Đúng là chẳng phải đợi lâu. Hoà vừa gọi được hơn chục chiến sĩ về xe lấy súng thì đã thấy một tốp 5 chiếc A37 từ phía biển đang bay vào. Dường như đã có cột khói từ hai chiếc xe cháy làm chuẩn nên chúng chẳng cần thằng L19 bắn đạn khói chỉ điểm mà lao xuống đánh ngay. Nhưng thật không may cho tên hung hăng nhất. Khi nó lao xuống chưa kịp cắt bom đã bị một màn đạn 12 ly 7 chém vỗ mặt. Nó xịt khói đen lảo đảo gắng gượng lết ra phía biển nhưng có lẽ không kịp. Ngọn khói sau đuôi máy bay càng ngày càng to, một chiếc dù bung ra khỏi máy bay. Tiếng reo hoan hỉ “cháy rồi, cháy rồi” lan khắp gò cát. Bọn còn lại hoảng hốt vọt lên cao rồi lượn vòng trên không chờ thời cơ.

Tuy nhiên trận địa phòng không được tổ chức khá tốt đã làm cho chúng bối rối. Cứ hơi hạ thấp độ cao một chút chúng lập tức bị hất lên cao vì những làn đạn rát rạt. Những quả bom ném vội nổ lung tung ngoài bãi tha ma và cánh đồng lúa nước. Có lẽ đã biết sợ và cảm thấy bất lực nên sau một hồi quần lượn nữa tốp máy bay nối đuôi nhau bay ra phía biển. Nhìn hút theo bóng tốp máy bay đang xa dần tiểu đoàn trưởng Thanh hể hả:

- Ổn rồi! Cứ thế này thì chúng chẳng làm gì được mình đâu.

Trung đoàn phó Bạ lắc đầu:

- Chớ có chủ quan! Bọn này là lắm thủ đoạn lắm! Có lẽ anh tranh thủ nhắc bộ đội phải cảnh giác và tiết kiệm đạn đi!

Nhưng Thanh chưa kịp đi thì một loạt tiếng nổ đã trùm lên khu vực trú quân của họ. Vừa thụt đầu vào xe anh vừa la lớn:

- Pháo biển đấy! Tất cả vào xe, đóng cửa!

Trận pháo biển quả thật dữ dội. Không biết có bao nhiêu khẩu pháo đang bắn vào cái gò cát trơ trụi này mà chỉ thấy những tiếng nổ liên hồi kỳ trận. Chắc là toàn đạn cỡ lớn nên mặc dù cửa xe đã đóng lại vẫn cảm nhận được làn sóng xung kích dội mạnh vào màng nhĩ và tiếng mảnh đạn chém vào thành xe chan chát. Cũng không biết nó đã kéo dài bao lâu mà chỉ biết là khói, lửa, cát bụi chìm ngập cả một vùng. Trong xe 234 Hòa giang tay ôm chặt lấy Nhật và Toản, hai chàng lính trẻ đang run nhong nhóc từng hồi. Ít ra thì khi đánh nhau với máy bay địch còn nhìn thấy chúng, còn có thể dùng súng đạn để ngăn chặn chúng. Còn ngồi tránh pháo như thế này thì thật là tù mù. Mặc dù vẫn luôn miệng vỗ về hai chiến sĩ đừng sợ nhưng Hòa biết rằng chỉ cần một quả pháo rơi trúng nóc xe là ba anh em sẽ “đi” cả. Cho đến khi trận pháo kích đã ngừng được một lúc ba anh em vẫn ôm chặt lấy nhau. Hòa là người sực tỉnh đầu tiên:

- Dậy đi! Mở cửa ra! Máy bay nó đến bây giờ đấy!

Cửa vừa bật lên Hòa đã thất kinh vì thấy xe 236 đang bốc cháy đùng đùng. Không kịp nói năng gì Hòa nhảy phốc xuống xe lao về phía đó. Thật may, quả đạn pháo trúng buồng truyền động làm cháy xe nhưng hai chiến sĩ ở trong xe chỉ bị thương, họ đã dìu được nhau ra một hõm đất ngay gần đó. Hòa gọi thêm Nhật xuống đưa hai đồng đội về xe mình băng bó. Đúng lúc đó một tốp A37 khác xuất hiện.

Tuy nhiên, mấy khẩu súng máy tưởng như đã bị băm nát bởi dàn pháo biển vẫn tỏ ra rất cứng đầu. Cứ mỗi khi chúng vừa lao xuống lại phải vọt lên ngay vì những làn đạn trực diện quất vào mặt. Những quả bom ném vội không trúng mục tiêu hất lên những đám bụi cát mù trời. Có lẽ chúng cũng đã biết sợ nên ném quáng, ném quàng cho hết bom rồi biến cho bọn khác đến thay phiên. Hết đợt này đến đợt khác, trận kịch chiến giữa những phản lực cơ hiện đại nhất của Hoa Kỳ với hơn chục khẩu súng máy trên gò cát trơ trụi giữa đồng trống đã kéo dài hơn 4 tiếng đồng hồ từ lúc quá trưa đến gần tối dường như vẫn bất phân thắng bại.

Khi trời đã ngả về chiều một tốp A37 lại xuất hiện. Có vẻ như lần này bọn máy bay đã thay đổi chiến thuật, chúng không liều lĩnh lao xuống thấp như trước mà cắt bom khi còn ở rất cao. Nhật đã lấy lại được bình tĩnh, nhìn những quả bom lừng lững rơi lung tung cậu cười đắc chí:

- Hốt rồi! Cứ bay thế kia mà ném thì chỉ có xuống ruộng.

Nhưng cái miệng đang ngoác ra cười bỗng như đờ ra, cứng lại. Có một cái gì đó không bình thường trong loạt bom này. Khi bom chạm đất gần như không thấy tiếng nổ từ đó phát ra mà chỉ thấy một đám cháy bùng lên. Hòa hét thất thanh:

- Bom na- pan đấy! Đóng cửa lại- Vừa hét anh vừa nhanh tay sập nắp cửa vào.

Đúng là bọn địch đã thay đổi chiến thuật. Sau mấy tiếng đồng hồ không trị được cái trận địa cứng đầu này bằng bom đạn thông thường bọn chúng đã dùng đến bom na- pan. Những đám cháy lan nhanh. Cả cái gò cát rộng bây giờ đã trở thành một biển lửa đỏ rực ào ào gào thét. Ngồi trong xe mà vẫn cảm thấy sức nóng của ngọn lửa hung hãn. Cổ thì đắng nghét. Ngực thì thắt lại. Dường như ô- xy trong không khí đã bị đốt hết mất hay sao ấy. Vừa lấy cái khăn bịt mũi Hòa vừa ghé mắt nhìn qua kính mặt bằng, anh hơi lo khi thấy đám cháy đã lan gần đến xe mình. Đúng lúc ấy một loạt tiếng nổ dội lên, chắc là lợi dụng khói lửa quân ta không quan sát được bọn chúng đã lao xuống ném bom. Hòa hoảng hồn khi thấy một quầng lửa bị quăng lên truyền động xe mình, cả một góc phía đuôi xe đang rừng rực cháy. Với tay lấy chiếc bình cứu hỏa Hòa định ra dập lửa nhưng vừa hé cửa ra anh đã phải sập ngay lại vì hơi lửa táp vào quá nóng. Một ý nghĩ thoáng nhanh qua óc Hòa: “nếu cứ đứng đây nhất định sẽ bị cháy”. Chợt nhớ ra ngay bên cạnh là một cánh đồng nước Hòa túm lấy vai Toản, giọng khản đặc:

- Toản! Nổ máy đi! Lao ra phía ruộng nước ấy!

Toản đang mắt nhắm mắt mở vì khói cũng cố mò mẫm ấn nút khởi động. Phải mất ba lần khởi động Toản mới nổ được máy nhưng nhìn qua kính chẳng thấy gì ngoài khói nên cậu lắc đầu quầy quậy:

- Không nhìn thấy gì cả!

- Cứ chạy thẳng đi! Đứng ở đây là chết đấy!- Hòa lại quát.

Chẳng còn cách nào hơn, Toản gài số rồi tăng ga. Chiếc xe chồm lên khật khưỡng như người mù. Cũng may trên gò cát không có gì quá nguy hiểm nên chỉ vài phút sau nó đã lao xuống được cánh đồng săm sắp nước phía trước. Ngay lập tức Hòa đưa chiếc bình cứu hỏa cho Nhật:

- Lúc nào tớ mở cửa thì ra dập lửa nhé!

Nhật gật đầu. Hòa cúi người lấy chiếc bình cứu hoả thứ hai và hé cửa ra xem. Xe của anh đã thoát được ra khỏi biển lửa nhưng vẫn chìm trong màn khói đen đặc. Mảng na- pan trên truyền động vẫn cháy phừng phừng. Hòa bật tung cửa lên, một làn hơi nóng sực ập vào xe. Anh vọt ra ngoài bước hai bước đã tới truyền động. Nhật cũng đã nhảy ra. Hai chiếc bình cứu hỏa phun xối xả vào đám cháy. Chừng như đó chỉ là một ít chất cháy bị bom hất lên xe nên chỉ một loáng sau nó đã bị dập tắt. Hòa nhìn quanh, trong màn khói mờ mịt anh thấy xe 235 của trung đội mình cùng với ba, bốn xe nữa cũng đã lao được xuống đám ruộng nước như xe anh.

Có lẽ cho rằng không một sinh vật nào có thể tồn tại trong cái biển lửa đó nên bọn máy bay đã rút hết. Không gian dần trở lại yên tĩnh, chỉ còn lại những đám lửa âm ỉ cháy. Trời cũng đã gần tối.

Dặn Toản ở lại trông xe Hòa rủ Nhật:

- Anh em mình đi xem các xe kia có sao không?

Hai anh em men theo bờ đám ruộng nước đi về phía trung tâm gò cát. Chợt Hòa giật thót mình vì nhìn thấy chiếc xe của tiểu đoàn trưởng bị toác một bên hông. Đạp bừa lên cát còn nóng rãy hai anh em lao đến. Một quả bom sát thương đã nổ ngay cạnh xe phá toang một bên sườn xe. Bật vội cửa lên Hòa hoảng hồn vì thấy tất cả trong xe đều bất động. Tiểu đoàn trưởng Thanh vẫn ngồi nguyên trên ghế trưởng xe nhưng người nát bấy. Đặt tay lên cổ anh, Hòa biết anh đã hy sinh. Trong lòng xe mấy chiến sĩ thông tin nằm la liệt. Trung đoàn phó Bạ thì đang ngồi dựa vào thành xe bên kia, ngực và cánh tay phải đầm đìa máu. Hòa nhảy vội xuống lay vai anh:

- Thủ trưởng Bạ! Thủ trưởng Bạ! Tỉnh dậy đi! Tỉnh dậy đi!

Bạ mở choàng mắt như người mộng du. Mãi một lát sau anh mới thều thào:

- Phải nhanh chóng cấp cứu thương binh và cơ động đi chỗ khác ngay! Thế nào chúng cũng tọa độ xuống đây bây giờ đấy!- Dứt lời anh lại nhắm mắt thiếp đi.

Đúng lúc đó chính trị viên Biền và Uy chạy tới. Nhìn quanh một lượt Biền bào Hòa, giọng khản đặc:

- Băng bó cho anh em rồi đưa hết về xe cậu! Tớ và Uy sẽ đi kiểm tra một lượt xem sao.

Vừa cuốn băng vào vết thương trên cánh tay Bạ, Hòa vừa nói:

- Thủ trưởng Bạ nói phải nhanh chóng cơ động không chúng sẽ tọa độ.

Biền gật đầu:

- Tớ biết rồi! Nhưng không thể để thương binh ở lại đây- Dứt lời anh kéo Uy chạy vụt đi.

Trận chiến đấu không cân sức với không quân Mỹ suốt 5 tiếng đồng hồ đã làm tiểu đoàn 66 thiệt hại nặng nề: 8 xe bị cháy, bị hỏng, tiểu đoàn trưởng và hơn chục đồng chí nữa hy sinh, con số thương vong cũng lên đến trên hai chục. Tối một lúc lâu 5 xe còn lại chở đầy thương binh mới vào được đến bìa làng Vinh Quang Thượng. Có lẽ dân ở đây đã di tản cả nên cả làng không một bóng người. Vẫn còn may vì họ vừa mới vào được bìa làng chừng mười phút thì một trận bom tọa độ kinh hoàng đã được rải xuống cái gò cát trơ trụi giữa đồng. Nhìn những chớp bom liên hồi không dứt Hòa lặng người đi: không biết những đồng đội của anh vừa mới được vùi xuống ngoài ấy có được yên nghỉ hay không?

Chiếc đài 15 oát theo xe chỉ huy cũng đã bị phá hỏng, không còn một phương tiện nào có thể liên lạc về nhà. Trung đoàn phó Bạ đã tỉnh lại, sau khi nghe chính trị viên Biền báo cáo lại tình hình anh thều thào:

- Trước mắt phải làm tốt công tác tử sĩ, cấp cứu thương binh và động viên tư tưởng anh em. Sau đó tạm thời cho anh em nghỉ lại đây đêm nay lấy sức. Ngày mai ta sẽ tìm cách liên lạc về nhà sau. Nhưng nhớ là lúc nào cũng phải cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu đấy!

