Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 7
Cadmus. Người Myrmidon.

❊ ❊ ❊

Jupiter, giả dạng thành một con bò đực, đã bắt cóc Europa, con gái của Agenor, vua xứ Phoenicia, đem sang đảo Crete. Agenor bèn truyền lệnh cho con trai mình là Cadmus lên đường tìm kiếm em gái, đồng thời dặn nếu không tìm thấy thì đừng trở về. Cadmus đi tìm em khắp nơi xa xôi nhưng không tài nào tìm được. Không dám trở về tay trắng, chàng bèn đến thỉnh ý thần sỏi Oracle ở Delphi để hỏi xem mình nên lập nghiệp ở xứ nào. Nữ thần phán rằng chàng sẽ gặp một con bò cái ngoài đồng cỏ, hãy đi theo nó bất cứ nơi nào nó lang thang, và ở đâu nó dừng lại, hãy xây dựng một thành phố ở đó và đặt tên là Thebes. Cadmus vừa bước ra khỏi hang Castalian, nơi phát xuất lời sấm, thì trông thấy một con bò cái tơ đang thong thả bước đi trước mặt. Chàng bám sát theo nó, miệng không quên cầu nguyện thần Phoebus. Con bò cứ thế đi mãi cho đến khi vượt qua lòng suối nông Cephisus và tiến vào vùng đồng bằng Panope. Tại đây, nó đứng khựng lại, ngước vòm trán rộng lên bầu trời và cất tiếng rống vang lừng khắp không gian. Cadmus tạ ơn thần linh, quỳ xuống hôn lên mảnh đất xa lạ, rồi ngẩng đầu chào những ngọn núi xung quanh. Muốn dâng tế vật lên Jupiter, chàng sai các tôi tớ đi tìm nguồn nước tinh khiết để làm lễ rót nước cúng. Gần đó có một khu rừng cổ thụ chưa từng bị rìu búa nào xâm phạm, giữa rừng là một cái hang rậm rạp che phủ bởi bụi gai, vòm hang thấp cong xuống, từ bên dưới trào ra một mạch nước trong vắt. Ẩn nấp trong hang là một con mãng xà ghê rợn với chiếc mào nhọn trên đầu và vảy lấp lánh ánh vàng. Đôi mắt nó rực sáng như lửa, thân hình phình to vì nọc độc, nó thè chiếc lưỡi ba nhánh và nhe ba hàng răng nhọn. Bọn người Tyre (Cadmus và các tùy tùng vốn đến từ Tyre, thành phố thủ phủ của Phoenicia) vừa nhúng vòm bình xuống suối, nước khua động phát ra tiếng động, thì con mãng xà lấp lánh liền ngóc đầu khỏi hang và rít lên một tiếng kinh hoàng. Những chiếc bình tuột khỏi tay họ, mặt cắt không còn giọt máu, toàn thân run lẩy bẩy. Con mãng xà cuộn tròn thân vảy thành một đống khổng lồ, ngóc đầu cao hơn cả những ngọn cây cao nhất, và trong lúc đám người Tyre vì quá kinh hoàng mà không thể đánh cũng chẳng thể chạy, nó dùng nanh quật ngã kẻ này, dùng thân quấn siết người kia, và thổi hơi độc hạ sát những kẻ khác.

Cadmus chờ mãi đến giữa trưa không thấy đoàn tùy tùng quay lại bèn lên đường tìm kiếm. Trang phục của chàng là tấm da sư tử, bên tay cầm lao, tay lấp xấp ngọn giáo, và trong lồng ngực là một trái tim dũng cảm—điểm tựa vững chắc hơn bất kỳ thứ vũ khí nào. Khi bước vào khu rừng và chứng kiến những thi thể bất động của bề tôi cùng con quái vật với chiếc mõm đẫm máu, chàng thốt lên: "Hỡi những người bạn trung thành, ta sẽ trả thù cho các ngươi, hoặc sẽ cùng chia sẻ cái chết với các ngươi." Nói đoạn, chàng nhấc một hòn đá lớn hết sức ném thẳng vào con mãng xà. Một khối đá như vậy đủ sức làm rung chuyển tường thành kiên cố, nhưng lại chẳng hề mảy may hấn hố gì con quái vật. Cadmus bèn phóng tiếp ngọn lao, lần này may mắn hơn khi lao đâm thủng lớp vảy rắn và cắm sâu vào tận nội tạng. Đau đớn cuồng nộ, con quái vật ngoảnh đầu nhìn vết thương, cố dùng miệng rút vũ khí ra nhưng lại làm gãy ngang cán, để lại mũi sắt ngập sâu trong thịt. Cổ nó phồng lên vì giận dữ, bọt máu trào ra đập quanh mõm, và hơi thở từ lỗ mũi làm ô uế cả bầu không khí xung quanh. Nó lúc thì cuộn tròn người lại, lúc lại vươn dài trên mặt đất như khúc cây bị đốn ngã. Khi nó bò tới, Cadmus lùi bước trước nó, thủ sẵn ngọn giáo hướng về phía chiếc mõm đang ngoác rộng của con quái. Con rắn chồm lên đớp ngọn giáo và cố cắn nát mũi sắt. Cuối cùng, nắm bắt thời cơ, Cadmus đâm mạnh ngọn giáo vào lúc phần thân ngập nước của con vật ngả vào thân cây, nhờ đó ghim chặt nó vào bên sức cây. Trọng lượng của nó làm cong cả thân cây khi nó quằn quại trong cơn hấp hối của cái chết.

