Cô Cunégonde nghe xong câu chuyện của bà già, bèn thi lễ với bà đúng theo nghi thức đối với cấp bậc quý tộc của bà và giá trị của bà. Cô cũng chấp nhận đề nghị của bà: cô yêu cầu hành khách lần lượt thuật lại cuộc đời của mình cho tất cả mọi người cùng nghe. Chàng Ngây Thơ và cô phải chịu là bà già có lý. Chàng nói thêm: “Tiếc rằng triết gia Pangloss đã bị xử giảo. Nếu có ông ở đây thì chắc là ông sẽ phát biểu lắm cao kiến như đau khổ vật chất và sự đau khổ tinh thần lan tràn trên đất liền và biển cả. Tôi sẽ cảm thấy đủ sức khỏe để lễ phép đưa ra vài điều bác luận đối với ý kiến của ông”.

Trong khi mỗi hành khách luân phiên nhau kể lại các biến cố của mình, con tàu lặng lẽ đi trên biển tới hải cảng Buénos-Ayres[1].

Tàu cập bến. Cô Cunégonde, đại uý Ngây Thơ và bà già đến viếng thăm Tổng trấn Don Fernando d’Ibaraa y Figueora y Mascarenes y Lampourdos y Souza[2]. Vị lãnh chúa này có một thái độ kiêu hãnh, cho xứng đáng với cái tên dài thòng của ông. Ông nghếch mũi lên, thẳng đầu, uy nghi nhìn trời, giọng nói đanh thép khi tiếp khách; ai đến chào ông thấy thái độ hiên ngang ấy cũng muốn đánh cho bõ ghét. Ông có tính ham thích đàn bà đến cuồng nhiệt. Bởi vậy cô Cunégonde đối với ông là người đẹp nhất đời, ông nói chưa bao giờ thấy người đẹp đến thế. Điều ông hỏi cô trước hết là cô có phải là vợ đại uý Ngây Thơ không? Thái độ của ông khi đưa ra câu hỏi ấy làm cho chàng Ngây Thơ sửng sốt. Chàng không dám nói cô là vợ chàng và sự thật cô chưa phải là vợ. Chàng cũng không dám nói cô là em và điều này cũng không đúng nữa; lối nói dối như vậy rất hợp thời với người xưa[3] và cũng còn có ích cho người đời nay nữa; song chàng Ngây Thơ có một tâm hồn trong trắng quá, khiến chàng không thể nói sai sự thật. Chàng đáp: “Cô Cunégonde sắp cho tôi cái hân hạnh được cưới cô. Và tôi xin Ngài Tổng trấn sẽ đứng ra làm chủ lễ kết hôn của chúng tôi”.

Don Fernando dlbaraa y Figueora y Mascarenes y Lampourdos y Souza vểnh râu mép lên, mỉm cười cay đắng rồi lệnh cho đại uý Ngây Thơ đi duyệt binh trong liên đội của chàng, chàng tuân lệnh. Vị tổng trấn ở lại với cô Cunégonde. Ông tỏ tình với cô, thề rằng ông yêu cô, ngay ngày mai sẽ làm lễ cưới với cô nếu cô chịu và hôn lễ sẽ cử hành ở nhà thờ hay theo bất cứ tục lệ nào khác mà cô muốn, sao cho xứng với sự quyến rũ của cô. Cô xin ông một khắc đồng hồ để suy nghĩ và hỏi ý kiến bà già, rồi sẽ quyết định.

Bà già trả lời cô:

- Cô đã có bảy mươi hai thế hệ quý tộc song cô không có đồng xu dính túi. Bây giờ chỉ cần gật đầu là cô trở thành vị phu nhân của một lãnh chúa thế lực nhất Nam Mỹ, lại có bộ râu mép xinh đẹp. Cô muốn giữ tiết hạnh chống lại mọi thử thách chăng? Thì cô đã chẳng bị bọn người Bảo Gia Lợi hãm hiếp rồi sao? Kế đến một người Do Thái, một Đại pháp quan được hưởng những duyên sắc của cô. Lúc ly loạn, người ta có quyền xử sự. Thú thật rằng nếu tôi ở địa vị cô, tôi sẽ không phải e ngại gì mà lấy luôn ông tổng trấn, giúp cho đại uý Ngây Thơ thăng quan tiến chức.

Trong lúc bà già đem kinh nghiệm và tuổi tác ra góp ý cho cô Cunégonde, thì một chiếc tàu nhỏ đi vào bến, trên tàu có một vị pháp quan và một số cảnh binh. Việc xảy ra như sau này:

Bà già trước kia đã đoán đúng là vị mục sư dòng François đã lấy cắp tiền bạc và châu báu của cô Cunégonde khi cô hấp tấp trốn tránh với chàng Ngây Thơ.

Vị mục sư ấy sau đem bán vài món báo vật cho một nhà kim hoàn. Nhà buôn bán này nhận ra được mấy món nữ trang mà vị Đại pháp quan đã mua để tặng cô Cunégonde người yêu… Thế là vụ lấy cắp đổ bể. Mục sư bị bắt và thú tội, nên bị xử giảo.

Do vụ này mà người ta truy ra là cô Cunégonde đã tẩu thoát. Luật pháp cho lính theo dõi bọn cô đến tận Cadix. Rồi không bỏ mất thì giờ, người ta cho một cái tàu đuổi theo bọn cô, đến tận hải cảng Buénos-Ayres. Tức thì có tin đồn vị pháp quan trên tàu có nhiệm vụ truy nã những kẻ sát nhân đã giết chết “Ngài Đại pháp quan của Tôn giáo Pháp đình”.

Lúc này thật nguy cho bọn cô Cunégonde. Bà già tuổi tác và khôn ngoan bèn bảo cô: “Lúc này cô không thể trốn tránh nữa vì cô không phải là kẻ sát nhân. Vả lại vị Tổng trấn yêu cô sẽ che chở cho cô, không để cho cô bị tra tấn. Vậy cô cứ ở lại đây.”

Còn chàng Ngây Thơ? Bà già đi kiếm chàng ngay lập tức: bà bảo chàng: “Anh trốn liền đi, nếu không trong một giờ nữa anh sẽ bị xử hỏa thiêu”. Không còn một phút đồng hồ bỏ phí được nữa. Nhưng làm sao chàng rời được Cunégonde và trốn đi đâu bây giờ?

❀ ❀ ❀

[1] Buénos-Avres: Thủ phủ của chính quyền Rio de Plata, thuộc địa Tây Ban Nha.

[2] Cái tên hư cấu, được tạo ra với những lối viết lằng nhằng, thể hiện sự sáo rỗng trong tính tự kiêu của người Tây Ban Nha.

[3] Ám chỉ sách Sáng thế trong Kinh Thánh khi Abraham xưng vợ mình là em gái, để nàng trở thành vợ không chính thức của pharaon, rồi vua Abimelech. Con trai ông là Issac cũng đã làm như thế với vợ mình là Rebecca. Đó là một chủ đề về sự lựa chọn trong những cuộc tranh luận về Kinh Thánh. Tóm lại, Candide còn cao ngạo hơn cả Abraham (và hơn cả Des Grieux trong Manon Lescaut).