Khi họ chuẩn bị lo hậu sự cho biểu tượng lừng lẫy Timothy Forsyte — thành viên theo chủ nghĩa cá nhân thuần túy cuối cùng còn sót lại, người đàn ông duy nhất chưa từng nghe nói về Đại chiến — họ thấy ông thật kỳ diệu; ngay cả cái chết cũng không thể làm lung lay sự tráng kiện của ông.

Đối với Smither và Cook, sự chuẩn bị ấy giống như bằng chứng cuối cùng cho điều họ chưa từng nghĩ là có thật: sự chấm dứt của gia đình Forsyte cổ kính trên cõi đời này. Tội nghiệp ngài Timothy giờ đây phải cầm hạc cầm và cất tiếng hát cùng cô Forsyte, bà Julia, cô Hester; cùng ngài Jolyon, ngài Swithin, ngài James, ngài Roger và ngài Nicholas trong buổi hội ngộ. Liệu bà Hayman có mặt ở đó hay không thì còn đáng nghi, bởi bà đã được hoả táng. Thầm kín trong lòng, Cook nghĩ rằng ngài Timothy sẽ khó chịu lắm — ông vốn dĩ luôn ghé lạnh với những chiếc phong cầm đường phố. Không biết bao nhiêu lần bà từng thốt lên: “Quỷ tha ma bắt cái thứ ấy! Lại nữa rồi! Smither, tốt hơn là cô nên chạy lên xem mình có thể làm gì đi.” Và tận đáy lòng, bà hẳn đã rất thích thú với những giai điệu ấy, nếu như bà không biết chắc rằng ngài Timothy sẽ bấm chuông ngay lập tức và bảo: “Này, đem cho hắn nửa xu rồi bảo hắn đi đi.” Nhiều khi họ buộc phải bù thêm ba xu tiền túi của mình trước khi kẻ đó chịu rời đi — Timothy luôn đánh giá thấp giá trị của cảm xúc. May mắn thay, trong những năm cuối đời, ông đã nhầm lẫn những chiếc phong cầm ấy với loài nhặng xanh, đó cũng là một sự an ủi, nhờ vậy họ vẫn có thể thưởng thức các giai điệu. Nhưng một cây hạc cầm! Cook tự hỏi. Thật là một sự đổi thay! Và ngài Timothy chưa bao giờ thích sự thay đổi. Nhưng bà không bàn điều này với Smither, người đôi khi có những quan niệm riêng về thiên đường đến mức khiến người ta phải bận lòng.

Bà đã khóc khi thi hài Timothy được khâm liệm, và sau đó tất cả họ cùng uống rượu xê-ri từ chai rượu Giáng sinh hằng năm — thứ giờ đây sẽ không còn cần dùng đến nữa. Ôi! Cha chả! Bà đã gắn bó ở đó bốn mươi lăm năm và Smither là bốn mươi ba năm! Và giờ đây họ sẽ chuyển đến một ngôi nhà nhỏ ở Tooting, sống bằng khoản tiền tiết kiệm và số gia tài mà cô Hester đã rộng lòng để lại cho họ — chứ còn đi làm người hầu kẻ hạ nữa sau một quá khứ huy hoàng ư — Không đời nào! Nhưng họ rất muốn được gặp lại ngài Soames, bà Dartie, cô Francie và cô Euphemia thêm một lần nữa. Và dù có phải tự bắt xe riêng, họ cảm thấy mình vẫn phải đến dự đám tang. Suốt sáu năm trời, ngài Timothy chính là đứa trẻ của họ, ngày càng trẻ ra mãi, cho đến tận lúc cuối cùng, ông đã trở nên quá trẻ để có thể sống tiếp.

Họ dành những giờ phút chờ đợi theo quy định để lau chùi và phủi bụi, để bắt con chuột cuối cùng còn sót lại, và tiêu diệt con bọ cánh cứng cuối cùng để căn nhà trông thật ngăn nắp, đồng thời bàn tán với nhau xem họ sẽ mua những gì trong buổi đấu giá. Hộp đựng đồ khâu của cô Ann; cuốn album ép rong biển của cô Juley (tức bà Julia); tấm bình phong lò sưởi do cô Hester thêu thùa; và lọn tóc của ngài Timothy — những lọn tóc vàng óng ánh, được dán chặt trong một chiếc khung đen. Ồ! Nhất định họ phải có được những thứ đó — chỉ có điều giá cả mọi thứ giờ đã tăng vọt quá!

Soames nhận trách nhiệm phát thiệp mời dự đám tang. Ông nhờ Gradman soạn thảo tại văn phòng — chỉ gồm những người thân thích máu mủ, và không có vòng hoa. Sáu chiếc xe tang được đặt trước. Bản di chúc sẽ được đọc tại nhà sau đó.

