Trên đường tiến về khu tài chính Luân Đôn với dự tính ghé qua phố Green vào cuối ngày để đón Fleur cùng về nhà, Soames chìm trong những dòng suy tư. Dù chỉ là một thành viên góp vốn ngủ đông và hiếm khi lui tới khu tài chính vào thời điểm này, ông vẫn giữ một phòng riêng tại hãng luật Cuthcott, Kingson and Forsyte, cùng với một nhân viên rưỡi chuyên trách quản lý những công việc thuần túy của dòng họ Forsyte. Mảng việc này hiện đang có nhiều biến động — một thời điểm thuận lợi để thanh lý tài sản nhà cửa. Soames đang tiến hành giải phóng các bất động sản của người cha quá cố và người bác Roger, đồng thời bán bớt một phần tài sản của người bác Nicholas. Sự cẩn trọng sắc sảo và thực tế trong mọi vấn đề tiền bạc đã biến ông thành một thứ quyền lực tối thượng liên quan đến các quỹ tín thác này. Khi Soames đã ngả về hướng này hay hướng khác, người ta tốt nhất nên đỡ mất công tự suy nghĩ làm gì. Có thể nói, ông gánh vác trách nhiệm thay cho đông đảo họ hàng nhà Forsyte thuộc thế hệ thứ ba và thứ tư. Những đồng nghiệp cùng quản lý quỹ với ông — chẳng hạn như các người anh họ Roger hoặc Nicholas, mấy người anh em họ bên vợ là Tweetyman và Spender, hay chồng của người chị Cicely — tất cả đều tin tưởng ông; ông ký trước, và hễ ông đã ký trước thì họ ký theo sau, chẳng có ai bị thiệt hại dù chỉ một xu. Vào lúc này, tất cả bọn họ đều đang kiếm thêm được kha khá, và Soames bắt đầu thấy trước hồi kết của một số quỹ tín thác, ngoại trừ việc phân phối lợi tức từ các loại chứng khoán bảo đảm chắc chắn nhất có thể trong thời kỳ bấy giờ.

