Từ lâu lắm rồi, có một người thợ giày trẻ tên là Lubin. Khi cha qua đời, anh chỉ được thừa gia tài là một tiệm nhỏ và ít da giày để mưu sinh. Từ sáng đến tối, anh cặm cụi đóng và vá giày cho những người nghèo trong làng; nhưng tiền công kiếm được chẳng là bao, và dường như anh chẳng bao giờ thoát khỏi cảnh túng thiếu dù chỉ ba ngày.
Một hôm, khi anh đang ngồi làm việc bên khung cửa sổ, cánh cửa liền mở ra và một người lữ hành bước vào. Người này mang một đôi giày đỏ dài có chóp nhọn, nhưng một bên giày đã bị rách đường khâu khiến tất cả các ngón chân lòi cả ra ngoài.
Vị khách lạ lần lượt nhấc từng chân lên, cởi cả hai chiếc giày ra và đưa chiếc bị rách cho Lubin, rồi bảo: “Đêm nay ta sẽ ngủ lại quán trọ này; hãy làm cho xong chiếc này thật sớm vào ngày mai, vì ta đang vội lên đường!” Nói xong, ông ta đút chiếc giày kia vào túi rồi đi ra cửa với đôi chân trần.
“Thật là một tay kỳ quặc,” Lubin nghĩ bụng, “có giày mà không chịu đi cho trọn!” Nhưng không mảy may thắc mắc thêm, anh cầm chiếc giày cần vá lên và bắt tay vào việc. Khi đã làm xong, anh vứt nó xuống sàn nhà đằng sau lưng rồi tiếp tục công việc của mình. Anh định làm việc thật muộn vì vẫn chưa kiếm đủ tiền mua bữa cơm Chủ Nhật; thế nên khi màn đêm buông xuống, anh thắp một ngọn nến bấc sậy và miệt mài vá giày, trong đầu vẫn nghĩ mãi về món thịt quay sẽ là phần thưởng cho mình.
Đã gần đến nửa đêm, anh vừa đóng xong chiếc gót cuối cùng của đôi giày cuối cùng thì bỗng nghe có tiếng động phát ra từ sàn nhà phía sau lưng. Anh quay lại, và kìa, chiếc giày đỏ mũi nhọn đang tự nhảy múa tưng bừng ngay giữa căn phòng.
“Trời đất quỷ thần ơi!” Lubin thốt lên. “Tôi chưa từng thấy chiếc giày nào lại say sưa đến thế!” Anh tiến lại gần, đưa tay khua qua khua lại bên trên lẫn bên dưới nó, nhưng chẳng có gì giải thích nổi cho những bước nhảy nhót kỳ lạ ấy; chiếc giày vẫn cứ nhún nhảy lên xuống, tung gót nhón mũi, khiêu vũ và trượt đi như đang thi tài với ai. Dù chiếc còn lại không có ở đó, Lubin thậm chí còn nhận ra cả tên điệu nhảy lẫn giai điệu mà nó đang nhún theo. Chợt chiếc giày vấp phải một cú rồi chao đảo ngã ngửa trên sàn; và mặc dù Lubin đứng theo dõi suốt một tiếng đồng hồ, nó chẳng hề bắt đầu lại một điệu nhảy nào nữa.
Ngay sau lúc rạng đông, khi Lubin vừa mở các tấm chớp cửa rồi ngồi xuống làm việc, vị lữ hành bước vào, chân trần khập khiễng bước đi trong khi chiếc giày còn lại đang lòi mũi đỏ ra khỏi túi áo. Nhìn thấy chiếc giày kia đã được vá xong và đang chờ mình, ông ta cất lời: “Ồ, thế này nhé, ta nợ anh bao nhiêu cho công việc này?”
“Đúng một đồng tiền vàng,” Lubin đáp một cách thản phúng, tay vẫn không ngừng làm việc.
“Một đồng vàng chỉ để vá một chiếc giày ư!” người lạ kêu lên. “Anh chắc chắn là một kẻ bịp bợm hoặc một tên tếu táo.”
“Cả hai đều không phải!” Lubin đáp, “tiền công vá một chiếc giày của tôi thực ra chỉ có một xu; nhưng để vá chiếc giày ấy, cùng với bao lo lắng và cám dỗ muốn chiếm lấy nó rồi cao chạy xa bay — thì là một đồng vàng!”
“Quả nhiên anh là một người trung thực,” người lữ hành nói, “mà sự trung thực là một món quà hiếm có; dẫu cho anh có ôm giày cao chạy xa bay đi chăng nữa, ta cũng sẽ sớm bắt được anh thôi. Tuy nhiên, anh đã chẳng mảy may biết điều đó, thế nên đây là đồng vàng của anh.” Vừa nói, ông ta vừa rút ra một chiếc túi vàng lớn, trút toàn bộ số tiền lên chiếc bệ cửa sổ.
“Đó là rất nhiều tiền đối với một kẻ cô độc mang theo bên mình,” Lubin nói. “Ông không sợ sao?”
“À, không đâu,” người đàn ông đáp. “Ta có cách, dù có đánh mất thì ta vẫn luôn tìm lại được.” Ông ta nhặt lấy hai đồng vàng, thả mỗi đồng vào đế của từng chiếc giày khi đang xỏ chân vào. “Này nhé!” ông bảo, “giờ đây, nếu có ai đánh cắp tiền của ta, ta chỉ cần đợi đến nửa đêm; và khi ấy ta chỉ việc bảo đôi giày của mình rằng ‘Tìm đi!’ là chúng sẽ lập tức nhảy chồm lên, mang theo cả ta ở trong đó, và đưa ta đến nơi cất giấu món đồ bị trộm, dẫu cho có ở tận cùng thế giới đi nữa. Chúng chẳng khác nào có chiếc mũi và sự thính nhạy của một cặp chó săn đánh hơi cả. Này con trai của người thợ giày, nếu anh nảy lòng tham ôm chiếc này chạy trốn thì ta cũng sẽ sớm dùng chiếc kia bắt được anh thôi; bởi vì chiếc này bước đi thì chiếc kia buộc phải theo sau. Nhưng vì anh là người trung thực, chúng ta chia tay trong tình bạn; và ta cầu mong ơn trên mang lại vận may cho anh.” Nói rồi, người lữ hành thắt chặt túi vàng lại, gật đầu chào người thợ giày từ khung cửa rồi khuất dạng.