Biền gật đầu quả quyết:

- Anh cứ yên tâm! Đã đứng vững được qua trận đánh chiều nay thì chẳng cái gì quật ngã được anh em 66 nữa đâu.

★ ★ ★

Dường như đã qua được cơn hoảng loạn ban đầu nên bọn địch khẩn trương củng cố lại hệ thống phòng thủ đã bị vỡ một mảng quan trọng. Sáng mồng Hai tháng Tư đích thân Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu bay ra thị sát chiến trường Quảng Trị và chủ trì cuộc họp của Bộ tư lệnh quân đoàn 1 nhằm tìm giải pháp cứu nguy cho chiến trường trọng điểm bậc nhất này. Hắn cao giọng ngợi ca “tinh thần quả cảm vô song của binh lính đồn trú ở vùng biên ải”, khích lệ các lực lượng “tiếp tục tử thủ đến cùng, quyết ngăn chặn bằng được cuộc xâm lăng của Bắc Việt” và hứa “sẽ chi viện tối đa sức người, sức của”. Bộ chỉ huy quân viễn chinh Mỹ cũng hứa sẽ chi viện tối đa không quân, pháo binh và pháo hạm, kể cả máy bay chiến lược B52. Trung tướng Hoàng Xuân Lãm và chuẩn tướng Vũ Văn Giai thì thề sống thề chết sẽ đẩy lui bằng được “cuộc tiến công của Cộng quân”.

Thực hiện lời hứa của mình, chỉ trong vòng hai ngày Sài Gòn đã tổ chức không vận cấp tốc lữ đoàn lính thủy đánh bộ 369, ba liên đoàn biệt động quân số 4, 5, 6 từ biệt khu Thủ đô, quân khu 2 và quân khu 4 ra tăng viện cho chiến trường nóng bỏng này. Hai tàu khu trục và một tàu sân bay của Hạm đội 7 đã được điều đến vùng biển quân khu 1. Tướng Lãm và tướng Giai cũng đã tổ chức tái phối trí lại lực lượng, chúng tập trung xây dựng cụm căn cứ Đông Hà, Ái Tử, La Vang làm trung tâm cho tuyến phòng ngự mới. Các thiết đoàn 17, 20 chỉ để lại một bộ phận ở trung tâm còn lại được xé nhỏ ra thành các chi đoàn, chi đội tăng cường cho các cứ điểm bên ngoài tạo thành một lớp vỏ cứng.

Với nhận định địch tuy đã được tăng cường lực lượng đáng kể nhưng vẫn đang hoang mang tột độ, Bộ tư lệnh mặt trận B5 quyết định đẩy mạnh tiến công không cho địch kịp củng cố hệ thống phòng thủ. Tư lệnh mặt trận quyết định sử dụng cánh bắc tiến công vào cụm địch ở Đông Hà- Lai Phước. Cánh tây tiến công địch ở Ái Tử, khống chế cầu Quảng Trị chặn đường rút lui của địch. Cánh nam đánh địch ở La Vang- Tích Tường, cắt giao thông trên quốc lộ Một từ cầu Nhùng đến cầu Mỹ Chánh. Cánh đông sẽ thọc sâu xuống duyên hải, hỗ trợ nhân dân nổi dậy làm chủ hai huyện Triệu Phong, Hải Lăng và ngăn chặn không cho địch rút chạy ra biển. Các tiểu đoàn xe tăng 512 và 397 tiếp tục được sử dụng tại cánh bắc và cánh tây. Tiểu đoàn 66 đã được rút ra bắc củng cố lực lượng và tiếp tục làm dự bị cho mặt trận. Ngày Mồng Chín tháng Tư đợt tiến công mới đồng loạt được phát động trên tất cả các hướng.

Tuy nhiên, ngay ngày chiến đấu đầu tiên kết quả thu được không như mong đợi. Quân ta không những không phá vỡ được các cụm cứ điểm mà còn bị thiệt hại khá nặng. Lực lượng xe tăng cũng bị tổn thất khá nhiều. Tiểu đoàn 512 tăng cường cho cánh bắc tiến công Đông Hà, Lai Phước bị xe tăng địch bắn cháy mất 7 xe. Cánh tây báo cáo về một tiểu đoàn bộ binh được tăng cường đại đội xe tăng 1 của tiểu đoàn 397 sau khi đã chiếm được căn cứ Phượng Hoàng lại để địch phản kích lấy lại và bị mất 4 xe… Những tin tức không mấy phấn khởi liên tục dội về làm không khí ở sở chỉ huy mặt trận càng lúc càng thêm nặng nề. Tư lệnh mặt trận quyết định tạm dừng tiến công để rút kinh nghiệm.

Từ hôm biết tin tiểu đoàn 66 bị thiệt hại phải đưa ra bắc củng cố phó tư lệnh Đào trở nên khó ngủ, cái đầu thì ong ong như có con gì đang đục khoét bên trong. Lúc nào cũng thấy ông nhăn nhăn nhó nhó. Biết rõ lý do, chính ủy Ngọc thường xuyên an ủi ông rằng “chiến tranh là phải có tổn thất, có trận thắng trận thua, chẳng ai có thể lường trước được hết mọi cái”. Tuy nhiên những lời an ủi ấy hầu như không có tác dụng. Đêm nào ông cũng ôm khư khư cái ra- đi- ô nghe hết đài này sang đài khác đến gần sáng mới chợp măt được một lúc.

Đêm nay cũng vậy, ông lại thao thức. Chiếc ra- đi ô vẫn tiếp tục phát đi các chương trình của nó nhưng đầu óc ông đang để tận đâu đâu ấy. Lúc sẩm tối nhận được báo cáo của H03 về tình hình tác chiến của các tiểu đoàn 512 và 397 mặc dù còn rất sơ bộ nhưng đã làm ông sây sẩm mặt mày. “Thằng” 66 bị thiệt hại nặng còn có thể lý giải được vì lý do tổ chức tiến công theo một loại hình tác chiến hoàn toàn mới trong điều kiện không nắm được tình hình địa hình và địch. Còn các đơn vị của H03 thì đều tiến công địch trong công sự vững chắc, một hình thức tác chiến đã rất quen thuộc với xe tăng, có rất nhiều kinh nghiệm đã được đúc kết và phổ biến cho bộ đội. Hơn thế nữa lại đã có thời gian chuẩn bị chiến trường khá lâu, địa hình cũng như tình hình địch nắm tương đối chắc. Thế mà lại tổn thất đến gần 50 phần trăm lực lượng thì không thể nào chấp nhận được. Phải có một lý do nào đó chứ? Có lẽ rất cần phải có một cuộc họp rút kinh nghiệm với hai trung đoàn chứ “làm ăn” thế này thì mất mặt quá. Đầu óc ông cứ lan man lật đi lật lại vấn đề tìm lý do của thất bại. Tại chủ quan khinh địch ư? Rất có thể. Cứ nghĩ nó đang hoảng loạn mà tồng tộc lao vào thì chết là phải. Nhưng có lẽ không phải vậy. Trước cái sống cái chết có mấy ai dám chủ quan. Hay là do trình độ của anh em mình? Sức mạnh hỏa lực của T54 và M48 là tương đương nhau, lúc đối mặt chỉ cần nhanh tay hơn một tích tắc là nắm được phần thắng. Nhưng nào đâu đến nỗi vậy, cán bộ chiến sĩ của H03 đa số đã được huấn luyện rất cơ bản từ ngoài kia. Sau khi điều động vào đây lại được huấn luyện bổ sung khá bài bản. Lại còn cái “thằng” 397 nữa, đã đánh chiếm được cứ điểm địch rồi tổ chức phòng ngự lâm thời như thế nào mà đến nỗi bị chúng phản kích đánh cho tơi bời… Những câu hỏi cứ nối tiếp nhau mà không có câu trả lời rõ ràng. Như vậy nhất thiết phải tổ chức rút kinh nghiệm ngay.

Trong lúc đầu óc vẫn lan man với những ý nghĩ tản mạn ấy cái tay của ông theo thói quen vẫn vặn núm tần số chuyển sang đài khác khi vừa hết bản tin thời sự của đài Tiếng nói Việt Nam. Chợt ông nhổm phắt dạy, đài Sài Gòn vừa nhắc đến mấy từ “xe tăng H03”. Ông vội dò lại sóng và vặn to núm âm lượng. Tiếng con “thiên nga” trong chương trình “Nhịp cầu yêu thương” thẽ thọt vang lên:

“Sáng nay ngày 9 tháng Tư năm 1972 các chiến sĩ quân lực Việt Nam cộng hòa trên mặt trận Quảng Trị đã anh dũng tái chiếm được căn cứ Phượng Hoàng, tiêu diệt gọn một chiến đoàn thiết xa của cộng quân Bắc Việt, bắt sống 1 chiến xa T54. Sau đây là danh sách các chiến binh xe tăng cộng sản đã tử thương tại trận. Một: trung úy Ngô Văn Nhã, quê quán Hà Bắc, đại đội trưởng. Hai: trung úy…”

Không kịp cả xỏ dép phó tư lệnh Đào chạy vội sang ngách hầm của chính ủy Ngọc. Ông Ngọc đang nghe chương trình “Đọc truyện đêm khuya” thấy người đồng sự bất ngờ xuất hiện vội nhổm dậy. Ông Đào vặn to âm lượng lên và chỉ vào cái ra- đi- ô trên tay mình ra ý: “hãy nghe”. Chính ủy Ngọc vội tắt ra- đi- ô của mình. Ông giật bắn mình vì những gì nghe được. Một danh sách hơn ba chục cán bộ, chiến sĩ với đầy đủ cấp bậc, chức vụ, quê quán đang được đọc rành giọt trên đài. Khi danh sách được đọc lại lần thứ hai ông Đào tắt ra- đi- ô, cả hai ngồi trầm ngâm trong ánh sáng leo lét của ngọn đèn dầu trong góc hầm. Cuối cùng chính ủy Ngọc lên tiếng:

- Không thể nào thế được! Cánh tây báo về chỉ mất có 4 xe, làm sao hy sinh cả đại đội được?- Ông bỗng ngước lên nhìn ông Đào, mắt sáng rực- À! Mà tại sao nó lại có danh sách của cả đại đội được nhỉ? Lại còn không thiếu một chi tiết nào, cứ y như là bản trích ngang đơn vị ấy!

Ông Đào gật đầu:

- Tôi cũng thấy lạ! Chắc có chuyện gì uẩn khúc ở đây. Để tôi gọi xuống H03 xem sao!- Nói rồi ông quay lại góc hầm thùng quay máy điện thoại- A lô! Tổng đài đấy hả? Nối giúp máy cho tôi đến H03 xe tăng nhé! Anh Ngọc này! Có lẽ ta phải tổ chức ngay một cuộc họp rút kinh nghiệm chứ cứ để tình trạng này thì gay to. A lô! Anh Đỗ đấy phải không? Anh đã nắm được diễn biến cụ thể trận Phượng Hoàng hôm nay chưa? Chưa à? Tại sao? Thế cơ quan của anh cử đi làm đại diện ở sở chỉ huy bộ binh cũng chưa báo cáo gì về à? Thôi được rồi! Ngay trong đêm nay các anh phải nắm lại tình hình rồi báo cáo cụ thể cho tôi. Tại sao à? Các anh có biết đài Sài Gòn nó đang “biểu dương” lính của anh hay không? Đơn vị nào à? Cái đơn vị đánh Phượng Hoàng ấy! Đại đội trưởng là cậu Nhã ấy? Không thiếu một người nào cả, có đủ họ tên, cấp bậc, chức vụ, quê quán đấy! Kiểm tra ngay đi, ngày mai báo cáo tôi!- Ông bực bội dằn mạnh cái ống nghe xuống.

Quay về hầm, ngả mình xuống chiếc võng ông Đào trừng trừng nhìn lên trần hầm. Đau quá! Đã đành, chiến tranh là phải có mất mát, hy sinh. Nhưng mới chỉ thử lửa sơ sơ mấy trận mà hai trung đoàn xe tăng, quả đấm thép của mặt trận, niềm tin của Bộ Tổng tư lệnh, của các binh chủng bạn lại tan tác đến thế này sao? Tại ai? Tại cái gì? Trách nhiệm của ông đến đâu? Trong đầu ông lại thoáng hiện câu thơ “Nhất tướng công thành vạn cốt khô” của Tào Tùng. Không! Dứt khoát không phải như vậy! Cuộc chiến đấu mà ông và bao đồng đội của mình đang tiến hành không nhằm để tôn vinh một cá nhân nào cả. Đó là cuộc chiến đấu giải phóng đất nước, thống nhất non sông. Nhưng dù sao cũng thật chua xót. Phải có biện pháp ngay để cải thiện tình trạng này. Vùng dậy khỏi võng, ông vặn to ngọn đèn dầu rồi với tay lấy cuốn sổ. Những cái gạch đầu dòng bằng thứ chữ nhỏ ly ty nhưng cứng cáp mỗi lúc một dày thêm trên trang giấy.

Ngay từ sáng sớm chính ủy Ngọc và phó tư lệnh Đào đã bị tư lệnh mặt trận gọi lên. Trái với vẻ trầm tĩnh thường ngày, hôm nay vừa thấy hai cán bộ xe tăng xuất hiện ông đã to tiếng:

- Các anh đã biết chuyện gì xảy ra hôm qua chưa? Đánh đấm thế nào mà để hy sinh cả một đại đội? Lại còn để cho nó nắm được danh sách đem bêu diếu cho toàn thế giới biết thế này?

