Bậc Thầy Bên Bàn Ăn

Lượt đọc: 125 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tự Truyện Của Kẻ Độc Đoán

❊ ❊ ❊

Khoảng gián đoạn được nhắc đến ngay trong câu mở đầu của tập tiểu luận này kéo dài vừa tròn một phần tư thế kỷ.

Hai bài viết mang nhan đề “Kẻ độc đoán nơi bàn ăn sáng” từng xuất hiện trên tờ “New England Magazine”, vốn do J. T. và E. Buckingham xuất bản tại Boston trước đây. Bài thứ nhất ra mắt vào tháng Mười một năm 1831, còn bài thứ hai vào tháng Hai năm 1832. Hai mươi lăm năm sau, khi tờ “The Atlantic Monthly” ra đời và tác giả được mời cộng tác, hồi ức về những quả non chưa kịp gọt giũa của thời trai trẻ tập tành viết lách đã gợi lên trong ông một ý nghĩ: hẳn sẽ là một thử nghiệm thú vị nếu lại rung cái cành cây xưa ấy một lần nữa, xem hoa trái lúc đã chín muồi có ngon lành hơn những trái rụng đầu mùa hay chăng.

Bộ tiểu luận này khởi nguồn như thế, và tự nhiên nó lại gợi nhắc tôi về những bước chập chững thuở ban đầu, cũng như khơi lại ký ức của đôi ba người bạn từng có đủ nhàn rỗi để đọc chúng khi mới in. Người đàn ông hôm nay chính là cha đẻ của cậu thiếu niên ngày trước, và trong những trang viết trên tờ New England Magazine xưa kia, tôi thấy dường như cậu ta chính là con trai mình. Nếu bản thân tôi còn khó lòng dung thứ cho những lỗi lầm của đứa trẻ ấy, thì người ngoài ắt lại càng khắt khe hơn. Vì lẽ đó, chúng sẽ không bao giờ được in lại ở đây, và tôi hy vọng cũng chẳng bao giờ tái xuất ở bất kỳ nơi nào khác.

Thế nhưng, có lẽ trích lại một đôi câu cũng chẳng hại gì, và tôi tin rằng người đọc khoan dung—nếu sinh linh nhân từ ấy vẫn còn tồn tại trên cõi đời—sẽ lấy làm hài lòng với bấy nhiêu.

—“Đem theo một cuốn sổ tay nhỏ là một mưu kế tuyệt hay; mỗi khi thấy mình buông được lời nào đắc ý, hãy ghi chép lại ngay cuộc chuyện trò của chính mình.”—

—“Mỗi bận muốn đọc thơ, tôi lại lôi cuốn Từ điển xuống. Chất thơ của ngôn từ cũng đẹp đẽ chẳng kém gì chất thơ của câu văn. Tác giả có thể khéo léo sắp đặt những viên ngọc quý, nhưng hình dáng và ánh quang của chúng vốn được mài giũa qua bao thăng trầm năm tháng. Hãy đưa tôi xem hình ảnh so sánh tuyệt mỹ nhất trong toàn cõi văn chương tưởng tượng, rồi tôi sẽ chỉ cho quý vị thấy một từ đơn lẻ thôi cũng đủ truyền tải một nét tương đồng sâu sắc hơn, chuẩn xác hơn và hùng hồn hơn bội phần.”—

—“Xưa kia, người ta từng nảy ra ý tưởng rằng nếu tất cả nhân loại trên đời đồng thanh hét lên một tiếng, ắt âm thanh ấy có thể vọng tới tận mặt trăng. Thế là những kẻ chủ mưu giao hẹn sẽ thực hiện việc này sau đúng mười năm nữa. Hàng nghìn chuyến tàu chở đầy đồng hồ bấm giờ được phân phát tới các ủy viên hội đồng thị trấn cùng các bậc tai to mặt lớn của khắp các quốc gia. Suốt một năm trước ngày hẹn, thiên hạ chẳng bàn tán chuyện gì khác ngoài tiếng thét kinh thiên động địa sắp nổ ra trong sự kiện trọng đại ấy. Đến khi thời khắc điểm, ai nấy đều vểnh tai hết cỡ ngõ hầu lắng nghe tiếng hô ‘Hú!’ đồng loạt—vốn là từ đã được giao ước trước—đến mức chẳng một ai cất lời, ngoại trừ một gã điếc ở tận quần đảo Fejee và một phụ nữ nơi thành Bắc Kinh; thành thử kể từ thuở khai thiên lập địa, thế gian chưa từng lặng tờ đến thế.”—

Thời ấy, chẳng có gì khá hơn những mẩu chuyện này, mà dở tệ hơn thế thì lại chẳng hề ít. Một chàng trai đôi mươi, hai ba tuổi đầu học đòi cầm bút thì cũng có quyền làm hỏng cả một tập tạp chí tiểu luận, chẳng khác nào bác sĩ mắt Wenzel thuở xưa từng làm hỏng cả nón mắt người mới thạo nghề mổ đục thủy tinh thể, hay công tử đào hoa Brummel từng chỉ vào cả đống khăn hỏng trước khi thắt được một nút cà vạt hoàn hảo. Đứa con trai ấy của tôi—kẻ mà tôi đã bặt tin suốt hai mươi lăm năm có lẻ—từng là một gã trai ngang bướng, lúc nào cũng chực thốt ra những suy nghĩ bồng bột chưa qua rèn giũa. Như quá nhiều thanh niên Mỹ khác, cậu ta luôn nhận được cựa sắt thúc giục thay vì dây cương ghìm giữ. Do đó, cậu ta đã góp phần chất đầy chợ búa thứ quả non xanh mà người cha đã nhắc tới trong một bài viết này: thứ quả ngập tràn nơi các phố thị quê hương. Người cha ấy thầm mong những lỗi lầm xưa cũ sẽ được tha thứ, nếu ông không đoan chắc rằng họa hoằn lắm mới có độc giả biết đến chúng. Khi dùng lại cái tên cũ cho loạt bài mới, ông thấy có bổn phận phải bày tỏ rằng mình từng buông ra những lời dại dột dưới danh xưng ấy; và nếu hóa ra sự dại dột kia chẳng giảm đi được ít nhất một nửa dù tuổi đời đã tăng gấp đôi, ông xin hứa sẽ không lặp lại thử nghiệm này thêm lần nào nữa, dẫu có sống thọ để tuổi đời lại tăng gấp đôi lần nữa và tự trở thành ông nội của chính mình.

OLIVER WENDELL HOLMES.

Boston, ngày 1 tháng Mười một năm 1858.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.