Ông đến lúc mười một giờ để kiểm tra xem mọi thứ đã sẵn sàng chưa. Mười lăm phút sau, cụ Gradman bước vào với đôi găng tay đen và dải tang vải đen buộc trên mũ. Cụ và Soames đứng trong phòng khách chờ đợi. Đến mười một giờ rưỡi, các cỗ xe đậu thành một hàng dài. Nhưng chẳng có ai khác xuất hiện. Gradman lên tiếng:

“Thật làm tôi ngạc nhiên, thưa ngài Soames. Chính tay tôi đã gửi những tấm thiệp đó.”

“Tôi không biết nữa,” Soames nói; “ông ấy đã mất liên lạc với họ hàng từ lâu rồi.” Trước đây, Soames từng nhiều lần nhận thấy gia đình mình tỏ ra thân thiết với người chết hơn là với người sống biết bao. Thế nhưng giờ đây, cách họ đổ xô đến đám cưới của Fleur và thờ ơ với đám tang của Timothy dường như cho thấy một sự thay đổi mang tính cốt lõi. Tất nhiên, có thể còn một lý do khác; bởi Soames cảm thấy rằng nếu bản thân không biết rõ nội dung di chúc của Timothy, chính ông cũng có thể đã ở nhà vì sự tế nhị. Timothy để lại rất nhiều tiền, mà lại chẳng có ai cụ thể để thừa kế. Họ có lẽ không muốn tỏ ra mình đang trông ngóng điều gì.

Đúng mười hai giờ, đoàn đưa tang rời khỏi cửa; một mình Timothy nằm trong chiếc xe đầu tiên dưới lớp kính. Tiếp theo là một mình Soames; rồi một mình Gradman; kế đó là Cook và Smither đi cùng nhau. Họ bắt đầu bằng bước đi chậm rãi, nhưng chẳng mấy chốc đã chuyển sang tro-tốt dưới bầu trời rực rỡ. Tại cổng Nghĩa trang Highgate, họ bị chậm lại vì có buổi lễ ở nhà nguyện. Soames vốn muốn ở lại bên ngoài dưới ánh nắng mặt trời. Ông chẳng tin chút nào vào những nghi lễ đó; mặt khác, đó lại là một hình thức bảo hiểm không thể xem thường để đề phòng trường hợp rốt cuộc vẫn có thế giới bên kia.

Họ bước đi từng đôi một — ông và Gradman, Cook và Smither — tiến về phía hầm mộ của gia đình. Nơi ấy chẳng lấy gì làm nổi bật cho đám tang của người thuộc dòng họ Forsyte cuối cùng.

Trên đường quay lại Phố Bayswater, ông rủ Gradman lên xe của mình với một niềm ấm áp len lỏi trong tim. Ông đang ấp ủ một điều bất ngờ dành cho lão nhân trung thành đã phục vụ nhà Forsyte suốt bốn mươi lăm năm — một sự đền đáp hoàn toàn do chính ông sắp đặt. Ông nhớ rõ làm sao khi nói với Timothy vào ngày hôm sau đám tang của dì Hester rằng: “Này, chú Timothy, chú thấy bác Gradman thế nào ạ. Bác ấy đã gánh vác không ít phiền muộn vì gia đình mình. Chú nghĩ sao nếu để lại cho bác ấy năm nghìn bảng?” và sự ngạc nhiên của ông khi thấy, dẫu việc thuyết phục Timothy nhả ra một xu khó khăn nhường nào, Timothy đã gật đầu. Và giờ đây cụ già chắc chắn sẽ vui mừng khôn tả, bởi ông biết vợ của Gradman đang mắc bệnh tim, và con trai họ đã mất một chân trong Đại chiến. Thật là một điều vô cùng thỏa nguyện đối với Soames khi đã để lại cho lão năm nghìn bảng từ gia tài của Timothy. Họ ngồi xuống cạnh nhau trong phòng khách nhỏ, nơi có những bức tường — tựa như một viễn cảnh về thiên đường — mang màu xanh da trời và vàng óng, với từng khung tranh sáng bóng một cách phi tự nhiên, và mọi hạt bụi nhỏ đều được quét sạch khỏi từng món đồ nội thất, để cùng đọc kiệt tác nhỏ bé ấy — bản di chúc của Timothy. Với tấm lưng quay về phía ánh sáng trên chiếc ghế của dì Hester, Soames đối mặt với Gradman đang hướng mặt về phía ánh sáng trên chiếc ghế bành của dì Ann; rồi bắt chéo chân, ông cất giọng:

“Đây là Di chúc và Ý nguyện cuối cùng của tôi, Timothy Forsyte, ngụ tại The Bower, Phố Bayswater, Luân Đôn. Tôi chỉ định cháu tôi là Soames Forsyte, ngụ tại The Shelter, Mapleduram, và Thomas Gradman, ngụ tại 159 Phố Folly, Highgate (sau đây gọi chung là các Ủy thác viên của tôi) làm ủy thác viên và người thi hành bản di chúc này của tôi. Cho người Soames Forsyte nói trên, tôi để lại khoản tiền một nghìn bảng miễn thuế thừa kế, và cho người Thomas Gradman nói trên, tôi để lại khoản tiền năm nghìn bảng miễn thuế thừa kế.”

Soames dừng lại. Cụ Gradman đang chồm người về phía trước, hai bàn tay dày bấu chặt lấy đầu gối cứng ngắc trong một cử động co giật; miệng cụ há hốc ra để lộ những vết hàn vàng trên ba chiếc răng đang ánh lên; đôi mắt chớp chớp, hai giọt nước mắt từ từ lăn ra. Soames vội vã đọc tiếp.

“Toàn bộ phần tài sản còn lại của tôi dù dưới bất kỳ hình thức nào, tôi đều để lại cho các Ủy thác viên theo hình thức ủy thác để chuyển đổi và nắm giữ theo các điều kiện sau đây, cụ thể là: trích từ đó để thanh toán mọi khoản nợ, chi phí tang lễ và các khoản chi tiêu dưới bất kỳ hình thức nào liên quan đến di chúc của tôi, và nắm giữ phần thặng dư còn lại theo hình thức ủy thác dành cho người hậu duệ nam trực hệ của cha tôi là Jolyon Forsyte từ cuộc hôn nhân với Ann Pierce — người mà sau khi tất cả các hậu duệ trực hệ, dù là nam hay nữ, của người cha thân sinh ra tôi từ cuộc hôn nhân nói trên còn đang sống tại thời điểm tôi qua đời đều đã qua đời hết — sẽ là người cuối cùng đạt đến tuổi hai mươi mốt một cách tuyệt đối; vì tôi có nguyện vọng là tài sản của mình sẽ được nuôi dưỡng đến mức giới hạn tối đa mà luật pháp Anh cho phép vì lợi ích của người hậu duệ nam trực hệ như đã nói ở trên.”

Soames đọc các điều khoản về đầu tư và làm chứng, rồi ngừng lại, nhìn Gradman. Cụ già đang lau trán bằng một chiếc khăn tay lớn, với màu sắc rực rỡ mang lại một nét lễ hội đột ngột cho buổi lễ.

“Chúa ơi, ngài Soames!” cụ nói, và rõ ràng vị luật sư trong con người cụ đã hoàn toàn lấn át phần con người bình thường: “Chúa ơi! Chà, hiện giờ đã có hai đứa trẻ sơ sinh và vài đứa trẻ còn rất nhỏ — nếu một trong số chúng sống đến tuổi támươi — đó không phải là một độ tuổi quá lớn — rồi cộng thêm hai mươi mốt năm — tức là một trăm năm; và ngài Timothy trị giá một trăm năm mươi nghìn bảng ròng nếu như ông ấy có dù chỉ một xu. Lãi kép năm phần trăm sẽ nhân đôi tài sản của ngài trong mười bốn năm. Trong mười bốn năm là ba trăm nghìn — sáu trăm nghìn trong hai mươi tám — một triệu hai trăm nghìn trong bốn mươi hai — hai triệu bốn nghìn trong năm mươi sáu — bốn triệu tám trăm nghìn trong bảy mươi — chín triệu sáu trăm nghìn trong tám mươi tư — Chà, trong một trăm năm, con số ấy sẽ là hai mươi triệu! Và chúng ta sẽ chẳng sống được đến lúc để tiêu đến số tiền đó! Quả là một bản di chúc!”

Soames điềm nhiên nói: “Chuyện gì cũng có thể xảy ra cả. Nhà nước có thể cuỗm sạch toàn bộ; thời buổi này họ làm gì mà chẳng được.”

“Và cộng thêm năm,” Gradman tự lẩm bẩm. “Tôi quên mất — tiền của ngài Timothy đang nằm ở quỹ công trái Consols; với mức thuế thu nhập này, chúng ta sẽ chẳng kiếm được nhiều hơn hai phần trăm. Thôi thì tính an toàn, cứ cho là tám triệu đi. Dù sao thì đó cũng là một khoản kếch xù.”