Trong lúc Cadmus đứng sừng sững bên xác kẻ thù đã bị khuất phục, ngắm nhìn vóc dáng khổng lồ của nó, một giọng nói vang lên (không rõ phát xuất từ đâu nhưng chàng nghe rất rõ), truyền lệnh cho chàng hãy nhổ những chiếc răng của con rồng và gieo xuống lòng đất. Chàng tuân lệnh. Chàng cày một đường rồng trên mặt đất và gieo những chiếc răng ấy, vốn định mệnh sẽ sinh ra một mùa màng loài người. Vừa làm xong thì những mô đất bắt đầu chuyển động, và những mũi giáo nhấp nhô xuất hiện trên mặt đất. Tiếp theo là những chiếc mũ giáp với chùm lông phấp phới ngóc lên, rồi đến bờ vai, ngực và tay chân của những kẻ mang vũ khí, và chẳng mấy chốc là một mùa gặt những chiến binh vũ trang. Cadmus hoảng hốt, chuẩn bị đối phó với kẻ thù mới, nhưng một kẻ trong số đó bảo chàng: "Chớ có nhúng tay vào cuộc nội chiến của chúng ta." Dứt lời, kẻ vừa cất tiếng liền dùng kiếm đâm chết một người anh em sinh ra từ đất của mình, rồi chính hắn cũng ngã xuống vì một mũi tên bắn ra từ kẻ khác. Kẻ sau lại bỏ mạng dưới tay một kẻ thứ tư, và cứ thế, toàn bộ đám đông tàn sát lẫn nhau cho đến khi tất cả đều ngã gục bởi những vết thương chí mạng do đồng loại gây ra, ngoại trừ năm kẻ sống sót. Một trong số họ vứt bỏ vũ khí và nói: "Hỡi các anh em, chúng ta hãy sống trong hòa bình!" Năm kẻ này cùng với Cadmus xây dựng nên thành phố của họ, và đặt tên cho nó là Thebes.

Cadmus kết hôn với Harmonia, con gái của thần Venus. Các vị thần rời đỉnh Olympus đến dự để tôn vinh sự kiện này, và thần Vulcan đã tặng cô dâu một chiếc vòng cổ rực rỡ tuyệt trần do chính tay ngài chế tác. Thế nhưng, một tai họa vẫn đeo bám gia đình Cadmus do tội lỗi giết chết con rắn thiêng vốn thuộc về thần Mars. Semele và Ino, hai người con gái, cùng Actaeon và Pentheius, hai người cháu trai của chàng, đều phải chịu kết cục bi thảm; thế là Cadmus và Harmonia đành rời bỏ thành Thebes nay đã trở nên gớm ghiếc đối với họ, di cư sang vùng đất của người Enchelians. Họ được dân bản xứ đón tiếp trọng thể và tôn Cadmus làm vua. Dù vậy, những bất hạnh của con cái vẫn nặng trĩu trong tâm trí họ; và một hôm, Cadmus thốt lên: "Nếu sinh mệnh của một con rắn lại đáng quý với các vị thần đến thế, ước gì bản thân ta cũng hóa thành rắn." Vừa dứt lời, thân hình chàng bắt đầu biến đổi. Harmonia nhìn thấy cảnh tượng ấy, bèn cầu xin các vị thần cho phép nàng được chia sẻ số phận với chồng. Cả hai đều hóa thành loài rắn. Họ sống trong rừng sâu, nhưng vì vẫn ghi nhớ cội nguồn nên họ không bao giờ lánh mặt con người cũng chẳng hề làm hại bất kỳ ai.