Lubin buông công việc xuống và đi thẳng đến quán trọ. “Có chuyện gì xảy ra ở đây tối qua không?” anh hỏi.
“Chẳng có gì đáng chú ý lắm,” chủ quán trọ đáp. “Có ba người chơi đàn vĩ cầm ghé qua đây, và sau đó có một người đàn ông chân trần bước vào với chiếc giày đỏ ló ra khỏi túi. Ta đã định đuổi hắn ta đi, cho đến khi hắn cho ta thấy màu sắc của những đồng vàng trong túi. Chẳng mấy chốc, mấy tay chơi vĩ cầm bắt đầu kéo nhạc và gã kia thì uống rượu. Ban đầu, khi họ mời hắn khiêu vũ, hắn viện cớ đau chân để từ chối; nhưng chẳng mấy chốc, nhờ âm nhạc và hơi men, hắn trở nên phấn khích đến độ xỏ vào chiếc giày duy nhất và nhảy múa hệt như ba người bình thường gộp lại vậy.”
“Lúc đó là mấy giờ?” Lubin hỏi.
“Vào khoảng nửa đêm,” chủ quán trọ đáp.
“À!” Lubin thốt lên, rồi đi về nhà với bao suy nghĩ miên man dọc đường.
Đến chiều tối, anh nhận ra mình đã cạn sạch da giày và phải vào thị trấn cách đó mười dặm để mua thêm. “Giờ thì đồng vàng của mình mới thực sự hữu dụng đây,” anh nghĩ; thế là anh khóa cửa nhà, đút chìa khóa vào túi rồi lên đường.
Dù đang là mùa ngày dài, trời vẫn dần tối khi anh đi đến đoạn đường xuyên qua khu rừng; nhưng vì là một kẻ nghèo khó nên anh chẳng hề sợ hãi hay mảy may nghĩ đến những tên cướp được đồn đại là hay hoành hành ở những vùng này. Đang đi, anh chợt nhìn thấy bên vệ đường có hai chóp nhọn màu đỏ nhô lên từ mương nước, màu sắc tươi chói khiến chúng hiện lên rõ mồn một trước mắt. Anh tiến lại gần và nhận ra đó chính là đôi giày đỏ mũi nhọn; và rồi anh càng nhìn rõ hơn khi thấy người lữ hành nằm bất động ngay bên cạnh, chiếc ví trống không và một con dao găm cắm phập vào ngực.
Con trai người thợ giày vô cùng thương xót. “Than ôi, linh hồn tội nghiệp,” anh nghĩ, “bây giờ giày còn có ích gì cho ngươi nữa chứ? Giờ đây khi bọn cướp đã sát hại ngươi và cướp đi số vàng, chắc chắn ta chẳng làm hại ai nếu mình lấy đôi giày của một người đã khuất cho một người sống lương thiện chứ!” Anh cúi xuống, toan cởi chúng ra thì bỗng thấy đôi mắt của người chết mở trừng trừng. Ánh mắt ấy nhìn anh như muốn gợi nhắc điều gì; và ngay lập tức, khi anh buông tay khỏi đôi giày, ánh mắt ấy dường như tỏ ra viên mãn. Rồi anh chợt nhớ lại và tự nhủ: “Trời đất có biết bao điều kỳ diệu; ta sẽ đợi đến nửa đêm rồi xem sao.”
Hơn ba tiếng đồng hồ, anh kiên nhẫn canh gác bên thi thể. “Chỉ mới tối hôm qua thôi,” anh tự nhủ, “người tội nghiệp này còn đang nhảy một điệu vui hết sức, ít ra là ta đã chứng kiến phân nửa; thế mà giờ đây!” Đoán rằng đã đến nửa đêm, anh bèn cúi mình xuống đôi giày và thì thầm đúng một từ duy nhất với chúng.
Xác chết đứng phắt dậy trong đôi giày của mình và bắt đầu cắm cổ chạy. Lubin sát theo phía sau, dán mắt theo dõi, bởi đôi giày bước đi hoàn toàn không phát ra một tiếng động nào trên mặt đất. Chúng chạy suốt hai tiếng đồng hồ cho đến khi tới khu vực rậm rạp nhất trong rừng; lúc bấy giờ, Lubin bắt đầu nhìn thấy một ánh đèn lóa sáng phía trước. Ánh sáng phát ra từ một ngôi nhà vuông nhỏ nằm giữa một khoảng sân, xung quanh sân là một con hào sâu; chỉ có duy nhất một tấm ván nhỏ hẹp bắc qua để dẫn vào lối cửa vào.
Đôi giày đỏ mang theo người chết bước qua đó, và Lubin theo sát phía sau. Khi đã sang đến bờ bên kia, chúng quay đầu lại hướng về phía tấm ván vừa bước qua, và Lubin dường như đọc được trong ánh mắt của người đã khuất điều mà anh phải làm.
Anh bèn quay người nhấc tấm ván ra khỏi con hào, khiến nơi đó chẳng còn lối vào hay đường ra nào nữa. Nhìn qua cửa sổ ngôi nhà, anh có thể thấy ba tay chơi vĩ cầm đang tranh giành nhau số vàng của người lữ hành.
Đôi giày đỏ tiếp tục cõng người chủ đã khuất tiến đến thềm cửa rồi dừng lại. Khi ấy, Lubin bước tới nhấc chốt cửa, đẩy cánh cửa mở ra và người chết với con dao găm cắm sâu ngực bước vào bên trong.
Vừa trông thấy cảnh tượng ấy, ba gã chơi vĩ cầm liền đánh rơi số vàng, hoảng hốt nhảy qua cửa sổ; và khi chúng vừa chạy trốn vừa la hét, tưởng rằng có thể băng qua con hào bằng chiếc cầu ván mà giờ đây đã không còn nữa, từng đứa lần lượt rơi xuống nước và cứ thế ôm chặt lấy cổ nhau cho đến chết đuối.
