố Myrtle, hoặc tựa lưng vào đó,—rải rác một vài khu ở mạn Bắc và mạn Nam. Rồi những cây đu lớn ở phố Essex. Lại có những cây dẻ ngựa đường bệ nơi bãi đất trống trên phố Chambers, xòe rộng bàn tay che trên đầu bạn, (như tôi từng viết trong bài thơ nọ mấy hôm trước,) trông như thể đang thì thầm: “Nguyện ân sủng, lòng thương xót và sự bình an ở cùng bạn!”—và những lời còn lại của bài chúc phúc ấy. Thậm chí, có những khoảnh đất bỏ hoang một dạo, nơi Mẹ Tự Nhiên—người lúc nào túi cũng đầy hạt giống và túi nào cũng thủng lỗ—đã phủ lên bằng những loài cây cỏ bình dân đói khát, chúng tranh giành sự sống với nhau cho tới khi vài cây mọc lá to bản và mọng nước, tạo nên một tấm thảm thực vật thô mộc mà đến họa sư Raphael cũng chẳng nề hà trải ra ở tiền cảnh trong kiệt tác của mình. Vị Giáo sư đoan chắc rằng ông đã tìm thấy một khoảnh như thế ở phố Charles, nơi thảm thực vật mọc ngổn ngang với vẻ ngang tàng bạt mạng, đánh bạt những luống hoa nề nếp, ngoan ngoãn của Công viên Công cộng một cách nhục nhã, chẳng khác nào một lũ nhóc rách rưới chơi trò thảy đồng xu đánh bại một hàng học sinh trường Chúa nhật có thầy giáo dẫn đầu.

Nhưng đó là vì Giáo sư có một trong những "hang ổ" của mình ở vùng ấy, nên phàm chuyện gì dính dáng tới đó ông đều tô vẽ bằng những sắc màu rực rỡ nhất. Tính ông trong mọi việc xưa nay vẫn thế. “Tôi coi thường bất kỳ kẻ nào,”—ông nói,—“mà lời khen ngợi lớn nhất dành cho hắn chỉ là: mọi con ngỗng của hắn đều hóa thiên nga.”—“Sao lại thế, thưa Giáo sư?”—tôi hỏi;—“tôi cứ ngỡ ngài cũng thuộc hạng người đó chứ.”—“Thưa ông,”—ông đáp,—“tôi tự hào mà nói rằng, Tự Nhiên đã làm giàu cho tôi đến mức, tôi chẳng thể sở hữu nổi một con vịt mà lại không thấy ở nó một nàng thiên nga kiều diễm chẳng kém gì con từng bơi lội trong hồ nước vườn Luxembourg.” Và Giáo sư sùng kính lộn tròng trắng mắt lên trời, như một kẻ đang tạ ơn sau một bữa tiệc thịnh soạn nhiều món.

Tôi chẳng biết còn điều gì ngọt ngào hơn sự thẩm thấu của Tự Nhiên qua từng kẽ nứt nơi tường gạch và sàn nhà của chốn thị thành. Người ta chất hàng triệu tấn đá đẽo lên một hai dặm vuông mặt đất từng một thời xanh tươi. Cây cối từ sườn đồi nhìn xuống, kiễng chân hỏi nhau: “Đám người kia đang làm cái trò gì thế nhỉ?” Và đám cỏ nhỏ dưới chân chúng ngước lên thì thầm đáp lại: “Để chúng tôi đi xem sao.” Thế là đám cỏ nhỏ thu mình vào những bọc gói tí hon nhất có thể, đợi cho tới khi ngọn gió đêm lẻn đến bên và thì thầm: “Đi với ta nào.” Rồi chúng êm ái cùng gió tiến vào thành phố lớn,—hạt thì chui vào khe nứt vỉa hè, hạt bám vào máng xối trên mái ngói, hạt lọt vào kẽ đá cẩm thạch phủ trên hài cốt một vị quý tộc giàu sang, và hạt gieo mình nơi nấm mồ vô chủ chẳng có lấy một tấm bia đá, nơi chôn cất một kẻ phàm trần trơ trọi,—rồi chúng vươn mình lớn lên, từ những mái nhà ẩm mốc nhìn xuống các thế hệ con người, từ giữa những phiến đá lát đường thưa dấu chân ngước lên, và dòm qua những hàng rào sắt của nghĩa địa. Hãy lắng nghe chúng, khi chỉ có một làn gió thoảng khẽ lay, bạn sẽ nghe thấy chúng bảo nhau: “Hãy đợi đấy!” Lời thì thầm ấy truyền dọc theo đường dây điện báo của những dải cỏ xanh hẹp men theo các nẻo đường dẫn ra khỏi thành phố, cho tới khi chạm đến triền đồi, và cây cối lại rì rầm nhắc lại với nhau: “Hãy đợi đấy!” Rồi dần dà, dòng đời trên phố phường rút cạn, và những cư dân cổ xưa đầy lá—với các bộ tộc bé nhỏ luôn đi tiên phong—thong thả tiến vào, từng đứa một, bề ngoài có vẻ rất vô tâm, nhưng bên trong lại vô cùng dai dẳng, cho đến khi chúng sinh sôi đông đúc tới mức những khối đá tảng lớn phải toác miệng ra trước sự chen chúc của rễ cây, và khoáng chất fenspat bắt đầu bị bóc tách khỏi đá hoa cương để làm thức ăn nuôi sống chúng. Cuối cùng, cây cối cất bước trong cuộc hành quân trang nghiêm, chẳng hề ngơi nghỉ cho tới khi đã cắm trại giữa chốn thương trường. Cứ đợi đủ lâu mà xem, bạn sẽ thấy một cây sồi già cỗi ôm chặt một khối đá mòn vĩ đại trong những cánh tay ngầm vàng ố dưới lòng đất; khối đá ấy từng là viên đá đặt nền móng cho Tòa Nghị Viện. Ôi, nàng mới kiên nhẫn làm sao, người Mẹ Tự Nhiên điềm tĩnh khôn cùng!

