Bị đuổi khỏi nơi thiên đàng ấy, chàng Ngây Thơ đi một chặng dài, không biết là đi đâu, mắt đẫm lệ nhìn lên trời, thỉnh thoảng ngó lại tòa lâu đài từ đây giam hãm tiểu thư đẹp nhất trong các thiếu nữ, con cái trưởng giả. Chàng không ăn bữa chiều, nằm lăn ra ruộng, giữa hai luống cày, trong khi trời đổ tuyết. Hôm sau, chàng rét cóng, lết bộ tới tỉnh kế cận có tên là tỉnh Valdberghoff-trarbk-dikdorff[1]. Không có đồng xu dính túi, vừa đói vừa mệt, chàng buồn rầu đứng trước cửa một quán ăn. Hai người bận áo màu xanh[2] nhận xét chàng; một người nói:

- Bạn ơi, đây là một thanh niên đàng hoàng; bề cao của chàng đúng với kích thước đòi hỏi.

Họ lại bên chàng Ngây Thơ và mời dùng bữa tối một cách rất nhã nhặn.

Chàng nói một cách khiêm nhường khả ái:

- Thưa hai ông, hai ông đã cho tôi cái hân hạnh quá lớn. Nhưng tôi không có tiền trả nhà hàng.

Một trong hai người vội đáp:

- Xin ông chớ quan tâm. Những người có tác phong như ông khỏi lo trả tiền ai. Chẳng hay bề cao của ông có được năm bộ năm tấc chăng?[3]

- Vâng thưa ông đúng là tầm thước của tôi, chàng vừa nói vừa đứng lên thi lễ.

- Vậy thì, thưa ông, mời ông ngồi vào bàn với chúng tôi, không những chúng tôi xin chịu mọi tiền phí tổn, mà còn không bao giờ chúng tôi cho phép một người như ông lại thiếu tiền. Vả lại, người ta sinh ra là để giúp đỡ lẫn nhau.

- Chính hiền triết Pangloss đã thường nói với tôi điều ấy; và tôi nhận thấy trên đời mọi việc đều hoàn hảo hơn.

Hai người xin với chàng Ngây Thơ nhận lấy vài đồng tiền vàng; chàng cầm lấy và toan làm giấy biên nhận, nhưng người ta không để chàng làm thế; rồi cả ba ngồi ăn uống.

Câu chuyện bắt đầu.

- Có bao giờ ông yêu tha thiết không?

- Vâng, có.

- Tôi yêu tha thiết cô Cunégonde.

- Không, một trong hai người hỏi lại, chúng tôi muốn hỏi ông có yêu tha thiết vua Bảo Gia Lợi[4] không?

- Không! Vì tôi không thấy Ngài bao giờ.

- Tại sao ông không biết Ngài. Ngài là ông vua khả ái nhất, chúng ta phải nâng ly chúc cho vua trường thọ.

- Tôi rất vui lòng, thưa hai ông.

Rồi chàng đưa ly lên chúc thọ[5].

- Thế là đủ rồi. Bây giờ ông là người ủng hộ, nâng đỡ, bảo vệ vua Bảo Gia Lợi. Ông là vị anh hùng của nhà vua. Sự may mắn của ông đã hoàn thành và vinh quang của ông được bảo đảm.

Hai người liền xiềng chân chàng và dân chàng đến một liên đội. Chàng bị người ta bắt quay bên hữu, quay bên tả, tập tành rút rồi hạ que thông nòng, nằm xuống nhắm quân địch, tập bắn và đánh chàng ba mươi gậy. Hôm sau, chàng lại tập, ít vụng về hơn hôm trước và chàng chỉ phải nhận hai mươi gậy thôi; hôm sau nữa người ta chỉ cho chàng có mười gậy và chàng được các chiến hữu coi như một người phi thường.