Thế nhưng đôi giày đỏ vẫn đứng yên tại chỗ, rồi nhẹ nhàng hạ thấp đôi chân xuống để người lữ hành nằm êm ái trên mặt đất; và khi Lubin rọi chiếc đèn lồng vào khuôn mặt ấy, một nụ cười hiền hậu hiện lên như để nhắn nhủ rằng người đã khuất rất biết ơn anh vì tất cả những gì đã làm.
Thế là vào buổi sáng, Lubin đi mời một vị linh mục đến cầu nguyện cho linh hồn người lữ hành được siêu thoát và lo an táng chu đáo cho ông; anh trao lại toàn bộ số tiền của người chết cho vị linh mục, còn bản thân thì giữ lấy đôi giày đỏ mũi nhọn để lên đường tìm kiếm vận may trên thế gian.
Vừa đi anh vừa nhận ra dù có đi xa đến đâu thì bản thân cũng chẳng hề cảm thấy mệt mỏi. Khi đã đi được hơn một trăm dặm, anh đến kinh đô nơi nhà vua và triều đình đang ngự trị.
Tất cả cờ xí trong thành đều rủ ở mức treo bán tang, và muôn dân đều mặc đồ tang phục một nửa. Tại quán trọ đầu tiên ghé chân vào, Lubin liền hỏi xem tất cả những điều này có ý nghĩa gì.
“Chắc hẳn anh phải là một kẻ lạ mặt lắm,” chủ quán đáp, “nơi này mới không biết chuyện, bởi nỗi buồn này đã kéo dài gần một năm nay rồi; và chính ngay đêm nay đây, một nguyên nhân đau buồn nữa lại sắp đến hạn.”
“Vậy hãy kể cho tôi nghe đi,” Lubin nói, “vì tôi chẳng hề hay biết gì cả.”
“Ít ra thì,” chủ quán đáp lời, “anh cũng phải biết cách đây hơn một năm, Hoàng hậu — người phụ nữ đẹp nhất trên đời — đã qua đời, để lại cho nhà vua mười hai nàng công chúa. Sau bà, họ được xem là những trang tuyệt sắc giai nhân trần thế, mặc dù nhà vua vẫn bảo rằng dẫu gộp sắc đẹp của tất cả lại cũng chẳng bằng người vợ quá cố của ngài; và quả thực, tội nghiệp nhà vua, không thể nghi ngờ gì rằng ngài đã yêu thương vợ vô bờ bến khi bà còn sống và vẫn khôn nguôi thương nhớ bà cho đến tận bây giờ khi bà đã qua đời.”
“Tôi chỉ biết được một phần nhỏ trong số đó thôi,” Lubin nói.
“Chà, thế nhưng ít ra,” chủ quán tiếp lời, “anh cũng từng nghe danh các vị công chúa nổi tiếng với mái tóc của họ chứ? Mái tóc ấy mới đẹp làm sao, óng ả sắc vàng và dài biết bao! Thế mà cứ vào mỗi dịp trăng tròn, một trong số họ lại bị hói đầu chỉ sau một đêm; và đầu cứ trơ trơ cứng như đá chẳng mọc lại lấy dù chỉ một inch tóc; cùng với mái tóc ấy, toàn bộ nhan sắc cũng phai tàn khiến nàng chỉ còn là cái bóng của chính mình — một thể trạng tàn tạ hệt như vừa bị ma cà rồng đến hút đi một nửa sinh khí. Phải, chuyện này đã diễn ra mười tháng nay, và mười nàng công chúa đã mất đi dung mạo lẫn mái tóc của mình; giờ đây chỉ còn lại Đại công chúa và cô út là chưa bị động đến; và chắc chắn một trong hai người sẽ bị tước đi mái tóc vào đêm nay rồi.”
“Nhưng chuyện đó xảy ra thế nào vậy?” Lubin kêu lên. “Không có ai canh gác để bảo vệ họ khỏi tai họa đó sao?”
“À! Anh cứ hay nói đùa!” chủ quán đáp. “Thế nào ư? Nhà vua đã hứa thưởng nửa giang sơn cho bất kỳ ai có thể chỉ ra cách thức kẻ gian gây ra tai hoạ; và nửa giang sơn còn lại cho người chấm dứt được nó. Nói tóm lại, nếu anh tự tin mình là một kẻ đủ khôn ngoan, anh có thể trở thành con rể của nhà vua, được chọn người công chúa ưng ý nhất làm vợ, và trở thành người thừa kế kiêm chủ nhân thiên hạ khi ngài băng hà!”
“Với phần thưởng lớn nhường ấy, không lẽ không ai thử sức hay sao?”
“Có chứ, mỗi tháng một người; lần nào cũng có kẻ ngốc nghếch tự cho mình là thông minh xuất chúng; để rồi hôm sau lại bị tước tai đuổi cổ khỏi hoàng cung.”
“Tôi chấp nhận liều cái tai của mình,” Lubin nói; bởi trái tim anh vô cùng thương cảm cho các nàng công chúa trẻ tuổi và sự tàn lụi nhan sắc của họ. Thế là anh tiến đến và gõ cửa cung điện.
Họ vào tâu với nhà vua rằng có một kẻ mới đến, sẵn sàng và muốn bị cắt tai vào ngày mai. “Thôi được, thôi được,” nhà vua phán, “cứ để gã ngốc tội nghiệp ấy vào!” bởi quả thực ngài đã mất hết mọi hy vọng. Từ nhà vua, Lubin lại được nghe toàn bộ câu chuyện từ đầu đến cuối. Lão vương thở dài thườn thượt đến mức mất cả mấy tiếng đồng hồ mới kể xong.
“Tôi rất sẵn lòng làm con rể của bệ hạ,” Lubin nói khi nhà vua dứt lời; “nhưng tôi còn muốn giúp bệ hạ rũ bỏ nỗi buồn này hơn cơ.”
“Ngươi thật tốt bụng,” nhà vua nói. “Biết đâu ngày mai trẫm sẽ chỉ cắt có một bên tai của ngươi thôi.”
“Khi nào thì chúng ta có thể diện kiến các công chúa?” Lubin hỏi.
“Lát nữa các nàng sẽ xuống dùng bữa tối,” nhà vua đáp; “khi ấy ngươi sẽ thấy họ, những gì còn sót lại của họ.”