Đi qua những khu vực náo nhiệt nhất của trung tâm tài chính để hướng đến chốn tĩnh mịch tuyệt đối ở Luân Đôn, ông tiếp tục ngẫm nghĩ. Tiền bạc thì cực kỳ khan hiếm, mà đạo đức thì lại cực kỳ lỏng lẻo! Chiến tranh đã gây ra nông nỗi ấy. Các ngân hàng không chịu cho vay; người ta phá vỡ hợp đồng khắp mọi nơi. Có một bầu không khí và một nét mặt hiện lên trên những con người ngoài kia khiến ông không tài nào ưa nổi. Đất nước có vẻ sắp bước vào một chuỗi những canh bạc đỏ đen và các vụ phá sản. Điều duy nhất an ủi ông là ý nghĩ rằng cả ông lẫn các quỹ tín thác do ông quản lý đều không nắm giữ khoản đầu tư nào có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi bất cứ điều gì kém phần cuồng loạn hơn là sự thoái thác của quốc gia hay một sắc thuế đánh vào tư bản. Nếu Soames còn chút niềm tin nào, thì đó là thứ mà ông gọi là “sự khôn ngoan thông thường kiểu Anh” — hay khả năng xoay sở để mọi việc đi vào quỹ đạo, dẫu không theo cách này thì theo cách khác. Ông có thể — giống như người cha James trước kia của mình — than thở rằng ông không hiểu thiên hạ rồi sẽ ra sao, nhưng thâm tâm ông chưa bao giờ tin là chúng sẽ sụp đổ thật. Nếu mọi chuyện do ông quyết định, chúng sẽ không đời nào sụp đổ — và suy cho cùng, ông cũng chỉ là một người Anh như bao người khác, luôn kiên trì giữ gìn những gì mình có đến mức ông thừa biết mình sẽ chẳng bao giờ thực sự buông bỏ nếu không nhận lại được thứ gì đó tương đương hoặc xấp xỉ như thế. Tư duy của ông về mặt vật chất vốn dĩ luôn giữ được sự cân bằng, và cách ông nhìn nhận tình hình đất nước rất khó bị bác bỏ trong một thế giới cấu thành bởi những con người bằng xương bằng thịt. Cứ lấy trường hợp của bản thân ông làm ví dụ đi! Ông là người có của ăn của để. Điều đó có làm hại ai không? Ông đâu có ăn mười bữa một ngày; ông ăn chẳng nhiều hơn, thậm chí có khi còn ít hơn một người nghèo. Ông không phung phí tiền bạc cho những thói hư tật xấu; cũng chẳng hít thở nhiều không khí hơn, hay dùng nhiều nước hơn đáng kể so với một người thợ máy hay một kẻ khuân vác. Quả thực xung quanh ông có bày biện nhiều thứ đẹp đẽ, nhưng quá trình chế tạo ra chúng đã tạo công ăn việc làm cho bao người, và đằng nào thì cũng phải có ai đó sử dụng chúng chứ. Ông mua tranh, nhưng Nghệ thuật thì cần phải được khuyến khích. Trên thực tế, ông chỉ là một trạm trung chuyển tình cờ khơi thông dòng chảy của tiền bạc, tạo ra việc làm cho người lao động. Có gì đáng trách trong chuyện đó chứ? Nằm trong tay ông, dòng tiền được luân chuyển nhanh chóng và hữu ích hơn nhiều so với khi nằm trong tay Nhà nước cùng một lũ quan chức chậm chạp chuyên hút máu tiền bạc. Còn về khoản tiền mà ông tiết kiệm được mỗi năm — nó cũng được luân chuyển linh hoạt chẳng kém gì số tiền ông tiêu pha, khi thì đổ vào các quỹ của Hội đồng Cấp nước, các loại công trái thành phố, hay thứ gì đó vững chắc và hữu ích. Nhà nước chẳng trả cho ông một đồng lương nào để làm người quản lý tài sản cho chính ông hay cho người khác — ông làm tất cả những việc đó hoàn toàn không công. Đó chính là cốt lõi của vấn đề chống lại quốc hữu hóa — những chủ sở hữu tài sản tư nhân làm việc không lương, nhưng lại có đầy đủ động lực để thúc đẩy dòng tiền luân chuyển nhanh hơn. Còn dưới chế độ quốc hữu hóa thì sao — lại hoàn toàn ngược lại! Ở một đất nước đang phải chịu đựng nạn quan liêu sưng tấy, ông cảm thấy mình có một lý lẽ vô cùng vững chắc.

Điều làm ông đặc biệt khó chịu khi bước vào chốn tĩnh mịch hoàn toàn yên bình đó, là ý nghĩ về một đám các tổ chức tín thác và tập đoàn vô lương tâm đang lũng đoạn thị trường đủ mọi loại hàng hóa và giữ giá ở mức phi lý. Chính những kẻ lạm dụng hệ thống cá nhân chủ nghĩa ấy mới là bọn lưu manh gây ra mọi rắc rối, và thật là hả dạ khi thấy cuối cùng thì bọn chúng cũng đang phải ngồi trên đống lửa, nơm nớp lo sợ toàn bộ cơ đồ sẽ sụp đổ cái rầm — và đẩy chúng xuống vũng bùn.

Văn phòng của hãng Cuthcott, Kingson and Forsyte chiếm tầng trệt và tầng một của một ngôi nhà nằm bên tay phải; và khi bước lên phòng mình, Soames thầm nghĩ: 'Đã đến lúc chúng ta phải sơn lại tường rồi.'

Lão nhân viên cũ Gradman vẫn ngồi ở vị trí quen thuộc bên chiếc bàn giấy khổng lồ với vô số ngăn nhỏ. Một nửa nhân viên phụ tá đứng bên cạnh lão, cầm trên tay giấy ghi của môi giới chứng khoán xác nhận việc đầu tư tiền bán ngôi nhà ở quảng trường Bryanston, thuộc di sản của Roger Forsyte. Soames nhận lấy tờ giấy và nói:

“Cổ phiếu Thành phố Vancouver. Hừm. Hôm nay nó rớt giá đấy chứ!”

