[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: Cuối buổi chiều hôm ấy, Jolyon chợp mắt trên chiếc ghế bành cũ. Úp mặt lên đầu gối ông là cuốn La Rotisserie de la Refine Pedauque, và ngay trước khi chìm vào giấc ngủ, ông vẫn đang tự nghĩ: 'Liệu chúng ta, với tư cách là một dân tộc, có bao giờ thực sự yêu mến người Pháp không? Liệu họ có bao giờ thực sự yêu mến chúng ta không?' Bản thân ông từ xưa đã luôn yêu mến người Pháp, cảm thấy rất đỗi gần gũi với sự hóm hỉnh, gu thẩm mỹ và nghệ thuật nấu nướng của họ. Irene và ông từng có nhiều chuyến viếng thăm nước Pháp trước Thế chiến, thời điểm Jon còn theo học ở trường tư thM. Chuyện tình giữa ông và Irene đã chớm nở tại Paris—mối tình cuối cùng và sâu đậm nhất trong đời ông. Nhưng người Pháp đấy—chẳng một người Anh nào có thể ưa nổi họ nếu không nhìn nhận họ qua lăng kính thẩm mỹ đầy khách quan! Và khép lại bằng kết luận đượm buồn ấy, ông đã thiếp đi lúc nào không hay.

Khi thức giấc, ông nhìn thấy Jon đang đứng giữa chỗ ông ngồi và khung cửa sổ. Thằng bé rõ ràng vừa từ ngoài vườn bước vào và đang đợi ông tỉnh giấc. Jolyon mỉm cười, đầu óc vẫn còn mơ màng ngái ngủ. Trông thằng bé mới đáng yêu làm sao—nhạy cảm, giàu tình cảm, ngay thẳng! Thế rồi tim ông bỗng chùng xuống một nhịp đầy lo lắng; một cảm giác hoảng hốt trào dâng trong lồng ngực. Jon! Lời thú tội ấy! Ông phải cố hết sức để kìm nén lại. “Ơ kìa Jon, con từ đâu chui ra thế?”

Jon cúi xuống hôn lên trán ông.

Lúc bấy giờ ông mới để ý đến nét mặt của con trai.

“Con về nhà để nói với bố một chuyện, Bố ạ.”

Jolyon dốc toàn lực để xua đi cảm giác nôn nao, thắt nghẹn trong lồng ngực.

“Nào, ngồi xuống đi con trai. Con đã gặp mẹ chưa?”

“Chưa ạ.” Vẻ mặt ửng đỏ của thằng bé nhường chỗ cho sự tái nhợt; nó ngồi phịch lên tay vịn chiếc ghế bành cũ, hệt như ngày trước, chính Jolyon cũng từng ngồi bên cạnh cha mình, khi cụ ngồi lọt thỏm giữa lòng chiếc ghế ấy. Suốt những năm tháng trước khi mối quan hệ giữa hai cha con rạn nứt, ông vẫn hay quen ngồi vắt vẻo ở đó—liệu giờ đây ông đã chạm tới một bước ngoặt tương tự với chính đứa con trai của mình hay sao? Cả cuộc đời mình, ông căm ghét những cuộc tranh cãi đến tận xương tủy, luôn tránh né việc đôi co, cứ lầm lũi đi theo con đường riêng và để mặc người khác làm thế với họ của họ. Nhưng giờ đây—có vẻ như—vào những phút cuối cùng của cuộc đời, ông lại phải đối mặt với một cuộc đối đầu đau đớn hơn bất cứ thứ gì ông từng tìm cách né tránh. Ông kéo chiếc "tấm chắn" che đậy cảm xúc xuống, và chờ đợi con trai cất lời.

“Bố ơi,” Jon chậm rãi nói, “Fleur và con đã đính hôn rồi ạ.”

'Đúng như mình nghĩ!' Jolyon thầm nghĩ, nhịp thở trở nên khó nhọc.

“Con biết bố và mẹ không thích ý kiến này. Fleur bảo rằng mẹ từng đính hôn với bố cô ấy trước khi bố cưới mẹ. Đương nhiên con không rõ chuyện gì đã xảy ra, nhưng chắc hẳn chuyện đó đã từ xửa từ xưa rồi. Con rất yêu cô ấy, Bố ạ, và cô ấy cũng nói là yêu con.”

Jolyon phát ra một âm thanh kỳ lạ, nửa như tiếng cười, nửa như tiếng thở dài.

“Con mới mười chín tuổi, Jon, còn bố đã bảy mươi hai. Làm sao chúng ta có thể thấu hiểu nhau trong một vấn đề thế này, hả con?”