Soames đứng dậy và đưa bản di chúc cho cụ. “Bác sắp vào Thành phố phải không. Hãy cất giữ cẩn thận và làm những thủ tục cần thiết đi. Đăng báo đi; nhưng ngài ấy chẳng có khoản nợ nào đâu. Khi nào thì diễn ra buổi đấu giá?”

“Thứ Ba tuần tới,” Gradman đáp. “Cuộc đời hoặc những cuộc đời còn đang sống và hai mươi mốt năm sau đó — quãng thời gian còn xa lắm. Nhưng tôi rất mừng vì ngài ấy đã để lại tài sản trong gia đình…”

Buổi đấu giá — không tổ chức tại nhà Jobson, để phù hợp với tính chất thuần chất Victoria của số đồ đạc — có sự tham gia đông đúc hơn nhiều so với đám tang, dù không có mặt Cook và Smither, bởi Soames đã tự đứng ra để mang lại cho họ điều ước ao bấy lâu. Winifred có mặt, Euphemia, Francie và Eustace cũng lái xe đến. Các bức tiểu họa, tranh trường phái Barbizon và tranh vẽ của J. R. đều đã được Soames mua lại; còn những di vật không có giá trị thương mại thì được xếp riêng vào một căn phòng phụ dành cho các thành viên trong gia đình nào muốn giữ lại làm kỷ niệm. Đó là những hạn chế duy nhất trong một buổi đấu giá mang vẻ đìu hiu đến nao lòng. Không một món đồ nội thất, bức tranh hay bức tượng sứ nào còn hợp với thị hiếu hiện đại nữa. Những con chim ruồi đã rơi rụng như lá mùa thu khi được nhấc ra khỏi nơi chúng đã ngừng bay lượn từ sáu mươi năm nay. Thật đau lòng đối với Soames khi chứng kiến những chiếc ghế mà các bà dì của ông từng ngồi, chiếc đàn đại dương cầm nhỏ mà trên thực tế họ chưa bao giờ chạm tay vào, những cuốn sách mà họ chỉ ngắm nhìn lớp vỏ bên ngoài, những món đồ sứ mà họ từng phủi bụi, những tấm rèm cửa mà họ từng kéo, tấm thảm lò sưởi từng sưởi ấm đôi chân họ; hơn hết thảy là những chiếc giường nơi họ từng ngả mình và trút hơi thở cuối cùng — nay bị đem bán cho những tay buôn đồng nát nhỏ mọn và các bà nội trợ ở Fulham. Thế nhưng — người ta có thể làm gì hơn chứ? Mua lại rồi nhét tất cả vào một kho chứa đồ phế thải ư? Không; chúng buộc phải đi theo con đường của vạn vật và đồ đạc, để rồi hao mòn đi. Nhưng khi người ta mang tấm thảm nằm của dì Ann ra và chuẩn bị gõ búa bán nó với giá ba mươi shilling, ông bỗng cất tiếng kêu lên: “Năm bảng!” Sự xôn xao lập tức nổi lên, và tấm thảm đã thuộc về ông.

Khi buổi đấu giá nhỏ nhoi ấy kết thúc trong căn phòng bán đấu giá ẩm mốc, và những tro tàn của thời đại Victoria ấy bị giải tán, ông bước ra ánh nắng tháng Mười mờ sương với cảm giác rằng sự ấm cúng đã lụi tàn khỏi thế gian này, và tấm biển “Cho Thuê” quả thật đã được giương lên. Những cuộc cách mạng đang lấp ló ở chân trời; Fleur ở Tây Ban Nha; chẳng tìm thấy chút yên bình nào nơi Annette; chẳng còn căn nhà nào của Timothy trên Phố Bayswater nữa. Trong nỗi cô đơn đầy cáu kỉnh của tâm hồn, ông bước vào Phòng trưng bày Goupenor. Các bức tranh màu nước của lão Jolyon đó đang được trưng bày ở đây. Ông bước vào để tỏ vẻ khinh miệt chúng — điều đó có lẽ sẽ mang lại cho ông chút thỏa mãn mong manh. Tin tức đã lọt tai từ June đến vợ của Val, từ cô ấy truyền sang Val, từ Val sang mẹ anh ta, và từ mẹ anh ta đến tai Soames rằng ngôi nhà ấy — ngôi nhà định mệnh ở Robin Hill — đang được rao bán, còn Irene thì chuẩn bị sang đoàn tụ với đứa con trai ở British Columbia hoặc một nơi nào đó tương tự. Trong một thoáng điên rồ, ý nghĩ lóe lên trong đầu Soames: ‘Tại sao mình không mua lại nó nhỉ? Mình từng định dành nó cho —!’ Ý nghĩ ấy vừa xuất hiện đã vụt biến ngay. Đó sẽ là một chiến thắng quá ảm đạm; với quá nhiều ký ức nhục nhã cho cả chính ông lẫn Fleur. Nó sẽ chẳng bao giờ chịu sống ở đó sau những chuyện đã xảy ra. Không, nơi đó phải chịu phó mặc cho số phận, về tay một tên quý tộc hay một kẻ đầu cơ giàu sổi nào đó. Nó từng là cái xương tranh chấp ngay từ phút đầu tiên, là chiếc vỏ bọc của mối thù hằn; và khi người đàn bà ấy đã đi rồi, nó chỉ còn là một chiếc vỏ rỗng tuếch. “Cần Bán hoặc Cho Thuê.” Trong tâm trí, ông có thể mường tượng rõ tấm biển ấy được giương cao trên bức tường phủ đầy dây thường xuân mà chính tay ông đã xây nên.