Chàng Ngây Thơ rất ngạc nhiên, chẳng hiểu tại sao chàng trở thành một vị anh hùng. Trong một ngày mùa xuân tốt trời, chàng đi dạo[6] đầu thẳng và nhìn về phía trước; chàng suy luận rằng đặc ân của loài người và cũng là đặc ân của loài thú, là được tự tiện dùng hai cái chân của mình. Chàng đi chưa được hai dặm thì bỗng có bốn vị anh hùng khác, cao sáu bộ, bắt kịp chàng, trói tay chàng đem về phòng giam kín. Người ta lấy pháp lý ra mà hỏi chàng muốn chịu một trong hai hình phạt này. Hoặc là chịu cho cả liên đội đánh bằng roi ba mươi sáu lần[7] , hoặc là chịu 12 phát đạn chì vào trong đầu. Chàng biện luận rằng ý chí của con người phải được tự do nên chàng không muốn một hình phạt nào cả. Song vô ích; phải lựa chọn một hình phạt; rốt cuộc vì cái quyền tự do mà Thượng đế cho con người chàng phải nhận lấy hình phạt đánh đập, chàng chịu được hai lượt. Liên đội gồm có hai nghìn người; thế là chàng phải chịu bốn nghìn roi đánh từ trên cổ xuống tới đít. Vì người ta đang tiến hành lượt thứ ba, chàng đã bị trầy da chảy máu, thấy chịu không nổi nữa bèn xin một ân huệ là bắn bể đầu chàng. Người ta cho chàng được hưởng ân huệ ấy, lấy băng bịt mắt chàng, bắt chàng quỳ gối xuống. Nhằm lúc vua Bảo Gia Lợi vừa đi qua, Ngài hỏi biết được tội trạng của chàng: vua vốn là người tài trí lớn. Ngài hỏi thêm về chàng Ngây Thơ và biết được rằng chàng là một thanh niên giỏi siêu hình học, không biết gì về những việc thế nhân nên vua ân xá cho chàng. Lòng độ lượng của vua được ca tụng trong tất cả các báo chí và được truyền tụng mãi về sau. Một nhà giải phẫu giỏi chữa trị cho chàng lành các vết thương sau ba tuần lễ bằng các phương thuốc cao truyền từ đời Dioscoride[8]. Các vết thương đã lên da và chàng có thể đi đứng được khi vua Bảo Gia Lợi gây chiến với vua Abares[9].

❀ ❀ ❀

[1] Bảo Gia Lợi là phiên âm của từ Bulgares, chỉ những bộ tộc người Phổ (nay là miền Đông Bắc nước Đức) [ND].

[2] Valdberghoff-trarbk-dikdorff: phức hợp phụ âm và danh từ, để mô phỏng tiếng Đức. Tuy nhiên, việc xác định những yếu tố là có thể: vald (rừng), berg (núi), hoff (sân), dik (rậm), dorff (làng xóm). Còn từ “trarbk” giống như một sự sáng tạo phóng túng.

[3] Màu đồng phục của những người mộ lính Phổ nổi tiếng. Do tồn tại dưới chế độ quân chủ quân sự mà lại ít dân nên nước Phổ luôn thiếu đàn ông để ra trận.

[4] Một bộ (pied) - o m 324. - Một tấc - nửa bộ (đơn vị đo lường hồi trước), khoảng 1,8 m [ND].

[5] Rõ ràng là vẫn chưa tồn tại nhà nước Bulgarie. Nước Bulgarie chỉ được thiết lập vào thế kỷ XIX, bằng cách tự giải phóng khỏi ách đô hộ của người Thổ Nhĩ Kỳ. Đầu chương cho phép người ta, vào thế kỷ XVIII, dễ dàng nhận ra vua Phổ Frédéric II.

[6] Người ta không ngần ngại chuốc cho say những “tân binh”, thậm chí ép họ nhập ngũ bằng vũ lực.

[7] Ám chỉ việc đào ngủ thường diễn ra, tác động tới mọi người lính. Từ đó mà việc trừng phạt trở nên tàn nhẫn.

[8] Vấn đề là - theo Voltaire - đây không phải là sự phóng đại trào phúng, mà là một con số đúng quy chế, mà ông đã trích dẫn nhiều lần trong tác phẩm của mình.

[9] Dioscoríde: thầy thuốc Hy Lạp sống vào thế kỷ I.