Mặc dù người ta đinh ninh rằng ngày mai Lubin sẽ bị lôi cổ ra khỏi hoàng cung với đôi tai bị cắt ngắn, nhưng ngay trong ngày hôm nay, anh lại được đối đãi như một vị khách quý. Lúc bước vào phòng tiệc, nhà vua xếp cho anh ngồi bên tay phải của mình.
Mười hai nàng công chúa bước vào, đầu cúi gằm trong những giọt nước mắt; tất cả đều xinh đẹp, nhưng có mười người gầy guộc, xanh xao và đội những chiếc khăn trùm đầu màu trắng hệt như các nữ tu; chỉ có Đại công chúa là người lớn tuổi nhất và Công chúa Lyneth là người nhỏ tuổi nhất là có mái tóc vàng óng thả dài đến gót chân, cả hai rực rỡ đến mức chàng thợ giày nghèo lóa cả mắt khi trông thấy.
Nhà vua nhìn ra cửa sổ và cất lời: “Phen này trăng tròn bắt đầu mọc rồi kìa.” Thế là tất cả cùng đọc lời tạ ơn rồi ngồi xuống bàn.
Thế nhưng khi thức ăn được dọn lên, tất cả các công chúa đều ngồi khóc ngập trong đĩa của mình, chẳng màng ăn uống gì. Những người gầy xanh xao thì thỏ thẻ: “Đêm nay lại một người chị em nữa của chúng ta sẽ mất đi mái tóc vàng cùng nhan sắc và rồi sẽ giống như chúng ta thôi!” Thế là họ lại khóc.
Còn Lyneth thì nức nở: “Đêm nay, hoặc người chị yêu quý của tôi hoặc chính tôi sẽ rơi vào bùa chú!” Vì thế nàng khóc nhiều hơn mười người kia. Riêng Đại công chúa thì ngồi run rẩy và khóc oà lên:
“Đêm nay tôi biết lời nguyền sẽ giáng xuống mình tôi, và chỉ mình tôi mà thôi!” Do đó nàng khóc lóc thảm thiết hơn tất thảy.
Lubin ngồi đó, quan sát, lắng nghe với chiếc đầu cúi gằm trên chiếc đĩa vàng. “Mình nên cố gắng cứu ai trong hai người đây?” anh thầm nghĩ. “Làm sao để thử lòng họ cho phân minh đây? Phải chi mình biết được ai là người sẽ mất tóc đêm nay, thì may ra mới làm được gì.”
Anh nhận ra cô công chúa út khóc nhiều đến nỗi chẳng thể ăn miếng nào; trong khi Đại công chúa, giữa những cơn nghẹn ngào, thỉnh thoảng lại gắp một nhúm thức ăn trên đĩa cho vào miệng, ăn như thể sự can đảm hay nỗi tuyệt vọng đang nhắc nhở nàng rằng mình vẫn phải cố gắng duy trì sự sống.
Khi các món mặn đã qua đi, nhà vua bảo các công chúa: “Các con thử ăn chút bánh tráng miệng xem nào! Ở đây có một thanh niên đầy triển vọng, người quyết tâm bằng tất cả khả năng để đảm bảo không một ai trong các con gặp tai họa vào đêm nay đấy.”
“Ngày mai anh ta sẽ bị đuổi cổ đi với đôi tai bị cắt cụt cho mà xem!” Công chúa Lyneth nói; và khi nàng thốt lên, những giọt nước mắt tuôn rơi qua mép đĩa rớt xuống chiếc khăn trải bàn.
Khi tiệc tàn, Đại công chúa tiến lại gần Lubin và nói: “Xin đừng giận lời em gái tôi vừa nói nhé! Những lời đó vốn dĩ đã quá ư ứng nghiệm với biết bao kẻ đến đây trước anh; đêm nay, trừ phi anh làm giỏi hơn tất thảy bọn họ, bằng không tôi sẽ mất đi mái tóc của mình. Tôi vẫn luôn tự hỏi vì sao mình lại được dung tha lâu đến thế, dẫu cho tôi là người chị cả và, theo lời một số người, là người đẹp nhất. Liệu anh có canh chừng cẩn thận cho tôi đêm nay, hệt như thể anh biết chắc chắn tôi sẽ là người gặp nạn kỳ này không?”
“Tôi sẽ bảo vệ cô bằng chính mạng sống của mình,” Lubin nói, “nếu cô chịu làm theo điều tôi đề nghị.”
“Vậy hãy uống cạn chén này để thề với tôi đi!” nàng nói và dâng lên môi anh một bát rượu đỏ. Đôi mắt nàng lấp lánh tuyệt đẹp qua vành chén; anh uống cạn trong khi đắm chìm vào chiều sâu trong trẻo ấy.
“Đêm nay tôi sẽ nghỉ ở đâu,” anh hỏi nhà vua, “để có thể canh gừng cho hai vị công chúa?”
Nhà vua dẫn anh đến một căn phòng có hai cánh cửa thông tiếp sang hai phòng bên trong. “Ở đây,” nhà vua bảo, “ngươi sẽ ngủ, còn trong các căn phòng phía trong là nơi Đại công chúa và Công chúa Lyneth nghỉ ngơi. Chẳng có lối vào hay đường ra nào khác ngoài căn phòng này; thế nên khi ngươi ở đây với then cửa đã cài chặt, hẳn ai cũng nghĩ ngươi sẽ giữ các nàng an toàn. Than ôi! Đã có mười kẻ khác từng thử sức ngăn chặn tai họa như ngươi nhưng đều thất bại; và thế là ngày hôm nay trẫm có mười người con gái chẳng còn chút nhan sắc lẫn mái tóc trên đầu.”
Vừa lúc họ đang nói chuyện, hai vị công chúa cùng các chị em khác bước lên phòng ngủ. Những người xanh xao đội khăn trùm đầu trắng tiến đến âu yếm hôn lên mái tóc vàng của hai người kia, vừa khóc vừa bảo: “Chúng ta đang nói lời tạm biệt với một trong hai người đấy; ngày mai một trong các em sẽ giống như chúng tôi!” Nói xong họ lui về chỗ ngủ, còn Đại công chúa và Lyneth ôm hôn nhau rồi nghẹn ngào chia tay, mỗi người trở về phòng riêng của mình.