Hai anh em nhìn nhau rồi cùng cụp mắt xuống. Phó tư lệnh Đào thì chỉ muốn có cái lỗ nẻ bên cạnh để chui ngay xuống đó. Nỗi hổ thẹn dâng lên đến cổ làm cho ông nghẹn lời, mãi sau mới ấp úng:

- Báo cáo tư lệnh! Theo báo cáo của anh em dưới đơn vị thì trong trận này chúng tôi bị mất 4 xe, 3 xe đã về đến vị trí tập kết nên không có chuyện hy sinh cả đại đội được. Tuy nhiên chắc là có điều gì uẩn khúc ở đây, chúng tôi sẽ kiểm tra lại và báo cáo với tư lệnh sau.

Tư lệnh mặt trận vẫn chưa hạ được cơn hỏa:

- Uẩn khúc gì tôi không biết nhưng để lọt tài liệu về tổ chức vào tay địch thì không thể tha thứ được. Lại còn bên cánh bắc nữa, các anh mất bao nhiêu xe?- Ông đay đả- Đấy! Hôm mồng Hai mà cái tiểu đoàn xe tăng lội nước các anh đến đúng giờ thì đâu có đến cơ sự này.

Cả hai cán bộ xe tăng đứng như chôn chân, mặt vẫn cúi gằm xuống chưa biết trả lời thế nào thì xen lẫn tiếng vè vè của chiếc L19 một giọng nói lúc trầm, lúc bổng từ trên trời vọng xuống: “Tôi, Nguyễn Đức Lộ, pháo thủ xe tăng của đại đội 1, tiểu đoàn 397, trung đoàn xe tăng 203 xin có đôi lời gửi đến anh em cán binh Bắc Việt của mặt trận Quảng Trị. Ngày hôm qua, trong trận tiến công cứ điểm Phượng Hoàng đơn vị của tôi đã bị tiêu diệt gần hết. Bản thân tôi cũng bị thương nhưng nhờ sự cứu giúp của các binh sĩ lữ đoàn thủy quân lục chiến 147 nên tôi đã may mắn sống sót. Được hưởng sự khoan hồng của quân lực Việt Nam cộng hòa tôi đã quyết định đứng về phía chính nghĩa quốc gia. Tôi kêu gọi các cán binh Bắc Việt hãy buông súng đầu hàng, đảm bảo các bạn sẽ được đối xử tử tế và sẽ được trọng dụng”.

Chiếc L19 đã bay sang phía khác nhưng cái điệp khúc ấy vẫn cứ văng vẳng. Tư lệnh mặt trận gầm lên:

- Lại còn cái gì nữa đây? Các anh giáo dục lính tráng thế nào mà đến nông nỗi này? Quả đấm thép bây giờ lại tự đấm vào mặt mình hả? Thôi! Còn đứng đấy làm gì? Về đi! Về mà xem lại mình đi! Trận tới mà các anh làm ăn không ra gì thì tôi xin trả lại bộ, không có xe tăng thiết giáp gì nữa cho nặng nợ.

Hai anh em lủi thủi rời khỏi căn hầm sở chỉ huy. Hình như câu chuyện “một chiến đoàn thiết xa Việt cộng bị tiêu diệt cùng với danh sách hơn ba mươi chiến sĩ xe tăng tử thương” đã được cả cơ quan bộ tư lệnh biết nay lại được màn “chiêu hồi” của một pháo thủ xe tăng phụ họa đã làm mọi con mắt nhìn vào họ khác hẳn. Không biết mọi người nghĩ gì chỉ biết rằng họ đi đến đâu cũng thấy những tiếng xì xào, những cái chỉ trỏ và những ánh mắt đầy vẻ tò mò xen lẫn thương hại, thậm chí khinh miệt. Về đến hầm phó tư lệnh Đào ngồi phịch xuống võng chán nản:

- Rát mặt quá anh Ngọc ạ! Chưa bao giờ tôi thấy nhục nhã như hôm nay.

Chính ủy Ngọc cũng ủ rũ cúi đầu:

- Thật không thể ngờ được mọi chuyện lại tồi tệ đến vậy.

Đúng lúc đó thì trợ lý Bắc xuất hiện. Trái với vẻ xông xáo, hồ hởi mọi ngày mà thay vào đó là một bộ mặt ỉu xìu. Phó tư lệnh Đào mệt mỏi:

- Thế nào? H03 đã báo cáo lên chưa?

- Báo cáo rồi, thủ trưởng ạ!- Bắc vẫn uể oải.

- Cậu nói ngay đi xem nào!- Chính ủy Ngọc nôn nóng.

Bắc chậm rãi:

- Báo cáo các thủ trưởng! Về thiệt hại thực tế của 397 là có ba xe bị bắn cháy, một xe địch bắt sống kéo về Ái Tử để tuyên truyền. Anh em mình cũng chỉ hy sinh hai đồng chí, một bị mất tích chắc là thằng Lộ pháo thủ vừa nói trên máy bay ấy. Tuy nhiên tai hại là cái xe bị địch bắt kéo về lại đúng là xe chính trị viên, trong đó có danh sách trích ngang đơn vị và một số tài liệu khác.

Phó tư lệnh Đào đập hai tay xuống đầu gối:

- Trời ơi là trời!

Điềm đạm như chính ủy Ngọc mà cũng phải thốt lên:

- Ấu trĩ đến thế là cùng? Cậu nào chính trị viên đại đội này ấy nhỉ?

- Hình như là Trần Xuân Hàn thủ trưởng ạ!- Bắc nhăn trán cố nhớ lại.

Phó tư lệnh Đào cau có:

- Cậu nào thì chuyến này cũng phải kỷ luật thật nặng anh ạ! Tôi quyết định thế này: ngày mai ta sẽ tổ chức rút kinh nghiệm đối với hai trung đoàn. Phải triệu tập cả cán bộ các tiểu đoàn và mấy đại đội trực tiếp chiến đấu hôm mồng Chín vừa qua lên để xem các anh ấy giải trình xem đánh đấm như thế nào mà để đến nông nỗi ấy. Anh thấy có được không?

- Tôi đồng ý!

- Vậy cậu Bắc điện xuống cho hai trung đoàn đi!- Phó tư lệnh Đào hất cằm về phía Bắc.

Suốt ngày hôm ấy chính ủy Ngọc và phó tư lệnh Đào ru rú ngồi trong hầm. Họ cũng chẳng thiết ăn uống gì, bữa cơm trưa do công vụ đem về vẫn để nguội ngắt đấy. Ngay cả bức điện từ Bộ tư lệnh gửi vào báo tin tiểu đoàn 171 đã đến B2 và ngay lập tức tham gia chiến dịch, góp phần tiêu diệt chi khu Lộc Ninh cũng không làm cho họ tươi tỉnh hơn chút nào. Chính ủy Ngọc thì nằm dài trên võng vặn hết đài này đến đài kia. Còn phó tư lệnh Đào thì ngồi bó gối nhìn chăm chăm ra khoảng trống trước cửa hầm. Một cảm giác tủi hổ, ê chề chưa bao giờ có đang tràn ngập trong lòng ông. Cái đầu thì vẫn cứ ong ong như búa bổ, con mắt bị thương lúc lúc lại giật lên. Cố tĩnh trí để suy nghĩ nhưng cái đầu vốn luôn tỉnh táo của ông vẫn cứ rối lên như mớ bòng bong. Ông không thể lý giải được một cách rành rẽ đâu là những nguyên nhân đã dẫn đến tình trạng thảm hại của cái binh chủng mà ông hằng yêu quý, chăm chút và kỳ vọng suốt hàng chục năm qua.

Nhưng nào đâu đã hết. Cuối buổi chiều, khi ông Đào đang ngồi bên cuốn sổ tay ly ty những chữ là chữ để chuẩn bị cho cuộc họp ngày hôm sau thì trợ lý Bắc xuất hiện, anh nói không ra hơi:

- Báo… cáo thủ… trưởng!

Linh cảm thấy có chuyện chẳng lành ông Đào ngẩng phắt đầu lên:

- Gì thế đồng chí?

Bắc lắp bắp lựa lời:

- Dạ! Bên cánh Tây vừa báo cáo về… đêm qua… xe tăng với bộ binh đánh nhầm nhau thủ trưởng ạ!

Như có một mũi dao thọc từ con mắt trái lên đỉnh đầu, phó tư lệnh Đào cố nén cơn đau gắng gượng hỏi:

- Lại còn thế nữa cơ à? Cậu nói cụ thể xem nào!

Bắc đã trấn tĩnh lại, anh rành giọt:

- Báo cáo thủ trưởng! Tin điện về chưa thật cụ thể, chỉ biết rằng đêm qua một đơn vị bộ binh và một đơn vị xe tăng của ta đánh nhầm nhau, hai xe tăng bị bắn cháy, bộ binh cũng bị thương vong một số…

Phó tư lệnh Đào rũ xuống như con gà bị cắt tiết, một tay ông ôm lấy đầu, tay kia xua xua:

- Đồng chí điện xuống H03 nắm cụ thể tình hình rồi báo cáo tôi!

Nỗi đau của phó tư lệnh Đào lên đến đỉnh điểm khi trời gần tối chính ủy Ngọc sang hầm ông với tờ truyền đơn trong tay. Vừa liếc nhìn qua hình ảnh chiếc xe tăng mang số hiệu 385 chở đầy đám lính ngụy đang hươ chân, huơ tay đứng giữa căn cứ Ái Tử ông gần như xỉu đi. Ngay đêm đó phó tư lệnh Đào lên cơn sốt rét. Cả một đống chăn đắp lên người mà ông cứ rên hừ hừ suốt đêm.

Từ lúc nghe thấy “lời kêu gọi” của thằng Lộ và nhìn thấy mấy tờ truyền đơn in hình chiếc xe 385 đại đội trưởng Nhã ngồi như hóa đá bên tháp pháo. Nỗi tủi hổ đã dồn nén từ chiều qua, từ đêm qua nay lại bị bồi thêm đòn này làm đầu óc anh như tê dại đi. Nhục nhã quá. Nhục thế này thì thà chết còn hơn! Trưa hôm qua khi vừa đưa được ba xe về vị trí tập kết sau chiến đấu anh đã bị tiểu đoàn trưởng Thạnh “chửi” cho một trận vuốt mặt không kịp. Nào là “hèn nhát”, nào là “không chấp hành lệnh trên”, nào là “vô kỷ luật”,… Vốn chậm miệng, lại bị bất ngờ vì xưa nay Thạnh vốn là người điềm đạm, chín chắn nhất trung đoàn nên Nhã cứ lặng thinh để cho tiểu đoàn trưởng trút giận lên đầu. Đến khi biết rõ nguồn cơn anh gọi Thủy lại hỏi mới té ngửa ra: chính cái nết hay ăn, dễ ngủ của cậu ta đã hại anh, hại cả đại đội anh. Ngay khi anh vừa rời khỏi xe quay trở lại chỗ cứu kéo xem sao thì cậu ta đã gục xuống hộp điều khiển pháo làm một giấc không biết trời đất là gì. Chính vì vậy mà ở sở chỉ huy tiểu đoàn trưởng ra lệnh tổ chức đánh địch phản kích đến rát cả họng cũng chẳng thấy ai trả lời. Không nói không rằng Nhã kéo chính trị viên phó đại đội cùng mấy chiến sĩ quay lại cứ điểm nhưng không thể vào được vì đã bị địch chiếm lại. Từ xa dùng ống nhòm quan sát chỉ thấy xác ba chiếc xe tăng cháy đen thui ở đúng chỗ cứu kéo nhau. Không thấy chiếc thứ tư Nhã đã hy vọng nó đã chạy lạc đi đâu đó. Nào ngờ loanh quanh một lúc thì gặp chính trị viên Hàn cùng hơn chục chiến sĩ dìu nhau lết từng bước từ cánh rừng bên chân núi Ba Gơ chui ra. Hàn cho biết lúc đang cứu kéo nhau thì máy bay đến đánh. Chúng tập trung oanh tạc dữ dội chỗ mấy chiếc xe tăng đang cứu kéo nhau. Bom đánh dữ quá nên anh em phải tản ra trú ẩn. Đúng lúc đó bọn địch từ Ái Tử bất ngờ ra phản kích. Lực lượng của chúng rất mạnh, trong đó có 5 chiếc M48. Đến lúc này thì mọi người không kịp trở tay, xe tăng của chúng bắn cháy ba xe. Bộ binh có đánh trả qua loa được vài phút rồi rút chạy. Anh em mình vì không có vũ khí cá nhân nên phải chạy dạt vào núi Ba Gơ, bị bom đánh làm hy sinh hai người và một số bị thương. Sau khi chiếm lại được cứ điểm bọn địch cho xe tăng kéo chiếc 385 về phía Ái Tử. Nhã đứng nghe mà thấy đắng cả họng. Tuy nhiên kiểm điểm lại vẫn thấy thiếu một người, đó chính là pháo thủ Lộ. Sau khi động viên anh em mấy câu rồi để họ trở về đơn vị Nhã cùng tổ công tác của mình lại tiếp tục lùng sục xung quanh cứ điểm hy vọng tìm thấy Lộ nhưng vẫn bặt vô âm tín. Mãi đến nửa đêm tổ công tác của anh mới về đến vị trí trú quân.

