Bản cáo phó đăng trên tờ The Times về cái chết của người anh họ Jolyon đã tác động đến Soames một cách khá đơn giản. Vậy là tay đó đã đi đời! Trong suốt cuộc đời của hai người, chưa bao giờ giữa họ lại có lấy một chút tình cảm gọi là gắn bó. Thứ tình cảm sục sôi máu nóng mang tên thù hận ấy đã phai nhạt từ lâu trong trái tim Soames, và ông từ chối mọi sự bùng phát trở lại, nhưng ông vẫn coi cái chết sớm này là một sự công bằng mang tính trớ trêu của tạo hóa. Trong suốt hai mươi năm, gã đó đã hưởng thụ quyền sở hữu người vợ và ngôi nhà của ông, và giờ thì—gã đã chết!

Bản cáo phó xuất hiện muộn hơn một chút, dành cho Jolyon—theo ý ông—quá nhiều sự chú ý. Nó ca ngợi đó là “một họa sĩ tận tụy và dễ mến, người mà các tác phẩm của ông đã trở thành tiêu biểu cho nghệ thuật tranh màu nước thời kỳ cuối thời Victoria xuất sắc nhất.” Soames, người vốn dĩ theo một cách máy móc vẫn thích Mole, Morpin, và Caswell Baye, và từng luôn khịt mũi một cách đầy âm lượng mỗi khi dừng chân trước một bức tranh của người anh họ được treo ở vị trí trang trọng, liền lật tờ tờ The Times với một tiếng kêu sột soạt.

Sáng hôm đó, ông phải lên Luân Đôn vì công việc của dòng họ Forsyte, và hoàn toàn nhận thức được cái nhìn liếc xéo qua tròng kính của Gradman. Vên lão thư ký tỏa ra một bầu không khí chúc mừng đầy tiếc nuối. Trông lão có vẻ như, chao ôi, đượm mùi của những ngày xưa cũ. Người ta hầu như có thể nghe thấy lão đang nghĩ gì: “Ông Jolyon ư, vâng—trạc tuổi tôi, mà đã ra đi—trời ạ, trời ạ! Tôi dám chắc là bà nhà cảm thấy đau lòng. Cơn thịnh nộ của xác thịt mà! Họ đã đăng cho ông ấy một bài cáo phó trên báo đấy. Thật là bất ngờ!” Quả thực, bầu không khí của lão đã khiến Soames phải xử lý một số hợp đồng thuê múa và chuyển nhượng với tốc độ nhanh đến mức ngoại lệ.

“Còn về khoản chuyển nhượng tài sản cho cô Fleur, thưa ông Soames?”

“Tôi đã suy nghĩ lại về việc đó rồi,” Soames đáp cộc lốc.

“À! Tôi mừng vì điều đó. Tôi cứ nghĩ ngài hơi vội vàng. Thời thế thay đổi mà.”

Cái chết này sẽ ảnh hưởng đến Fleur ra sao bắt đầu làm Soames cảm thấy bận tâm. Ông không chắc là con bé có biết chuyện đó hay không—nó hiếm khi đọc báo, và chẳng bao giờ ngó ngàng đến mục sinh tử, kết hôn.

Ông thúc đẩy công việc cho nhanh chóng, rồi rẽ sang phố Green Street để ăn trưa. Winifred trông có vẻ hầu như ủ rũ. Jack Cardigan hình như đã làm hỏng một tấm chắn bùn, theo như người ta có thể hiểu được, và sẽ không thể “phong độ” lại được trong một thời gian. Bà không thể quen nổi với ý nghĩ đó.

“Profond có đi đâu không em?” ông đột ngột hỏi.

“Anh ấy đi rồi,” Winifred đáp, “nhưng đi đâu—thì em không biết.”

Đấy, mọi chuyện là thế đấy—chẳng thể nào mà nắm bắt được điều gì! Không phải là ông muốn biết đâu. Những bức thư từ Annette vẫn gửi về từ Dieppe, nơi cô và mẹ mình đang lưu trú.

“Chắc em đã đọc được tin về cái chết của tay đó chứ?”

“Vâng,” Winifred nói. “Em thấy tiếc cho—cho các con của anh ấy. Anh ấy rất hòa nhã.” Soames phát ra một thứ âm thanh khá kỳ lạ. Một chút nghi vấn về chân lý sâu xa thuở trước—rằng con người ở cái thế giới này được đánh giá qua bản chất của họ hơn là qua việc họ làm—đã lén lút bước đến và gõ cửa đầy phẫn uất ở tận góc khuất tâm trí ông.

