Đó là một đêm mùa xuân, cách không bao lâu sau khi các thanh niên tri thức đến trại Hàn Gia.

Trên đỉnh núi đè nặng từng tầng mây đen, trong thung lũng thổi những cơn gió lạnh căm căm, mặt đất nhão nhoét, bước chân dẫm lên trơn trượt, không cẩn thận là sẽ ngã một cú. Sau khi tiết trời đầu xuân ấm lên, hoa anh đào, hoa mận đều đã nở, hạt giống lúa ngâm nước đã được vãi xuống ruộng mạ, những chiếc mầm non tơ đã nhú lên. Nào ai ngờ, vào đầu tháng ba âm lịch, lại xuất hiện đợt rét nàng Bân, tuyết bay suốt cả đêm.

Băng giá chưa tan hẳn, những mầm mạ non nớt vừa nhô lên khỏi mặt đất đều bị đợt rét nàng Bân làm cho chết cóng.

Đức Quang đại bác nhân đêm xuân giá rét, một mình chống gậy mò mẫn trong đêm tối rời khỏi trại, đi đến bên ruộng mạ. Nhìn thấy mấy sào mạ vừa nhô mầm đều chết cóng trên luống, chìm trong làn nước ruộng lạnh ngắt nhão nhoét, có cây lòi cả rễ, có cây co quắp lại như một đoạn chỉ, Đức Quang đại bác run rẩy khụy gối xuống, không kìm được đưa tay chạm vào ruộng mạ xuân lạnh giá.

Phải biết rằng, những luống mạ này mà chết, đợi qua đợt rét nàng Bân, ngâm lại hạt giống, vãi lại mạ thì lại chậm mất nửa tiết khí. Mạ lỡ tiết khí, việc cấy gặt ắt sẽ bị trì hoãn, lúa chín lại càng bị kéo dài. Vùng núi cao vốn năm nào cũng sợ rét thu đến sớm, nay lại sắp đối mặt với một năm mất mùa lớn, hỏi sao người ta có thể không sốt ruột như lửa đốt cho được!

Nghĩ đến đây, tim Đức Quang đại bác đau đớn như muốn nứt ra, những trải nghiệm mấy năm nay, ngọn gió lạnh thổi tới từ thung lũng, ruộng mạ chết trước mắt, tất cả đều dao động trước ngực ông. Toàn thân ông run lên bần bật, máu huyết dồn dập, đầu nặng chân nhẹ, ngã phịch xuống bờ ruộng ẩm ướt.

“Ái chà!” Phía sau vang lên một tiếng kinh hô, sau đó, một thanh niên phi như bay tới, vươn hai tay ra, dùng sức đỡ Đức Quang đại bác đứng dậy.

Gió thổi tan đám mây đen trên bầu trời, một vầng trăng khuyết treo lơ lửng giữa không trung, rắc xuống ánh sáng lạnh lẽo.

Đức Quang đại bác mở to hai mắt, chớp đi chớp lại, nhìn cho rõ, hóa ra trước mặt là một thanh niên gầy gò. Gương mặt lạ hoắc, y phục cũng khác với thanh niên nông thôn trại Hàn Gia, cậu ta mặc bộ đồ vải kaki xanh, trông tao nhã mà lại thư sinh yếu đuối, Đức Quang đại bác liền hiểu ngay: Đây là một thanh niên tri thức Thượng Hải mới đến.

“Đại gia, nhà bác ở đâu, cháu đưa bác về.” Người thanh niên chân thành nói với ông: “Ngoài trời lạnh lắm.”

Đức Quang đại bác thầm suy tính trong lòng, người thanh niên từ phương xa tới này không hề coi tôi là kẻ xấu kìa, cậu ấy gọi tôi là “đại gia”. Cho dù cách gọi như thế này từ trước đến nay là lần đầu tiên, nhưng trong lòng Đức Quang đại bác lại rất ấm áp. Vừa nhìn thấy thanh niên này lần đầu, ông đã có ấn tượng tốt, bèn quay người lại, để thanh niên đỡ mình đi về nhà.