Ông bước qua căn phòng đầu tiên trong hai phòng trưng bày. Quả thực có một khối lượng tác phẩm đáng kể! Và giờ đây khi kẻ đó đã qua đời, chúng xem ra không còn tầm thường nữa. Những bức tranh vẽ khá dễ chịu, mang đậm bầu không khí, và có nét cá tính riêng trong từng đường cọ. ‘Cha hắn và cha tôi; hắn và tôi; con của hắn và con tôi!’ Soames thầm nghĩ. Cứ thế mà tiếp diễn! Và tất cả chỉ vì người đàn bà đó! Được làm dịu lại bởi những sự kiện trong tuần qua, bị tác động bởi vẻ đẹp u sầu của một ngày thu, Soames đã tiến gần hơn bao giờ hết đến việc thấu hiểu chân lý ấy — một chân lý vượt quá tầm hiểu biết của một người thuộc dòng họ Forsyte thuần túy — rằng thể xác của Cái Đẹp mang trong mình một bản chất tinh thần, không thể nắm bắt được trừ khi bằng một sự tận tụy không màng đến bản thân. Rốt cuộc, ông cũng đã đến gần chân lý ấy trong sự tận tụy dành cho con gái mình; có lẽ điều đó đã giúp ông hiểu phần nào lý do vì sao mình lại bỏ lỡ giải thưởng cuộc đời. Và ở đó, giữa những bức tranh của người họ hàng đã đạt được điều mà ông từng thấy nằm ngoài tầm với, ông nghĩ về người đàn ông ấy và về nàng với một sự khoan dung khiến chính ông cũng phải ngạc nhiên. Nhưng ông đã không mua bức tranh nào cả.

Ngay khi đi ngang qua quầy thu vé để quay trở lại bầu không khí bên ngoài, ông đối mặt với một tình huống mà từ đầu đã không hoàn toàn vắng bóng trong tâm trí khi ông bước vào Phòng trưng bày — chính là Irene đang bước vào. Hóa ra nàng vẫn chưa đi, và vẫn đang đến để trả những món nợ vãng lai cuối cùng đối với tàn tích của kẻ đó! Ông kìm nén cái nhúc nhích vô thức của tiềm thức, phản ứng máy móc của các giác quan trước sức hút của người đàn bà từng thuộc về mình này, và bước lướt qua nàng với ánh mắt quay đi chỗ khác. Nhưng khi đã đi qua rồi, ông dẫu có chết cũng không sao cưỡng lại được việc quay đầu nhìn lại. Đây chính là sự kết thúc tuyệt đối — sự bức bối và căng thẳng của cuộc đời ông, sự điên cuồng và nỗi khao khát trong đó, thất bại duy nhất mà ông từng nếm trải, tất cả sẽ khép lại khi nàng mờ dần khỏi tầm mắt ông lần này; ngay cả những ký ức cay đắng ấy cũng có giá trị nhức nhối kỳ lạ của riêng chúng.

Nàng cũng đang quay đầu nhìn lại. Bỗng nhiên nàng giơ bàn tay đeo găng lên, đôi môi khẽ mỉm cười, đôi mắt sẫm màu như đang cất lời. Đến lượt Soames không đáp lại nụ cười ấy và cái vẫy tay từ biệt nhẹ nhàng ấy; ông bước ra con người sầm uất với toàn thân run rẩy từ đầu đến chân. Ông thừa biết nàng muốn nói điều gì: “Giờ đây khi em đang rời xa tầm với của anh và những người thân của anh mãi mãi — xin hãy tha thứ cho anh; chúc anh mọi điều tốt lành.” Đó chính là ý nghĩa ấy; dấu hiệu cuối cùng của thực tại khủng khiếp kia — vượt lên trên luân lý, bổn phận, lẽ thường — sự ghê tởm của nàng dành cho người từng sở hữu thể xác nàng, nhưng chưa từng chạm được đến linh hồn hay trái tim nàng. Điều đó thật nhói đau; phải — còn đau hơn cả khi nàng giữ nguyên tấm mặt nạ vô cảm, không nhấc bàn tay lên.