“Hãy canh chừng chúng tôi cho cẩn thận nhé!” Lyneth dặn dò Lubin khi bước ngang qua. “Hãy canh chừng tôi!” Đại công chúa lên tiếng. Và rồi hai cánh cửa khép lại.
Lubin thưa với nhà vua rằng: “Nếu bây giờ thần có thể nhìn thấy hai vị công chúa mà không để họ phát hiện, điều đó sẽ giúp thần biết phải làm gì.”
“Hãy xuống phòng làm việc của trẫm,” nhà vua bảo. “Ở đó có một chiếc mũ tàng hình, trẫm có thể cho ngươi mượn nếu ngươi nghĩ nó giúp ích được gì.” Thế là họ đi; nhà vua với tay lấy chiếc mũ treo trên tường và trao nó cho Lubin.
“Giờ thì chúc bệ hạ ngủ ngon,” Lubin nói; “thần sẽ làm tất cả những gì có thể vì ngài.”
Nhà vua đáp lời: “Hoặc ngày mai ngươi sẽ là con rể của trẫm, hoặc ngươi sẽ chẳng còn cái tai nào. Trẫm cầu chúc cho kết quả đầu tiên sẽ thuộc về ngươi.”
Lubin bước vào phòng riêng, đóng và cài then cửa lại; đoạn anh kéo chiếc giường chắn ngang cửa. “Giờ thì ít ra,” anh nghĩ, “chúng ta có ba người, không hơn không kém!” Anh đội chiếc mũ tàng hình lên, rón rén đi đến trước cửa phòng Đại công chúa, mở hé nhìn vào.
Nàng đang đứng trước gương chải mái tóc vàng dài, mỉm cười đầy kiêu hãnh vì vẻ đẹp của nó. Nàng gom toàn bộ ngọn tóc lại rồi hôn lên; đoạn buông xõa xuống và tiếp tục chải như trước.
Lubin bước ra, khép cửa lại; sau đó anh cởi mũ ra rồi gõ cửa, và chẳng mấy chốc nghe thấy tiếng Đại công chúa đáp: “Vào đi!” Nàng đang nằm trên giường, lấy tay day day đôi mắt.
“Thưa công chúa,” anh nói, “tôi sẽ canh chừng cô bằng chính mạng sống của mình, nếu cô chịu làm theo lời tôi bảo. Tôi chỉ là một kẻ nghèo hèn, những gì làm được vốn chẳng đáng là bao; nhưng tôi nghĩ, nếu cô muốn, tôi có thể cứu đầu cô khỏi cảnh trọc lóc như quả bóng bi-a.”
Công chúa gạn hỏi anh bằng cách nào.
“Cô biết đấy,” anh nói, “đêm nay điều gì đó sẽ xảy ra với một trong các cô” (“Là tôi!” công chúa đáp), “và toàn bộ mái tóc sẽ bị đánh cắp theo cách mà chẳng gì có thể làm nó mọc lại được nữa. Nhìn xem, tôi có sẵn một chiếc kéo thường ở đây; hãy để tôi cắt ngắn phăng mái tóc trên đầu cô đi, thì khi ấy còn ai đánh cắp được nữa? Chỉ vài tháng thôi là cô sẽ trông kỳ cục, nhưng tóc rồi sẽ mọc lại.”
“Tôi thấy anh đúng là một tên ngốc!” công chúa bảo. “Tốt hơn là anh nên lên giường ngủ quách đi, để sáng mai người ta cắt tai cho êm chuyện! Suy cho cùng, biết đâu tối nay đến lượt em gái tôi mất tóc chứ không phải tôi. Tôi không đời nào tự biến mình thành một kẻ quái dị suốt cả năm trời chỉ để cứu mạng anh đâu.”
“Nếu cô coi thường nhã ý của tôi đến thế,” Lubin nói, “tôi tốt hơn nên đi ngủ cho rồi, và chẳng thèm làm phiền Công chúa Lyneth với chuyện này nữa.”
“Đúng thế đấy!” Đại công chúa tiếp lời. “Đi ngủ và ngủ cho ngon đi, đồ ngốc nghếch!” Và quả thực, Lubin đang cảm thấy buồn ngủ rũ rượi đến mức chẳng thể mở nổi mắt.
Anh bèn rời khỏi phòng nàng, kéo chiếc mũ tàng hình lên đầu lần nữa, rồi rón rén lẻn vào phòng Công chúa Lyneth.
Nàng đang đứng trước gương, mái tóc tuyệt đẹp buông xõa từ đôi vai xuống tận bàn chân; những giọt nước mắt tuôn rơi lã chã khi nàng đưa tay ôm gọn mái tóc vào lòng, vừa hôn vừa rên rỉ than khóc.
Lubin lại đi ra ngoài, cởi mũ rồi khẽ khàng gõ cửa.
“Vào đi!” tiếng công chúa cất lên; và khi anh bước vào, nàng vẫn đang đứng trước gương khóc lóc thảm thiết cho mái tóc đẹp đẽ có lẽ chẳng còn thấy được ngày mai. Trên giường đặt sẵn một chiếc khăn trùm đầu màu trắng, chờ sẵn để nàng đội lên khi đầu đã trọc lóc.
“Thưa công chúa,” Lubin vô cùng cung kính cất lời, “cô có muốn giúp tôi bảo vệ mái tóc tuyệt đẹp này bằng cách làm theo điều tôi xin không?”
“Anh muốn xin điều gì nào?” nàng hỏi.
“Chỉ thế này thôi,” anh đáp; “tôi là kẻ nghèo khó, chẳng thể làm gì lớn lao cho cô ngoài việc dốc hết sức mình. Đêm nay cô hoặc chị cô sẽ mất đi mái tóc; và chúng ta đều biết một khi chuyện đó xảy ra, tóc sẽ không bao giờ mọc lại được nữa. Giờ thì nhìn này, tôi có sẵn một cây kéo thông thường; nếu tôi cắt tóc cô thật ngắn, chỉ vài tháng là nó sẽ mọc lại, và tối nay sẽ chẳng còn thứ gì để Định Mệnh đánh cắp cả. Cô có cho phép tôi làm điều này vì lòng trung thành không?”