Về đến vị trí trú quân, vừa mệt, vừa buồn Nhã ngồi bệt xuống đất uể oải húp bát cháo đường lái xe Liên đưa cho. Mới được vài hớp thì tiểu đoàn trưởng Thạnh lại bất ngờ xuất hiện. Cũng như lúc trưa anh đùng đùng nổi giận và không biết bao nhiêu câu hỏi cùng những lời khiếm nhã được phun ra từ cái miệng vốn mô phạm, nhã nhặn bậc nhất. Phải mất một lúc sau Nhã mới hiểu đầu duôi câu chuyện về việc đại đội mình bị “báo tử” trên đài. Đến lúc đó chính trị viên Hàn mới thú nhận cuốn sổ trích ngang của đại đội và sổ nghị quyết chi bộ đã để trong xe 385 và chắc là đã bị địch thu mất. Chẳng biết làm gì hơn Nhã chỉ biết kêu trời. Thật là “họa vô đơn chí”.

Nhưng thế nào đã hết. Sau một đêm trằn trọc gần như không ngủ thì vừa bảnh mắt ra đã thấy tiếng thằng Lộ leo lẻo vọng xuống kêu gọi chiêu hồi. Rồi thì truyền đơn rải trắng rừng. Mỗi tiếng nói của thằng Lộ cứ như một nhát búa tạ giáng vào đầu Nhã. Cái đầu óc mụ mị của anh giờ chỉ lặp đi, lặp lại cái điệp khúc “nhục thế này thà chết còn hơn”. Bất giác nước mắt anh chảy dài trên má. Mà cái thằng mất dậy ấy đâu có xa lạ với anh, hai nhà chỉ cách nhau có vài cây số, lúc nào nó cũng toe toét: “anh quê cứ tin ở em”. Chính anh đã có ý định sẽ là người giới thiệu nó vào đảng. Thật không thể biết được lòng dạ con người như thế nào. Không hiểu rằng mấy chục đồng đội của anh đây nếu rơi vào trường hợp như nó thì sẽ có bao nhiêu người sẽ hành động như thế? Chiếc L19 vẫn vè vè lượn trên đầu, chắc thằng này đã chỉ điểm vị trí trú quân của đơn vị mình cho chúng hay sao mà nó cứ lượn mãi ở đây. Tiếng thằng chiêu hồi vẫn cứ văng vẳng vọng xuống, Nhã chợt giật bắn mình vì một tiếng “roách” đanh gọn ngay bên cạnh. Ngoảnh lại sau anh hoảng hồn thấy pháo hai Kỳ đang rê nòng súng khẩu 12 ly 7 theo bóng chiếc máy bay qua những tán cây thưa. Anh vội đứng dậy nắm chặt lấy vai Kỳ giật giọng:

- Kỳ! Không được bắn!

Kỳ ngước đôi mắt ầng ậc nước nhìn anh:

- Đại trưởng cho em bắn chết mẹ cái thằng mất dậy ấy đi! Nhục quá!

Đưa tay còn lại mở nắp khóa nòng cho băng đạn rơi ra, Nhã vỗ nhẹ vào vai Kỳ an ủi:

- Biết thế nhưng cứ bình tĩnh đã. Bây giờ mà nổ súng là hỏng bét cả.

Kỳ không nói gì, cậu ta gục đầu xuống đuôi khẩu cao xạ tấm tức khóc. Nhã đứng thẳng dậy nhìn quanh một lượt khu trú quân của đơn vị. Một không khí im lặng nặng nề bao trùm lên tất cả. Những chiến sĩ thường ngày linh lợi, hoạt bát bao nhiêu thì lúc này vật vờ cứ như không còn một chút sinh khí nào. Người thì ngồi dựa gốc cây, kẻ thì nằm dài trên võng, chỗ thì ba bốn cậu ngồi túm tụm rì rầm trao đổi cái gì không biết nhưng mặt mũi đều ủ ê như nhà có đám. Cúi nhìn vào trong buồng chiến đấu anh thấy Liên đang dỗ dành Thủy dạy ăn cháo, từ hôm qua đến giờ cậu ta cứ chúi đầu vào góc buồng chiến đấu mà khóc không chịu ăn uống gì cả. Không! Thế này không được! Bản lĩnh người chỉ huy mách bảo anh cần phải hành động ngay lập tức để xốc lại tình hình đơn vị, đồng thời phải có biện pháp đối phó ngay. Biết đâu sau khi kêu gọi nó sẽ tọa độ hay bắn pháo vào chính địa điểm này. Nghĩ vậy Nhã nhảy phóc xuống xe chạy đi tìm chính trị viên Hàn.

Nhã tìm quanh quẩn mất mấy phút mà không thấy Hàn đâu thì một chiến sĩ chỉ: “vừa thấy chính trị viên đi về phía bờ suối”. Nhã men theo con đường mòn dẫn xuống con suối ven đồi vẫn không thấy. Nhìn ngược, ngó xuôi một lát anh thoáng thấy một bóng người ngồi ngay ngắn sau một lùm cây. Đoán đó là người đồng cấp Nhã nhẹ nhàng bước lại gần. Anh hoảng hồn khi thấy Hàn đang ngồi xếp bằng tròn bất động như một pho tượng, tay phải cầm khẩu K54 dí sát vào thái dương. Như một phản xạ tự nhiên Nhã nhảy một bước dài tung chân đá bay khẩu súng. Đến lúc này Hàn mới mở mắt ra ngơ ngác. Nhã giật giọng:

- Anh định làm gì thế?

Không nói không rằng Hàn chồm người về phía khẩu súng. Lại một bước nhảy nữa Nhã đã đá văng khẩu súng xuống suối, anh cúi xuống túm chặt vai Hàn:

- Hàn! Anh bình tĩnh lại đi!

Ngước đôi mắt thất thần nhìn Nhã, Hàn năn nỉ:

- Anh để tôi chết đi cho rồi! Nhục lắm! Nhục thế này thì sống làm gì?

Nhã đỡ Hàn ngồi dậy, anh cũng ngồi xuống bên cạnh:

- Không! Không thể chết như thế được. Hèn lắm!

Hàn trừng mắt lên:

- Hèn thế nào? Tôi làm sai. Tôi gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy tôi tự xử mình sao anh lại bảo tôi hèn.

Nhã cũng trừng mắt:

- Anh định trốn tránh trách nhiệm chứ gì? Thế là hèn chứ sao!

Hàn chùng người xuống như không còn chút sức lực nào, anh òa khóc:

- Tại tôi! Tại tôi cả! Tại tôi không rút ra theo đường cũ để đến nỗi bị lầy! Tại tôi mà ba xe bị cháy, một xe bị bắt! Tại tôi mà hai chiến sĩ chết oan! Tại tôi để tài liệu trong xe nên cả đại đội mình bị bêu diếu! Tại tôi giáo dục chiến sĩ không ra gì nên vừa mới bị bắt đã chiêu hồi! Tất cả là tại tôi. Anh cứ để cho tôi chết đi cho nhẹ nợ!- Hàn vừa gào lên vừa khóc như mưa như gió.

Nhã ôm chặt vai người đồng cấp của mình. Lòng anh rưng rưng. Quả thật anh cũng đã từng nghĩ nhục thế này thì chết còn hơn nói gì đến Hàn. So với anh Hàn trẻ hơn vài tuổi, là một pháo thủ vừa được đào tạo lớp cán bộ chính trị ở đoàn Mười về cùng đợt với Cân thì đã được giao chức vụ chính trị viên. Hàn trẻ trung, sôi nổi nhưng quả thật nhiều mặt còn non. Anh nhẹ nhàng an ủi:

- Thôi, Hàn ạ! Chẳng ai muốn thế! Nhưng đây là chiến tranh mà, có ai lường trước hết mọi sự được đâu. Bây giờ tớ với cậu cùng phải bình tĩnh để xốc lại tình hình đơn vị. Cuộc chiến đấu này còn dài. Chúng ta là cán bộ mà còn thế này thì anh em sẽ suy sụp hết.

Hàn ngẩng lên, hai mắt vẫn nhòa nước:

- Thế anh bảo phải làm thế nào bây giờ?

Nhã quả quyết:

- Trước hết phải củng cố hầm hào, nó đã biết chỗ mình trú quân rồi thế nào nó cũng đánh. Sau đó cho anh em sinh hoạt, chúng ta sẽ phải tự kiểm điểm mình thật sâu sắc và để cho anh em người ta phát biểu ý kiến của mình. Nói hết, nói thật với nhau để cùng nhau làm lại. Còn việc kỷ luật thế nào là do trên. Thôi! Lau nước mắt đi rồi cùng về với tôi! Ta phải bắt đầu công việc ngay!

Nhã xốc nách dựng Hàn dậy. Tiếng thằng chiêu hồi vẫn văng vẳng vọng xuống. Hàn lẩm bẩm:

- Thật khốn nạn! Thế mà mình đã đưa nó vào kế hoạch phát triển đảng.

Nhã giật mạnh cánh tay Hàn:

- Quên nó đi! Việc quan trọng nhất bây giờ là mấy chục anh em trong đại đội ấy. Nào, đi về!

Cuộc họp rút kinh nghiệm của bộ tư lệnh Thiết giáp tiền phương được tổ chức ngay sáng hôm sau. Chính ủy Ngọc định cho hoãn lại vì thấy phó tư lệnh Đào vẫn chưa cắt cơn sốt nhưng ông không chịu. Ngoài các cán bộ cấp trung đoàn còn có các cán bộ tiểu đoàn 66, 512, 397 và đặc biệt là đại đội trưởng Ngô Quang Nhã và chính trị viên Trần Xuân Hàn của đại đội 1, tiểu đoàn 397 cũng được triệu tập về. Trung đoàn phó Bạ của H02 đang bị thương cũng có mặt. Nhìn bộ mặt teo tóp, lạnh băng của phó tư lệnh Đào và vẻ trầm ngâm của chính ủy Ngọc mọi người hiểu mức độ quan trọng của sự việc nên ai nấy ngồi im thin thít không hó hé gì cả.

Chính ủy Ngọc là người lên tiếng đầu tiên:

- Thưa các đồng chí! Chắc các đồng chí đều biết tại sao trong lúc nước sôi, lửa bỏng lại bận trăm công, nghìn việc như thế này mà hôm nay Bộ tư lệnh vẫn phải triệu tập các đồng chí về đây họp gấp như thế này. Không giấu gì các đồng chí, mấy hôm nay chúng tôi rất đau đầu. Hết H02 ra quân trận đầu chưa đánh đấm gì được đã bị thiệt hại nặng lại đến H03 đánh mấy trận đã không thu được kết quả gì lại tổn thất lớn về người, về trang bị. Đặc biệt là sự vụ ở 397 của H03. Các đồng chí biết rồi đấy, cái tin một thiết đoàn xe tăng bị diệt, bị bắt sống và một danh sách dài dằng dặc của cả một đại đội đủ cả họ tên, quê quán, cấp bậc, chức vụ bị tiêu diệt giờ đã lan khắp mặt trận, chưa biết chừng toàn thế giới biết rồi cũng nên. Lại còn trường hợp một chiến sĩ của chúng ta bị bắt đã lên tiếng kêu gọi mọi người chiêu hồi. Tại sao lại xảy ra tình trạng trên? Do những nguyên nhân nào? Khách quan hay chủ quan? Trách nhiệm của chúng ta là phải trả lời thật đầy đủ những câu hỏi trên, qua đó có biện pháp khắc phục đảm bảo đánh thắng địch như truyền thống của binh chủng chúng ta. Sau đây mời anh Đào phát biểu.

Dường như những sự kiện vừa xảy ra cùng với cơn sốt rét đã hút hết sức lực trong tấm thân vốn đã còm cõi của phó tư lệnh Đào, trông ông già đi đến hàng chục tuổi. Gỡ cặp kính ra lau cẩn thận rồi ông mới mệt mỏi cất lời:

- Về mục đích triệu tập cuộc họp này các đồng chí đã nghe đồng chí Ngọc phổ biến. Về phương pháp làm việc tôi đề nghị chúng ta mổ xẻ dứt điểm từng trận đánh, từng sự việc để xác định chính xác nguyên nhân. Chúng ta phải chỉ rõ cái gì thuộc về nguyên nhân khách quan, cái gì thuộc về chủ quan chúng ta. Tiếp đó các đồng chí đề xuất các kiến nghị giải pháp khắc phục. Bây giờ xin mời H02 báo cáo!