Ba ngày sau, trong tháng Mười đang dần ngả vàng nhanh chóng, Soames bắt một chiếc tắc-xi đến Nghĩa trang Highgate và bước qua khu rừng trắng xóa để lên tới hầm mộ nhà Forsyte. Nằm sát bên cây tùng bách, phía trên những hầm mộ và các bức tường đựng tro cốt, cao lớn, thô kệch và mang đậm dấu ấn cá nhân, nó trông giống như đỉnh nhọn của hệ thống cạnh tranh. Ông vẫn nhớ rõ một cuộc tranh luận trong đó Swithin từng ủng hộ việc gắn thêm hình chim trĩ thật lên mặt tiền của nó. Đề xuất ấy đã bị bác bỏ để nhường chỗ cho một vòng hoa bằng đá, đặt phía trên dòng chữ lạnh lùng: “Hầm mộ gia đình Jolyon Forsyte: 1850.” Nó vẫn được giữ gìn ngăn nắp. Mọi dấu vết của cuộc chôn cất gần đây đã được dọn sạch, và sắc xám điềm đạm của nó tỏa ra vẻ tĩnh mịch dưới ánh nắng mặt trời. Toàn bộ gia đình giờ đây đều nằm lại nơi này, ngoại trừ vợ của cụ Jolyon, người đã quay về nằm trong hầm mộ gia đình mình ở Suffolk theo di nguyện; bản thân cụ Jolyon thì nằm ở Robin Hill; và Susan Hayman đã được hỏa táng nên chẳng ai biết xác cốt bà ở chốn nào. Soames đăm đăm nhìn nó với sự mãn nguyện — bề thế, ít cần phải chăm sóc; và điều này rất quan trọng, bởi ông thừa biết rằng sẽ chẳng có ai chăm nom nó khi bản thân ông qua đời, và chẳng mấy chốc ông cũng sẽ phải đi tìm chốn trọ cho mình. Ông có thể còn hai mươi năm ở đời, nhưng nào ai biết trước được điều gì. Hai mươi năm không có lấy một người dì hay người chú nào bên cạnh, với một người vợ mà tốt nhất là chẳng nên biết gì về cô ta, với một đứa con gái đã rời xa mái nhà. Tâm trạng ông thiên về sự u sầu và hoài niệm.

Nghĩa trang này đã chật kín, người ta bảo thế — chôn cất những con người mang những cái tên kỳ lạ, theo những gu thẩm mỹ kỳ lạ. Mặc dù vậy, đứng ở đây có một tầm nhìn tuyệt đẹp, phóng thẳng qua cả Luân Đôn. Annette từng đưa cho ông đọc một câu chuyện của nhà văn Pháp Maupassant, một tác phẩm ảm đạm vô cùng, nơi tất cả các bộ xương trồi lên khỏi mồ mả vào một đêm nọ, và mọi dòng khắc tôn kính trên các tấm bia đá đều bị đổi thành những mô tả về tội lỗi của họ. Hoàn toàn không phải là một câu chuyện có thật. Ông chẳng rõ về người Pháp thế nào, nhưng người Anh chẳng có mấy điều thực sự xấu xa ngoài răng lợi và gu thẩm mỹ của họ, vốn dĩ quả thật vô cùng tồi tệ. “Hầm mộ gia đình Jolyon Forsyte: 1850.” Rất nhiều người đã được chôn cất tại đây kể từ dạo đó — biết bao mảnh đời người Anh đã vụn vỡ thành bùn đất và tro tàn! Tiếng gầm rú của một chiếc máy bay lướt qua dưới những đám mây nhuốm vàng khiến ông phải ngẩng đầu lên. Một sự bành trướng dữ dội đã diễn ra. Nhưng cuối cùng tất cả cũng đều quy về một nghĩa trang — về một cái tên và một ngày tháng khắc trên tấm bia mộ. Và ông nghĩ với một niềm tự hào kỳ lạ rằng ông và gia đình mình hầu như chẳng làm gì hoặc chẳng làm được gì để tiếp tay cho sự bành trướng đầy cuồng nhiệt này. Là những kẻ trung gian đặc sệt sự vững chãi, họ đã bước vào công việc với vẻ đày đạc uy quyền để cai quản và sở hữu. Quả thực, “Superior Dosset” từng xây dựng trong một giai đoạn tồi tệ, và Jolyon vẽ tranh trong một thời kỳ đầy nghi ngờ, nhưng theo trí nhớ của ông thì không một ai khác trong số họ nhúng tay vào việc sáng tạo ra bất kỳ thứ gì — trừ khi người ta tính cả Val Dartie với nghề gây giống ngựa của hắn. Những nhà sưu tầm, luật sư, luật gia, thương gia, nhà xuất bản, kế toán, giám đốc, nhà môi giới đất đai, thậm chí cả binh sĩ — họ đều từng có mặt ở đó! Đất nước đã mở rộng, có thể nói như vậy, dẫu cho không có họ đi nữa. Họ đã kìm hãm, kiểm soát, bảo vệ và trục lợi từ quá trình đó, và khi bạn ngẫm xem “Superior Dosset” đã bắt đầu cuộc đời với hai bàn tay trắng như thế nào, và những hậu duệ trực hệ của ông ta nay đã sở hữu khối tài sản mà cụ Gradman ước tính là từ một triệu đến một triệu rưỡi, thì kết quả đó cũng chẳng đến nỗi nào! Thế nhưng thỉnh thoảng ông vẫn cảm thấy như thể phát súng của gia đình họ đã bắn ra hết đạn, bản năng sở hữu của họ đang lụi tàn. Họ dường như không thể kiếm ra tiền — thế hệ thứ tư này đây; họ đang dấn thân vào nghệ thuật, văn chương, làm ruộng hay quân ngũ; hoặc đơn giản là sống bám vào những gì còn sót lại — họ thiếu đi sự xông xáo và tính kiên trì. Họ sẽ lụi tàn nếu không biết cẩn trọng.