Công chúa nhìn anh, rồi lại nhìn vào chiếc gương. “Ôi, mái tóc của tôi, mái tóc của tôi!” nàng rên rỉ. Đoạn nàng nói: “Thì sao chứ? Ý tốt của anh thật đáng quý, và một tháng là khoảng thời gian tối đa mà vận may của tôi còn tồn tại. Nếu tối nay không mất, thì đến đêm trăng tròn tới tôi cũng mất thôi!” Nàng bèn nhắm mắt lại và bảo anh cứ cắt tùy ý. Khi anh làm xong, nàng nhặt chiếc khăn trùm đầu lên che kín đầu mình; còn Lubin thì nhặt búi tóc vàng dài cuộn chặt quanh trái tim anh.
Anh quỳ xuống dưới chân nàng. “Thưa công chúa,” anh nói, “giờ thì hãy tin chắc rằng tôi có thể cứu được cô! Chỉ là tôi còn một thỉnh cầu nữa.”
“Chuyện gì thế?” công chúa hỏi.
Anh cởi một chiếc giày đỏ mũi nhọn ra. “Liệu cô có thể làm một chuyện kỳ lạ là xỏ chiếc giày này vào và mang nó suốt đêm nay trong giấc ngủ không? Sáng mai tôi sẽ xin lại nó.”
Công chúa thành khẩn hứa sẽ làm theo. Ngay cả trước khi anh rời khỏi phòng, nàng đã xỏ chân vào giày và hứa rằng chỉ có anh mới được phép cởi nó ra.
Đôi mắt Lubin đã díu lại vì buồn ngủ khi anh mò mẫm tìm đường về giường; anh nằm xuống với chiếc giày đỏ còn lại trên chân. “Hãy canh chừng người anh em của mày nhé!” anh thì thầm với nó; rồi ý thức tắt lịm và anh chìm vào giấc ngủ say.
Giữa đêm khuya, khi anh đang chìm sâu trong giấc mộng, chiếc giày đỏ bỗng chộp lấy chân anh và giật phăng anh khỏi giường; anh bừng tỉnh và thấy mình đang đứng giữa căn phòng, trước mặt là hai cánh cửa của các phòng phía trong đang mở toang; từ phòng của Đại công chúa hắt ra một thứ ánh sáng. Anh nghe thấy Công chúa Lyneth nhẹ nhàng bước xuống giường, rồi chốc sau nàng xuất hiện nơi khung cửa, hai tay dang rộng và đôi mắt nhắm nghiền; chiếc giày đỏ nằm trên một chân, còn chiếc khăn trùm đầu trắng trùm kín đầu. Những giọt nước mắt nhỏ lăn tăn từ dưới mi mắt khép chặt; nàng liên tục thở dài trong giấc ngủ. “Xin hãy rủ lòng thương tôi!” nàng cất lời.
Nàng chậm rãi bước từ cửa phòng này sang cửa phòng khác; còn Lubin đội chiếc mũ tàng hình, rón rén rình mò bám theo sau. Phòng của Đại công chúa trống hoác, nhưng chiếc gương soi của nàng đã được xoay mở ngoác ra khỏi bức tường hệt như một cánh cửa, dẫn sâu vào một lối đi bậc thang phía sau. Trên đỉnh bậc thang là một cánh cửa khác, từ đó ánh sáng rọi ra kèm theo âm thanh của một giọng hát dịu êm.
Công chúa Lyneth, hoàn toàn vô thức trong giấc ngủ, cứ thế bước dọc lối đi và lên bậc thang cho đến khi tới ngưỡng cửa phía xa. Nhìn qua vai nàng, Lubin thấy Đại công chúa đang ngồi trước một khung cửi. Trên đó là một tấm vải vàng lớn như chiếc áo choàng của cô dâu, và nàng đang dệt những sợi tơ cuối cùng vào cuộn chỉ của mình. Ngay bên cạnh nàng đặt một chiếc kéo lớn sáng lấp lánh như ngọn lửa xanh; vừa hát nàng vừa mở ra khép lại nhịp nhàng theo khúc ca.
Chẳng thèm ngoảnh đầu lại, Đại công chúa cứ thế lướt những ngón tay dọc theo tấm vải thoi và cất giọng ngâm:
“Chị ơi, chị hỡi, mang tóc tới đây,
Sắc đẹp Mẹ hiền chia sẻ cho may.
Em đành xanh xao, cho chị rạng ngời!”
Và khi nàng đang cất tiếng hát, Lyneth càng lúc càng tiến lại gần hơn với đôi mắt nhắm nghiền cùng chiếc khăn trùm đầu trắng. “Xin hãy rủ lòng thương tôi!” nàng thốt lên trong cơn mộng mị.
Vừa nghe thấy thế, Đại công chúa cười vang vì sung sướng, vớ lấy chiếc kéo bốc lửa toan quay người lại hướng về chỗ Lyneth đang đứng. Đoạn nàng dang rộng chiếc kéo, chộp lấy chiếc khăn trùm đầu và giật phăng xuống.
Chỉ trong tích tắc, nàng tức nghẹn họng khi chứng kiến cảnh tượng kinh hoàng đập vào mắt. “A! Đồ con trai thợ giày,” nàng thét lên, “ngươi phải chết vì chuyện này! Ngày mai không những ngươi bị cắt đứt hai tai mà còn phải mất mạng nữa đấy: đừng có mà hòng trốn thoát!”
Lubin nhìn nàng mỉm cười, thừa hiểu rằng nàng chẳng đời nào ngờ được mình đã nghe hết mọi lời. “À! Thưa Đại công chúa,” anh thầm nghĩ, “có một kẻ khác lúc này mới cần phải sợ hãi, chứ không phải tôi.”
Bấy giờ vì quá tức tối, công chúa bắt đầu tát tới tấp vào mặt em gái mình. “À! Con em ác độc,” nàng quát, “mày đã lừa tao phen này nhé! Nhưng cứ về đi rồi đợi tóc mọc dài trở lại đi, và rồi chiếc áo choàng vàng của tao cũng sẽ hoàn thành thôi, dẫu cho lần này mày có khôn lỏi đi chăng nữa!” Nàng ném chiếc kéo xuống, lùa em gái quay ngược lại cầu thang, lối đi và tống qua cánh cửa gương ở đầu bên kia.