Truyền thuyết kể rằng Cadmus chính là người đã truyền bá vào Hy Lạp các chữ cái trong bảng chữ cái do người Phoenicia phát minh. Điều này từng được nhà thơ Byron nhắc đến khi hướng về những người Hy Lạp hiện đại, ông viết:

"Ngươi có chữ cái Cadmus trao,

Nghỉ rằng ngài tặng để làm tôi sao?"

Milton, khi miêu tả con rắn dụ dỗ Eva, đã gợi nhớ đến những loài rắn trong các điển tích cổ điển, và viết rằng:

"——vóc dáng thật xinh,

Và đáng yêu xiết bao; chưa từng có loài rắn nào

Đáng yêu hơn thế; chẳng kém gì giống rắn ở Illyria đã biến đổi

Hermione và Cadmus, hay vị thần

ở Epidaurus."

"Vị thần ở Epidaurus" chính là AEsculapius. Loài rắn được tôn thờ như những linh vật thiêng liêng của ngài.

Người Myrmidon vốn là những binh sĩ dưới quyền Achilles trong cuộc chiến thành Troy. Từ đó về sau, tất cả những kẻ bề tôi cuồng nhiệt và vô nguyên tắc của một thủ lĩnh chính trị đều được gọi bằng cái tên ấy cho đến tận ngày nay. Thế nhưng, nguồn gốc thực sự của người Myrmidon lại không gợi lên hình ảnh về một chủng tộc hung ác, đẫm máu, mà trái lại, là một dân tộc siêng năng và yêu chuộng hòa bình.