“Bố yêu mẹ mà, Bố; hẳn bố phải hiểu cảm giác của chúng con chứ. Thật không công bằng cho chúng con khi để những chuyện cũ hắt hủi hạnh phúc của mình, phải không bố?”

Khi phải đối mặt trực diện với lời thú nhận ấy, Jolyon tự nhủ sẽ tìm cách lảng tránh nếu vẫn còn có thể. Ông đặt tay lên cánh tay thằng bé.

“Nghe này Jon! Bố có thể đánh trống lảng với con bằng những lý lẽ kiểu như cả hai đứa còn quá trẻ, chưa thực sự hiểu rõ lòng mình và đại loại thế, nhưng con sẽ chẳng thèm nghe đâu, vả lại điều đó cũng chẳng giải quyết được vấn đề gì—Tuổi trẻ, ngặt nỗi thay, lúc nào cũng tự biết cách chữa lành. Con nói về 'những chuyện cũ' một cách rất đỗi bâng quơ, khi chẳng biết gì cả—như con vừa thành thật thừa nhận—về những gì đã xảy ra. Nào, từ trước tới nay bố đã bao giờ làm con phải nghi ngờ tình yêu hay lời hứa của bố dành cho con chưa?”

Vào một thời điểm ít căng thẳng hơn, có lẽ ông đã cảm thấy buồn cười trước sự giằng xé mà lời nói của ông khơi gợi—cái siết tay đầy tha thiết của thằng bé nhằm trấn an ông về những điều đó, nỗi sợ hãi hiện rõ trên khuôn mặt nó rằng sự trấn an ấy sẽ dẫn đến kết cục gì; thế nhưng lúc này ông chỉ có thể cảm thấy biết ơn cái siết tay ấy.

“Được rồi, vậy con có thể tin vào những gì bố nói. Nếu con không từ bỏ mối tình này, con sẽ khiến mẹ đau khổ đến hết quãng đời còn lại. Tin bố đi con yêu, quá khứ, dù nó có là gì đi nữa, cũng chẳng thể chôn vùi đâu—thực sự là không thể nào.”

Jon rời khỏi tay vịn ghế.

'Con bé đó'—Jolyon thầm nghĩ—'hình bóng nó kìa—đang hiện lên trước mặt thằng bé—biểu tượng của chính cuộc đời—đầy nhiệt thành, xinh đẹp và đáng yêu!'

“Con không thể, Bố ạ; sao con có thể làm thế—chỉ vì bố nói vậy chứ? Dĩ nhiên là con không thể rồi!”

“Jon, nếu con biết toàn bộ câu chuyện, con sẽ từ bỏ chuyện này ngay lập tức mà không mảy may do dự; con buộc phải làm thế! Con không thể tin bố sao?”

“Sao bố lại biết trong đầu con đang nghĩ gì chứ? Bố ơi, con yêu cô ấy hơn bất cứ thứ gì trên đời.”

Khuôn mặt Jolyon giật giật, và ông cất lời với một vẻ chậm rãi đầy đau đớn:

“Còn hơn cả mẹ con nữa sao, Jon?”

Nhìn sắc mặt và đôi bàn tay siết chặt thành nắm đấm của con trai, Jolyon thấu hiểu cuộc chiến tư tưởng và sự dằn vặt mà nó đang phải trải qua.

“Con không biết,” thằng bé thốt lên, “con không biết nữa! Nhưng bắt con từ bỏ Fleur vì hư không—vì một điều gì đó con chẳng tài nào hiểu nổi, vì một thứ mà con tin chắc chẳng thể quan trọng bằng một nửa—sẽ biến con thành—biến con thành...”

“Biến con thấy chúng ta thật bất công, dựng lên một bức tường ngăn cách—phải. Nhưng thà vậy còn hơn là cứ tiếp tục lún sâu vào chuyện này.”

“Con không thể. Fleur yêu con, và con yêu cô ấy. Bố muốn con phải tin tưởng bố; sao bố không chịu tin tưởng con hở Bố? Chúng con chẳng muốn biết thêm điều gì sất—chúng con sẽ mặc kệ để nó không làm ảnh hưởng gì đến ai cả. Điều đó chỉ khiến cả hai chúng con càng thêm yêu thương bố và mẹ mà thôi.”

Jolyon đút tay vào túi ngực áo, nhưng lại rút ra tay không, rồi ngồi đó, tặc lưỡi liên hồi.

“Hãy nghĩ xem mẹ đã đối xử với con thế nào đi, Jon! Mẹ chẳng có ai ngoài con; còn bố thì chẳng sống được bao lâu nữa đâu.”