Nhà của Đức Quang đại bác là ngôi nhà vách đất lợp tranh duy nhất ở trại Hàn Gia, rất dễ nhận ra, lúc Diêu Ngân Chương giới thiệu tình hình cũng từng nhắc tới. Thế nhưng người thanh niên này lại không hề chê bai ông, theo con đường trong trại, đưa ông về tận trong nhà.

Châm ngọn đèn dầu lên, thanh niên quay người định đi, Đức Quang đại bác giơ tay gọi cậu lại: “Cậu, ngồi xuống đây đã.”

Thanh niên vâng lời ngồi xuống chiếc ghế đẩu, ánh mắt sâu thẳm đảo quanh căn phòng đơn sơ đến cùng cực này.

“Cậu là thanh niên tri thức Thượng Hải mới tới à?”

Thanh niên trầm mặc gật đầu.

“Quý tánh?”

“Cháu tên là Trình Húc.”

“Ồ, tiểu Trình,” Đức Quang đại bác từ sau khi giải phóng vẫn luôn đảm nhận chức vụ cán bộ, theo thói quen gọi Trình Húc như vậy, ông hơi mỉm cười, hỏi: “Đêm xuân lạnh thế này, cậu không ngủ, ra ngoài trại làm gì thế?”

“Cháu ư?” Trình Húc không phải không biết đối phương là “đối tượng chuyên chính”, cậu từng nghe Diêu Ngân Chương giới thiệu, cũng từng từ xa nhìn thấy lão nông này mấy lần, nếu ban ngày ở đường trong trại, cậu còn chẳng dám nói chuyện với lão nông này nữa là. Nhưng tận mắt thấy người ta ngã xuống, chẳng lẽ lại không đến đỡ? Hơn nữa, ông ấy không phải địa chủ phản động ác bá gì, mà là một cán bộ bị gạt sang một bên. Tận sâu trong nội tâm Trình Húc tự nhiên liên tưởng đến bố mình. Cậu có một sự đồng cảm đối với lão nông ngã xuống mà không tự đứng dậy nổi. Ngay từ lần đầu gặp mặt, cậu đã cảm thấy Hàn Đức Quang không hề đáng sợ như lời Diêu Ngân Chương nói, ngược lại còn rất đáng thương, rất giàu tình cảm. Cậu nhìn ông xem, cháu còn chưa hỏi vì sao nửa đêm ông lại ra ngoài, mà ông ấy ngược lại đã hỏi trước cháu rồi. Trình Húc nói thật: “Cháu, cháu đang nghĩ ngợi…”

“Nghĩ gì thế?”

“Nghĩ đến Thượng Hải, nghĩ đến nhà…”

“À, chuyện đó thì tránh sao được.” Đức Quang đại bác cười dịu dàng nói: “Mấy ngàn dặm đường, lần đầu tiên rời nhà, đến sơn trại sống một mình. Ăn, uống, ở, đi lại đều không giống với thành phố lớn! Đợi qua mấy ngày nữa, quen thân với xã viên rồi, cậu sẽ quen thôi.”

Giống như dòng suối nhỏ róc rách chảy vào lòng Trình Húc, những lời lẽ thấu tình đạt lý lại hào sảng này khiến Trình Húc cảm thấy vô cùng ấm áp. Lời của lão nông không hề cứng nhắc như những đạo lý lớn mà Diêu Ngân Chương nói, đối với Trình Húc lúc ấy vừa cô đơn vừa không quen thuộc mà nói, đây là sự an ủi rất lớn.

Cậu mở to đôi mắt, ngắm nhìn lão nông khắp người toàn miếng vá, bên cạnh không con không cái, trong nhà nghèo rớt mồng tơi này, không kìm được hỏi:

“Thế sao bác, tuổi lớn thế này rồi, nửa đêm nửa hôm còn chạy ra tận ruộng ngoài trại làm gì vậy?”

