Một buổi tối, chàng Ngây Thơ và Martin sắp sửa đi ăn với những người ngoại quốc ở trọ cùng nhà hàng, thì bỗng nhiên ở phía sau lưng chàng, có một người đàn ông mặt mày đen bóng như thoa mỡ, nắm lấy tay chàng và nói:

- Xin ông sẵn sàng đi với tôi; ông cần đi gấp.

Chàng ngoảnh lại thì thấy Cacambo. Chàng chỉ ngạc nhiên và sung sướng nếu như được thấy Cunégonde. Tuy vậy chàng cũng có thể mừng điên lên được khi gặp lại Cacambo. Chàng ôm lấy người bạn cũ mà hỏi:

- Cunégonde không có ở đây sao? Cô ta ở đâu? Anh hãy đưa tôi đến với cô để tôi cùng với cô chết vì vui sướng.

- Cunégonde không có ở đây. Cô ở tận Constantinople.

- Ở tận Constantinople à! Trời ơi! Nếu nàng ở tận nước Trung Hoa, tôi cũng bay luôn đến đó… Chúng ta đi liền được không?

Cacambo đáp:

- Chúng ta sẽ đi sau bữa ăn tối. Tôi không nói nhiều lời được; tôi là một tên nô lệ, chủ tôi đang chờ tôi. Tôi phải đến hầu ông ta dùng bữa. Ông chớ hở môi nói một câu gì và phải sẵn sàng chờ tôi để cùng đi.

Chàng Ngây Thơ nửa mừng nửa đau đớn; chàng sung sướng được gặp lại người bạn trung tín và ngạc nhiên sao anh ta lại thành nô lệ. Chàng thấy tràn trề hy vọng vì sắp gặp lại người yêu. Trái tim đập mạnh, đầu óc bối rối, chàng cùng Martin ngồi vào bàn ăn, có cả sáu người ngoại quốc đến Venise để dự ngày hội giả trang.

Ông Martin vẫn điềm tĩnh khi nghe những biến cố của Cacambo.

Cacambo rót rượu cho một người trong sáu ngoại nhân ấy; rồi đến khi ăn xong anh nói nhỏ với ông ta: Tâu Hoàng thượng, tàu đã sẵn sàng. Hoàng thượng sẽ đi khi nào ngài muốn”. Nói xong anh ta đi ra ngoài.

Những thực khách ngạc nhiên nhìn nhau không nói một tiếng. Kế đến một tên đầy tớ khác bước lại gần chủ mà nói:

- Tâu Bệ hạ, xe của Bệ hạ ở tại Padoue[1], còn thuyền rồng đã sẵn sàng.

Ông chủ ra dấu cho tên nô bộc đi ra. Tất cả thực khách nhìn nhau, càng ngạc nhiên hơn. Tên đầy tớ thứ ba tiến lại gần thực khách ngoại quốc thứ ba và nói:

- Thưa Quốc vương, Quốc vương không thể ở đây lâu hơn nữa, kẻ hạ thần đã chuẩn bị đầy đủ.

Rồi anh ta bỏ đi ngay.

Chàng Ngây Thơ và Martin tưởng là một trò vui đùa trong ngày hội hoá trang.

Liền lúc ấy, một tên nô bộc thứ tư đến nói với người chủ thứ tư:

- Hoàng Thượng sẽ đi khi nào Ngài muốn. Rồi anh ta lại ra ngoài như tất cả những tên nô lệ trước.

Kế đến tên thứ năm bước vào và cũng nói như những tên trước với chủ nhân ông thứ năm. Đến tên nô lệ thứ sáu bước vào nói một cách lạnh lùng với thực khách thứ sáu ngồi bên cạnh chàng Ngây Thơ:

- Tâu Bệ hạ, người ta không cho Bệ hạ và kẻ hạ thần chịu nữa. Chúng ta có thể bị bắt giam đêm nay. Để kẻ hạ thần thu xếp mọi công việc riêng của hạ thần. Xin cáo biệt Bệ hạ.

Tất cả các đầy tớ đi rồi, sáu người ngoại quốc còn ngồi lại với chàng Ngây Thơ và Martin, chìm đắm trong yên lặng nặng nề. Sau chàng Ngây Thơ phá vỡ sự yên lặng, nói trước:

- Thưa các ngài, thật là một trò đùa đặc biệt. Tại sao tất cả các Ngài đều làm vua? Riêng có tôi và Martin là không làm vua nước nào hết.

Chủ nhân của Cacambo trịnh trọng cất tiếng và nói bằng tiếng Ý:

- Tôi không đùa đâu. Tôi là vua Achmet đệ Tam[2]. Tôi đã làm vua Thổ Nhĩ Kỳ nhiều năm: tôi truất ngôi anh tôi; cháu tôi truất ngôi tôi; người ta chém đầu các vị thượng thư của tôi; rồi tôi sống những năm còn lại trong lãnh cung. Cháu tôi là vua Mahomed thỉnh thoảng cho phép tôi đi du lịch để cho có sức khỏe. Vì thế tôi đến đây dự lẽ hội giả trang.

Người trẻ tuổi ngồi gần Achmet nói tiếp:

- Tôi là Ivan[3]; trước đây làm hoàng đế toàn thể nước Nga. Tôi bị truất phế từ lúc còn nhỏ; song thân tôi bị bắt bỏ tù. Người ta nuôi nấng tôi trong khám đường. Thỉnh thoảng tôi được phép đi du lịch, có lính đi theo để coi chừng tôi không bỏ trốn. Tôi đến Venise để dự hội giả trang.