Lubin lẽo đẽo theo sau, đứng lại quan sát cách Đại công chúa dùng một chiếc lò xo bí mật để đóng tấm gương khít lại vào tường; đoạn anh nhanh chân chạy trước, cởi mũ ra rồi nằm phịch xuống giường vờ như đang say ngủ. Anh nghe tiếng Công chúa Lyneth quay về giường của nàng, rồi tiếp đó là tiếng Đại công chúa bước vào, nghiến ken két răng với anh trong bóng tối.
Chẳng mấy chốc nàng cũng quay về giường nằm xuống; và một tiếng đồng hồ sau, Lubin rón rén đứng dậy bước vào phòng nàng. Nàng đang nằm ngủ say, mái tóc tuyệt đẹp xõa tung khắp chiếc gối; thế nhưng Lubin đã có sẵn mái tóc của Công chúa Lyneth cuộn chặt quanh trái tim mình. Anh chạm vào chiếc lò xo bí mật khiến tấm gương mở ra, rồi bước qua lối đó để tiến vào căn phòng nhỏ đặt khung cửi.
Tấm vải bằng vàng đang treo ở đó, gần như đã hoàn thành; bên cạnh là chiếc kéo đang đóng mở lách cách và tỏa ra ánh sáng xanh lam. Anh cầm chiếc kéo lên tay, giật tấm lưới vàng khỏi khung cửi rồi quay trở ra, khép tấm gương lại đằng sau.
Đoạn anh đến bên Đại công chúa đang nằm ngủ; đầu tiên anh đắp tấm vải vàng lên người nàng, và ngay lập tức thấy nàng bỗng trở nên xinh đẹp gấp mười lần so với vẻ vốn có, rực rỡ suýt ngang ngửa người mẹ quá cố, chỉ thiếu sót mỗi một phần. Thế nhưng nhan sắc ấy chẳng mảy mai khiến anh rủ lòng thương hại.
“Hoá ra ở chốn cao sang cũng có kẻ trộm cắp!” anh lẩm bẩm; rồi anh mở chiếc kéo ngay trên đầu nàng và bóp mạnh một cái: thế là toàn bộ mái tóc dài tuột ra tận gốc, khiến nàng nằm đó trước mắt anh với thân hình phờ phạc, tái nhợt và trơ trọi trọc lóc như quả bóng bi-a.
Anh gom tất cả mái tóc ấy bằng một tay, tay kia cầm tấm vải vàng rồi lẳng lặng rời đi. Sau đó, giấu chiếc kéo vào một nơi an toàn, đầu tiên anh đem đốt mái tóc của Đại công chúa cho đến khi nó chỉ còn lại một nhúm tro tàn xoăn tít; đoạn anh bước vào phòng của mười vị công chúa — những người đã bị đánh cắp mái tóc và tuổi thanh xuân tươi đẹp. Nằm ở đó là mười chiếc giường xếp thành hàng, với những khuôn mặt thanh tú, xanh xao đang chìm vào giấc ngủ dưới lớp khăn trùm đầu trắng.
Anh tiến đến người đầu tiên, nhẹ nhàng đắp tấm vải tóc lên người nàng và cất tiếng ngâm:
“Chị ơi, chị hỡi, mang tóc về đây,
Sắc đẹp Mẹ hiền ta trả cho may.
Người khác xanh xao, riêng em rạng ngời!”
Vừa dứt lời, một phần của tấm vải tự động bung ra khỏi phần còn lại, gợn sóng trườn lên tấm chăn phủ và tiến đến gối nơi đầu công chúa đang gác. Tại đó, nó tự cuộn tròn dưới chiếc khăn trùm đầu thành một búi tóc vàng óng ánh lớn, và gương mặt vị công chúa bỗng ửng hồng đầy đáng yêu trong giấc ngủ.
Lubin tiếp tục bước sang chiếc giường kế bên và lặp lại câu thần chú cũ; và một lần nữa, một mảng của tấm vải lại tách ra, quấn lấy gương mặt người đang ngủ khiến nó trở nên ấm áp, tươi tắn khi chạm vào. Cứ thế anh đi từ giường này sang giường khác, và khi đến chiếc cuối cùng thì tấm vải dệt cũng vừa hết sạch.
Anh trở về phòng mình, lòng cười thầm vì sung sướng, rồi ngã người xuống tấm nệm chìm sâu vào giấc ngủ ngon lành.
Buổi sáng, anh bị đánh thức bởi tiếng nhà vua gõ cửa tìm cách xông vào. Lubin kéo chiếc giường ra, và nhà vua bước vào với gương mặt đượm buồn.
“Ai bị thế hả?” ngài hỏi.
“Hãy tự đi mà hỏi họ!” Lubin đáp.
Nhà vua bước sang gõ cửa phòng Đại công chúa; tiếng gõ làm nàng mở bừng mắt. Lubin nghe thấy tiếng nàng thét lên thất thanh. “À! Chắc là nàng vừa soi gương thấy mình rồi đây,” anh nghĩ bụng.
“Có chuyện gì thế?” nhà vua gọi lớn. “Ra đây cho trẫm nhìn mặt xem nào!” Thế nhưng Đại công chúa nhất quyết không chịu bước ra. Nàng lao vội đến chiếc gương soi và chạm vào chiếc lò xo bí mật. “Ít nhất,” nàng tự nhủ, “dù lũ quỷ có tước đoạt hết nhan sắc của ta, ta vẫn có thể lấy lại chúng bằng cách khoác lên tấm vải dệt từ tóc của đám em gái!” Nàng lướt nhanh qua hành lang, leo lên bậc thang để vào căn phòng nhỏ đặt khung cửi.
Nhà vua chẳng nhận được câu trả lời nào, bèn bước sang gõ cửa phòng Lyneth; nàng bước ra, nhan sắc tươi tắn rạng ngời nhưng trên đầu vẫn trùm chiếc khăn trắng. “Haizz!” nhà vua thở dài ảo não; rồi ngài búng tay hướng về phía Lubin.
Lubin cười phá lên. “Nhưng bệ hạ hãy nhìn nét mặt nàng xem!” anh nói. “Chẳng lẽ nàng chưa đủ xinh đẹp hay sao?”
Công chúa vén chiếc khăn trùm đầu lên, cho nhà vua thấy mái tóc đã bị cắt cụt ngủn của mình. “Đó là do tay tôi làm đấy,” Lubin thưa; “cách duy nhất để cứu lấy nó là vậy.”