Lão Gradman đáp lại với giọng điệu vừa lạo xạo vừa ra vẻ nịnh nọt: “Vâ-âng; nhưng mọi thứ đều rớt giá mà, thưa ông Soames.” Và nửa người nhân viên nọ lùi ra.

Soames dùng chiếc ghim kẹp tài liệu đính tờ giấy vào một đống giấy tờ khác rồi treo mũ lên.

“Tôi muốn xem lại Bản di chúc và Thỏa thuận hôn nhân của tôi, Gradman.”

Lão Gradman dịch chuyển đến tận cùng chiếc ghế xoay, rút hai bản thảo từ ngăn kéo phía dưới cùng bên trái. Thu người lại, lão ngẩng khuôn mặt có mái tóc điểm hoa râm lên, đỏ bừng vì cúi gập người nãy giờ.

“Bản sao thôi, thưa ông.”

Soames cầm lấy chúng. Bỗng nhiên ông thấy lão Gradman sao mà giống hệt con chó giữ nhà lông vện vạm vỡ mà họ từng xích ở The Shelter ngày trước, cho đến một hôm Fleur đến và nằng nặc đòi thả xích cho nó, để rồi con chó cắn ngay lấy người đầu bếp và phải bị tiêu diệt. Nếu thả Gradman ra khỏi xích, liệu lão có cắn đầu bếp không nhỉ?

Gạt đi suy nghĩ vẩn vơ ấy, Soames mở Thỏa thuận hôn nhân của mình ra. Đã hơn mười tám năm nay ông không xem lại nó, kể từ lần lập lại di chúc hồi cha ông qua đời và Fleur ra đời. Ông muốn xem liệu cụm từ “trong thời kỳ hôn nhân” có được đưa vào hay không. Đúng thế, chúng có mặt ở đó — một cách diễn đạt thật kỳ quặc khi ngẫm nghĩ kỹ, có lẽ bắt nguồn từ việc chăn nuôi ngựa! Tiền lãi từ mười lăm nghìn bảng Anh (mà ông trả cho bà mà không khấu trừ thuế thu nhập) chừng nào bà còn là vợ ông, và sau đó trong suốt thời gian thủ tiết với tư cách là người góa bụa kèm theo điều kiện “dum casta” — những từ ngữ mang phong cách cổ kính và có ý tứ sâu xa, được thêm vào để đảm bảo đạo đức của mẹ con nhà Fleur. Bản di chúc của ông đã nâng mức đó lên thành khoản trợ cấp một nghìn bảng dưới các điều kiện tương tự. Ổn cả! Ông trả lại các bản sao cho Gradman, lão nhận lấy chúng mà không ngẩng đầu lên, quay chiếc ghế xoay, cất trả tài liệu về ngăn kéo cũ và tiếp tục cặm cụi tính toán.

“Gradman! Tôi không thích tình trạng của đất nước chút nào; có quá nhiều kẻ lởn vởn ngoài kia mà chẳng có chút ý thức thông thường nào cả. Tôi muốn tìm một cách để bảo vệ cô Fleur trước bất kỳ biến cố nào có thể xảy ra.”

Gradman cặm cụi viết chữ số “2” lên tờ giấy thấm mực của lão.

“Vâ-âng,” lão đáp; “có một luồng tư tưởng rất tồi tệ đang nhen nhóm.”

“Mức độ hạn chế thông thường đối với việc chuyển nhượng tài sản trước thời hạn không giải quyết được vấn đề này.”

“Khô-ông,” lão Gradman đáp.

“Giả sử đám phe Lao động lên nắm quyền, hoặc tệ hơn thế nữa! Chính những kẻ có tư tưởng cố chấp ấy mới là mối nguy hiểm. Hãy nhìn sang Ireland mà xem!”

“À!” lão Gradman thốt lên.

“Giả sử tôi lập ngay một quỹ tín thác cho con bé mà bản thân tôi đứng tên thụ hưởng trọn đời, thì họ sẽ chẳng thể tước đoạt được gì ngoài phần tiền lãi từ tôi, trừ khi tất nhiên là họ thay đổi luật pháp.”

