Nhân có viên thuyền trưởng đến đón phế đế Thổ Nhĩ Kỳ Achmet về Constantinople, tên nô bộc trung thành Cacambo xin được cho chàng Ngây Thơ và ông Martin cùng đi một chuyến tàu.

Cả hai người xuống tàu làm lễ bái yết vị hoàng đế khốn cùng ấy.

Trên con tàu về nước Thổ, chàng Ngây Thơ nói với Martin:

- Thế là có đến sáu ông vua bị truất phế đã dùng bữa với chúng ta, trong số đó có một vị được tôi giúp đỡ tiền bạc. Có lẽ còn có những vị khác nữa vô phước hơn. Riêng tôi thì tôi mất một trăm con trừu mà còn hy vọng được đến Constantinople gặp lại người đẹp Cunégonde. Bạn Martin yêu quý ơi, một lần nữa tôi nghĩ lại, thấy Pangloss nói chí lý, mọi việc đều hoàn hảo.

Martin đáp:

- Tôi chúc ông được như vậy.

- Nhưng này ông bạn, có phải là chúng ta đến Venise để trải qua một cuộc phiêu lưu khó tưởng tượng được không. Trên đời có bao giờ ta thấy, hay nghe nói đến sáu phế đế ngồi chung bàn dùng bữa với nhau.

- Điều ấy cũng chưa kỳ lạ bằng các biến cố đã xảy ra cho chúng ta, Martin đáp. Sáu ông vua mất ngôi là chuyện thường. Còn như cái vinh hạnh của chúng ta được dùng bữa với sáu ông vua là việc nhỏ, không đáng kể.

Chàng Ngây Thơ lại chạy đi kiếm Cacambo ở trên tàu, ôm lấy người tớ cũ, vừa là bạn quý của chàng, rồi hỏi:

- Cunégonde của tôi ra sao? Nàng vẫn đẹp lộng lẫy chứ? Nàng có khỏe mạnh không? Nàng vẫn luôn luôn yêu tôi chứ? Có lẽ anh đã tậu cho nàng một tòa lâu đài ở Constantinople?

- Thưa ông chủ yêu quý, Cacambo đáp, cô Cunégonde hiện nay đang rửa chén đĩa cho một hoàng thân có rất ít bát đĩa trên bờ biển Propontide[1]; cô là nô lệ trong gia đình một vị quân vương cũ, tên là Ragotski[2], người được vua Thổ trợ cấp cho ba đồng “ê quy” mỗi ngày để sống. Điều đáng buồn hơn hết là cô Cunégonde không còn đẹp nữa; bây giờ cô xấu ghê gớm!

- Chao ôi! Đẹp hay xấu vô hại! Tôi là con người lương thiện. Bổn phận của tôi là phải yêu cô dâu cô đẹp hay xấu. Nhưng tại sao cô lại phải lâm vào cảnh ti tiện đến như thế, khi mà tôi đã gửi anh năm, sáu triệu đồng để lo cho cô?

Cacambo đáp:

- Đúng vậy, tôi đã phải trả cho vị Tổng trấn ở Buénos-Aires hai triệu để chuộc cô Cunégonde. Còn bao nhiêu tiền thì bị một tên hải tặc cướp đoạt hết. Tên cướp còn đưa chúng tôi đến mũi Matapan, đến Milo, đến Nicarie, đến Samos, đến Petra, đến Dardanelles, đến Marmara, đến Scutari[3]. Cô Cunégonde và bà già hầu hạ tại nhà một hoàng thân mà tôi đã nói, còn tôi làm nô lệ cho một phế đế Thổ Nhĩ Kỳ.

- Thật là bao nhiêu tai biến dồn dập, ghê gớm! Nhưng may sao tôi còn vài viên kim cương, tôi sẽ có thể chuộc cô Cunégonde dễ dàng. Có điều đáng buồn là bây giờ cô trở nên xấu xí!

Chàng quay lại hỏi Martin:

- Thế nào? Ý kiến ông ra sao? Ai đáng tội nghiệp hơn hết? Sáu vị phế đế hay là tôi?

Martin đáp:

- Tôi đâu biết được. Tôi đâu có trong tim các ông?

- Chà! Nếu Pangloss tiên sinh có mặt ở đây thì ông có thể trả lời cho tôi được.

- Tôi không biết Pangloss tiên sinh của ông dùng cái cân nào mà cân lường những khổ nhục của các ông hầu xét đoán. Điều mà tôi có thể tiên đoán là trên mặt đất có cả hàng bao nhiêu triệu người khổ cực hơn sáu vị phế đế kia.

Chàng Ngây Thơ đáp:

- Điều ấy có thể có chứ!

Vài ngày sau, tàu đã đi vào eo biển Hắc hải, chàng Ngây Thơ bắt đầu chuộc Cacambo với một giá rất cao. Rồi chàng thuê một chiếc thuyền đi đến bờ biển Propontide, tìm Cunégonde để chuộc ra, dầu cô ta xấu đến thế nào chăng nữa.

Trong số những người tù khổ sai chèo thuyền, có hai người chèo rất dở, thỉnh thoảng lại bị thuyền trưởng cầm roi gân bò, đánh lên hai vai để trần.

Sẵn mối từ tâm, chàng Ngây Thơ nhìn kỹ hơn. Chàng lại gần hai người với vẻ mặt thương hại. Nhìn mặt họ, thấy có vài nét giống với nét mặt của Pangloss và của vị nam tước, tức linh mục dòng Tên, và là anh cô Cunégonde.