—Nào, hãy khóc đi thôi!—

Thế nhưng tất cả những chuyện này lại chẳng liên quan gì đến những buổi đi dạo và trò chuyện của tôi với cô giáo. Tôi đâu có bảo rằng mình sẽ không kể cho bạn nghe đôi chút về chúng. Cứ để mặc tôi, rồi có lẽ tôi sẽ kể cho bạn nghe nhiều hơn mức tôi nên nói. Người ta chẳng bao giờ thổ lộ bí mật của mình cho những kẻ cố tình dò la, moi móc.

Chúng tôi đã nói về sách vở, và về giáo dục. Bổn phận của nàng là phải biết đôi chút về những thứ ấy, và dĩ nhiên nàng biết. Có lẽ tôi uyên bác hơn nàng một chút, nhưng tôi nhận thấy sự khác biệt giữa cách đọc của nàng và của tôi cũng giống như sự khác biệt giữa người đàn ông và người phụ nữ khi lau bụi trong thư viện. Người đàn ông phẩy qua quýt bằng một cây chổi lông gà; người phụ nữ thì nhẹ nhàng làm việc với một mảnh giẻ mềm. Nàng chẳng làm tung lên một nửa chỗ bụi ấy, cũng chẳng để bụi bay đầy vào mắt vào miệng mình,—nhưng nàng len lỏi vào từng ngóc ngách, chăm chút cho từng trang sách cũng kỹ lưỡng như với bìa ngoài.—Sách vở là những bức ảnh âm bản của tư tưởng, và tâm trí đón nhận hình ảnh của chúng càng nhạy cảm bao nhiêu, thì những đường nét tinh vi nhất lại càng được tái hiện chuẩn xác bấy nhiêu. Một người phụ nữ (đúng nghĩa), khi đọc theo sau một người đàn ông, sẽ dõi theo chàng như nàng Ruth dõi theo những thợ gặt của Boaz, và những bông lúa mót được của nàng thường lại là những hạt lúa mì mẩy nhất.

Nhưng chính khi bàn về Cuộc đời, chúng tôi mới tìm thấy sự đồng điệu rõ ràng nhất. Tôi từng ngỡ mình thấu hiểu đôi chút về nó,—rằng tôi có thể nói năng hay viết lách về nó đôi phần trúng đích.

Hút lấy kiếp sống trần thế trôi nổi này như miếng bọt biển hút nước,—đắm mình và ngấm trọn những thực tế của nó như tấm da thuộc ngập đầy lỗ chân lông sau bảy năm ngâm trong hố thuộc da,—sàng sẩy từng con sóng đời như bánh xe cối xay đón dòng nước chảy qua máng xối tràn lên các cánh quạt,—co quắp lại trong những cơn co giật dữ dội nhất và buông xuôi trong nỗi rã rời uể oải nhất của cơn bệnh thở thoi thóp này, thứ làm xáo động vài nắm vật chất suốt ba bốn mươi năm ròng,—chiến đấu với mọi loài ma quỷ và ôm siết mọi thiên thần trong cơn mê sảng của nó,—rồi sau đó, ngay vào khoảnh khắc những đam mê trắng lửa đã nguội bớt thành sắc đỏ màu quả anh đào, dìm toàn bộ trải nghiệm của ta vào dòng suối lạnh như băng của một thứ ngôn ngữ loài người nào đó, người ta có thể nghĩ rằng tất cả sẽ kết thúc bằng một khúc cuồng tưởng mang đầy sức bật và độ tôi luyện dẻo dai. Tất cả những điều ấy, tôi từng ngỡ là năng lực và lãnh địa riêng của mình.