“Đúng là một phương thuốc kiểu Hà Lan!” nhà vua kêu lên; và ngay lúc ấy, cánh cửa phòng Đại công chúa bỗng bật mở tung.
Nàng bước ra, tay cào cấu điên cuồng vì căm phẫn; khuôn mặt gầy gò xanh xao và cái đầu trơ trọi nhẵn thín hệt quả bóng bi-a. “Hãy đem xử tử cái tên thợ giày quê mùa ấy đi!” nàng gào lên trong cơn cuồng nộ. “Tên ngốc nghếch, tên đần độn, tên lừa đảo ấy! Trảm quyết hắn ngay cho ta!”
“Không, không, tôi chỉ bị cắt một bên tai thôi mà!” Lubin nói, ánh mắt dán chặt vào nàng không rời.
“Trẫm cũng chẳng chắc nữa,” nhà vua phán. “Ngươi đã hành động vừa dại dột vừa tệ hại, bởi không những để mặc căn bệnh hoành hành mà phương thuốc của ngươi cũng tồi tệ chẳng kém. Hai mái tóc biến mất chỉ trong một đêm! Lẽ ra ngươi nên đứng ngoài thì hơn. Nếu các công chúa đã muốn thế, trẫm nhất định sẽ ban tử hình cho ngươi.”
“Bệ hạ không định cho gọi các vị công chúa khác ra đây sao?” Lubin hỏi. “Hãy để họ tự quyết định xem tôi nên sống hay phải chết!”
Nhà vua vừa định cho gọi họ thì bỗng mười vị công chúa đẩy cửa phòng bước ra, đứng trước mặt ngài rạng ngời như những vì sao với mái tóc vàng óng ả thả dài tận gót chân.
“Giờ thì bệ hạ hãy đem tôi đi xử tử đi!” Lubin nói; và suốt lúc đó anh vẫn dán mắt vào Đại công chúa, người đang giận đến đỏ bừng mặt như lửa.
“Không đời nào!” nhà vua reo lên. “Bây giờ ngươi phải được đại xá chứ! Các con thấy chưa,” ngài bảo Lyneth và Đại công chúa, “dù các con có chịu thiệt thòi, thì các chị em khác đã lấy lại được tất cả những gì đã mất. Tỷ lệ là mười chọi hai; trẫm không thể chối bỏ toán học được; trẫm buộc phải làm hơn thế chứ không chỉ ân xá cho hắn đâu.”
“Quả thật, thực sự là như vậy rồi!” Công chúa Lyneth đáp lời. “Anh ấy đã làm được gấp mười lần những gì chúng em dám mong ước!” Nàng chạy đến ôm hôn từng người chị em đã phục hồi mái tóc dài tuyệt đẹp với niềm hạnh phúc tràn ngập trong tim. Thế nhưng khi đến chỗ Đại công chúa, nàng hôn lên mặt chị mấy bận, rồi cúi gục đầu lên vai chị và khóc nghẹn ngào.
“Nói cho trẫm nghe xem nào,” nhà vua quay sang bảo Lubin, “vì ngươi là một chàng trai vô cùng phi thường, rốt cuộc mọi chuyện đã xảy ra thế nào?”
Lubin nhìn Đại công chúa; suy cho cùng anh không thể vạch trần bí mật của một phái đẹp. “Thần không thể nói cho bệ hạ biết được,” anh thưa; “nếu thần nói ra, e rằng trong hoàng tộc sẽ có người phải bỏ mạng.”
“Thôi được,” nhà vua phán, “dù ngươi đã làm cách nào đi nữa, trẫm công nhận ngươi hoàn toàn xứng đáng với phần thưởng. Giờ ngươi chỉ việc chọn xem ai trong các công chúa của trẫm sẽ làm con rể trẫm. Từ ngày hôm nay, ngươi sẽ được công nhận là người thừa kế của trẫm.” Ngài cho xếp tất cả các công chúa thành một hàng theo thứ tự tuổi tác. “Giờ thì hãy chọn đi,” nhà vua bảo, “và chọn cho thật chuẩn nhé!”
Lubin tiến đến trước mặt Đại công chúa. “Tôi không chọn cô đâu!” anh nói, nhìn chằm chằm vào nàng; và Đại công chúa liền buông thõng ánh mắt xuống. Đoạn anh bước đến người tiếp theo. “Thưa tiểu thư dịu hiền,” anh nói, “tôi không dám xin một người có mái tóc đẹp nhường này làm vợ, bởi bản thân chỉ là con trai một thợ giày nghèo.” Thế nhưng sâu thẳm trong lòng, anh vẫn đang mang mái tóc của Công chúa Lyneth cuộn chặt quanh tim.
Anh cứ thế đi hết người này đến người khác, hôn tay từng người và bảo rằng họ quá đỗi xinh đẹp để làm vợ mình.
Cho đến khi đến trước mặt Lyneth, anh quỳ rạp xuống chân nàng. “Lyneth,” anh nói, “liệu nàng có thể trả lại chiếc giày cho anh thợ giày nghèo này không?”
Nhìn vào mắt anh, Lyneth thấu tỏ mọi ý tứ trong lòng. “Và mang luôn cả em ở trong chiếc giày đó nữa,” nàng đáp, “vì anh yêu em sâu sắc biết bao!” Nàng vòng tay ôm cổ anh và thì thầm: “Anh lấy em vì em trông quái dị và chẳng có mái tóc nào cả!”
Nhưng Lubin đáp lời: “Anh đã cuộn mái tóc của em quanh trái tim mình, khiến nó lúc nào cũng ấm áp rồi!”
Thế là họ kết hôn và sống bên nhau hạnh phúc hơn bất kỳ đôi vợ chồng thợ giày và công chúa nào từng có trên thế gian này. Và chàng thợ giày từ bỏ việc vá giày: duy chỉ có giày của vợ là anh luôn tự tay chăm chút. Chẳng mấy chốc, mái tóc của Lyneth lại mọc dài trở lại, rực rỡ và xinh đẹp hơn trước; còn Đại công chúa vẫn mãi xanh xao, gầy gò và trọc lóc cho đến tận cuối đời.