Gradman lắc đầu và mỉm cười.

“À!” lão nói, “họ không dám làm th-ế đâu ạ!”

“Tôi chẳng biết thế nào mà lần,” Soames lẩm bẩm; “tôi không tin tưởng bọn chúng.”

“Sẽ mất hai năm, thưa ông, thì văn bản đó mới có hiệu lực pháp lý đối với thuế thừa kế.”

Soames khịt mũi. Hai năm ư! Ông mới chỉ sáu mươi lăm tuổi!

“Đó không phải là vấn đề chính. Hãy soạn một văn bản ủy thác chuyển toàn bộ tài sản của tôi cho các con của cô Fleur chia đều cho nhau, với quyền lợi sinh lợi trọn đời được ưu tiên dành cho tôi trước, rồi sau đó đến con bé mà không có quyền chuyển nhượng trước thời hạn, đồng thời bổ sung thêm điều khoản rằng trong trường hợp xảy ra bất kỳ biến cố gì khiến quyền lợi sinh lợi của con bé bị chuyển hướng, thì quyền lợi đó sẽ được chuyển cho các ủy thác viên để sử dụng vì lợi ích của con bé theo toàn quyền quyết định của họ.”

Gradman lạo xạo lên tiếng: “Hơi cực đoan ở tuổi của ông đấy ạ, thưa ông; ông sẽ mất quyền kiểm soát.”

“Đó là việc của tôi,” Soames đáp gọn lỏn.

Gradman viết lên một mảnh giấy: “Quyền lợi sinh lợi — chuyển nhượng trước thời hạn — chuyển hướng quyền lợi — toàn quyền quyết định...” rồi nói:

“Chọn những ủy thác viên nào đây ạ? Cậu thanh niên Kingson trẻ tuổi; cậu ta là một thanh niên điềm đạm và đáng tin cậy.”

“Được, cậu ta có thể làm một người. Tôi phải cần tới ba người. Hiện tại chẳng còn một ai mang họ Forsyte nào lọt vào mắt xanh của tôi cả.”

“Còn cậu Nicholas trẻ tuổi thì sao ạ? Cậu ta làm nghề luật sư mà. Chúng ta đã giao cho cậu ta mấy vụ kiện rồi đấy.”

“Cậu ta thì có đời nào làm nên cơm cháo gì,” Soames nói.

Một nụ cười rớm ra trên khuôn mặt béo ngậy vì ăn vô số cốt-lết cừu của Gradman, nụ cười đặc trưng của kẻ ngồi ghế suốt cả ngày.

“Ông không thể đòi hỏi điều đó ở tuổi của cậu ta được đâu, thưa ông Soames.”

“Tại sao chứ? Cậu ta bao nhiêu tuổi rồi? Bốn mươi à?”

“Vâ-âng, vẫn còn là một thanh niên chán.”

“Thôi được, cứ đưa cậu ta vào danh sách; nhưng tôi muốn có thêm một người thực sự quan tâm đến công việc. Chẳng còn ai khác mà tôi có thể nhìn trúng.”

“Thế còn cậu Valerius thì sao, giờ cậu ta đã về nước rồi đấy?”

“Val Dartie á? Với cái giống bố nó ấy à?”

“Thì-ì v-ậy,” Gradman lẩm bẩm, “ông ta chết đã bảy năm nay rồi — thời hiệu truy cứu đã hết.”

“Không,” Soames nói. “Tôi không ưa dính líu đến cái gia đình đó.”

Ông đứng dậy. Gradman đột nhiên lên tiếng:

“Nếu họ đánh thuế vào tư bản, họ có thể nhắm vào các ủy thác viên đấy ạ, thưa ông. Thế thì ông cũng rơi vào hoàn cảnh y như vậy thôi. Nếu là tôi thì tôi sẽ suy nghĩ lại.”

“Đúng thế thật,” Soames nói. “Tôi sẽ cân nhắc. Cậu đã giải quyết đến đâu rồi cái vụ thông báo nhà cửa xuống cấp ở phố Vere?”