Cephalus, vua xứ Athens, đặt chân đến đảo AEgina để cầu viện người bạn cũ kiêm đồng minh là vua AEacus trong cuộc chiến chống lại Minos, vua xứ Crete. Cephalus được đón tiếp nồng hậu, và sự viện trợ mà ông mong muốn cũng được hứa hẹn ngay lập tức. AEacus nói: "Ta có đủ người để tự bảo vệ mình và sẵn sàng san sẻ cho ông một đội quân như ông cần." Cephalus đáp: "Ta rất đỗi vui mừng khi thấy điều đó, và thú thật, ta vô cùng ngạc nhiên khi chứng kiến một lực lượng thanh niên đông đảo vây quanh mình, tất cả dường như đều trạc tuổi nhau. Tuy nhiên, có rất nhiều gương mặt quen thuộc ngày trước mà giờ đây ta tìm hoài chẳng thấy. Họ đã đi đâu mất rồi?" AEacus thở dài, giọng buồn bã đáp lời: "Ta vẫn hằng định kể cho ông nghe, và giờ đây sẽ không chần chừ gì nữa, để ông thấy rằng từ khởi đầu đau thương nhất đôi khi lại trổ sinh kết quả tốt đẹp. Những kẻ mà ông từng quen biết nay chỉ còn là tro bụi! Một trận dịch hứa do nữ thần Juno căm phẫn giáng xuống vùng đất này. Bà căm ghét nơi đây vì nó mang tên của một trong những tình nhân của chồng mình. Ban đầu, căn bệnh có vẻ phát sinh từ những nguyên nhân tự nhiên nên chúng ta đã chống trả hết sức bằng các phương thuốc thông thường; nhưng chẳng mấy chốc, dịch bệnh tỏ ra quá sức mạnh mẽ trước mọi nỗ lực của chúng ta, và chúng ta đành chịu thua. Ban đầu, bầu trời như sà xuống mặt đất, những đám mây dày đặc bủa vây bầu không khí oi bức. Suốt bốn tháng ròng rã, một cơn gió nam chết chóc hoành hành. Dịch bệnh làm ô uế các giếng nước và mạch suối; hàng ngàn con rắn bò khắp mặt đất và trút nọc độc xuống các nguồn nước. Sức mạnh của cơn bệnh càn quét những loài động vật trước tiên; từ chó, gia súc, cừu cho đến loài chim. Người nông phu bất hạnh ngỡ ngàng khi thấy những con bò của mình gục ngã ngay giữa luống cày, nằm bất lực trên vảnh đất còn dang dở. Bộ lông trên những con cừu kêu bê bết rụng tả tơi, thân hình chúng heo hắt héo mòn. Ngựa chiến, từng dẫn đầu trong các đường đua, nay chẳng còn tranh giành vòng nguyệt quế nữa, mà chỉ biết rên rỉ trong chuồng rồi chết một cách vô danh. Lợn rừng quên mất sự hung hãn, hươu nai mất đi vẻ bạt mạng, gấu cũng chẳng còn dám tấn công bầy gia súc. Vạn vật đều tàn lụi; thây ma nằm ngổn ngang dọc các ngả đường, trên đồng ruộng và trong rừng sâu; không khí bị ô uế nặng nề bởi tử khí. Ta nói cho ông nghe điều khó lòng tin nổi, thế mà cả chó, chim chóc hay những bầy sói đói khát cũng chẳng buồn chạm đến chúng. Sự phân hủy của xác chết lại tiếp tục lan truyền mầm mống bệnh tật. Tiếp đến, căn bệnh tấn công người dân vùng quê rồi lấn sang cả cư dân trong thành phố. Ban đầu, má hồng lên và hơi thở khò khè khó nhọc. Lưỡi khô ráp và sưng phồng, khoang miệng khô khốc há hốc với những đường gân nổi cộ lên, thều thào hớp từng ngụm không khí. Con người không tài nào chịu nổi sức nóng từ quần áo hay chăn đệm, đành nằm bẹp trên nền đất trần trụi; thế nhưng mặt đất chẳng thể làm dịu đi cái nóng, trái lại, chính thân thể họ nung nóng cả khoảng đất nơi họ nằm. Các y bác sĩ cũng chẳng thể cứu giúp, bởi căn bệnh cũng quật ngã luôn cả họ, và việc tiếp xúc với người bệnh đã lây nhiễm cho họ, khiến những người tận tụy nhất lại trở thành nạn nhân đầu tiên. Cuối cùng, mọi hy vọng cứu rỗi tan biến và con người học cách nhìn nhận cái chết như sự giải thoát duy nhất khỏi bệnh tật. Thế rồi họ buông xuôi theo mọi bản năng, chẳng màng đếm xỉa đến chuyện phải quấy, bởi chẳng còn gì là hợp lẽ nữa. Phớt lờ mọi giới hạn, họ ùn ùn kéo đến các giếng nước và suối nguồn, uống ngấu nghiến cho đến chết mà vẫn không tài nào giải tỏa cơn khát. Nhiều kẻ không còn chút sức lực để lết ra khỏi nguồn nước, đành bỏ mạng ngay giữa dòng suối, trong khi những kẻ khác vẫn cứ lao vào uống bất chấp tất cả. Sự chán chường những chiếc giường bệnh cùng cực đến mức nhiều người lết ra ngoài, và nếu không đủ sức đứng vững, họ sẽ ngã xuống đất mà chết. Họ dường như căm ghét cả người thân, bỏ trốn khỏi chính ngôi nhà của mình, tựa hồ như không biết rõ nguyên nhân căn bệnh nên đem lòng oán trách cả xứ sở nơi họ đang ở. Vài kẻ loạng choạng bước đi trên đường chừng nào còn đứng vững, trong khi những kẻ khác ngã quỵ xuống đất, đảo đôi mắt hấp hối nhìn xung quanh để thu vào tầm mắt cái nhìn cuối cùng, rồi nhắm nghiền trong cái chết.

"Lúc bấy giờ, lòng dạ nào còn sót lại trong ta, hay ta phải cảm thấy thế nào, ngoài việc căm ghét sự sống và mong mỏi được đi theo những thần dân đã khuất của mình? Khắp mọi nơi, thần dân của ta nằm la liệt như những quả táo chín rot rụng dưới gốc cây, hay những hạt dẻ dưới tán sồi bị bão quật ngã. Ông nhìn thấy ngôi đền trên đỉnh đồi kia chứ? Đó là đền thờ Jupiter. Ồ, biết bao người đã dâng lời cầu nguyện ở nơi đó; những người vợ cầu cho chồng, những người cha cầu cho con, rồi gục chết ngay trong lúc đang khẩn khoản van xin! Biết bao lần, khi thầy tế vừa chuẩn bị xong vật hiến tế thì con vật đã ngã gục, bị đốn ngã bởi dịch bệnh mà chẳng đợi nổi nhát dao định mệnh. Cuối cùng, mọi sự tôn kính dành cho thần linh đều tan biến. Xác chết vứt bỏ không được chôn cất, củi lửa thiếu thốn chẳng đủ làm giàn hỏa táng, người ta tranh giành nhau từng chút gỗ để thiêu xác. Rốt cuộc chẳng còn ai ở lại để khóc thương; con cái và chồng con, người già và thanh niên, tất cả đều bỏ mạng mà chẳng một tiếng ai hoài.