“Sao lại thế? Thật bất công khi—Sao lại thế cơ chứ?”

“À,” Jolyon cất lời, có phần lạnh lùng, “vì các bác sĩ bảo bố thế; chỉ vậy thôi.”

“Ôi, Bố ơi!” Jon kêu lên, rồi oà khóc nức nở.

Khoảnh khắc suy sụp của đứa con trai mà ông chưa từng thấy khóc kể từ khi lên mười đã khiến Jolyon đau đớn vô cùng. Ông nhận thức rõ ràng trái tim thằng bé mỏng manh đến nhường nào, nó sẽ phải chịu đựng tổn thương nhiều đến thế nào trong chuyện này, và trong cả cuộc đời sau này nữa. Và ông bất lực đưa tay ra—vốn dĩ không muốn, mà thực ra là chẳng dám đứng dậy.

“Con trai ngoan,” ông nói, “đừng khóc nữa—nếu không con sẽ làm bố khóc theo mất!”

Jon nén cơn nức nở, đứng chết trân với khuôn mặt quay đi chỗ khác.

'Giờ phải làm sao đây?' Jolyon thầm nghĩ. 'Mình có thể nói gì để lay chuyển nó bây giờ?'

“Nhân tiện, đừng nói chuyện này với mẹ nhé,” ông dặn dò; “mẹ đã có đủ nỗi sợ hãi với cái rắc rối của con rồi. Bố hiểu cảm giác của con mà. Nhưng Jon à, con biết rõ bố và mẹ thế nào cơ mà, chúng ta chắc chắn không bao giờ muốn hủy hoại hạnh phúc của con một cách bồng bột đâu. Này con trai yêu quý, chúng ta chẳng màng điều gì ngoài hạnh phúc của con—ít nhất là với bố, đó chính là hạnh phúc của con và của mẹ, còn với mẹ thì chỉ là hạnh phúc của riêng con mà thôi. Tất cả tương lai của cả hai đứa đang bị đặt lên bàn cân đấy.”

Jon quay người lại. Khuôn mặt nó tái xanh không còn một giọt máu; đôi mắt sâu hoắm như đang cháy rực lên.

“Đó là gì? Rốt cuộc chuyện đó là gì chứ? Đừng giữ con trong sự mù mờ thế này nữa!”

Biết rằng mình đã thua cuộc, Jolyon lại thò tay vào túi ngực áo, ngồi im lặng suốt một phút đồng hồ với đôi mắt nhắm nghiền, nhịp thở khó nhọc. Ý nghĩ xẹt qua trong đầu ông: 'Mình đã có một ván bài dài trọn vẹn—với dăm ba khoảnh khắc cay đắng—và đây chính là lúc tồi tệ nhất!' Đoạn, ông rút tay ra khỏi túi, cầm theo bức thư, và cất lời với một vẻ mỏi mệt: “Nôm na là thế này, Jon, nếu hôm nay con không đến đây, bố cũng đã định gửi thư này cho con rồi. Bố muốn tha cho con—bố muốn tha cho cả mẹ con và chính mình, nhưng xem ra chẳng ích gì nữa rồi. Hãy đọc nó đi, và chắc là bố sẽ ra ngoài vườn đây.” Ông rướn người định đứng dậy.

Jon, người đã cầm lấy bức thư trên tay, liền nói nhanh: “Không, con sẽ đi chỗ khác đọc”; rồi biến mất.

