Tại quán trọ, cô Cunégonde vừa nói vừa khóc:
- Ai đã ăn cắp ngọc vàng và kim cương của tôi nè? Chúng ta sẽ sống ra sao đây và làm gì để sống? Đâu còn kiếm ra được người giàu có như anh Do Thái và ông quan tòa ấy, để tặng lại cho tôi những bảo vật khác nữa?
- Than ôi! Bà già nói, tôi rất nghi ngờ ông linh mục dòng François, đêm qua cùng ngủ trọ với chúng ta trong cùng một quán ở Badajoz[1]. Tôi không dám ức đoán một cách táo bạo, nhưng tôi thấy ông ta vào phòng chúng ta hai lần và ông ta rời quán trọ trước chúng ta khá lâu.
- Tôi còn nhớ, chàng Ngây Thơ nói, triết gia Pangloss thường chứng minh rằng tất cả của cải trên cõi đời đều là của chung cho mọi người, ai cũng có quyền hưởng ngang nhau. Theo nguyên tắc ấy, thì ông linh mục phải để lại cho chúng ta một phần của cải, để chúng ta hoàn tất cuộc hành trình của chúng ta. Nhưng nay chẳng còn gì hết cả, phải chăng cô Cunégonde xinh đẹp của tôi?
- Không còn một xu nhỏ. Cô đáp.
- Vậy thì phải làm sao đây? chàng hỏi.
- Chúng ta hãy bán một trong ba con ngựa của chúng ta, bà già bàn vậy. Tôi sẽ ngồi trên con ngựa của cô nương, sau lưng cô và chúng ta sẽ tới Cadix.
Tại quán trọ, lúc ấy có một tu viện trưởng dòng Thánh Benoit nhận mua con ngựa với giá rẻ. Nhờ vậy mà chàng Ngây Thơ, Cunégonde và bà già di qua Lucena, Chillas, Lebrixa, và cuối cùng đến Cadix. Tại đây người ta đang trang bị cho một đoàn tàu và tập trung quân lính để đàn áp những linh mục dòng Tên mà người ta tố cáo là xách động dân chúng xứ Paraguay chống lại vua Y Pha Nho[2] và vua Bồ Đào Nha ở gần thành phố Thánh Thể[3], chàng Ngây Thơ vì đã phục vụ trong quân đội Bảo Gia Lợi nên được thâu dụng; trước mặt vị tướng chỉ huy nhóm quân sĩ bé nhỏ, chàng biểu diễn tài nghệ một cách khôn khéo, lanh lẹ, uy nghi, đến nỗi chàng được chỉ huy một liên đội bộ binh. Thế là chàng được chức đại úy. Chàng xuống tàu với cô Cunégonde, bà già, cùng hai người hầu cận và hai con ngựa giống tốt mà chàng đã lấy của ngài pháp quan Bồ Đào Nha.
Trong khi vượt biển, ba người bàn luận về triết lý của Pangloss. Chàng Ngây Thơ nói:
- Chúng ta sắp đến một thế giới khác; có lẽ tại đó tất cả mọi việc đều hoàn hảo. Vì chúng ta phải nhận rằng trong thế giới của chúng ta, người ta phải than phiền một chút về phương diện vật chất và tinh thần.
Cô Cunégonde nói:
- Em yêu anh hết lòng, nhưng em còn vương vấn trong lòng về những việc đã trông thấy, đã bị thử thách.
- Mọi việc sẽ tốt hơn, chàng Ngây Thơ cãi lại. Biển cả của thế giới mới đã thấy tốt hơn những biển cả của Âu châu chúng ta; nó yên lặng, và ít gió lớn[4]. Chắc chắn Tân Thế giới sẽ là thế giới hoàn hảo hơn tất cả các thế giới khác.
Cô Cunégonde nói:
- Cầu Chúa cho được như vậy, nhưng em đã quá khổ sở nên lòng em đóng kín, không còn để cho hy vọng nào lọt vào.
Bà già xen vào nói:
- Cô nương than phiền số phận nhưng cô nương đã không gặp những đau khổ bằng tôi.
Cunégonde muốn bật cười vì thấy bà già nói chơi; sao bà lại dám quả quyết là khổ hơn cô, nên cô nói lại với bà:
- Bà ơi! Tôi chỉ thấy bà khổ hơn tôi nếu bà đã bị hai tên Bảo Gia Lợi hãm hiếp, nếu bà bị đâm hai nhát dao vào bụng, nếu người ta phá tiêu hai tòa lâu đài của bà, nếu người ta giết trước mắt bà hai người mẹ và hai người cha, và nếu bà đã nhìn thấy hai người yêu của bà bị đánh trong một cuộc lễ hòa thiêu. Cần phải thêm rằng tôi sinh ra dòng dõi nam tước với 72 đời quý tộc, mà sau phải đi làm chị bếp.
- Thưa cô nương, bà già đáp, cô nương không biết dòng dõi của tôi; nếu tôi nói rõ ra thì chắc là cô nương phải ngưng hết lời phán đoán của cô nương.
Lời của bà già gây một sự tò mò cực điểm trong đầu óc của cô Cunégonde và chàng Ngây Thơ.
❀ ❀ ❀
[1] Badajoz: thành phố Tây Ban Nha, nằm ở biên giới với Bồ Đào Nha.
[2] Y Pha Nho: Phiên âm Hán Việt theo kiểu cũ của từ Espagne (Tây Ban Nha).
[3] Vua Tây Ban Nha đã nhường lại cho Bồ Đào Nha thành phố Thánh thể (Saint-Sacrement), nằm trong vùng truyền giáo dòng Tên của Paraguay, Nam Mỹ. Các giáo sĩ dòng Tên đã bị kết tội vì đã gây nên những cuộc nổi dậy hoặc trợ giúp cho những người Da đỏ nổi dậy.
[4] Chỉ gió mậu dịch, gió ổn định thổi quanh năm thổi từ Đông sang Tây ở vùng nhiệt đới.