Cảm nghĩ ấy làm cho chàng xúc động, buồn rầu. Chàng lại càng nhìn kỹ hơn nữa. Chàng nói với Cacambo:

- Bạn ơi, nói thật cho anh nghe: nếu tôi đã không thấy tận mắt ông Pangloss bị xử treo cổ, nếu như tôi đã không tự tay đâm chết ông linh mục nam tước, thì chắc là tôi phải đề quyết hai tên chèo thuyền này là hai ông ấy.

Nghe được những tiếng “Pangloss” và “nam tước” mà chàng Ngây Thơ vừa nói ra, hai tù nhân chèo thuyền bỗng thốt ra một tiếng kêu lớn, ngưng tay chèo lại, làm rơi cả hai chiếc bơi chèo. Viên thuyền trưởng chạy đến, những roi đòn vun vút trên lưng hai người. Chàng Ngây Thơ la lên:

- Hãy ngưng tay! Hãy ngưng tay! Muốn bao nhiêu tiền, tôi cũng sẽ trả cho ông!

Một trong hai tù nhân cất tiếng hỏi:

- Té ra chàng Ngây Thơ đấy à?

Người tù thứ hai hỏi tiếp:

- Sao? Chính là chàng Ngây Thơ đấy à?

Chàng Ngây Thơ nhìn lại lần nữa rồi nói:

- Phải chăng giấc mộng? Tôi mơ hay tỉnh? Tôi đang ở trong thuyền này hay không? Phải chăng ông nam tước mà tôi đã giết? Phải chăng ông Pangloss mà tôi đã thấy xử giảo?

Cả hai người trả lời:

- Chính hai chúng tôi đây!

Martin ngạc nhiên hỏi tiếp:

- Sao? Ông chính là nhà đại hiền triết Pangloss đấy à?

Chàng Ngây Thơ nói gấp với viên thuyền trưởng:

- Thưa ông thuyền trưởng, ông đòi bao nhiêu để cho tôi chuộc Nam tước Thunder-ten-tronckh, một trong những nam tước nổi tiếng của đế quốc? Và cả ông Pangloss, nhà siêu hình học thâm thúy nhất của nước Đức?

Viên thuyền trưởng đáp:

- Đồ chó tín đồ Cơ đốc! Vì hai tên tù khổ sai tín đồ Cơ đốc này là thứ nam tước lớn và triết gia lớn, nên ta đòi phải chuộc năm chục nghìn đồng “sơ canh”.

- Ông sẽ được trả đủ số tiền. Ông hãy cho thuyền đi lẹ như chớp, đến ngay Constantinople, tôi sẽ trả tiền ông ngay lập tức. Ông hãy đưa tôi tới nơi trú ngụ của cô Cunégonde.

Viên thuyền trưởng theo đề nghị của chàng Ngây Thơ, cho thuyền đi thật lẹ tới thành phố, lẹ như cánh chim bay.

Trên chiến thuyền, chàng Ngây Thơ ôm lấy vị nam tước và ông Pangloss mà hôn nhiều lần; chàng hỏi:

- Làm sao mà nam tước còn sống, tôi đã giết ngài rồi mà? Còn thầy Pangloss yêu quý của tôi, tại sao thầy còn sống sau khi bị xử thắt cổ? Và tại sao cả hai ông lại thành tù nhân khổ sai chèo thuyền ở nước Thổ Nhĩ Kỳ này?

Vị nam tước hỏi:

- Có thật là em gái Cunégonde của tôi còn sống ở xứ này không?

- Thưa, đúng như thế. Cacambo trả lời.

Pangloss thì la lên:

- Trời ơi, thầy trò chúng mình lại gặp nhau!

Chàng Ngây Thơ giới thiệu với hai người triết gia Martin và người bạn trung thành Cacambo. Tất cả mọi người ôm lấy nhau, nói với nhau bao nhiêu câu hàn huyên tầm sự. Chiến thuyền đi như bay và cập bến.

Người ta tìm một người Do Thái đến để chàng Ngây Thơ bán cho anh ta một viên kim cương, lấy năm mươi ngàn đồng. Viên kim cương ấy đáng giá tới một trăm ngàn lận, nhưng anh Do Thái lấy Abraham ra mà thề rằng anh ta không thể có hơn số tiền năm chục ngàn, chàng Ngây Thơ đưa đủ số tiền cho viên thuyền trưởng, chuộc hai người tù khổ sai. Pangloss cảm động quá, quỳ xuống ôm chân người đã giải thoát cho mình. Còn ông nam tước cám ơn bằng một dấu hiệu nghiêng đầu và hứa sẽ trả lại số tiền cho chàng Ngây Thơ liền khi nào có dịp. Ông lại hỏi thêm:

- Có thể chắc là em gái tôi ở Thổ Nhĩ Kỳ không?

Cacambo đáp:

- Không gì chắc chắn cho bằng. Cô nương đang ở trong gia đình một hoàng thân và rửa chén đĩa.

Chàng Ngây Thơ cho kiếm hai người Do Thái nữa đến để bán thêm mấy viên kim cương rồi tất cả thuê một chiếc thuyền đi giải thoát cho cô Cunégonde. 

❀ ❀ ❀

[1] Bến Mamara.

[2] Ragotski (1676-1735): Hoàng thân Hungary từng nổi lên chống lại người Áo với sự giúp dỡ của nước Pháp, trở thành vua xứ Transylvanie và lui về Thổ Nhĩ Kỳ sau thất bại của ông.

[3] Tất cả những địa danh này đều nằm ven bờ Đông Địa Trung Hải.