Có lẽ đã có sự phân công từ trước nên chính ủy Võ đứng dậy ngay, cái giọng miền Nam lúc nào cũng sôi nổi, hùng hồn giờ cũng nhuốm màu mệt mỏi:

- Báo cáo các thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Trước hết cán bộ, chiến sĩ H02 chúng tôi xin nhận khuyết điểm là đã để xảy ra tổn thất lớn đối với tiểu đoàn 66 trong những ngày vừa qua. Ngay sau khi đưa anh em ra bờ bắc chúng tôi đã tổ chức họp rút kinh nghiệm. Chúng tôi đã thống nhất với nhau về những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Về mặt khách quan là do chúng tôi nhận lệnh quá gấp, thời gian chuẩn bị chiến đấu quá ngắn, không kịp trinh sát địa hình cũng như đường cơ động và tình hình địch. Một nguyên nhân khách quan nữa là do địch đánh phá ác liệt, đường Một không thể cơ động được buộc chúng tôi phải tìm đường khác trong khi con đường này cũng hết sức khó khăn. Tuy nhiên chúng tôi cũng thống nhất với nhau nguyên nhân chính dẫn đến…- Vũ nuốt nước bọt ngần ngừ mấy giây mới nói tiếp- thất bại. Vâng! Phải gọi đó là một thất bại chủ yếu là những nguyên nhân thuộc về chủ quan chúng tôi. Trước hết, đó là do trình độ đội ngũ cán bộ của chúng tôi chưa đáp ứng yêu cầu, chúng tôi đã không nắm vững được địa hình cửa sông cũng như chế độ thủy triều của sông Bến Hải tại Cửa Tùng nên đã để xe mắc cạn, mất nhiều thời gian vượt sông nên đã không có mặt kịp thời gian quy định. Hai là do tổ chức ngụy trang chưa tốt nên lộ vị trí giấu quân để máy bay địch phát hiện đánh phá gây tổn thất nặng nề. Ba là việc tổ chức hệ thống thông tin, liên lạc cũng chưa tốt nên việc chỉ huy gặp nhiều khó khăn, không chỉ đạo được kịp thời. Qua đánh giá các nguyên nhân chúng tôi cũng đã nghiêm khắc kiểm điểm từng bộ phận, từng cá nhân liên quan. Về phía ban chỉ huy chúng tôi xin nhận mọi hình thức kỷ luật của trên. Báo cáo hết!

Không khí trong gian hầm đã ngột ngạt dường như càng ngột ngạt hơn. Chính ủy Ngọc là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng:

- Các đồng chí đã nghe báo cáo của H02 rồi đấy. Chúng tôi xin biểu dương sự nghiêm túc và thái độ dám chịu trách nhiệm của các đồng chí. Nhân đây chúng tôi cũng xin biểu dương tinh thần khắc phục khó khăn, dám nghĩ dám làm của cán bộ, chiến sĩ H02. Khi thấy đường Một không cơ động được các đồng chí đã không chịu bó tay ngồi im mà tìm mọi cách để hoàn thành nhiệm vụ. Việc quyết định đưa lực lượng xuống Cửa Tùng để vượt sông và cơ động dọc mép biển theo tôi đó là một quyết định đúng đắn và sáng tạo vào thời điểm ấy. Còn khi bị lộ phải đơn thương độc mã chiến đấu với không quân, pháo hạm của địch các đồng chí cũng đã tổ chức tương đối tốt việc bắn máy bay, đã bắn rơi một máy bay của địch và hạn chế được một phần thiệt hại. Tóm lại, tuy rằng mục tiêu của các đồng chí không đạt được nhưng chúng ta cũng thấy rằng đó là những điểm sáng, những ưu điểm mà chúng ta cần tiếp tục phát huy. Bây giờ mời các đồng chí phát biểu!

Phó tư lệnh Đào đứng phắt dậy:

- Tôi đồng ý với anh Ngọc nhưng tôi cũng xin lưu ý các đồng chí rằng đây là cuộc họp rút kinh nghiệm nên ta cần tập trung mổ xẻ những khuyết điểm là chính.- Hướng về phía mấy cán bộ H02 ông lớn tiếng- Các đồng chí nói rằng các đồng chí không nắm được địa hình và chế độ thủy triều ở đó. Cái đó xin nói thật ngay bản thân tôi cũng không biết. Không ai biết được tất cả mọi thứ trên đời cả. Nhưng tôi chắc chắn rằng những người dân ở đấy, bộ đội địa phương ở đấy họ biết. Tại sao các anh không biết tận dụng? Nếu các anh liên hệ với huyện đội Vĩnh Linh tôi tin chắc rằng người ta sẽ giúp được việc này. Thế rồi việc giấu quân cũng vậy! Tại sao lại quyết định giấu quân giữa cái gò cát trơ trụi như vậy? Tại sao không dấn thêm một chút vào làng Vinh Quang Thượng? Có cây, có vườn, có công trình xây dựng việc giấu quân chắc chắn sẽ thuận lợi hơn chứ? Có khi lại còn được sự giúp đỡ của nhân dân, của bộ đội địa phương. Mà nếu có giấu ở đấy thì ngụy trang thế nào mà lại bị lộ? Bảo anh em bộ đội còn trẻ, chưa có kinh nghiệm nên để xảy ra sơ xuất thì cán bộ đâu? Tại sao không kiểm tra, nhắc nhở? Còn phương tiện liên lạc nữa! Được đào tạo cơ bản như thế hỏi các anh có ai không biết đài xe tăng chỉ liên lạc được trong phạm vi dưới 10 ki- lô- mét. Thế mà lại không bố trí phương tiện liên lạc hỗ trợ! Tại sao?- Ông dằn mạnh hai tiếng cuối cùng rồi ngồi xuống.

Mấy cán bộ H02 cùng nhìn như cắm xuống quyển sổ trước mặt. Mãi sau trung đoàn trưởng Lãm mới đứng dậy:

- Báo cáo các thủ trưởng! Thực ra khi tìm hiểu bến vượt chúng tôi cũng đã có hỏi mấy cô dân quân đang trực ở đấy…

Phó tư lệnh Đào vằn con mắt lành lên:

- Dân quân! Mấy cô ấy thì biết gì? Chỉ tán dóc là giỏi thôi! Tại sao các anh không hỏi bộ đội địa phương, hỏi ngư dân quanh đấy? Đó mới là những người đáng hỏi chứ!- Ông chiếu tia mắt vào phía trung đoàn phó Bạ- Còn anh Bạ! Anh cho chúng tôi biết tại sao các anh lại quyết định dừng lại ở đó. Tại sao không tiếp tục cơ động về Đông Hà?

Trung đoàn phó Bạ đứng dậy, cánh tay bị thương vẫn treo lủng lẳng trước ngực, anh mệt mỏi cất lời:

- Báo cáo thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Thực tình đó là một quyết dịnh rất khó khăn đối với tôi. Khi chúng tôi đến đó thì đã 5 giờ 30, trời đã sáng hẳn, máy bay L19 đã bắt đầu trinh sát trên đầu. Tôi có mời anh Thanh và anh Biền đến hội ý. Chúng tôi cũng đã tranh luận với nhau rất căng thẳng trước hai sự lựa chọn: một là tiếp tục cơ động đến vị trí quy định; hai là dừng lại trú quân. Sau khi phân tích chúng tôi nhận thấy quãng đường còn lại tuy chỉ khoảng 5 ki- lô- mét nhưng cũng rất khó đi, nếu đi phải mất hàng tiếng đồng hồ, không chừng sẽ bị lầy và sẽ phải phơi lưng cho máy bay địch oanh tạc giữa đồng nước. Đúng lúc đó thấy rất nhiều máy bay địch xuất hiện tập trung đánh phá phía Đông Hà nên chúng tôi cho rằng nếu có đến nơi cũng khó có thể tiến công được theo kế hoạch. Mặt khác chúng tôi nghĩ nếu không đánh hôm nay sẽ còn hôm khác, vấn đề quan trọng nhất lúc ấy là phải bảo toàn được lực lượng. Vì vậy chúng tôi đã thống nhất với nhau quyết định tạm dừng tại đó.

Phó tư lệnh Đào sỗ sàng:

- Thế rồi các anh có bảo toàn được lực lượng không?

Câu hỏi có phần móc máy này của ông Đào làm cho cuộc họp lại chìm vào sự im lặng nặng nề. Chính ủy Ngọc cố xoa dịu tình hình:

- Thôi, anh ạ! Anh em người ta cũng đã kiểm điểm sâu sắc rồi. Tôi cho rằng trong hoàn cảnh đó các đồng chí ấy quyết định như thế là chấp nhận được. Còn việc bị lộ vị trí trú quân và bị máy bay đánh lại là một chuyện khác. Theo tôi vấn đề của H02 ta có thể tạm kết luận được rồi. Về mặt khách quan đúng là các đồng chí nhận lệnh quá gấp gáp, không được trinh sát địa hình và tình hình địch. Tuy nhiên, có thể khẳng định nguyên nhân chủ yếu vẫn là do chủ quan. Đó là đội ngũ cán bộ của chúng ta còn yếu cả về trình độ cũng như phương pháp công tác. Nếu các đồng chí lập kế hoạch cụ thể hơn, dự kiến được đầy đủ các tình huống xảy ra thì sẽ có cách xử trí tốt hơn. Nếu các đồng chí biết dựa vào dân, dựa vào bạn, biết tận dụng và phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi lực lượng tôi tin rằng kết quả sẽ khác. Cuộc chiến đấu của chúng ta còn dài. Vì vậy rất mong các đồng chí ở H02 tiếp tục rút kinh nghiệm thêm. Còn bây giờ đề nghị các đồng chí ở H03 báo cáo cụ thể diễn biến và kết quả tác chiến ngày mồng Chín vừa rồi.

Trung đoàn trưởng H03 đứng dậy. So với hôm nhận lệnh đưa trung đoàn vào Quảng Bình có dễ anh đã già đi hàng chục tuổi. Nhìn quanh một lượt rồi anh cúi xuống cuốn sổ tay đang mở trên mặt bàn:

- Thưa các thủ trưởng! Thưa các đồng chí! Thực hiện mệnh lệnh của trên H03 chúng tôi đã đưa tiểu đoàn 512 đi phối thuộc cho cánh bắc, 397 đi phối thuộc cho cánh tây từ đầu chiến dịch. Trong ngày mồng Chín tháng Tư vừa rồi tiểu đoàn 512 đã tham gia tiến công căn cứ Đông Hà. Còn tiểu đoàn 397 thì tiến công cứ điểm Phượng Hoàng và đánh chiếm cầu Bến Đá. Về diễn biến các trận đánh như sau…

Phó tư lệnh Đào ngắt lời:

- Anh ngồi xuống! Tôi muốn nghe tiểu đoàn trưởng 512 trực tiếp báo cáo trận đánh Đông Hà.

Tiểu đoàn trưởng 512 Dương Xuân Tại từ từ đứng dạy, anh ấp úng:

- Báo cáo… các thủ trưởng! Chiều ngày mồng Tám tháng Tư các đại đội tăng 6, đại đội tăng 7 và đại đội cao xạ tự hành 19 của tiểu đoàn tôi nhận lệnh tham gia tiến công Đông Hà theo hai hướng. Đại đội 6 và đại đội 19 có nhiệm vụ phối thuộc cho bộ binh tiến công điểm cao 32, đánh chiếm phía nam Đông Hà và cầu Lai Phước. Đại đội 7 thì phối thuộc cho một trung đoàn bộ binh tiến công Đông Hà theo đường số Chín. Suốt đêm hôm ấy chúng tôi tổ chức cơ động lực lượng đến vị trí tập kết chiến đấu. Vừa đến nơi chỉ gặp được bộ binh là bước vào chiến đấu ngay. Do không được trinh sát, không nắm chắc được tình hình địch và cũng không tổ chức hiệp đồng được với bộ binh nên cả hai hướng đều gặp khó khăn. Mặc dù anh em cũng đã rất cố gắng nhưng đã không hoàn thành nhiệm vụ lại còn bị tổn thất nặng.

Phó tư lệnh Đào gắt:

- Cụ thể hơn xem nào! Cứ chung chung thế thì ngồi đây tôi cũng biết!

Tiểu đoàn trưởng 512 có vẻ càng lúng túng tợn:

- Dạ! Trên hướng đường Chín đại đội 7 đang trên đường cơ động đến mục tiêu đã bị địch phá cầu ngăn chặn. Trong lúc đang tìm cách khắc phục thì bị xe tăng địch phục trong công sự bắn cháy mất 1 xe. Các xe khác tản ra nhưng rồi đều bị sa lầy và bị địch bắn cháy hết. Còn trên hướng đại đội 6 thì sau khi tiếp cận được điểm cao 32 thì bị xe tăng địch bố trí trong công sự bắn cháy hai xe và hỏng một xe. Thấy lực lượng địch rất mạnh trung đoàn trưởng bộ binh đã cho tạm ngừng chiến để rút kinh nghiệm. Tóm lại, trong trận đánh ngày 9 tháng Tư chúng tôi đã không… hoàn thành nhiệm vụ. Với cương vị tiểu đoàn trưởng tôi xin nhận khuyết điểm trước các thủ trưởng và xin chịu mọi hình thức kỷ luật. Báo cáo hết!

Nhìn chăm chăm vào vòng băng trắng trên trán và cánh tay Tại, ông Đào tỏ vẻ quan tâm:

- Thế đồng chí làm sao mà bị thương thế này?

Tại lúng túng, mặt đỏ dừ lên:

- Báo cáo thủ trưởng, do đồng chí pháo hai xe tôi chưa có kinh nghiệm nên đã nạp đạn vào khi chưa hạ tấm bảo hiểm. Khi xe chạy do chấn động mạnh làm pháo nổ nên tôi bị thương ạ.