Soames quay lưng khỏi hầm mộ và đối mặt với cơn gió lùa. Không khí ở đây sẽ thật tuyệt vời làm sao nếu như thần kinh ông có thể rũ bỏ được cảm giác rằng tử khí đang lơ lửng trong đó. Ông bồn chồn nhìn những cây thánh giá và chiếc bình đựng tro, những bức tượng thiên thần, những vòng hoa bất tử, những đóa hoa rực rỡ hay đang héo úa; và bất chợt ông chú ý đến một khoảng đất trông khác biệt hoàn toàn với mọi thứ xung quanh đến mức ông buộc phải bước đi vài bước cần thiết để đến nhìn cho rõ. Một góc tĩnh lặng, với một cây thánh giá bằng đá granite xám đẽo thô mang hình dáng kỳ lạ, được bốn cây tùng bách sẫm màu che chở. Khoảng đất này không bị sức ép từ những ngôi mộ khác chen lấn, ở phía xa có một khu vườn nhỏ trồng cây hoàng dương bao bọc, và phía trước là một cây bu-lô đang ngả vàng. Ốc đảo này giữa chốn hoang mạc của những ngôi mộ mang tính quy ước đã thu hút gu thẩm mỹ của Soames, và ông ngồi xuống đó dưới ánh nắng mặt trời. Xuyên qua những chiếc lá cây bu-lô vàng óng đang run rẩy, ông phóng tầm mắt nhìn ra Luân Đôn và buông mình trôi theo những con sóng ký ức. Ông nghĩ về Irene ở Quảng trường Montpellier, khi mái tóc nàng mang sắc vàng ánh đồng và đôi vai trắng ngần là của riêng ông — Irene, phần thưởng của cơn cuồng phong tình ái, chống cự lại quyền sở hữu của ông. Ông nhìn thấy thi thể của Bosinney nằm trong nhà xác trắng toát ấy, và Irene ngồi trên đi văng ngẩn ngơ nhìn vào hư không với đôi mắt của một con chim sắp chết. Một lần nữa ông lại nghĩ về nàng bên cạnh bức tượng nàng Niobe xanh biếc trong Rừng Boulogne, khi nàng một lần nữa khước từ ông. Trí tưởng tượng đưa ông bước tiếp dọc theo con sông lững lờ trôi vào ngày tháng Mười một khi Fleur chào đời, đưa ông đến với những chiếc lá chết trôi nổi trên làn nước ngả màu xanh lục và cọng cỏ hình đầu rắn cứ uốn lượn, hít hà mãi không thôi, mềm mại, mù quáng, bị trói buộc. Và rồi lại tiến tới khung cửa sổ mở ra bầu trời đêm lạnh giá đầy sao bên trên Công viên Hyde, với người cha đang nằm bất động. Trí tưởng tượng của ông phóng vút đến bức tranh “thành phố của tương lai,” đến cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa cậu thiếu niên ấy và Fleur; đến làn khói xanh lam tỏa ra từ điếu xì gà của Prosper Profond, và Fleur ở cửa sổ chỉ tay xuống phía tên đó đang lảng vảng. Đến cảnh Irene và kẻ đã khuất ấy ngồi cạnh nhau trên khán đài tại Lord's. Đến nàng và cậu thiếu niên ấy ở Robin Hill. Đến chiếc ghế dài, nơi Fleur đang co ro ngồi tụm trong góc; đến đôi môi nàng áp vào má ông và lời từ biệt “Bố ơi.” Và đột nhiên ông lại nhìn thấy bàn tay đeo găng xám của Irene vẫy lên cử chỉ giải thoát cuối cùng.