Jolyon đổ người ngả lại chiếc ghế bành. Một con nhặng xanh bỗng chọn đúng khoảnh khắc ấy để bay vo ve xung quanh ông với một sự cuồng nhiệt kỳ lạ; âm thanh ấy thật gần gũi, dẫu sao vẫn còn hơn là chẳng có gì.... Thằng bé đã đi đâu để đọc bức thư ấy nhỉ? Bức thư khốn khổ ấy—câu chuyện cay đắng ấy! Một nghiệt ngã cuộc đời—tàn nhẫn với cô ấy—với Soames—với hai đứa trẻ đó—và với chính bản thân ông nữa!... Trái tim ông đập thình thịch và nhói đau. Cuộc đời—với những mối tình—những cống hiến—những vẻ đẹp—những niềm đau đớn, và—cả hồi kết của nó! Một quãng đời đẹp đẽ; một thời thanh xuân rực rỡ dẫu cho bao thăng trầm; cho đến khi—con người ta hứa hẹn rằng thà mình chưa từng sinh ra còn hơn. Cuộc đời—nó bào mòn sức lực của bạn, nhưng lại chẳng khiến bạn muốn chết đi—đó mới là sự tàn độc tinh vi làm sao! Thật sai lầm khi mang một trái tim trong lồng ngực! Con nhặng xanh lại bay vo ve lần nữa—mang theo tất cả cái nóng nực, tiếng ù ù và hương thơm của mùa hè—vâng, thậm chí cả mùi hương ấy—như mùi quả chín, cỏ khô, những bụi cây mọng nhựa, và hơi thở thơm ngát mùi vani của đàn bò. Và đâu đó ngoài kia, giữa bầu không khí ngào ngạt ấy, Jon đang đọc bức thư đó, lật qua lật lại từng trang giấy trong nỗi dằn vặt, bàng hoàng và đau khổ—đang tan nát cõi lòng vì nó đây! Ý nghĩ đó khiến Jolyon đau đớn vô cùng. Jon vốn là một đứa trẻ sống tình cảm, thương người từ trong trứng nước, lại thêm tính cách chu đáo—thật quá bất công, khốn kiếp thật quá bất công! Ông nhớ có lần Irene từng nói với ông rằng: “Chưa từng có ai sinh ra lại giàu tình yêu thương và đáng yêu nhường ấy như Jon.” Tội nghiệp Jon nhỏ bé của tôi! Thế giới của thằng bé đã sụp đổ hoàn toàn vào một buổi chiều hè! Tuổi trẻ luôn tiếp nhận mọi chuyện theo cách khắc nghiệt biết bao! Và bị kích động, bị dằn vặt bởi viễn cảnh Tuổi trẻ đang oằn mình chống chọi với nỗi đau ấy, Jolyon vùng đứng dậy khỏi chiếc ghế và bước ra cửa sổ. Chẳng thấy bóng dáng thằng bé đâu cả. Và ông cất bước đi ra ngoài. Nếu bây giờ có thể mang lại chút giúp đỡ nào cho nó—thì bắt buộc phải làm thôi!

Ông băng qua khóm cây rậm rạp, liếc nhìn vào khu vườn có tường bao quanh—vẫn chẳng thấy Jon đâu! Cả ở nơi những quả đào và quả mơ đang bắt đầu căng mọng và đổi màu cũng không có. Ông bước qua những hàng cây bách hình xoắn ốc tối màu để ra tới đồng cỏ. Thằng bé đã đi đâu mất rồi nhỉ? Phải chăng nó đã lao xuống bãi cây bụi—nơi vui chơi thuở nhỏ của nó? Jolyon băng qua những luống cỏ khô. Họ sẽ chất chúng thành đống vào ngày thứ Hai và đem đi cất vào ngày hôm sau, nếu trời không đổ mưa. Đã bao lần họ cùng nhau băng qua cánh đồng này—nắm chặt tay nhau, khi Jon còn là một chú nhóc con. Khỉ thật! Thời hoàng kim ấy đã chấm dứt ngay khi người ta chạm mốc tuổi lên mười! Ông tiến đến cái ao, nơi ruồi và muỗi đang nhảy múa trên mặt nước lấp lánh đầy sậy; rồi đi sâu vào bãi cây bụi. Nơi ấy thật mát mẻ, thoang thoảng hương thơm của gỗ thông lạc diệp. Vẫn chẳng thấy bóng dáng Jon đâu! Ông cất tiếng gọi. Không một lời đáp! Ông ngồi xuống chiếc ghế dài làm bằng thân cây, cảm thấy bồn chồn, lo lắng và quên bẵng đi cả những cơn đau thể xác của chính mình. Ông đã sai lầm khi để thằng bé cầm bức thư đó bỏ đi một mình; đáng ra ông phải giữ nó trong tầm mắt ngay từ đầu mới phải! Vô cùng lo lắng, ông đứng dậy quay gót trở ra. Đến khu chuồng trại, ông lại cất tiếng gọi, rồi nghếch mắt nhìn vào bên trong chuồng bò tối tăm. Ở đó, giữa bầu không khí mát mẻ thoang thoảng mùi vani và mùi amoniac, tránh xa khỏi lũ ruồi muỗi, ba con bò cái giống Alderney đang thong thả nhai lại; chúng vừa được vắt sữa xong, đang chờ đến chiều để được thả ra khoảng đồng cỏ phía dưới. Một con quay cái đầu lười biếng, để lộ đôi mắt sáng long lanh; Jolyon có thể nhìn thấy từng giọt dãi dính trên chiếc môi dưới xám xịt của nó. Ông nhìn vạn vật với một sự minh mẫn đến nao lòng, giữa lúc thần kinh đang vô cùng căng thẳng—tất cả những thứ mà trong cuộc đời mình ông từng tôn thờ và tìm cách tô vẽ nên—kỳ quan của ánh sáng, bóng tối và màu sắc. Thảo nào truyền thuyết lại đặt Chúa Hài Đồng vào máng cỏ—còn gì mang tính tôn nghiêm hơn đôi mắt và chiếc sừng trắng như ánh trăng của một chú bò đang nhai lại trong buổi chiều tà ấm áp chứ! Ông lại gọi lần nữa. Vẫn bặt vô âm tín! Và ông vội vã rời khỏi bãi cây bụi, băng qua cái ao, đi lên sườn đồi.