Đã tròn ba năm, không có ai bàn chuyện sản xuất với Đức Quang đại bác, không có ai ân cần hỏi han ông như thế này. Tiểu Trình này, cho dù là vì tò mò mà đặt ra câu hỏi, thì cũng đã khơi gợi lên câu chuyện của ông:

“Ta sốt ruột vì đám mạ bị chết cóng đấy chứ! Mấy sào mạ này mà chết, lỡ mất tiết khí, qua vụ gặt thu chỉ đành ra bờ ruộng cắt cỏ tranh cho bò ăn thôi! Haizz, năm nay lại là một năm mất mùa lớn; năm sau lại phải chìa tay xin lương thiện quốc gia thôi, haizz—”

“Hả! ‘Kẻ thù giai cấp’, ‘đối tượng chuyên chính’ lại vì sự nghiệp của tập thể mà sốt ruột như vậy!” Trong tâm trí Trình Húc, hai thứ này cách nào cũng không thể đồng nhất với nhau được. Cậu ngẩn ngơ nhìn lão nông này, khó hiểu hỏi:

“Đây là đạo lý gì thế?”

“Đạo lý gì chứ, không có hạt giống tốt chứ sao!” Đức Quang đại bác nói trúng trọng tâm: “Vùng núi chúng ta…”

Thế là, ông liền không kìm được mà kể lại những hạn chế về điều kiện của vùng núi cao, từ xưa đến nay do không có hạt giống lúa tốt nên dẫn đến tình trạng năng suất thấp mất mùa. Giọng của Đức Quang đại bác trầm thấp, ngữ khí chân thành, từng câu từng chữ, đầy cảm xúc kể lại ngọn nguồn. Trình Húc nghe đến mức trợn tròn hai mắt, quên mất đây là nửa đêm, đang ngồi trong căn phòng của một “đối tượng chuyên chính”. Lời nói của Đức Quang đại bác đã rung động sâu sắc tâm hồn cậu. Trong tư tưởng của Trình Húc, khái niệm nông thôn luôn gắn liền với những điển hình tiên tiến được báo chí đưa tin, với bài học trong sách giáo khoa, với bức ảnh đăng trên tạp chí, không chim hót hoa thơm thì cũng là nước chảy róc rách, sông ngòi chằng chịt, cơm áo đủ đầy. Cột điện mọc lên san sát, tiếng cười nói râm ran trong lao động, tiếng sơn ca không dứt. Nào ngờ đâu, lão nông này lần đầu tiên dùng ngôn ngữ chân thành mộc mạc kể cho cậu nghe về tình hình thực tế và vấn đề then chốt của trại Hàn Gia. Nghe xong, cậu nhìn lão nông gương mặt đầy vẻ lo âu, thở dài thườn thượt, không kìm được hỏi:

“Thế, sao các bác không tự lai tạo giống tốt chứ?”

“Lai tạo giống tốt?” Người thanh niên này quả thực có một luồng khí thế “điếc không sợ súng” của kẻ đồng con mới đẻ. Tim Đức Quang đại bác đập nhanh hơn, ánh mắt cũng sáng lên, không ngờ cậu ấy lại chủ động đề cập đến vấn đề này! Đức Quang đại bác hạ quyết tâm thăm dò cậu ta thêm một bước, ông cười khổ một tiếng, nói: “Lai tạo giống tốt, nói thì dễ, làm mới khó chứ lị!”

“Khó ở chỗ nào ạ?”

“Cậu không biết đấy thôi, ta chính vì lai tạo giống tốt mới bị chỉnh đốn…”

“Đây là chuyện thế nào ạ?” Trên mặt Trình Húc lộ ra vẻ kinh ngạc, hỏi một cách vô cùng thẳng thắn, cậu thực sự muốn biết sự thật của sự việc. Đức Quang đại bác nhìn từ trên mặt cậu, không thấy có ý gì khác. Mấy năm nay, trải nghiệm chưa từng kể với người ngoài bỗng chốc ùa về trong lòng Đức Quang đại bác, với một khao khát mãnh liệt chưa từng có, phun trào ra ngoài. Đức Quang đại bác thở dài, nhẹ nhàng đứng dậy, với lấy một chiếc áo tơi trên tường che cửa sổ lại, không để ánh sáng trong nhà thu hút kẻ có ý đồ xấu. Sau đó, ông lại ngồi xuống ghế đẩu, thấp giọng nói:

“Chuyện này, nói ra thì dài lắm…”

“Đại gia, bác kể cho cháu nghe đi!” Trình Húc bị đoạn đối thoại này thu hút sâu sắc, cậu thành tâm khẩn khoản: “Cháu rất muốn biết sự thật ở sơn trại ạ!”