“Tôi vẫn chưa tống đạt. Bà cụ đã cao tuổi lắm rồi. Ở tuổi ấy chắc bà cụ chẳng muốn phải dọn đi đâu.”

“Tôi không biết thế nào. Cái bầu không khí bất ổn này đang tác động đến tất cả mọi người.”

“Dù sao thì tôi cũng nhìn nhận mọi việc một cách bao quát thôi, thưa ông. Bà cụ đã tám mươi mốt tuổi rồi cơ mà.”

“Cứ tống đạt đi,” Soames nói, “rồi xem bà ta nói gì. Ồ! Thế còn ông cụ Timothy thì sao? Mọi thứ đã hòm hòm cả chưa đề phòng trường hợp—”

“Tôi đã chuẩn bị sẵn sàng bản kiểm kê di sản của cụ; đã cho định giá đồ đạc và tranh ảnh để chúng ta biết nên áp dụng mức dự phòng nào. Dù sao thì tôi cũng sẽ rất buồn khi cụ đi vắng. Ôi trời! Tính từ lần đầu tiên tôi gặp ông cụ Timothy đến nay đã là bao nhiêu thời gian rồi chứ!”

“Chúng ta đâu thể sống mãi được,” Soames nói và với tay lấy chiếc mũ.

“Khô-ông,” Gradman đáp; “nhưng quả là đáng tiếc — người cuối cùng của dòng họ thế hệ cũ! Tôi có nên tiếp nhận vụ rắc rối về tiếng ồn ở phố Old Compton không ạ? Mấy cái đàn phong cầm đường phố ấy — chúng là thứ phiền toái thật đấy.”

“Cứ làm đi. Tôi phải đi đón cô Fleur để kịp chuyến xe lúc bốn giờ. Chào anh, Gradman.”

“Chào ông Soames. Tôi hi vọng cô Fleur—”

“Nó vẫn khỏe, chỉ tội hay la cà lêu lổng quá mức.”

“Vâ-âng,” lão Gradman lạo xạo đáp; “tuổi trẻ mà lị.”

Soames bước ra ngoài, thầm lẩm bẩm: “Lão Gradman! Nếu lão trẻ hơn thì tôi đã đưa lão vào ban quản lý quỹ rồi. Chẳng có lấy một ai mà tôi có thể tin tưởng để giao phó sự quan tâm thực sự cả.”

Rời khỏi cái sự chính xác đầy tính toán và bệnh hoạn, rời khỏi sự yên bình vô lý của chốn tĩnh mịch ấy, ông chợt nghĩ: 'Trong thời kỳ hôn nhân! Tại sao họ không thể loại trừ những kẻ như Profond, thay vì trút lên đầu vô số người Đức chăm chỉ nhỉ?' và ông lấy làm kinh ngạc trước mức độ bất an sâu sắc có thể khơi mào cho một suy nghĩ thiếu lòng yêu nước đến thế. Nhưng sự thật là vậy đấy! Người ta chẳng bao giờ có nổi dăm phút bình yên thực sự. Lúc nào cũng có điều gì đó ẩn giấu đằng sau mọi chuyện! Và ông sải bước hướng về phố Green.

