Chàng Ngây Thơ nói với vị nam tước:

- Một lần nữa tôi xin lỗi ngài vì việc đã đâm xuyên qua bụng.

- Ta đừng nhắc lại chuyện cũ nữa. Thật ra lúc ấy tôi quá nóng, tôi thú nhận như thế. Nay anh đã muốn biết tại sao tôi bị đày đi chèo chiến thuyền, tôi nói rõ lại đầu đuôi câu chuyện anh nghe. Sau khi một sư huynh y tế chữa cho tôi lành vết thương, tôi bị một đảng Y Pha Nho bắt cóc, bỏ vào đề lao ở Buénos-Ayres trong thời gian em gái tôi đi khỏi đây. Tôi xin trở về La Mã, phục vụ bên cạnh linh mục giáo đoàn trưởng. Tôi được cử đi làm cha tuyên úy ở Constantinople, tại tòa đại sứ Pháp. Làm việc chưa được tám ngày, thì một buổi chiều tôi gặp một thanh niên sĩ quan nội dịch trong hoàng cung còn trai trẻ. Trời quá nóng bức, chàng thanh niên đi tắm và tôi cũng đi tắm luôn thể. Tôi không biết rằng một người Cơ đốc bị bắt gặp trần truồng với một người Hồi giáo là một trọng tội. Viên pháp quan hạ lệnh đánh tôi một trăm roi vào gan bàn chân rồi kết án tôi đi làm khổ sai dưới chiến thuyền. Tôi không tin rằng người ta có thể làm một việc bất công hơn thế nữa. Bây giờ tôi không biết tại sao em gái tôi lại làm bếp cho ông hoàng Transylvanie lánh nạn ở Thổ?

Chàng Ngây Thơ hỏi:

- Còn Pangloss tiên sinh, tại sao tôi gặp lại được tiên sinh ngày nay?

- Đúng thật là anh đã thấy tôi bị treo cổ; lúc đầu tôi bị xử thiêu trên giàn hỏa. Nhưng hẳn anh còn nhớ, lúc sắp thiêu tôi thì trời đổ mưa như thác chảy; họ không còn làm sao châm lửa vì gió thổi như bão; họ bèn đổi ra tội xử giảo vì không thể làm gì khác hơn. Người xử giảo tôi không phải là người biết rành việc thắt cổ. Thật ra nghề thiêu người thì y giỏi lắm. Y không quen xử giảo. Cái thừng thắt cổ bị thấm nước mưa, nên không thắt chặt; sợi thừng ấy bị thắt nút vụng về. Vì vậy tôi không tắt thở hẳn. Một y sĩ giải phẩu sau đó mua tử thi tôi, đem về nhà để tập mổ xẻ. Trước hết ông rạch một vết dao từ rún đến xương quai xanh của tôi. Khi bị dao rạch, tôi thét lên một tiếng lớn, đến nỗi viên y sĩ hoảng hồn té ngửa. Ông ta khiếp sợ, bỏ chạy và còn bị té thang nữa. Bà vợ ông ở phòng bên nghe tiếng động, liền chạy qua phòng mổ xem chuyện gì xảy ra. Bà thấy vết mổ của tôi còn kinh hoảng hơn cả chồng; bà chạy ra đầu cầu thang và dồn cục lên người chồng bà. Khi hai ông bà hoàn hồn, tôi nghe bà bảo với ông:

- Ông ơi, tại sao ông mổ tử thi một tên tà giáo? Ông không biết rằng ma quỷ ở mãi trong xác tên tà giáo này hay sao? Để tôi chạy đi kêu một linh mục trừ diệt tà ma!

Tôi hoảng sợ khi nghe câu ấy. Thu hết tàn lực cuối cùng tôi la lên:

- Ông bà hãy thương hại tôi.

Sau hết ông y sĩ giải phẫu, người Bồ Đào Nha, trở nên bạo dạn: Ông may lại chỗ da bị mổ; vợ ông cũng săn sóc cho tôi. Mười lăm ngày sau, tôi bình phục. Ông y sĩ kiếm cho tôi một việc làm, xin cho tôi làm bồi ngựa cho một hiệp sĩ Malte. Chủ tôi kế đó ít lâu dự bị đi Venise và đến đây ông không còn tiền mướn tôi nữa. Tôi phải làm công cho một lái buôn ở Venise và theo ông đến Constantinople.

Một hôm, tôi ngông cuồng vào thăm một giáo đường Hồi giáo. Trong giáo đường chỉ có một giáo sĩ già và một nữ tín đồ rất đẹp, đang đọc kinh. Vú của cô hở cả; cô đeo ở trước ngực một bó hoa gồm nhiều loại hoa: hoa tuy líp, hoa hồng, hoa mẫu đơn, mao lương, huệ dạ hương, liên hương. Rồi cô làm rớt bó hoa xuống, tôi chạy đến, lượm lên, kính cẩn gài lại cho cô[1]. Tôi chần chừ đứng sựng ở đó khá lâu, đến nỗi vị giáo sĩ già nổi giận, nhận thấy tôi là một tín đồ Cơ đốc, ông kêu cứu. Người ta bắt, dẫn tôi đến một pháp quan. Ông này ra lệnh đánh tôi một trăm roi vào lòng bàn chân và kết án tôi khổ sai, đày đi chèo thuyền trong một chiến thuyền. Xuống thuyền, tôi bị xích và đặt vào một chiếc ghế dài để chèo thuyền, ngay bên cạnh ông nam tước. Cùng chiến thuyền này có bốn thanh niên gốc gác tỉnh Marseille, năm linh mục ở Napoli và hai tu sĩ ở Corfou. Họ cho tôi hay các việc như thế này thường xảy ra mỗi ngày. Ông nam tước cho rằng ông bị xử bất công hơn tôi, song tôi thì lại nghĩ rằng tắm truồng với một người Hồi giáo thì tội nặng hơn là gài bó hoa vào ngực cho một thiếu nữ. Hai chúng tôi thường tranh luận với nhau và hàng ngày thường bị đánh hai mươi roi gân bò vào lưng; cho tới ngày các diễn biến của vũ trụ kết hợp lại và đưa anh tới đây để rồi chuộc chúng tôi ra.

- Ông Pangloss thân mến, tôi xin phép hỏi ông: khi ông bị thắt cổ, rồi rạch da bụng, kế đến bị đánh đòn, bị đày đi khổ sai chèo thuyền, thì ông có còn nghĩ là mọi việc sẽ hoàn hảo hơn, hay không?

Pangloss đáp:

- Tôi vẫn giữ nguyên ý niệm lúc đầu, vì tôi là một triết gia, tôi không thể thay đổi ý kiến được. Leibniz không thể lầm được, thuyết điều hòa tiền định là thuyết đúng nhất trên đời.

❀ ❀ ❀

[1] Cách hành xử này trái ngược với quy định của đạo Hồi, nhưng là tập quán của người châu Âu, thể hiện sự tôn trọng phụ nữ.