“Anh biết là có một niềm tin mù quáng như thế,” ông lẩm bẩm.

“Dù sao thì bây giờ người ta cũng phải công nhận sự công bằng cho anh ấy chứ.”

“Anh cũng muốn công nhận sự công bằng cho anh ta từ trước rồi,” Soames nói; “nhưng anh chưa bao giờ có cơ hội đó. Em có cuốn 'Baronetage' ở đây không?”

“Có chứ; ở cái ngăn dưới cùng ấy.”

Soames lấy ra một cuốn sách dày cộm màu đỏ, và lật giở các trang.

“Mont—Ngài Lawrence, Nam tước đời thứ 9, sắc phong năm 1620, trưởng nam của Geoffrey, Nam tước đời thứ 8, và Lavinia, con gái của Ngài Charles Muskham, Nam tước, thuộc Muskham Hall, Shrops: kết hôn năm 1890 với Emily, con gái của Conway Charwell, Esq., thuộc Condaford Grange, hạt Oxon; 1 con trai, người thừa kế Michael Conway, sinh năm 1895, 2 con gái. Nơi ở: Lippinghall Manor, Folwell, Bucks. Câu lạc bộ: Snooks'. Quán cà phê: Aeroplane. Xem Bidicott.”

“Hừ!” ông nói. “Em có từng quen nhà xuất bản nào không?”

“Chú Timothy.”

“Ý anh là người còn sống cơ.”

“Monty quen một người ở Câu lạc bộ của anh ấy. Ông ta từng được mời đến đây ăn tối một lần. Anh biết đấy, Monty lúc nào cũng suy nghĩ về chuyện viết một cuốn sách, kiểu như làm sao để kiếm tiền trên đường đua ngựa. Anh ấy đã cố gắng lôi kéo ông ta hứng thú.”

“Rồi sao?”

“Ông ta giới thiệu cho anh ấy một con ngựa—cho giải Two Thousand. Chúng ta không gặp lại ông ta nữa. Nếu em nhớ không lầm thì ông ta khá là bảnh bao.”

“Nó có thắng không?”

“Không; em nghĩ là nó về bét. Anh biết đấy, thực ra Monty cũng khá khôn ngoan theo cách của anh ấy.”

“Thế ư?” Soames nói. “Em có thấy mối liên hệ nào giữa một tên nam tước tập sự và việc xuất bản sách không?”

“Dạo này người ta làm đủ mọi thứ trên đời,” Winifred đáp. “Trò giật gân lớn nhất hình như là không được phép nhàn rỗi—khác hẳn thời chúng ta quá. Hồi đó chẳng làm gì cả mới là mốt. Nhưng em đoán là thời đó rồi sẽ quay lại thôi.”

“Cái cậu trẻ tuổi nhà Mont mà anh đang nhắc đến rất say mê Fleur. Nếu điều đó có thể đặt dấu chấm hết cho vụ lôi thôi kia thì anh có thể sẽ khuyến khích.”

“Cậu ta có phong thái không?” Winifred hỏi.

“Cậu ta không đẹp trai; nhưng khá dễ mến, dù hơi lơ đễnh. Nghe nói gia đình có khá nhiều điền trang. Cậu ta có vẻ thực lòng gắn bó. Nhưng anh cũng chưa biết thế nào.”

“Không,” Winifred lẩm bẩm; “thật là—quá khó khăn. Em luôn thấy cách tốt nhất là chẳng làm gì cả. Thật là phiền toái với cái vụ của Jack; giờ thì chúng ta chẳng thể đi đâu cho đến tận sau kỳ nghỉ Ngân hàng. Thôi thì, người ta lúc nào cũng thú vị, em sẽ ra Công viên để ngắm họ vậy.”

“Nếu là anh,” Soames nói, “anh sẽ mua một ngôi nhà đồng quê, để tránh xa những kỳ nghỉ lễ và các cuộc đình công khi em muốn.”

“Cảnh đồng quê làm em chán ngắt,” Winifred đáp, “và em thấy cuộc đình công đường sắt vừa rồi khá là thú vị đấy chứ.”