Cô giáo cũng đã nếm trải sự đời. Thảng hoặc, người ta lại bắt gặp một tâm hồn duy nhất còn lớn lao hơn cả tấn tuồng nhân gian đang diễn diễu trước mắt nó. Như nhà thiên văn học xanh xao ngồi trong phòng làm việc với đôi mắt trũng sâu và ngón tay gầy guộc, cân đo Sao Thiên Vương hay Sao Hải Vương như đặt trên bàn cân, thì cũng có những người phụ nữ dịu dàng, mảnh khảnh đã cân đo tất cả những gì kiếp sống thế gian này có thể mang lại, rồi nắm trọn nó như một món đồ chơi nhỏ nhoi trong lòng bàn tay thanh mảnh. Nàng chính là một người như thế. Vận may đã bỏ rơi nàng, nỗi đau thương đã làm phép rửa cho nàng; chuỗi ngày lao động đều đặn và sự cô đơn của cuộc sống thị thành gần như không bè bạn đang bày ra trước mắt nàng. Thế nhưng, khi nhìn ngắm khuôn mặt bình thản của nàng dần lấy lại nét tươi vui đôi khi rất đỗi hoạt bát, khi nàng tìm thấy hứng thú trong những chủ đề chúng tôi bàn luận và những nơi chốn chúng tôi ghé qua, tôi nhận thấy ánh mắt, đôi môi và từng đường nét đổi thay ấy sinh ra là để dành cho tình yêu,—dẫu chúng vẫn chưa hay biết về sứ mệnh ngọt ngào của mình, và vẫn đón nhận bộ mặt lạnh lùng của Bổn phận bằng những nét duyên dáng tự nhiên vốn chỉ được dùng để đền đáp cho mối Đại Tình cảm mà thôi.

—Tôi chưa bao giờ nói một lời yêu thương nào với cô giáo trong suốt những buổi dạo chơi thú vị ấy. Dường như vào buổi sáng hôm đó, chúng tôi nói về đủ mọi chuyện trên đời, ngoại trừ tình yêu. Có lẽ trong tôi đã nảy sinh chút e dè và ngập ngừng nhiều hơn mức tôi thường thể hiện trước mọi người ở nhà trọ. Thực tế, tôi luôn coi mình là người làm chủ bàn ăn sáng; nhưng chẳng hiểu sao, đúng lúc ấy tôi lại không thể làm chủ bản thân tốt như thường lệ. Sự thật là, tôi đã đặt một vé sang Liverpool trên chuyến tàu thủy dự kiến khởi hành vào buổi trưa,—tuy nhiên kèm theo điều kiện được hủy vé nếu có hoàn cảnh đột xuất giữ tôi lại. Lẽ dĩ nhiên, cô giáo chưa hề hay biết gì về tất cả những chuyện này.

Hôm ấy chúng tôi đang đi dạo trên bãi đất Common. Bạn biết đấy, đại lộ hay con đường đi dạo rợp bóng cây ở Common của chúng tôi có nhiều nhánh rẽ dẫn về các hướng khác nhau. Một trong những nhánh ấy chạy dài từ phía đối diện phố Joy về hướng nam, xuyên suốt chiều dài của bãi Common tới tận phố Boylston. Chúng tôi gọi đó là con đường dài, và rất đỗi tha thiết với nó.

Tôi thực sự cảm thấy mình yếu đuối vô cùng (dẫu bình thường tôi có thể chất khá tráng kiện) khi hai chúng tôi bước đến đối diện đầu con đường ấy vào buổi sáng hôm đó. Tôi nghĩ mình đã cố cất tiếng hai lần mà không thể nói thành lời cho rõ ràng. Cuối cùng, tôi cũng thốt ra được câu hỏi: “Nàng có muốn cùng tôi đi hết con đường dài này không?”—“Chắc chắn rồi,”—cô giáo đáp,—“tôi rất sẵn lòng.”—“Hãy nghĩ kỹ,”—tôi nói,—“trước khi nàng trả lời; nếu lúc này nàng cùng tôi bước vào con đường dài ấy, tôi sẽ hiểu rằng từ nay chúng ta sẽ chẳng bao giờ chia lìa nữa!”—Cô giáo lùi lại một bước với một cử động đột ngột, như thể vừa bị một mũi tên bắn trúng.

Gần đó có một trong những khối đá hoa cương dài dùng làm ghế ngồi,—chính là khối đá mà ngày nay bạn vẫn có thể nhìn thấy cạnh cây ngân hạnh.—“Xin nàng hãy ngồi xuống,”—tôi nói.—“Không, không,”—nàng khẽ đáp,—“em sẽ cùng anh đi hết con đường dài!”

—Cụ già ngồi đối diện tôi ở bàn ăn đã bắt gặp chúng tôi khoác tay nhau tản bộ, vào khoảng giữa con đường dài, và cụ cất tiếng chào vô cùng khả ái: “Chào buổi sáng, hai con yêu quý!”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.