Lời nói chân thành, thần thái trang trọng. Tất cả những điều này, Đức Quang đại bác đều nhìn thấy rõ, ông quyết định đem mong ước dồn nén trong lòng kể ra hết. Ông không phải không biết, cứ thế mà kể ra, ngộ nhỡ cậu thanh niên này không giữ được mồm miệng, lỡ miệng nói ra ngoài, thì sẽ phải chịu đòn gù lưng gấp bội. Nhưng ông không sợ! Hơn nữa, nhìn ra được đây là một thanh niên chính trực, có lẽ, cậu ấy nghe xong lời mình nói, thực sự sẽ giúp một tay, gánh vác trọng trách lai tạo giống lúa thì sao! Đức Quang đại bác là một cán bộ cơ sở nông thôn chất phác, thực tế, nói chung ánh mắt của ông rất tinh tường, rất ít khi nhìn nhầm người.

Một ngọn đèn như hạt đậu. Trại Hàn Gia nhà nhà đều được lắp đèn điện. Vốn dĩ, trong ngôi nhà tranh của Đức Quang đại bác cũng có hai bóng đèn điện, nhưng từ sau khi bị đấu tố, Diêu Ngân Chương lấy cớ không cho Hàn Đức Quang tiến hành hoạt động âm mưu ban đêm, đã thô bạo giật đứt đường dây điện kéo vào nhà ông. Mấy năm nay, hai vợ chồng già Đức Quang đêm nào cũng chỉ có thể thắp đèn dầu hỏa để giết thời gian. Lúc này, dưới bóng đèn dầu lờ mờ yếu ớt, Đức Quang đại bác và Trình Húc ngồi sát gối vào nhau, một người cất giọng thì thầm kể lại, một người nín thở ngưng thần lắng nghe.

Đêm xuân giá rét, trong nhà không đốt lửa, có một cái lạnh ngấm vào xương tủy. Từ những kẽ hở vách đất li ti, gió lạnh đâm vào nhà như những con dao nhỏ. Đêm sâu thẳm, gió gào thét trong rừng cây, trong thung lũng tựa như có một con mãnh thú bị thương đang gầm rú.

Đôi mắt trầm tĩnh của Trình Húc càng lúc càng trừng to, theo lời kể của Đức Quang đại bác, trong mắt cậu càng lúc càng lóe lên ánh sáng kinh ngạc. A, cuộc sống hiện thực lại mở ra cho cậu một cánh cửa sổ bấy lâu nay đóng kín, cho cậu thấy một khung cảnh chân thực chưa từng thấy trước đây. Vì lợi ích của toàn đại đội, vì tương lai của cả vùng núi cao giành năng suất cao, một lão nông bần nông, đảng viên, đại đội trưởng lai tạo giống tốt lại bị người ta hành hạ đến sống dở chết dở thế này. Mà kẻ hành hạ ông ta, hiện nay lại leo lên vị trí cao của đại đội chủ nhiệm, nắm quyền hành trong tay ở trại Hàn Gia. Chuyện này, chẳng lẽ không cần phải suy ngẫm hay sao? Phải suy nghĩ cho kỹ mới được. Trình Húc mới xuống nông thôn, vẫn còn rất ngây thơ, đơn thuần. Sự cay đắng của bố mẹ đã để lại vết thương khắc cốt ghi tâm trong tâm hồn cậu. Nếu như nói, lúc này cậu đối với tai ương mà bố mẹ phải chịu đựng chỉ ôm một ý nghĩ chán nản thất vọng, thì lần đầu tiên quen biết Đức Quang đại bác, nghe ông kể lại, cậu bắt đầu liên kết hai chuyện vốn dĩ chẳng liên quan gì đến nhau này lại, để suy nghĩ, để cân nhắc sâu xa hơn.