Winifred từ xưa đến nay vẫn nổi tiếng là kẻ có thần kinh thép.

Soames cáo từ ra về. Suốt dọc đường về Reading, ông đắn đo không biết có nên nói cho Fleur nghe về cái chết của bố cậu thanh niên kia hay không. Điều đó chẳng làm thay đổi tình hình là mấy, ngoại trừ việc giờ đây thằng bé sẽ được tự lập, và chỉ phải đối mặt với sự phản đối từ phía mẹ nó thôi. Chắc chắn nó sẽ thừa kế một gia tài kếch xù, và có lẽ cả ngôi nhà đó nữa—ngôi nhà được xây cho Irene và chính ông—ngôi nhà mà kiến trúc sư của nó đã tàn phá hạnh phúc gia đình ông. Con gái ông—bà chủ của ngôi nhà đó! Thế thì đúng là một sự công bằng trớ trêu của tạo hóa! Soames phát ra một tiếng cười nhỏ nhạt nhẽo. Ông đã thiết kế ngôi nhà đó nhằm hàn gắn lại cuộc hôn nhân đang rạn nứt của mình, định dùng nó làm chốn định cư cho con cháu muôn đời sau, giá như ông có thể thuyết phục được Irene sinh cho ông một đứa con! Con trai của ả và Fleur ư! Con cái của chúng sẽ, theo mộth cách nào đó, chính là kết quả của sự kết hợp giữa ông và ả ta!

Tính kịch nghệ trong ý nghĩ đó khiến lý trí điềm đạm của ông cảm thấy ghê tởm. Thế nhưng—đó lại chính là lối thoát dễ dàng nhất và giàu có nhất cho bế tắc này, giờ đây khi Jolyon đã qua đời. Sự sáp nhập của hai khối tài sản nhà Forsyte mang một thứ sức hút bảo thủ nào đó. Và ả ta—Irene—sẽ lại gắn kết với ông thêm một lần nữa. Thật vớ vẩn! Thật ngớ ngẩn! Ông xua ý nghĩ đó ra khỏi đầu.

Vừa về đến nhà, ông đã nghe thấy tiếng va chạm lách cách của những quả bóng bi-a, và qua khung cửa sổ, ông thấy cậu trẻ tuổi nhà Mont đang nhoài người trên bàn. Fleur, tay chống nạnh cầm cơ, đang đứng nhìn với một nụ cười. Trông con bé mới xinh đẹp làm sao! Hèn chi mà cậu thanh t niên kia lại mê mẩn đến mức mất hồn mất vía. Một tước hiệu—đất đai ư! Thời buổi này đất đai chẳng còn giá trị là bao; và tước hiệu thì có lẽ lại càng ít giá trị hơn. Dòng họ Forsyte đời trước từ lâu vẫn luôn có chút coi thường tước hiệu, cho đó là những thứ xa vời và mang tính tạo hình nhân tạo—chẳng đáng với số tiền bỏ ra, lại còn phải dính líu đến triều đình. Soames nhớ ra rằng tất cả bọn họ đều có cảm giác ấy ở những mức độ khác nhau. Quả thực, Swithin trong những ngày tháng phóng khoáng nhất của mình đã từng tham dự một buổi tiếp yết ở triều đình. Ông đã quay về và tuyên bố sẽ không bao giờ đi nữa—“toàn lũ tép riu ấy mà.” Người ta nghi ngờ rằng ông trông quá khổ sở trong bộ quần áo chẽn đầu gối. Soames nhớ lại mẹ mình từng khao khát được ra mắt triều đình nhường nào vì tính chất thời thượng của nghi lễ đó, và cha ông đã dứt khoát cương quyết đến mức bất thường như thế nào. Bà cần cái trò phô trương lòe loẹt ấy để làm gì—vừa tốn thời gian lại tốn tiền bạc; chẳng có tích sự gì sất!

Bản năng đã tạo ra và duy trì quyền lực tối cao của Hạ viện Anh trong Quốc gia, một cảm giác cho rằng thế giới của riêng họ đã đủ tốt đẹp và còn tốt hơn bất kỳ thế giới nào khác bởi vì đó là thế giới của họ, đã giúp cho những người thuộc thế hệ Forsyte đi trước tránh được một cách kỳ lạ thứ “vỏ bọc phù phiếm,” như cách gọi của Nicholas mỗi khi ông bị bệnh gút. Thế hệ của Soames, có ý thức về bản thân hơn và mang tính mỉa mai hơn, đã được cứu rỗi nhờ hình ảnh của Swithin trong bộ quần áo chẽn đầu gối. Trong khi thế hệ thứ ba và thứ tư, theo như ông thấy, lại đem mọi thứ ra để mà cười cợt.