Căn hầm họp ắng hẳn lại. Đúng là những câu chuyện cười ra nước mắt. Phó tư lệnh Đào phẩy tay vẻ chán nản:

- Thôi, được rồi! Vậy theo anh nguyên nhân nào dẫn đến kết quả ấy?

Có vẻ như Tại đã bình tĩnh hơn, anh trả lời một cách rành mạch:

- Báo cáo các thủ trưởng! Như tôi đã nói ở trên, chúng tôi nhận nhiệm vụ chiến đấu chỉ trước có một đêm. Vì vậy nguyên nhân đầu tiên theo tôi là do không có thời gian trinh sát nắm địa hình và nhất là tình hình địch, đặc biệt là lực lượng xe tăng của chúng. Chỉ đến khi chúng phát hỏa bắn cháy xe tăng ta chúng tôi mới phát hiện được chúng đã đưa xe tăng ra bố trí trong các công sự ở tiền duyên phòng ngự.

Phó tư lệnh Đào vẫn tiếp tục dồn:

- Thế tại sao các anh không nắm tình hình địch qua bộ binh hoặc đề nghị cho thêm một ít thời gian để nắm địch?

Tại lắc đầu:

- Báo cáo thủ trưởng! Cơ động chưa đến nơi thì pháo đã bắn chuẩn bị, vừa bắt liên lạc được với bộ binh là đã có lệnh xung phong. Lúc ấy làm sao đề nghị lùi trận đánh được nữa ạ! Cũng xin báo cáo các thủ trưởng là ngay cả bộ binh cũng không phát hiện ra việc địch đưa xe tăng ra đó. Khi chúng tôi hỏi thì các anh ấy cho biết là mấy hôm trước đi trinh sát không hề có xe tăng. Thế đấy ạ!

Phó tư lệnh Đào trầm ngâm:

- Thế các anh có bắn cháy được của nó cái nào không?

Dưới ánh sáng lờ mờ trong hầm cũng có thể thấy Tại đỏ bừng mặt lên, anh ngượng nghịu:

- Dạ! Chỉ bắn được 1 cái thôi ạ! Bọn chúng toàn bố trí xe tăng trong công sự nên ngay từ đầu anh em ta không phát hiện ra. Khi đã biết có xe tăng trong công sự rồi thì cũng rất khó phát huy hỏa lực để bắn trả vì với khoảng cách xa như vậy việc bắn trúng tăng trong hầm là không thể. Còn tìm cách đến gần lập tức bị chúng bắn chặn ngay. Mà chúng nằm tại chỗ bắn thì các thủ trưởng biết rồi đấy. Chính vì thế chúng tôi mới bị tổn thất nặng như thế!

Căn hầm họp lại rơi vào im lặng đến nỗi có thể nghe phó tư lệnh Đào lẩm bẩm như nói thầm:

- “Dĩ dật, đãi lao”! Đúng! Lấy quân nhàn rỗi đánh quân cơ động từ xa đến- Ông ngẩng lên và cao giọng- Thôi được! Đồng chí ngồi xuống! Rõ ràng là bọn địch đã có những thay đổi rất quan trọng về mặt chiến thuật mà ta không phát hiện ra và có đối sách đúng. Nếu như trước đây chúng tập trung xe tăng, thiết giáp làm lực lượng phòng ngự cơ động hoặc tham gia phản kích thì bây giờ chúng đã đưa xe tăng, thiết giáp ra tham gia phòng ngự ngay ở tuyến đầu. Vậy theo các anh có cách nào để trị lại bọn chúng không?

Hầm họp lại rơi vào im lặng, có lẽ chưa ai nghĩ ra cách gì để đối phó với chiến thuật mới này của bọn địch. Chính ủy Ngọc một lần nữa phá vỡ sự im lặng:

- Theo tôi vấn đề tìm cách đối phó với chiến thuật mới này của địch các đồng chí cứ tiếp tục suy nghĩ, ta sẽ trao đổi kỹ vào sau giờ giải lao. Còn bây giờ tôi đề nghị đồng chí Nhã báo cáo về trận Phượng Hoàng.

Đại đội trưởng Nhã lừ đừ đứng dậy, trông anh già đi hàng chục tuổi. Có vẻ như hai ngày nay anh cũng đã chịu quá nhiều sức ép, cái dáng lòng khòng của anh nay lại càng thêm thiểu não. Trên khuôn mặt đen nhẻm của anh dường như chỉ thấy có hai con mắt và cái răng vàng. E hèm mấy lần Nhã mới bắt đầu được bằng cái giọng đều đều, khản đặc:

- Báo cáo các thủ trưởng! Sau khi nhận nhiệm vụ tăng cường cho bộ binh tiến công cứ điểm Phượng Hoàng chúng tôi đã đi trinh sát và lên kế hoạch chiến đấu như sau: đại đội sẽ chia làm hai bộ phận tiến công trên hai hướng. Hướng chủ yếu gồm trung đội Một và xe tôi do tôi trực tiếp chỉ huy đánh vào điểm cao 52. Hướng thứ yếu gồm trung đội Hai và xe chính trị viên do đồng chí Hàn chính trị viên trực tiếp chỉ huy đánh vào điểm cao 44. Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong quá trình cơ động như bị lầy, bị dính mìn nhưng chỉ sau gần 1 giờ chiến đấu từ 7 giờ 15 đến 8 giờ là chúng tôi cùng bộ binh đã hoàn toàn làm chủ cứ điểm. Đến 8 giờ 10 phút thì tôi nhận được lệnh “rời khỏi trận địa”. Sau khi phát lệnh cho đại đội tôi chỉ huy trung đội Một chạy ra theo đường cũ. Trong lúc đó bên trung đội Hai không ra theo đường cũ mà định chạy tắt từ điểm cao 44 sang điểm cao 52 rồi rút cùng chúng tôi. Nhưng không may xe đi đầu của trung đội Hai bị lầy rất nặng. Khi nghe các đồng chí yêu cầu chi viện tôi điều 1 xe của trung đội Một quay lại kéo. Vì thấy các đồng chí đó tổ chức cứu kéo mãi không được nên tôi giao cho đồng chí pháo thủ trực đài còn mình thì quay lại giúp đỡ. Sau khi kéo được 1 xe lên thì xe tiếp theo lại bị lầy. Nhưng vì đã có 2 xe bên này nên tôi bảo anh em: “cứ tiếp tục kéo nhau qua rồi nhanh chóng cơ động về vị trí tập kết” rồi quay về xe mình. Về xe tôi hỏi đồng chí pháo thủ “trên có lệnh gì không”, đồng chí ấy bảo: “không có gì”. Lúc đó tôi thấy máy bay địch đã xuất hiện nên tôi chỉ huy xe mình và 2 xe của trung đội Một về vị trí tập kết trước. Trong lúc đó máy bay bắt đầu đánh vào chỗ mấy xe bị lầy, anh em đang tản ra tránh máy bay thì bọn địch tổ chức phản kích. Chúng bắn cháy mất ba xe và sau này còn kéo mất một xe về Ái Tử. Thật không may đó lại là xe của đồng chí chính trị viên, trong đó có một số tài liệu như các đồng chí đã biết. Về bản thân tôi xin nhận khuyết điểm đã chỉ huy đơn vị không tốt, để xảy ra tổn thất và gây hậu quả xấu. Tôi xin chịu mọi hình thức kỷ luật của cấp trên. Báo cáo hết!

Phó tư lệnh Đào bực bội mỉa:

- Dũng cảm nhỉ! Anh nào cũng xin nhận mọi hình thức kỷ luật. Cứ làm đại đi bất biết kết quả thế nào rồi nhận khuyết điểm một câu mà xong à?

Chính ủy Ngọc lại gỡ bí:

- Anh bình tĩnh đã nào!- Hướng về phía mấy cán bộ H03 ông hỏi to- Sao tôi nghe nói trung đoàn trưởng bộ binh đã hạ lệnh cho các đồng chí tổ chức đánh địch phản kích rồi cơ mà. Tại sao đồng chí không chấp hành?

Nhã buồn bã:

- Báo cáo thủ trưởng! Quả thật khi tôi hỏi đồng chí pháo thủ: “trên có lệnh gì không?” thì đồng chí ấy bảo: “không” nên tôi mới lệnh cho anh em tiếp tục rời khỏi chứ không phải không chấp hành lệnh cấp trên.

Phó tư lệnh Đào hất cằm:

- Anh Thạnh đâu? Có đúng thế không?

Tiểu đoàn trưởng 397 đứng vụt dạy:

- Báo cáo thủ trưởng! Khi ở sở chỉ huy quan sát thấy địch ra phản kích đồng chí trung đoàn trưởng có bảo tôi lệnh cho đại đội Một cùng bộ binh tổ chức đánh địch. Tôi lên đài nhắc đi nhắc lại mệnh lệnh cho đến lúc đài hết ắc- quy cũng không thấy ai trả lời. Đến khi đồng chí Nhã về vị trí tập kết tôi xuống kiểm tra ngay. Thì ra do đồng chí pháo thủ trực đài ngủ quên nên không nhận được điện, các xe khác thì do xuống tập trung cứu kéo nhau nên cũng không ai nghe. Thực tình đây không phải là đồng chí Nhã chống lệnh ạ!

Phó tư lệnh Đào gỡ cặp kính ra lau, giọng bức xúc:

- Tôi không hiểu các anh làm ăn theo kiểu gì cả! Một trận thắng trong tầm tay rồi mà lại để tuột mất do một sơ xuất vớ vẩn như thế! Còn anh Hàn nữa, anh mang theo tài liệu đi chiến đấu làm gì? Để khoe với địch à?

Chính trị viên Hàn rụt dè đứng dạy, anh nghẹn ngào:

- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi xin nhận khuyết điểm là đã chủ quan, đơn giản, không chấp hành quy định bảo mật của trên. Thực ra chúng tôi không lường hết được hậu quả của sự việc lại nặng đến như vậy. Vì quân tư trang đã để lại hậu cứ cả nên đêm hôm trước sinh hoạt chi bộ xong tôi đành để xắc- cốt trong vành tháp pháo. Ai ngờ cơ sự lại đến nông nỗi ấy. Bản thân tôi đã nhận thức rõ sai lầm của mình. Tôi xin nhận mọi hình thức kỷ luật của trên ạ!

- Lại một “anh hùng rơm” nữa!- Phó tư lệnh Đào cay nghiệt- Thế anh đã giáo dục chiến sĩ của anh thế nào mà vừa mới bị địch bắt đã ngay lập tức lên đài kêu gọi chiêu hồi. Nghị quyết của chi bộ anh có dự kiến đến tình huống này không?

Hàn đứng như trời trồng, mặt anh từ đỏ chuyển dần sang tái xạm, hai mắt thì ầng ậc nước nhìn cắm xuống đất. Căn hầm một lần nữa rơi vào im lặng đến nghẹt thở, có thể nghe rõ tiếng vo ve của mấy con muỗi ngày. Một lúc sau phó tư lệnh Đào mới ngẩng lên uể oải:

- Còn trận đánh nhầm thì sao? Cán bộ trung đoàn, tiểu đoàn có ai đi ở hướng ấy? Có ai tham gia trực tiếp ở đấy không?

Trung đoàn phó Lê Trung Sơn đứng dậy:

- Báo cáo thủ trưởng! Theo sự phân công của ban chỉ huy tôi đi với hướng ấy nhưng lúc đó tôi đang ở sở chỉ huy sư đoàn. Còn đồng chí tiểu đoàn phó đi cùng anh em nhưng vì đại đội ấy đang ở rất sâu nên hôm nay không ai về dự được.

Phó tư lệnh Đào hất cằm:

- Thế đồng chí có nắm được tình hình không? Nếu nắm được thì báo cáo đi!

Thoáng chút bối rối nhưng rồi Sơn nhanh chóng lấy lại được bình tĩnh:

- Báo cáo thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Sau khi đưa 397 xuống phối thuộc cho cánh Tây thì đại đội 1 được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Phượng Hoàng như các đồng chí đã biết. Còn đại đội 2 thì được giao nhiệm vụ cơ động đến phía đông Động Ông Do để hiệp đồng với bộ binh đánh chiếm cầu Bến Đá ở phía nam thị xã Quảng Trị nhằm cắt đường Một, cô lập Quảng Trị với Thừa Thiên. Đêm hôm đó đại đội 2 tổ chức hành quân tương đối thuận lợi. Tuy nhiên khi cơ động gần đến vị trí quy định thì bất ngờ bị bắn cháy 1 xe. Nghĩ là địch phục kích nên đại đội đã triển khai đội hình, chiếm địa hình có lợi đánh trả. Sau khoảng hai mươi phút dùng hỏa lực bắn mạnh vào vị trí nghi địch phục kích đại đội 2 đã cho xe tăng xung phong. Lên được điểm cao thêm một xe nữa bị bắn cháy, các thành viên xe tăng phải nhảy ra ngoài. Hai bên xông vào nhau đánh “giáp lá cà”. Đến lúc ấy mới nhận ra quân ta đánh với quân mình- Anh ngẩng lên nhìn quanh một lượt rồi buông thõng- Báo cáo hết ạ!

Căn hầm lại lặng như tờ. Có lẽ tất cả mọi người đều bất ngờ vì những sự trớ trêu của chiến tranh. Chính ủy Ngọc ngậm ngùi:

- Thật chẳng biết thế nào mà nói trước được.