Ông ngồi đó một hồi lâu mơ mộng về cả cuộc đời mình, trung thành với bản ngã của bản năng sở hữu, tự sưởi ấm ngay cả bằng những thất bại của nó.

“Cho Thuê” — thời đại và lối sống của người nhà Forsyte, khi một con người sở hữu linh hồn, các khoản đầu tư và người phụ nữ của mình, hoàn toàn không bị kìm kẹp hay chất vấn. Và giờ đây Nhà nước đã, hoặc sẽ nắm giữ các khoản đầu tư của ông, người đàn bà của ông thuộc về chính nàng, còn linh hồn ông thì Chúa mới biết thuộc về ai. “Cho Thuê” — tín điều minh mẫn và giản dị ấy!

Dòng nước đổi thay đang sủi bọt cuồn cuộn cuồn, chỉ mang theo lời hứa hẹn về những hình thái mới khi cơn lũ tàn phá của chúng đã trôi qua thời kỳ đỉnh điểm. Ông ngồi đó, tiềm thức nhận thức được chúng, nhưng với tâm trí kiên quyết hướng về quá khứ — tựa như một người phi ngựa vào đêm hoang vắng mà quay mặt về phía cái đuôi con tuấn mã đang phi nước đại. Chắn ngang những con đê thời đại Victoria, dòng nước đang cuồn cuộn cuốn phăng tài sản, phong cách và luân lý, cuốn phăng giai điệu cùng những hình thái nghệ thuật cổ xưa — dòng nước mang lại trong vòm họng ông vị mặn đắng như máu, liếm láp đến tận chân Đồi Highgate nơi thời đại Victoria đang nằm yên chôn vùi. Và ngồi đó, ở vị trí cao ngất trên khoảnh đất mang đậm dấu ấn cá nhân nhất, Soames — như một biểu tượng của sự Đầu tư — khước từ những âm thanh bứt rứt ấy. Theo bản năng, ông sẽ không chống lại chúng — trong sâu thẳm con người ông chứa đựng quá nhiều trí tuệ nguyên thủy của loài Người, loài động vật có tính sở hữu. Chúng sẽ dịu xuống khi cơn sốt thủy triều tước đoạt và phá hủy này qua đi; khi những tạo tác và tài sản của kẻ khác đã bị đập nát và suy tàn vừa đủ — chúng sẽ lắng xuống và rút đi, và những hình thái tươi mới hơn sẽ trỗi dậy dựa trên một bản năng cổ xưa hơn cả cơn sốt thay đổi — đó là bản năng về Mái Ấm.

“Je m’en fiche,” Prosper Profond đã nói thế. Soames không thốt lên “Je m’en fiche” — đó là tiếng Pháp, và gã đó là một cái gai trong mắt ông — nhưng tận sâu thẳm trong lòng, ông biết rằng sự thay đổi chỉ là khoảng lặng của cái chết giữa hai hình thái sự sống, là sự hủy diệt cần thiết để nhường chỗ cho những tài sản tươi mới hơn. Có hề gì khi tấm biển cho thuê đã được giương lên, và sự ấm cúng đang chờ người đến thuê? Sẽ có ai đó bước đến và tiếp quản nó một ngày nào đó thôi.

Và chỉ có một điều duy nhất thực sự làm ông trăn trở khi ngồi nơi đó — niềm khát khao u sầu trong trái tim — bởi vì ánh nắng giống như một thứ bùa phép phủ lên khuôn mặt ông, lên những đám mây và trên những chiếc lá bu-lô vàng óng, và tiếng gió xào xạc thật dịu êm, sắc xanh của cây tùng bách mới sẫm màu làm sao, và vầng trăng lưỡi liềm mới nhợt nhạt trên bầu trời làm sao.

Ông có thể ước mong hoài ước mong hoài mà chẳng bao giờ có được — vẻ đẹp và tình yêu trên thế gian này!