Rõ ràng là, những việc mà ông lão tiều tụy trước mắt này làm là đúng. Ông ấy rơi vào hoàn cảnh như thế này là do bị bức hại. Thế thì, bố mẹ rốt cuộc là thế nào? Chuyện của bố mẹ xem ra có vẻ phức tạp hơn một chút, có người không những nói họ là phái tư bản, còn nói họ là băng nhóm đen, nhân vật tuyến đen, phản bội, đặc vụ. Nhưng ông lão trước mắt này, không bị vấn đề lịch sử vướng bận, mà cũng chịu sự bức hại lớn như thế cơ mà. Xem ra, quả thực có rất nhiều chuyện, cần phải suy nghĩ thật kỹ càng, thấu đáo mới được! Tại sao mấy năm nay lại xuất hiện tình trạng đảo điên trắng đen, lẫn lộn phải trái thế này?

Thân hình Trình Húc mảnh khảnh, tính cách trầm tĩnh, do bệnh từ nhỏ nên làm việc gì cậu cũng chậm chạp. Thế nhưng, cậu là một thanh niên hai mươi tuổi, cậu có một trái tim nóng bỏng của tuổi trẻ. Lúc này, ngọn lửa tuổi trẻ trong thấu tâm can đang bùng cháy rực rỡ. Cậu xích lại gần ông lão, kích động nói:

“Đại gia, bác làm đúng lắm! Chuyện lai tạo giống tốt này, phải tiếp tục làm! Sức khỏe bác không tốt, cháu giúp bác một tay!”

Trước mắt Đức Quang đại bác lóe lên một tia sáng, tựa như ánh đèn dầu to bằng hạt đậu bỗng chốc biến thành ánh nắng chiếu sáng khắp căn phòng. Trong ngực ông dâng lên một chậu lửa, ấm áp vô cùng, đã mấy năm rồi, đây là lần đầu tiên những nếp nhăn ở khóe mắt ông dãn ra, khóe miệng nhếch lên mỉm cười. Nụ cười của ông rất nhẹ, nhưng lại vô cùng thoải mái, vô cùng vui mừng. Hai hàng nước mắt nóng hổi trào ra từ khóe mắt, lăn dài theo gò má hóp xuống. Môi ông mấp máy, hồi lâu không thốt nên lời. Thật không ngờ, thanh niên từ phương xa tới trước mặt này lại có lòng dũng cảm lớn đến thế, điều này đem lại cho ông lão sự an ủi lớn biết bao!

Vừa cười vừa khóc, ông vươn đôi bàn tay run rẩy ra, túm lấy cánh tay Trình Húc, dùng sức lắc mạnh một cái, nói:

“Cậu, lời này là thật chứ?”

Trình Húc khẽ gật đầu, biểu thị bản thân đã hạ quyết tâm.

Đức Quang đại bác tiếp xúc với Trình Húc lần đầu nên chưa quen với tính cách ít nói của cậu. Ông thấy thanh niên này chỉ gật đầu, tưởng rằng ý chí cậu không kiên định, liền thu tay lại, suy ngẫm một lát rồi nói:

“Tiểu Trình, cậu suy nghĩ lại cho kỹ đi, chuyện lai tạo giống này không giống như đi chợ dạo phố nhẹ nhàng đâu, chuyện này phải gánh chịu rủi ro, thậm chí còn phải chịu cảnh bị chỉnh đốn giống như ta nữa đấy. Cậu còn trẻ, hay là…”

“Không, đại gia, là chuyện đúng đắn thì cháu dám đi đến cùng một con đường! Không sợ!”

“Không sợ ư? Tiểu Trình này, học vấn trồng trọt lớn lắm đấy, khó học lắm!” Đức Quang đại bác nói từng chữ một: “Xới đất không nhẹ nhàng như khua môi múa mép đâu. Cậu đến vùng núi chúng ta, đã vượt qua sườn dốc lớn bao giờ chưa?”

“Từng qua rồi ạ.”

“Có mệt không?”

