Ca khúc tỏi tây Thiên Đường

Ca Khúc Tỏi Tây Thiên Đường

Lượt đọc: 374 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tự Họa

❊ ❊ ❊

Mạc Ngôn

Mười chín năm trước, một sự kiện vô cùng chấn động diễn ra trong đời sống thực tế — hàng ngàn nông dân vì quyền lợi sát sườn bị xâm phạm nghiêm trọng đã tự phát tập hợp lại, bao vây chính quyền huyện, đập phá thiết bị làm việc, gây nên sự kiện tỏi mầm làm rúng động cả nước — đã thôi thúc tôi gạt bỏ cuốn tiểu thuyết gia tộc đang sáng tác, dùng thời gian ba mươi lăm ngày để viết ra cuốn tiểu thuyết dài tập sục sôi phẫn nộ này. Ở trang đầu của bản in đầu tiên, tôi từng bịa ra một đoạn ngữ lục của Stalin:

"Nhà văn luôn muốn tránh xa chính trị, nhưng tiểu thuyết lại tự áp sát chính trị. Nhà văn luôn muốn quan tâm đến số phận của con người, nhưng lại quên mất quan tâm đến số phận của chính mình. Đó chính là bi kịch của họ."

Sau khi tiểu thuyết xuất bản, nhiều người hỏi tôi: Đoạn nói này, Stalin đã nói vào khi nào, ở đâu? Tại sao tra khắp "Stalin toàn tập" cũng không tìm thấy xuất xứ?

Câu trả lời của tôi là: Đoạn nói này là Stalin đã ân cần nói riêng với tôi trong giấc mơ của tôi, khi ông dùng tẩu thuốc chỉ vào trán tôi, chưa kịp thu thập vào toàn tập của ông, cho nên bạn tra không ra — đây là ngụy biện, cũng là chối tội. Nhưng tôi tin rằng: Stalin có thể nói ra những lời này, ông chưa nói là vì ông chưa kịp nói mà thôi.

Bước vào thập niên tám mươi của thế kỷ hai mươi đến nay, văn học cuối cùng đã dần dần thoát khỏi sự trói buộc của xiềng xích chính trị nặng nề, giành được địa vị tương đối độc lập cho mình. Nhưng có lẽ dựa trên sự sợ hãi và phản cảm đối với lịch sử nặng nề, các nhà văn trẻ thời bấy giờ đa phần đều không thèm phản ánh đời sống thực tế ở cự ly gần, mà vươn ngòi bút về quá khứ xa xôi, cố gắng làm nhạt đi bối cảnh thời đại của tác phẩm. Mọi người về cơ bản đều cảm thấy chiếc cổ mảnh dẻ khó mà gánh nổi chiếc vương miện kỹ sư tâm hồn nhân loại, bờ vai gầy yếu khó mà đảm nhận gánh nặng người đại ngôn của quần chúng nhân dân. Sáng tác là lao động mang tính cá nhân, là sự giải tỏa niềm đau đớn trong lòng nhà văn, nhận thức như vậy từng có lúc gần như trở thành sự đồng thuận của mọi người. Nếu ai còn can dự vào chính trị với thân phận nhà văn, huyễn tưởng dùng tác phẩm văn học để chữa trị căn bệnh xã hội, có lẽ sẽ trở thành đối tượng bị giễu cợt. Nhưng chính trong tình cảnh như vậy, tôi vẫn viết ra tác phẩm viết vội này để đòi lại công bằng cho người nông dân.

Thực ra cũng không nghĩ đến việc nói thay cho nông dân, bởi vì bản thân tôi chính là nông dân. Sự kiện tỏi mầm xảy ra trong đời sống thực tế chẳng qua chỉ là một ngòi nổ, kích hoạt nhiệt huyết tích tụ đã lâu trong lòng tôi. Tôi không hề giống như người ta đồn đại, bí mật đi đến cái huyện xảy ra sự kiện tỏi mầm đó để điều tra phỏng vấn. Tư liệu mà tôi dựa vào chỉ là một tờ báo địa phương đưa tin sơ lược về quá trình sự kiện tỏi mầm. Nhưng khi tôi cầm bút lên, bà con chú bác ở quê nhà liền tranh nhau chen vào sự kiện tỏi mầm, đóng sắm những vai diễn phù hợp nhất với bản thân họ.

Nói ra thì vẫn là sáo lộ cũ — tôi viết vẫn là những nhân vật mà tôi quen thuộc, vẫn là môi trường mà tôi quen thuộc. Người chú tư trong sách chết thảm dưới bánh xe của tên quan liêu nhỏ cấp xã trấn chính là lấy chú tư của tôi làm nguyên mẫu. Có lẽ chính vì nhân vật và môi trường thân thuộc mới khiến cho cuốn tiểu thuyết này không biến thành một tác phẩm văn học ký sự. Thời điểm đó ở phần hậu ký của sách tôi đã tuyên bố: Đây là một cuốn tiểu thuyết, tôi không chịu trách nhiệm cho sức khỏe của những ai tự vơ vào mình. Bây giờ tôi vẫn muốn tuyên bố: Đây là một cuốn tiểu thuyết, các sự kiện trong tiểu thuyết chẳng qua chỉ là chiếc đinh để treo các nhân vật tiểu thuyết mà thôi. Thời gian trôi qua nhiều năm, sự kiện tỏi mầm đã trở nên cũ kỹ vô cùng, nhưng các nhân vật trong tiểu thuyết có lẽ vẫn còn vài phần sức sống.

Khi mới bước lên con đường văn học, tôi thường dự báo với giới báo chí và bạn bè về kế hoạch sáng tác sắp bắt đầu của mình, nhưng "Bài ca tỏi mầm thiên đường" đã làm tôi hiểu ra rằng, sự sáng tác của một tác giả thường là thân bất do kỷ. Khi anh ta tiến về một mục tiêu đã định sẵn, thường sẽ đi đến nơi trái ngược hoàn toàn với mục tiêu đã định. Điều này có thể hiểu là bi kịch mang tính nghề nghiệp, cũng có thể coi là số mệnh. Tất nhiên có những nhà văn có ý chí như sắt thép có thể chiến thắng sự sai khiến của cảm xúc, không nhìn nghiêng ngó ngửa lao về mục tiêu đã định, tiếc là tôi không làm được. Trên con đường nghệ thuật, tôi tự nguyện chịu đựng các loại cám dỗ, đi thám hiểm ở nhiều con đường dốc ẩn chứa sát máy.

Trong thế kỷ mới, cầu mong sẽ không còn những sự kiện như vậy kích thích tôi viết ra những cuốn tiểu thuyết như thế này nữa.

Ngày 12 tháng 4 năm 2005

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.