Hai tiếng đồng hồ sau theo giờ trên đồng hồ của ông, Thomas Gradman xoay người trên chiếc ghế, đóng ngăn kéo cuối cùng của chiếc bàn giấy, rồi nhét vào túi áo vest một chùm chìa khóa dày cộp đến mức làm phồng cả một bên sườn, dùng tay áo phủi qua phớt chiếc mũ chóp cao cũ kỹ, cầm lấy ô và bước xuống dưới nhà. Vóc dáng mập lùn, chiếc áo choàng dài cũ được cài khuy kín mít, lão đi bộ về hướng khu chợ Covent Garden. Lão chưa bao giờ bỏ lỡ buổi đi dạo hàng ngày để ra ga tàu điện ngầm tuyến Highgate, và hiếm khi bỏ qua một vài giao dịch quan trọng dọc đường liên quan đến rau củ quả. Các thế hệ có thể sinh ra rồi mất đi, mũ nón có thể thay đổi kiểu dáng, chiến tranh có thể nổ ra và dòng họ Forsyte có thể phai mờ theo năm tháng, nhưng Thomas Gradman, trung thành và bạc mái đầu, vẫn sẽ đi bộ quãng đường quen thuộc mỗi ngày và mua mớ rau quả hằng ngày của mình. Thời thế nay đã khác xưa, con trai lão đã mất một chân, và người ta chẳng bao giờ cho lão mượn những chiếc giỏ đan nhỏ xinh xắn để đựng đồ như trước nữa, rồi mấy cái tàu điện ngầm này quả là tiện lợi thật — dẫu sao thì lão cũng không được phép phàn nàn; sức khỏe của lão vẫn tốt nếu xét theo độ tuổi của mình, và sau năm mươi bốn năm gắn bó với ngành Luật, lão kiếm được mức lương khoảng tám trăm bảng một năm cùng với chút ít lo lắng thời gian gần đây, bởi vì khoản đó chủ yếu là tiền hoa hồng thu hộ tiền thuê nhà, và với việc toàn bộ tài sản của nhà Forsyte đang được chuyển đổi thế này, có vẻ như nguồn thu đó sắp cạn kiệt đến nơi rồi, trong khi vật giá thì vẫn cứ cao ngất ngưởng; nhưng lo lắng thì cũng chẳng ích gì — “Chúa nhân từ đã tạo ra tất cả chúng ta” — như lão vẫn thường quen miệng nói; dẫu vậy, bất động sản nhà cửa ở Luân Đôn — lão không biết ông Roger hay ông James sẽ nói gì nếu họ tận mắt chứng kiến cảnh chúng đang bị bán tống bán tháo thế này — có vẻ như cho thấy sự thiếu hụt niềm tin; nhưng ngặt nỗi ông Soames — ngài ấy cứ hay lo xa. Đời người và những sinh mạng đang tồn tại cùng với hai mươi mươi mốt năm sau đó — vượt quá giới hạn ấy thì không thể với tới được nữa; dẫu vậy, ngài ấy giữ gìn sức khỏe cực kỳ tuyệt vời — và cô Fleur là một tiểu thư xinh xắn — đúng vậy; con bé rồi sẽ lấy chồng; nhưng thời nay khối kẻ chẳng thèm đẻ đứa con nào — bản thân lão đã sinh đứa con đầu lòng khi mới hai mươi hai tuổi; và ông Jolyon, kết hôn từ khi còn học ở Cambridge, cũng có con vào đúng năm đó — lạy Chúa nhân từ! Chuyện đó từ hồi năm 69 cơ đấy, từ rất lâu trước khi ông cụ Jolyon — một bậc thầy sành sỏi về định giá tài sản — rút lại bản di chúc khỏi tay ông James — ôi trời, đúng thế! Đó là những ngày mà họ mua gom bất động sản hết chỗ nói, chẳng có cái cảnh mặc đồ kaki và tranh thủ tống tiễn mọi thứ để chạy trốn như bây giờ; và dưa chuột thì có giá hai xu; và dưa gang — những quả dưa gang ngày xưa, khiến người ta chỉ nhìn thôi là đã rỏ dãi rồi! Đã năm mươi năm kể từ ngày lão bước chân vào văn phòng của ông James, và ông James từng bảo lão rằng: “Này, Gradman, cậu mới chỉ là một thằng ranh con — hãy chú ý học hỏi, và cậu sẽ kiếm được năm trăm bảng một năm trước khi nghỉ việc.” Và quả thực lão đã làm được, lại còn kính sợ Chúa, tận tụy phục vụ nhà Forsyte, và giữ thói quen ăn chay vào buổi tối. Thế rồi, mua một tờ báo John Bull — không phải là lão đồng tình gì với nó, một tờ báo xa hoa phù phiếm — lão bước vào thang máy tàu điện ngầm với chiếc gói giấy bọc nâu đơn sơ trên tay, và bị cuốn sâu xuống lòng đất tối thui.