Phó tư lệnh Đào thì vằn con mắt lành lên:

- Tại sao? Các anh nói đi! Tại sao lại đến nông nỗi ấy?

Sơn thở dài:

- Báo cáo thủ trưởng! Sau khi sự việc xảy ra ban chỉ huy sư đoàn bộ binh đã tổ chức rút kinh nghiệm giữa hai đơn vị với nhau. Phía bộ binh đã nhận khuyết điểm là thiếu quan sát và đã nổ súng trước. Chính vì vậy mới dẫn đến trận đánh nhầm này.

Phó tư lệnh Đào nóng nảy ngắt lời:

- Thế các anh hiệp đồng như thế nào? Mật hiệu nhận nhau không có hay sao?

Sơn đã lấy lại được bình tĩnh, anh rành rẽ:

- Báo cáo! Tất cả những quy định về mật hiệu nhận nhau anh em đại đội 2 đều thực hiện đủ. Xe tăng có cắm cờ giải phóng và buộc một băng vải trắng ở nòng pháo. Về hiệp đồng thì sư đoàn đã cho một tổ trinh sát đi cùng để dẫn đường và bắt liên lạc với đơn vị bộ binh ém sẵn dưới đó. Nhưng vì bị đánh bất ngờ nên buộc phải nổ súng đánh lại, cũng chẳng có thời gian mà trao đổi mật khẩu. Mấy đồng chí trinh sát đi cùng thì đều bị thương và hy sinh cả ngay sau loạt đạn đầu.

Phó tư lệnh Đào đã dịu đi một chút:

- Thế nghe tiếng súng mà các anh cũng không phân biệt được quân ta hay quân dịch à?

Sơn gật đầu:

- Báo cáo! Tôi cũng đã hỏi anh em câu đó nhưng người ta cho biết vì ngay loạt đạn đầu một xe đã bị bắn cháy nên chẳng còn nghĩ gì đến chuyện nghe tiếng súng để phân biệt địch ta. Với lại đã chui vào trong xe rồi, đạn ta đạn địch nổ tứ tung thì chẳng thể nào phân biệt được đâu ạ.

Phó tư lệnh Đào vẫy tay ra hiệu cho Sơn ngồi xuống. Ông thở dài nặng nhọc. Căn hầm lại rơi vào sự im lặng đến ngột ngạt. Chính ủy Ngọc một lần nữa can thiệp:

- Thưa các đồng chí! Sự việc ở H03 như vậy đã rõ. Tôi sơ bộ kết luận thế này: đối với 512 chủ yếu là do địch thay đổi chiến thuật mà ta không kịp thời tìm ra đối sách thích hợp nên đã bị thiệt hại nặng. Còn đối với đại đội 1 của 397 khuyết điểm chủ yếu thuộc về chúng ta, cán bộ thì chủ quan, đơn giản, chiến sĩ thì vô trách nhiệm. Một vấn đề nữa cũng cần phải xem xét lại là hiệu quả công tác giáo dục chính trị của chúng ta như thế nào? Tôi đề nghị các đồng chí H03 về kiểm điểm thật sâu sắc sự việc này, có hình thức kỷ luật từng đối tượng theo quyền hạn của mình. Riêng sự việc ở đại đội 2 thì dù rất đau xót nhưng phải nhớ rằng đây là một bài học đối với mỗi chúng ta, đặc biệt là trong công tác hiệp đồng với bộ binh và các đơn vị bạn. Còn bây giờ mời các đồng chí nghỉ giải lao 10 phút. Sau giờ nghỉ giải lao chúng ta sẽ bàn về các biện pháp đối phó với địch trong thời gian tới. Mời các đồng chí nghỉ!

Mọi người lục tục đứng dậy kéo nhau ra ngoài. Chính ủy Ngọc nán lại ngồi xích vào sát phó tư lệnh Đào nói nhỏ:

- Anh Đào ạ! Vụ việc đại đội cậu Nhã này có khi lại to chuyện đấy. Nó đã phát trên đài rồi thì nhiều người biết lắm. Rồi thì một đồn mười, mười đồn trăm. Ở đây thì không có vấn đề gì nhưng tôi lo là lo ở ngoài kia ấy. Khéo không rồi hậu phương của ta lại rối tung lên ấy chứ.

Phó tư lệnh Đào gật gù:

- Đúng đấy! Mấy hôm nay nhiều việc quá thành ra tôi cũng không để ý đến. Nhưng bây giờ tĩnh trí lại cũng thấy lo lo. Hậu phương mà rối tung lên thì tiền tuyến cũng chẳng còn bụng dạ nào mà chiến đấu. Chúng ta phải có biện pháp ngăn chặn tin đồn ấy chứ?

Chính ủy Ngọc trầm ngâm:

- Tin đồn nó như một cơn gió độc ấy, nó len lỏi đến mọi ngõ ngách, xó xỉnh, không chừa một chỗ nào. Vì thế chặn được nó không phải là việc đơn giản. Tuy nhiên theo tôi trong trường hợp này chúng ta phải có biện pháp đối với gia đình hơn ba chục cán bộ, chiến sĩ này. Trước hết là giữ ổn định được tư tưởng cho hậu phương chiến sĩ đã.

Phó tư lệnh Đào tỏ vẻ quan tâm:

- Cụ thể anh định làm thế nào?

Chính ủy Ngọc nhăn trán:

- Để tôi suy nghĩ và bàn thêm với anh em cán bộ chính trị. Có lẽ ta phải cho người xuống chụp ảnh, rồi yêu cầu anh em trong danh sách viết thư về về cho gia đình giải thích rõ mọi chuyện. Sau đó chuyển cấp tốc ra ngoài Bộ tư lệnh để ngoài ấy các anh ấy cho người về động viên từng gia đình một anh ạ.

Phó tư lệnh Đào gật gù:

- Có lẽ cũng chỉ còn cách ấy!

Tần ngần một lát rồi chính ủy Ngọc mới thong thả thêm:

- Cũng xin thông báo với anh luôn, tôi đã nhận được điện của Bộ gọi ra nhận công tác khác. Có lẽ tôi sẽ cầm thư và ảnh của anh em ra luôn.

Phó tư lệnh Đào ngơ ngác:

- Bộ gọi anh ra à? Về đâu vậy?

Chính ủy Ngọc trầm ngâm:

- Tôi được điều về Cục đối ngoại Bộ Quốc phòng. Đang lúc nước sôi, lửa bỏng thế này tôi cũng không muốn đi nhưng Bộ gọi phải ra gấp, anh ạ!

Phó tư lệnh Đào im lặng, “thế là lại một mình mình phải đứng mũi chịu sào ở đây”. Mãi sau ông mới bình thản:

- Không sao! Anh cứ yên tâm mà đi đi!

Dường như những câu chuyện tào lao lúc giải lao đã làm cho không khí cuộc họp đỡ căng thẳng hơn. Phó tư lệnh Đào cũng bớt đi vẻ cau có. Đợi mọi người ổn định chỗ ngồi xong chính ủy Ngọc điềm đạm:

- Vừa rồi chúng ta đã cơ bản thống nhất được nhận định về những nguyên nhân dẫn đến những tổn thất không đáng có trong thời gian vừa qua. Trong đó có những nguyên nhân khách quan nhưng chủ yếu là những nguyên nhân chủ quan. Bộ tư lệnh rất mong các đồng chí kịp thời khắc phục để thời gian tới chúng ta không để xảy ra những sự cố như vừa rồi. Bây giờ xin mới đồng chí Đào phát biểu.

Phó tư lệnh Đào vẫn ngồi nguyên tại chỗ, giọng ông đã có phần đỡ mệt mỏi hơn:

- Thưa toàn thể các đồng chí! Những tổn thất vừa rồi của chúng ta là hết sức nặng nề, nó không chỉ ảnh hưởng đến kết quả chung của chiến dịch mà còn làm xấu đi hình ảnh binh chủng ta trước con mắt của cấp trên, của các quân binh chủng bạn. Xin nói thật với các đồng chí mấy ngày vừa qua chúng tôi hết sức đau đầu, thậm chí còn thấy xấu hổ, thấy nhục nhã nữa. Bao nhiêu kỳ vọng của cấp trên, của các đơn vị bạn đặt vào chúng ta đều đã tan thành mây khói. Chúng tôi rất mong qua việc mổ xẻ những nguyên nhân vừa rồi các đồng chí sẽ rút ra được những bài học cần thiết cho mình, cho đơn vị mình - Ông dừng lại nhìn quanh một lượt như để mọi người có đủ thời gian lĩnh hội ý mình rồi cao giọng- Còn bây giờ tôi phổ biến nhiệm vụ sắp tới của các đơn vị. Đối với H02 ý định của trên vẫn tiếp tục sử dụng các đồng chí ở cánh đông để tận dụng ưu thế của loại xe lội nước. Có nhiều khả năng các đồng chí sẽ phải vượt sông Cửa Việt đánh sâu xuống Triệu Phong, Hải Lăng để vây hãm địch từ phía đông, ngăn không cho chúng rút chạy ra biển và thực hiện việc đổ bộ đường biển ứng cứu, giải tỏa đồng thời làm một mũi vu hồi vào sườn thị xã Quảng Trị. Vì vậy ngay sau hội nghị này các đồng chí cần tổ chức nghiên cứu nắm vững địa hình khu vực tác chiến. Nếu không trực tiếp đi được đến tận nơi thì phải tìm mọi cách như thông qua các đơn vị bạn, thông qua địa phương để tìm hiểu. Đồng thời tổ chức huấn luyện bổ sung cho cán bộ, chiến sĩ về chiến thuật tiến công trong hành tiến và chiến thuật tao ngộ chiến. Nhiệm vụ như vậy các đồng chí H02 có ý kiến gì không?

Trung đoàn trưởng Lãm đứng bật dậy:

- Báo cáo thủ trưởng! Về nhiệm vụ chúng tôi không có ý kiến gì. Tuy nhiên chỉ đề nghị các thủ trưởng khi giao nhiệm vụ phải cho chúng tôi có thời gian chuẩn bị một chút, tránh tình trạng quá gấp gáp như vừa rồi. Hết đấy ạ!

Phó tư lệnh Đào gật đầu:

- Được! Chúng tôi sẽ đề nghị với bộ tư lệnh mặt trận và chỉ huy các cánh quân lưu ý vấn đề này. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là ta phải chuẩn bị thật chu đáo vào.

Quay sang phía các cán bộ H03 phó tư lệnh Đào cao giọng:

- Còn H03 nhiệm vụ không có gì thay đổi, các đồng chí vẫn tiếp tục tăng cường cho cánh bắc và cánh tây để tiến công cụm cứ điểm trung tâm Đông Hà, Ái Tử, Quảng Trị. Vấn đề đặt ra với chúng ta bây giờ là phải tìm cho bằng được cách phá lớp vỏ cứng do xe tăng địch tạo ra. Các đồng chí đã có thời gian suy nghĩ, ai có ý kiến gì thì cứ nói. Mời các đồng chí!

Dường như chưa ai tìm ra kế sách gì nên tất cả vẫn ngồi im, đây đó có tiếng rì rầm trao đổi nho nhỏ. Một vài người cắm cúi vẽ vẽ, viết viết vào cuốn sổ tay. Có lẽ hơi nóng ruột nên phó tư lệnh Đào khuyến khích:

- Chuyên gia xạ kích có ý kiến gì không?- Ông hất cằm về phía Trần Bắc, người đã được các giáo viên bạn phong là “pháo thủ cấp kiện tướng” hồi học ở nước ngoài.

Trợ lý Bắc đứng dậy, anh từ tốn:

- Báo cáo thủ trưởng và các đồng chí! Theo phân tích của tôi thì tất cả các xe tăng của 512 bị cháy vừa qua đều do đạn của tăng M48. Nếu so sánh một cách thuần túy về sức mạnh hỏa lực thì pháo tăng M48 và pháo tăng T54 của ta là một chín, một mười. Tuy nhiên do chúng nằm trong công sự bắn nên ở khoảng cách 1500 đến 2000 mét xác suất trúng đích khi bắn vào mục tiêu xe tăng chính diện hoặc chạy ngang đạt tới trên 70 phần trăm. Cũng với khoảng cách ấy xe tăng ta bắn vào mục tiêu tăng trong hầm thì xác suất trúng chỉ đạt khoảng 20 phần trăm vì chúng chỉ nhô mỗi tháp pháo lên, diện tích mục tiêu vì thế đã bị thu hẹp đi đến ba, bốn lần. Vì vậy chúng ta phải tìm mọi cách để nâng cao xác suất trúng đích khi bắn cho xe tăng ta, đồng thời tìm cách hạ thấp xác suất trúng đích của pháo địch…

Phó tư lệnh Đào cắt ngang:

- Anh nói cụ thể hơn xem phải làm thế nào nào?

Trần Bắc bối rối:

- Báo cáo thủ trưởng… tôi cũng đang suy nghĩ nhưng chưa tìm ra cách nào thật khả dĩ.

Chính ủy Ngọc rụt dè:

- Hay ta báo cáo mặt trận sử dụng đặc công vào đánh xe tăng địch trước rồi mới cho xe tăng với bộ binh xung phong.

Phó tư lệnh Đào lắc đầu:

- Có thể đấy cũng là một giải pháp nhưng sẽ là giải pháp cuối cùng. Còn bây giờ ta cứ phải tìm giải pháp của ta chứ!