Tuy nhiên, việc cậu thanh niên kia là người thừa kế một tước hiệu và điền trang cũng chẳng có hại gì—đó là điều mà người ta không thể tránh khỏi. Ông bước vào nhà một cách lặng lẽ, đúng lúc Mont đánh hụt bóng. Ông để ý thấy ánh mắt của chàng trai trẻ đang dán chặt vào Fleur khi con bé cúi người đến lượt mình chơi; và sự sùng bái hiện lên trong mắt cậu ta suýt làm ông cảm động.

Con bé khựng lại với cây cơ đặt trên cầu tay thon thả, và lắc mái tóc ngắn màu hạt dẻ sẫm.

“Tớ sẽ chẳng bao giờ đánh được đâu.”

“'Có gan làm giàu' mà.”

“Được rồi.” Cây cơ đánh trúng, quả bóng lăn đi. “Kia kìa!”

“Xui xẻo thật! Đừng bận tâm!”

Rồi họ nhìn thấy ông, và Soames nói:

“Để bố ghi điểm cho hai đứa.”

Ông ngồi xuống chiếc ghế cao phía dưới bảng ghi điểm, gọn gàng và mệt mỏi, lén lút quan sát nét mặt của hai người trẻ tuổi. Khi ván đấu kết thúc, Mont bước lại gần ông.

“Cháu đã bắt đầu vào việc rồi thưa bác. Kinh doanh là một trò chơi kỳ quặc phải không ạ? Cháu đoán là khi còn làm luật sư, bác đã chứng kiến rất nhiều bản chất con người.”

“Đúng vậy.”

“Cháu có nên kể cho bác nghe những gì cháu đã nhận thấy không ạ: Mọi người hoàn toàn sai lầm khi đưa ra mức giá thấp hơn mức họ có khả năng chi trả; lẽ ra họ nên đưa ra mức cao hơn, rồi mới lùi dần lại.”

Soames nhướng mày.

“Giả sử mức giá cao hơn đó được chấp nhận thì sao?”

“Điều đó chẳng hề hấn gì một chút nào cả,” Mont nói; “giảm bớt giá còn hơn là tăng giá lên nhiều. Ví dụ, giả sử chúng ta đưa ra những điều khoản tốt cho một tác giả—dĩ nhiên là ông ta sẽ nhận lấy. Sau đó chúng ta xem xét lại, nhận thấy rằng không thể xuất bản với mức lợi nhuận hợp lý và nói cho ông ấy biết điều đó. Ông ấy đã có lòng tin ở chúng ta vì chúng ta đã hào phóng với ông ấy, và ông ấy sẽ nhượng bộ dễ dàng như một chú cừu non, chẳng hề giữ mối hận thù nào cả. Nhưng nếu ngay từ đầu chúng ta đưa ra những điều khoản tẻ nhạt, ông ta sẽ không nhận, thế là chúng ta phải nâng giá lên để chiêu mộ ông ta, và ngoài ra ông ta còn coi chúng ta là những kẻ keo kiệt bủn xỉn nữa chứ.”

“Cậu thử mua tranh theo hệ thống đó xem,” Soames nói; “một lời đề nghị được chấp nhận chính là một hợp đồng—cậu không học được điều đó sao?”

Chàng thanh niên nhà Mont quay đầu nhìn về hướng Fleur đang đứng bên cửa sổ.

“Không ạ,” cậu nói, “cháu ước gì mình học được điều đó. Thêm nữa, lại còn có một chuyện thế này. Hãy luôn tha thứ cho một người nếu họ muốn rút lui khỏi một thương vụ.”

“Như một hình thức quảng cáo à?” Soames đáp một cách khô khan.

“Tất nhiên là thế rồi, nhưng ý cháu là xét theo nguyên tắc.”

“Công ty của cậu hoạt động theo những tiêu chí đó à?”

“Chưa ạ,” Mont nói, “nhưng rồi nó sẽ đến.”

“Và rồi chúng sẽ sụp đổ.”