Người thứ ba nói:

- Tôi là Charles Édouard[4], vua nước Anh. Thân phụ tôi nhường ngôi cho tôi. Tôi đã tranh đấu để giữ ngôi báu. Thế nên người ta móc tim của tám trăm người theo tôi trong cuộc chiến đấu, người ta còn lấy tim của họ đập vào má họ. Còn tôi bị cầm tù. Tôi đến La Mã để thăm thân phụ tôi cũng bị truất phế như tôi. Luôn thể tôi đi dự hội giả trang ở Venise.

Người thứ tư lên tiếng:

Tôi là vua Ba Lan[5]; hoàn cảnh chiến tranh đã lấy đi đất nước mà tôi được thừa kể; cha tôi cũng đã từng trải qua những thất bại như thế; tôi cam chịu số phận như vua Thổ Nhĩ Kỳ Achmet, sa hoàng Ivan và vua Charles Édouard, cam chịu để Trời cho một cuộc sống lâu dài và tôi đến Venise để dự hội giả trang.

Người thứ năm cất tiếng nói:

- Tôi cũng là vua của dân Ba Lan[6]. Tôi làm mất vương quốc của tôi đến hai lần, nhưng Trời thương, lại cho tôi làm vua một nước khác, tại đó tôi thi hành nhiều điều ích quốc lợi dân, hơn cả các vị vua của dân Samates làm được trên bờ sông vistule. Tôi an phận thủ thường và đi Venise dự hội giả trang.

Còn lại ông vua thứ sáu nói chuyện của mình:

- Thưa các ngài, tôi không có sự nghiệp lớn lao như các ngài, song tôi cũng đã từng làm vua. Tôi đây là vua Théodore[7], đã được cất lên ngôi báu đảo Corse. Trước kia người ta tâng gọi tôi là “Hoàng thượng” nay người ta gọi tôi là “ông” cũng là tử tế lắm. Tôi đã từng cho đúc tiền khi làm vua, nay không có đồng xu dính túi; tôi từng có hai Thứ trưởng hầu cận, nay chỉ có một tên nô bộc. Tôi đã ngự trị trên ngai vàng rồi bị bắt sang Anh bỏ ngục, ngủ trên rơm rạ đề lao thành Luân Đôn. Tôi rất lo ngại sẽ bị cư xử như vậy tại đây, dầu là tôi đi dự hội giả trang như các ngài.

Năm vị vua nghe vị thứ sáu kể chuyện, thấy động lòng trắc ẩn cao thượng. Mỗi vị tặng vua Théodore hai mươi đồng “sơ canh” để sắm y phục. Chàng Ngây Thơ tặng ông một viên kim cương đáng giá hai ngàn đồng.

Năm ông vua ngạc nhiên hỏi nhau:

- Cái ông ấy là ai vậy mà giàu có, để có thể tặng gấp trăm lần số tiền của mỗi người chúng mình?

Mọi người hỏi chàng Ngây Thơ:

- Ngài có phái là vua không?

Chàng đáp:

- Thưa các ngài, không. Tôi không hề ham muốn làm vua.

Mọi người ở bàn ăn ra về khách sạn, thì lại gặp bốn vị hoàng tử cũng mất địa vị vì cảnh ngộ chiến tranh; họ cũng đến dự các cuộc vui cuối cùng của ngày hội.

Nhưng chàng Ngây Thơ không để tâm tới các tân khách ấy. Chàng chỉ lo tính đến việc đi Constantinople để gặp lại cô Cunégonđe yêu quý.

❀ ❀ ❀

[1] Padoue: thành phố bên cạnh Venise.

[2] Achmet đệ Tam: vua Thổ Nhĩ Kỳ từ 1703 đến 1730. Ông mất năm 1736 trong một cung điện cũ kỹ dành riêng cho những ông vua Thổ Nhĩ Kỳ bị phế truất.

[3] Ivan VI: con trai của cháu gái sa hậu Anna, được tôn xưng là sa hoàng ngay lúc mới chào đời (1740) và bị Elisabeth, con gái của Pierre Đại đế phế truất năm 1741. Ông này bị xử tử dưới triều Catherine II, năm 1764.

[4] Charles Édouard (1720-1788): con trai út của Jacques II (bị truất ngôi năm 1688 và sống ở La Mã). Ông toan tính xâm lược xứ Écosse năm 1745 nhưng thất bại ở Culloden.

[5] Auguste II (1696-1763): Tuyển hầu xứ Saxe, vua Ba Lan từ 1733 đến 1763. Năm 1756, quân đội của Fédéric II nước Phổ đã buộc ông phải rời bỏ “đất nước được thừa kế” của ông, tức là xứ Saxe.

[6] Stanislas Leczynsky (1677-1766): Lên ngôi vua Ba Lan năm 1704, nhưng bị Pierre Đại đế săn đuổi nhiều năm. Do Louis XV, người đã lấy con gái ông thúc đẩy, ông lại được đăng quang một lần nữa vào năm 1733, nhưng ngay sau đó lại bị người Nga và người Phổ săn lùng. Năm 1738, ông chấp nhận là hầu tước vùng Loraine và Bar. Samartes là tên cũ của Ba Lan. Sông Vistule là con sông chảy qua vùng Varsovie.

[7] Théodore de Neuhoff (1694-1765): người Đức được bầu làm vua đảo Corse năm 1736 với sự giúp đỡ của quốc trưởng Tunis. Ông chạy trốn 8 tháng ở Luân Đôn, sau đó bị bỏ tù vì nợ nần trong 7 năm.