Trung đoàn phó H03 Lê Trung Sơn vụt đứng dạy:

- Tôi xin có ý kiến! Theo tôi nó đã đào công sự cho xe tăng xuống được thì ta cũng đào công sự cho xe tăng của ta xuống. Như thế sẽ giảm được diện tích mục tiêu và tất nhiên là hạ thấp xác suất trúng của chúng.

Cả căn hầm họp cùng ồ lên, nhiều cái gật đầu tán thưởng. Phó tư lệnh Đào cũng gật đầu nhưng ông vặn lại:

- Vậy đào ở khoảng cách nào? Vào lúc nào và bao giờ thì cho xe tăng xuống?

Sơn hơi bối rối:

- Tạm thời tôi mới đề xuất như vậy, còn cụ thể thì đề nghị các đồng chí tiếp tục trao đổi thêm.

Phó tư lệnh Đào chỉ tay quanh phòng họp:

- Các đồng chí thấy ý kiến đồng chí Sơn thế nào?

Trần Bắc đứng dậy, anh tỏ ra tán đồng:

- Báo cáo các đồng chí! Tôi cũng đã nghĩ đến phương án này. Nếu ta đào công sự ở khoảng cách trên dưới 1000 mét rồi đưa xe tăng vào thì với khả năng của pháo 100 ly trên T54 chắc chắn sẽ phá vỡ được lớp vỏ cứng bằng xe tăng của chúng, đồng thời sẽ giảm được diện tích mục tiêu và hạn chế được khả năng sát thương của chúng đối với xe tăng ta. Tuy nhiên làm thế nào để đào được công sự và đưa xe tăng vào một cách bí mật thì vẫn là một khó khăn. Chúng ta không thể đào công sự trước vì thế sẽ bị lộ. Còn đào trong đêm thì tôi sợ sẽ không xong vì chất đất ở khu vực này rất cứng. Mà tập trung đông người ở khoảng cách gần như vậy cũng không có lợi.

Vẫn ngồi lặng im như pho tượng từ lúc vào họp bất chợt Nhã giơ tay:

- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi xin có ý kiến!

Phó tư lệnh Đào cũng thấy hơi bất ngờ, ông từ tốn:

- Nhã hả? Ừ, nói đi!

Nhã từ từ đứng dậy, anh rụt dè:

- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi thấy nếu ta sử dụng thuốc nổ thì chỉ cần một đến hai tiếng đồng hồ một tiểu đội công binh cũng sẽ đào xong một công sự bắn cho xe tăng.

Phòng họp rộ lên tiếng xì xào, một ai đó lên tiếng:

- Đào bằng thuốc nổ thì bằng lạy ông tôi ở bụi này à?

Nhã có vẻ đã bình tĩnh hơn, anh khúc chiết:

- Tôi chưa nói hết ạ! Theo tôi ta nên chuẩn bị sẵn mọi thứ, đặt thuốc nổ xong xuôi rồi sẽ đề nghị mặt trận cho pháo binh bắn phá hoại một vài loạt. Lợi dụng lúc đó ta sẽ phát hỏa. Sau khi đào xong công sự lại đề nghị bắn cầm canh vài quả nữa thì xe tăng có thể lợi dụng tiếng nổ để cơ động vào. Mà lúc đó chắc bọn địch phải ẩn nấp nên chắc là sẽ giữ được bí mật. Hết ý kiến ạ!

Phòng họp lại ồ lên nhưng đó là những tiếng ồn ào tán thưởng. Phó tư lệnh Đào gật đầu:

- Được đấy! Lợi dụng tiếng nổ để đào công sự và đưa xe vào. Hay! Các anh có ý kiến nào khác không?- Đợi một lát không thấy động tĩnh gì ông cao giọng- Vậy thì tôi kết luận thế này: ta sẽ tổ chức đào công sự cách tiền duyên địch khoảng 1000 mét bằng thuốc nổ rồi bí mật đưa xe tăng vào trước giờ nổ súng. Phân đội xe tăng này sẽ tham gia hỏa lực chuẩn bị với nhiệm vụ chủ yếu là tiêu diệt xe tăng và các hỏa khí chống tăng của địch ở tiền duyên, tạo điều kiện cho xe tăng và bộ binh xung phong được thuận lợi. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt xe tăng địch phân đội này có thể tham gia xung phong hoặc chuyển làm dự bị. Chúng tôi sẽ trực tiếp đề nghị với mặt trận cho pháo binh bắn phá hoại, thời gian giờ giấc như thế nào H03 tính toàn thật chi tiết rồi làm việc với đồng chí Bắc. Các anh thấy thế có được không?

Thay cho câu trả lời là một tràng pháo tay giòn rã. Chính ủy Ngọc tươi nét mặt:

- Vậy là ta đồng ý cả rồi phải không? Cứ thế mà làm đi! Tôi tin rằng giải pháp này sẽ có hiệu quả. Nếu các đồng chí không có ý kiến gì nữa thì ta kết thúc cuộc họp ở đây. Tôi xin nhắc lại các đồng chí phải hết sức chú trọng việc tổ chức rút kinh nghiệm, tuyệt đối không để xảy ra những sự cố như vừa rồi. Sau đây mời các đồng chí cán bộ chính trị ở lại hội ý riêng với tôi một số việc, còn lại các đồng chí nghỉ!

Mọi người lục tục đứng dậy. Chắc là vẫn để ý thấy vẻ khổ sở của người đại đội trưởng suốt từ đầu cuộc họp, muốn động viên anh nên chính ủy Ngọc đợi Nhã đi ngang thì giữ lại:

- Cậu khá lắm! Làm sao mà cậu lại nghĩ ra được cái cách ấy?

Nhã cười ngượng nghịu:

- Dạ! Có gì đâu ạ! Lúc ấy tôi chợt nhớ ra hồi đánh Làng Vây anh em công binh cũng phải lợi dụng tiếng pháo để phá đá sông Sê Pôn bằng thuốc nổ thôi mà!

Chính ủy Ngọc vỗ vai Nhã thân mật:

- Cố gắng lên nhé! Về động viên anh em trong đơn vị đánh thật tốt trong trận tới. Chúng tớ sẽ xem xét kỹ trường hợp của cậu, có kỷ luật cũng nhẹ thôi.

Nhã thấy nhẹ cả người, anh run run nói lời cảm ơn chính ủy. Vậy ra các thủ trưởng cũng không đến nỗi quá khắt khe. Anh tự hứa với mình sẽ đánh thắng thật giòn giã trận sắp tới để “lập công chuộc tội”. Nhã cảm thấy luồng sinh khí mà anh như đã đánh mất từ hai hôm nay đang dần trở lại trong mình. Trong một thoáng Nhã chợt nhớ về nhà, về Hiền. Anh bỗng chột dạ “không biết mẹ và Hiền có nghe được tin này không? Có lẽ mình phải viết thư ngay về mới được. Mà không chỉ có mình, phải bắt tất cả các anh em trong đại đội viết thư ngay và bằng mọi cách gửi về nhà nhanh nhất”.

Sự lo xa của hai người chỉ huy tiền phương Bộ tư lệnh và của Nhã không phải là không có căn cứ. Đúng là cái tin đại đội trưởng xe tăng Ngô Văn Nhã hy sinh cùng toàn thể đơn vị không biết xuất phát từ đâu đã lan về tận cái làng quê yên ả của anh.

Chiều hôm ấy đi làm về Hiền cảm thấy như có cái gì khang khác. Những người làng cô gặp dường như đều muốn tránh mặt cô, nếu có gặp thì cũng chỉ chào hỏi qua loa không vồn vã như mọi ngày mà ánh mắt lại có cái gì đó khang khác. Từ ngày về làm dâu ở cái làng này Hiền vẫn nổi tiếng là hiền thảo, nết na. Cô không chỉ làm tròn nhiệm vụ dâu con trong họ mà còn tham gia tích cực vào công việc của xóm làng. Đối với mọi người lúc nào cô cũng niềm nở, nhã nhặn và sẵn sàng giúp đỡ mỗi khi có việc. Bà con lối xóm vì thế ai cũng yêu mến cô. Rõ ràng là hôm nay có điều gì đó khác thường. Sợ ở nhà có chuyện không hay cô quày quả bước nhanh về nhà chứ không la cà như mọi hôm. Bước thấp bước cao về đến nhà thấy mẹ chồng đang nấu cơm chiều Hiền sà vào định cùng làm thì cụ giục:

- Để mình mẹ làm cũng được! Đi tắm táp đi rồi còn ăn cơm.

Nhìn đôi mắt đỏ mọng của mẹ chồng Hiền ngạc nhiên:

- Mẹ bị đau mắt à? Sao mắt mẹ đỏ thế kia?

Bà cụ xua tay:

- Không việc gì đâu! Chắc là mẹ bị khói đấy mà- Cụ đẩy cô ra khỏi bếp- Gớm! Mấy ôm rạ chân đống này ẩm quá, cứ là khói mù, khói mịt.

Hiền tắm rửa qua loa rồi quay vào nhà. Bữa cơm chiều nhanh chóng được dọn ra. Hai mẹ con vừa ăn cơm xong thì Hảo- cô bạn hàng xóm sang chơi. Cùng về làm dâu xóm này một năm, lại có chồng cũng đang ở chiến trường nên hai cô đã nhanh chóng trở thành bạn thân, đi đâu cũng quấn quýt nhau như đôi chim câu. Mẹ Nhã cũng quý Hảo chẳng khác gì Hiền nên khi Hảo xin phép cho Hiền đi cùng sang xóm bên có việc bà cụ đồng ý ngay, chỉ dặn hai chị em liệu mà về sớm, trời dạo này vẫn còn đang lạnh. Không giống như mọi khi cứ có hai đứa là tí ta tí tởn trêu chọc nhau, hôm nay Hảo ra chiều bí ẩn. Kéo Hiền ra tận cổng làng, nhìn trước ngó sau không thấy ai Hảo mới ghé sát tai Hiền thì thầm:

- Mày biết tin gì chưa?

Hiền ngơ ngác:

- Tin gì cơ?

Lại nhìn quanh quất không thấy ai Hảo mới tỉ tê:

- Tao nghe người ta đồn, không biết có thật hay không nhưng mày phải thật bình tĩnh tao mới nói đấy!

Hiền vẫn tỉnh khô:

- Nhưng tin gì kia chứ?

Hảo hạ giọng đến mức Hiền phải dỏng tai lên nghe mới thấy:

- Chuẩn bị tinh thần mà nghe nhé! Tao nghe người ta nói đêm hôm kia đài Sài Gòn nó đưa tin một đơn vị xe tăng bị hy sinh hết ở Quảng Trị. Nó đọc tên từng người một, trong đó có cả ông Nhã nhà mày.

Hiền giật bắn mình, cô túm lấy vai bạn:

- Mày nói lại xem sao nào! Mà mày nghe ở đâu?

Hảo nhăn nhó:

- Thì cũng chỉ nghe đồn vậy thôi. Lúc đầu tao cũng chẳng quan tâm nhưng người ta nói nó đọc cả họ tên, cấp bậc, chức vụ, quê quán, lại cả tên mẹ, tên vợ không sai một tẹo nào nên tao mới bảo mày chứ.

Hiền bủn rủn chân tay, cô ngồi phịch xuống bờ ruộng thở không ra hơi. Mãi sau cô mới lắp bắp:

- Mày… mày đưa tao đến đấy để… tao hỏi cho ra nhẽ!

Hảo lắc đầu quầy quậy:

- Con này! Mày dở hơi à? Thời buổi này đài Sài Gòn người ta chỉ dám nghe trộm rồi rỉ tai nhau thôi. Mình biết thế để mà chuẩn bị tinh thần. Mà có khi chưa chắc đã là thật. Tao lo là lo cho bà già nhà lão Nhã ấy. Bà cụ mà nghe được tin này khéo không lại lăn đùng ra thì khổ.

Đến lúc này thì Hiền mới bật khóc. Tiếng khóc nén trong cổ họng thành những tiếng tức tưởi đầy ai oán. Hảo ngồi bên ôm lấy bạn vỗ về:

- Thôi! Nín đi nào! Gì thì đây cũng mới chỉ là tin đồn thôi mà. Tao cũng nghĩ mãi rồi mới quyết định nói cho mày biết đấy. Dù sao mình còn trẻ nên cũng sẽ vững vàng hơn. Mình biết rồi thì sẽ tìm cách che chắn để mẹ chồng mày không được biết. Mà tao cũng thấy nghi nghi, tại sao nó lại biết rành rẽ cả quê quán, cả tên mẹ, tên vợ. Tao được biết các anh bộ đội đi chiến đấu không bao giờ mang theo giấy tờ, thư từ gì cả nên ở đây nhất định phải có uẩn khúc gì đó.

Như người chết đuối vớ được cọc Hiền túm chặt tay Hảo:

- Mày bảo sao? Uẩn khúc thế nào?

Hảo thủ thỉ:

- Thì đấy! Uẩn khúc là ở chỗ làm sao mà bọn nó lại biết được tất cả những chuyện ấy. Hay là bọn nó nhặt được tài liệu. Hay là có thằng nào đó chiêu hồi rồi khai ra. Vì vậy mày cứ bình tĩnh. Biết đâu mấy hôm nữa ông ấy lại lù lù dẫn xác về.