“Không đâu, thưa bác, thật đấy ạ. Cháu đang rút ra rất nhiều quan sát, và tất cả chúng đều củng cố cho lý thuyết của cháu. Bản chất con người luôn bị đánh giá thấp một cách có hệ thống trong kinh doanh, người ta đã tự tước đi rất nhiều niềm vui và lợi nhuận chỉ vì điều đó. Dĩ nhiên là bác phải hoàn toàn chân thành và cởi mở, nhưng điều đó rất dễ nếu bác thực sự cảm thấy như vậy. Càng nhân hậu và hào phóng bao nhiêu, bác càng có cơ hội bấy nhiêu trong kinh doanh.”

Soames đứng dậy.

“Cậu đã là đối tác chưa?”

“Sáu tháng nữa mới tới ạ.”

“Tốt nhất là những người còn lại trong công ty nên mau chóng về hưu đi thì hơn.”

Mont cười lớn.

“Bác cứ chờ mà xem,” cậu nói. “Sắp có một sự thay đổi lớn đấy. Nguyên lý sở hữu đã bị đóng sập cửa lại rồi.”

“Cái gì cơ?” Soames nói.

“Nhà cho thuê đấy! Cháu chào bác; cháu đi đây ạ.”

Soames nhìn con gái đưa tay ra chào, thấy nó nhăn mặt khi cái bắt tay siết lại, và nghe rõ tiếng thở dài của chàng thanh niên khi bước ra ngoài. Sau đó, con bé rời khỏi khung cửa sổ, lướt ngón tay dọc theo mép gỗ gụ của chiếc bàn bi-a. Nhìn nó, Soames biết thừa là nó chuẩn bị hỏi ông điều gì đó. Ngón tay nó dò dẫm xung quanh lỗ bàn cuối cùng, rồi nó ngước lên.

“Bác đã làm gì để ngăn Jon viết thư cho con phải không, Bố?”

Soames lắc đầu.

“Thế con không xem báo à?” ông nói. “Bố của cậu ta vừa qua đời đúng vào ngày này tuần trước đấy.”

“Ối!”

Trong ánh mắt giật mình và chau mày của con bé, ông nhận ra ngay sự đấu tranh nội tâm để hiểu được điều này có ý nghĩa gì.

“Tội nghiệp Jon! Sao bố không nói cho con biết?”

“Bố chẳng bao giờ biết trước được!” Soames chậm rãi nói; “con có bao giờ tâm sự với bố đâu.”

“Con sẽ tâm sự, nếu bố giúp con, bố yêu dấu ạ.”

“Có lẽ bố sẽ giúp.”

Fleur chắp hai tay lại. “Ôi! Người yêu của con—khi người ta khao khát điều gì đến phát sợ, người ta sẽ chẳng còn nghĩ đến ai khác nữa. Xin bố đừng giận con.”

Soames giơ tay ra, như thể đang xua đi một lời buộc tội.

“Bố đang trầm ngâm đây,” ông nói. Sao trên đời ông lại thốt ra một từ như thế nhỉ! “Cậu thanh niên nhà Mont lại làm phiền con đấy à?”

Fleur mỉm cười. “Ôi! Michael ấy à! Cậu ta lúc nào chẳng làm phiền; nhưng cậu ta là một người rất tốt—con không để tâm đâu.”

“Thôi được,” Soames nói; “bố mệt rồi; bố sẽ lên lầu chợp mắt một lát trước bữa tối.”

Ông đi lên phòng trưng bày tranh của mình, nằm dài lên chiếc ghế dài ở đó và nhắm nghiền mắt lại. Thật là một trách nhiệm nặng nề với cô con gái này—người có người mẹ là—à! ả ta là gì cơ chứ? Thật là một trách nhiệm nặng nề! Giúp nó ư—làm sao ông có thể giúp nó được đây? Ông không thể thay đổi sự thật rằng ông chính là cha nó. Hoặc là Irene—! Cậu thanh niên nhà Mont vừa nói cái gì nhỉ—vài lời vô nghĩa về bản năng sở hữu—đóng sập cửa lại—Cho thuê ư? Thật ngớ ngẩn!

Bầu không khí oi bức, ngập tràn hương thơm của hoa cỏ đồng nội, của sông nước và hoa hồng, bao trùm lấy các giác quan của ông, khiến chúng chìm dần vào giấc ngủ mơ màng.