"Đứng trước bệ thờ, ta ngước mắt lên trời. 'Hỡi Jupiter,' ta cẩn thưa, 'nếu ngài thực sự là cha ta, và không hổ thẹn vì dòng giống của mình, hãy trả lại thần dân cho ta, hoặc mang ta đi cùng!' Vừa dứt lời, một tiếng sấm vang lên. 'Ta chấp nhận điềm gở này,' ta kêu lên; 'hỡi mong sao đó là dấu hiệu của lòng nhân ái hướng về ta!' Tình cờ bên cạnh nơi ta đứng mọc lên một cây sồi cành lá xum xuê, vốn là cội cây linh thiêng dâng kính Jupiter. Ta quan sát một đàn kiến đang bận rộn làm việc, cõng những hạt mụn nhỏ xíu trong miệng và nối đuôi nhau di chuyển thành hàng dọc bò lên thân cây. Trầm trồ ngắm nhìn số lượng đông đảo của chúng, ta thưa rằng: 'Hỡi phụ vương, xin ban cho ta những người dân đông đúc nhường này, và làm đầy lại thành phố hoang tàn của ta.' Cây sồi rung chuyển, phát ra tiếng lá xào xạc dù chẳng có ngọn gió nào lay động. Toàn thân ta run lẩy bẩy, nhưng ta vẫn cúi xuống hôn lấy mặt đất và thân cây. Ta không dám thừa nhận với chính mình rằng ta đang hy vọng, thế nhưng ta thực sự hy vọng. Đêm xuống và giấc ngủ tràn ngập cõi lòng đang oằn mình vì lo âu. Cây sồi hiện ra trước mắt ta trong giấc mơ, với vô số cành lá phủ đầy những sinh vật đang chuyển động, sống động. Nó dường như lắc lư thân cành và tung xuống mặt đất vô số những con vật chăm chỉ gom hạt ấy, chúng lớn nhanh như thổi, ngày càng to hơn, rồi dần đứng thẳng người lên, rũ bỏ những chiếc chân thừa thãi cùng lớp vỏ màu đen, để cuối cùng mang hình hài con người. Rồi ta bừng tỉnh, phản ứng đầu tiên của ta là trách móc các vị thần đã cướp đi một giấc mơ ngọt ngào mà chẳng để lại chút hiện thực nào thay thế. Vẫn đang trong đền thờ, sự chú ý của ta bỗng thu hút bởi âm thanh của rất nhiều giọng nói bên ngoài; một âm thanh vốn xa lạ với tai ta suốt thời gian qua. Trong lúc ta còn ngỡ ngàng tự hỏi liệu mình có đang mơ hay không, Telamon, con trai ta, tung cửa đền bước vào và kêu lên: 'Cha ơi, hãy ra đây và chiêm ngưỡng những điều còn vượt xa cả niềm hy vọng của cha!' Ta bước ra ngoài; ta nhìn thấy một đám đông con người, hệt như những kẻ ta từng thấy trong giấc mơ, và họ đang di chuyển thành đoàn đúng y như thế. Trong lúc ta ngẩn ngơ vì kinh ngạc và vui mừng, họ tiến đến, quỳ xuống và tôn vinh ta làm vua. Ta dâng lễ vật hoàn thành lời nguyền lên Jove, rồi tiến hành phân chia thành phố bỏ hoang cho chủng tộc mới sinh ấy, đồng thời chia cắt những cánh đồng cho họ. Ta gọi họ là người Myrmidon, xuất phát từ loài kiến (myrmex) mà họ sinh ra. Ông đã tận mắt chứng kiến những con người này; tính nết của họ hệt như những gì họ vốn có trong hình hài thuở trước. Họ là một chủng tộc cần cù, siêng năng, ham làm ăn và vô cùng keo kiệt với những gì mình kiếm được. Giữa họ, ông có thể chiêu mộ binh lứa cho quân đội của mình. Họ sẽ theo ông ra trận, trẻ trung về tuổi đời và dũng mãnh trong tâm can."

Đoạn miêu tả về trận đại dịch này được Ovid sao chép lại từ bản tường thuật mà sử gia Hy Lạp Thucydides đã viết về nạn dịch ở Athens. Vị sử gia đã khắc họa chân thực từ cuộc sống thực tế, và tất cả các nhà thơ lẫn nhà văn viết tiểu thuyết kể từ thời đại của ông, mỗi khi có dịp miêu tả một khung cảnh tương tự, đều vay mượn các chi tiết từ ngòi bút của ông.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.