Khi vị khách đã khuất dạng, Jon và mẹ vẫn đứng lặng không nói năng gì, cho đến khi cậu đột nhiên lên tiếng:

– Con lẽ ra nên tiễn chú ấy ra xe.

Nhưng Soames lúc ấy đã đi xuống lối vào, và Jon bước lên lầu đi thẳng vào phòng tranh của cha, không dám tin tưởng vào bản thân nếu quay lại.

Biểu cảm trên khuôn mặt mẹ khi đối diện với người đàn ông mà bà từng là vợ đã củng cố quyết tâm đang nảy nở trong lòng cậu từ đêm hôm trước. Nó tạo nên nét chấm phá cuối cùng của thực tại. Cưới Fleur chẳng khác nào giáng một cái tát vào mặt mẹ; là phản bội người cha quá cố của mình! Thật vô ích! Jon vốn là người ít lòng oán giận nhất trên đời. Trong giờ phút đau khổ này, cậu không hề mang lòng hờn giận cha mẹ. Ở tuổi của cậu, việc nhìn nhận mọi thứ theo một tỷ lệ tương đối nào đó là một khả năng kỳ lạ. Mọi chuyện tồi tệ hơn với Fleur, thậm chí tồi tệ hơn với mẹ, hơn là với chính cậu. Phải từ bỏ còn đau đớn hơn là bị từ bỏ, hay trở thành nguyên nhân khiến một người mình yêu thương phải vì mình mà từ bỏ. Cậu không được phép, và sẽ không hành xử một cách hằn học! Trong lúc đứng ngắm ánh nắng muộn màng, cậu lại bắt gặp luồng suy nghĩ chợt lóe lên về thế giới đã đến với mình đêm hôm trước. Hết biển này đến biển khác, hết xứ sở này đến xứ sở khác, hàng triệu triệu con người, tất cả đều có cuộc đời, năng lượng, niềm vui, nỗi buồn và sự đau khổ riêng – tất cả đều có những thứ họ phải buông bỏ, và những cuộc đấu tranh sinh tồn đơn độc. Dù cậu có sẵn sàng từ bỏ mọi thứ khác vì một điều duy nhất không thể có, cậu sẽ thật ngốc nghếch nếu nghĩ rằng cảm xúc của mình lại quan trọng đến thế trong một thế giới bao la nhường này, rồi lại cư xử như một đứa trẻ hay khóc nhè hay một kẻ tồi tệ. Cậu hình dung về những con người chẳng có gì trong tay – hàng triệu người đã hy sinh trong Chiến tranh, hàng triệu người mà Chiến tranh chỉ để lại cho một chút hơi tàn; những đứa trẻ đói khát mà cậu từng đọc qua, những người lính tan nát thể xác; những tù nhân, đủ mọi kiểu người bất hạnh. Và – họ chẳng giúp ích gì nhiều cho cậu. Nếu một người phải nhịn đói một bữa, thì việc biết rằng nhiều người khác cũng phải nhịn đói đem lại chút an ủi nào chứ? Sự xao lãng lớn hơn nằm ở ý nghĩ thoát ra ngoài thế giới bao la này, nơi cậu chưa hề hay biết gì. Cậu không thể cứ mãi ở đây, bị bao bọc và che chở trong sự tiện nghi hoàn hảo, chẳng làm gì ngoài việc gặm nhấm nỗi buồn và nghĩ về những chuyện lẽ ra đã có thể xảy ra. Cậu không thể quay lại Wansdon cùng những ký ức về Fleur. Nếu gặp lại cô ấy, cậu không thể kiểm soát nổi bản thân; và nếu cứ ở lại đây hoặc quay lại đó, chắc chắn cậu sẽ gặp lại cô ấy. Chừng nào còn ở trong tầm với của nhau, chuyện đó nhất định sẽ xảy ra. Đi đến một nơi thật xa và thật nhanh là cách duy nhất phải làm. Nhưng dẫu yêu mẹ đến nhường nào, cậu cũng không muốn đi xa cùng bà. Rồi cảm thấy ý nghĩ đó thật nhẫn tâm, cậu tuyệt vọng hạ quyết tâm đề nghị cả hai sẽ đi Ý. Trong suốt hai tiếng đồng hồ ở căn phòng u ám đó, cậu cố gắng kìm nén cảm xúc, rồi trang nghiêm thay đồ để ăn tối.

Mẹ cậu cũng làm như vậy. Hai mẹ con ăn rất ít, trong một bầu không khí có phần kéo dài, và trò chuyện về cuốn danh mục tác phẩm của cha. Triển lãm đã được ấn định vào tháng Mười, và ngoại trừ những chi tiết văn thư lặt vặt thì chẳng còn việc gì khác phải làm.

Sau bữa tối, bà khoác áo choàng rồi hai mẹ con cùng ra ngoài; đi dạo một chút, trò chuyện một chút, cho đến khi đứng lặng lẽ dưới tán cây sồi. Bị chi phối bởi suy nghĩ: "Nếu mình bộc lộ dù chỉ một chút, mình sẽ bại lộ tất cả", Jon luồn tay qua tay mẹ và cất giọng hoàn toàn thản nhiên:

– Mẹ ơi, chúng ta đến Ý đi.

Irene siết nhẹ tay cậu, cũng đáp lại một cách vô cùng thản nhiên:

– Sẽ rất tuyệt; nhưng mẹ đang nghĩ con nên đi và trải nghiệm nhiều hơn so với khi có mẹ đi cùng.

– Nhưng thế thì mẹ sẽ phải ở một mình.

– Mẹ từng ở một mình suốt hơn mười hai năm cơ mà. Hơn nữa, mẹ muốn ở đây vào ngày khai mạc triển lãm của Cha.

Bàn tay Jon siết chặt lấy cánh tay mẹ; cậu không hề bị đánh lừa.

– Mẹ không thể ở đây một mình mãi được; nơi này quá rộng lớn.

– Không phải ở đây, có lẽ thế. Ở London, và mẹ có thể sang Paris sau khi triển lãm khai mạc. Jon này, con nên dành ít nhất một năm để đi mở mang tầm mắt.

– Vâng, con rất muốn ngắm nhìn thế giới và trải qua gian khó. Nhưng con không muốn để mẹ ở lại một mình.

– Con yêu, ít nhất mẹ phải đền đáp con điều đó. Nếu điều đó tốt cho con, thì cũng tốt cho cả mẹ nữa. Sao không khởi hành vào ngày mai luôn? Con đã có hộ chiếu rồi cơ mà.

– Vâng; nếu đã đi thì tốt nhất là đi ngay lập tức. Chỉ là... mẹ ơi... nếu... nếu con muốn dừng chân ở đâu đó... nước Mỹ hay bất cứ đâu, mẹ có phiền sang với con sau không?

– Bất cứ nơi nào và bất cứ khi nào con gọi mẹ. Nhưng đừng gọi cho đến khi con thực sự cần mẹ.

Jon hít một hơi thật sâu.

– Con thấy ở Anh ngột ngạt lắm.

Họ đứng thêm vài phút dưới gốc cây sồi – phóng tầm mắt ra phía khán đài trường đua Epsom đang mờ ảo trong sương chiều. Những cành cây che khuất ánh trăng, khiến ánh trăng chỉ có thể trải đều ở khắp mọi nơi khác – trên những cánh đồng xa tắp, và trên những ô cửa của ngôi nhà phủ đầy dây leo phía sau, chẳng mấy chốc nữa sẽ được đem cho thuê.