Nghĩ lại thì thật mỉa mai làm sao—nếu Jon đã phải chịu đựng cú sốc từ phát hiện của mình ngay tại bãi cây bụi ấy, nơi mà ngày trước mẹ nó và Bosinney từng dũng cảm thừa nhận tình yêu dành cho nhau. Nơi mà chính ông, trên chiếc ghế khúc gỗ vào sáng Chủ nhật khi ông từ Paris trở về, đã nhận ra trọn vẹn rằng Irene đã trở thành cả thế giới đối với mình. Đó mới chính là nơi hoàn hảo để Số phận mỉa mai giật phăng tấm vải che mắt đứa con trai của Irene! Thế nhưng nó lại không có ở đây! Thằng bé đã đi đâu mất rồi chứ? Kiểu gì cũng phải tìm cho ra thằng bé tội nghiệp ấy!

Một tia nắng bất chợt ló dạng, làm nổi bật lên đối với các giác quan đang vội vã của ông toàn bộ vẻ đẹp của buổi chiều hôm, của những rặng cây cao và những chiếc bóng đang kéo dài, của bầu trời xanh và những đám mây trắng, của hương thơm cỏ khô, tiếng chim gồ gù; và những đóa hoa đang vươn mình cao lớn. Ông đi đến vườn hồng, và vẻ đẹp của những đóa hoa hồng dưới ánh nắng đột ngột ấy dường như mang một vẻ đẹp phi thực tế đối với ông. “Hỡi đóa hồng, cô gái Tây Ban Nha của tôi!” Ba từ tuyệt diệu làm sao! Chính nơi đó, cô ấy từng đứng bên bụi hồng đỏ thẫm; từng đứng đó để đọc và đưa ra quyết định rằng Jon buộc phải biết hết mọi chuyện! Giờ thì nó đã biết hết rồi! Liệu cô ấy có chọn nhầm đường chăng? Ông cúi xuống hít hà một bông hồng, những cánh hoa khẽ lướt qua mũi và đôi môi đang run rẩy của ông; chẳng có gì mềm mại bằng nhung lụa của cánh hoa hồng, ngoại trừ chiếc cổ của cô ấy—Irene! Ông tiếp tục đi băng qua bãi cỏ, ngược lên sườn dốc, hướng về phía cây sồi già. Chỉ có phần ngọn cây là đang lấp lánh, bởi ánh nắng bất chợt đã di chuyển qua phía bên kia ngôi nhà; bóng râm phía dưới dày đặc, mang lại cảm giác mát lạnh vô cùng—người ông lúc này đã đầm đìa mồ hôi. Ông dừng lại một lát, tay vẫn vịn vào sợi dây xích đu—Jolly, Holly—Jon! Chiếc xích đu ngày cũ! Và đột nhiên, ông cảm thấy vô cùng—kiệt quệ đến chết được. 'Mình đã quá sức rồi!' ông thầm nghĩ: 'Chà trời! Rốt cuộc thì mình đã quá sức—sau ngần ấy năm!' Ông lảo đảo bước lên hướng thềm nhà, lê lết cơ thể qua những bậc thềm, rồi ngã gục vào bức tường của ngôi nhà. Ông tựa người vào đó thở dốc, vùi mặt vào khóm kim ngân hoa mà ông và cô ấy từng tốn biết bao công sức vun trồng để nó làm ngọt ngào bầu không khí thoảng bay vào nhà. Hương thơm ấy hòa quyện với một cơn đau đớn tột cùng. 'Tình yêu của anh!' ông thầm gọi; 'thằng bé!' Và với một chút sức lực cuối cùng, ông lảo đảo bước qua khung cửa sổ dài, ngã quỵ xuống chiếc ghế của cụ Jolyon ngày trước. Cuốn sách vẫn nằm ở đó, kẹp sẵn một cây bút chì; ông với lấy nó, nguệch ngoạc một dòng chữ lên trang giấy đang mở.... Bàn tay ông buông thõng xuống....

Mọi thứ như bị giật đứt phăng đi; rồi bóng tối bao trùm....