“Mệt đến thở hổn hển, đầu gối run bần bật.”

“Đúng thế! Con đường lai tạo giống tốt này cũng giống như leo lên dốc sườn núi vậy, dọc đường ngoằn ngoèo khúc khuỷu, lúc lên lúc xuống, là một việc tốn sức mà chẳng được tích sự gì!”

Trình Húc nghe ra được là ông lão đang nhắc nhở mình chuẩn bị sẵn sàng tư tưởng chiến đấu gian khổ đấy! Cậu trầm giọng kiên quyết nói: “Đại gia, cháu đi từng bước chắc từng bước, dẫm cho vững vàng, từ từ trèo lên. Kiên trì bền bỉ, kiểu gì cũng sẽ trèo lên được đỉnh núi!”

“Được đấy!” Lúc này Đức Quang đại bác mới tin tưởng Trình Húc, ông liên tục gật đầu nói: “Nói hay lắm, tiểu Trình. Tục ngữ có câu, ‘Một hạt giống tốt, ngàn hạt lúa hay’, ‘Có hạt giống tốt, ruộng có ruộng, đất có đất’ mà! Trại Hàn Gia mà có được giống tốt rồi, chắc chắn sẽ giành được năng suất cao! Có thanh niên tri thức cậu giúp ta, ta lại càng có thêm lòng tin rồi!”

Đó là một đêm xuân giá rét khó quên. Lúc Trình Húc rời khỏi căn ngôi nhà tranh này, Đức Quang đại bác dùng cả hai tay nắm lấy đôi tay còn chưa mọc chai của Trình Húc, ân cần dạy bảo:

“Tiểu Trình, là vàng thật thì không sợ lửa đốt; là hùng ưng thì không sợ trời cao bay. Thường thì, núi càng cao, đường càng hiểm, cảnh càng đẹp. Đừng sợ chúng ta tạm thời chỉ có hai người, đến lúc đó, đông đảo quần chúng tự khắc sẽ tin, ai đúng ai sai! Giống tốt mà lai tạo thành công rồi, thì ý nghĩa lớn lắm đấy!”

Từ sau hôm đó, Đức Quang đại bác và Trình Húc đã lén lút bắt tay vào làm. Hưởng ứng sự ủng hộ của đại bác Viên Minh Hưng, Viên Xương Tú và mấy thanh niên sơn trại khác, hai người bắt đầu tiến hành thử nghiệm lai tạo giống mới tại những thửa ruộng nước do các tổ sản xuất xã viên thanh niên phụ trách ấy. Không có bức tường nào không lọt gió, sự việc nhanh chóng bị đội trưởng sản xuất đội hai trại Hàn Gia, Hàn Trung Đỉnh trẻ tuổi hay tin. Trong đại đội này, Hàn Trung Đỉnh là người bất mãn với Diêu Ngân Chương nhất trong số năm đội trưởng sản xuất. Sau khi Diêu Ngân Chương thay thế đội trưởng bốn đội sản xuất khác bằng những người mà ông ta tin tưởng, mấy lần định bãi miễn chức vụ đội trưởng đội hai. Khổ nỗi xã viên đội hai trại Hàn Gia lại đồng lòng ủng hộ vị đội trưởng sản xuất trẻ tuổi này, mấy lần bầu cử lại đều bầu cho cậu ta, Diêu Ngân Chương cũng đành chịu hết cách. Hàn Trung Đỉnh biết thúc Đức Quang, đại bác Minh Hưng, Trình Húc dám chống lại áp lực cao của Diêu Ngân Chương, lén lút tiến hành thử nghiệm lai tạo giống, bèn dứt khoát trích ra bốn phân ruộng nước ngay trong đội của mình để họ âm thầm làm.

Diêu Ngân Chương kẻ mỗi năm chỉ kiếm chác sáu bảy trăm ngày công trong đại đội, một năm trời chỉ lội xuống ruộng có ba bận, tự nhiên sẽ chẳng thể hay biết chuyện đội hai lén lút lai tạo giống lúa.

Ruộng thí nghiệm là một mảnh ruộng tốt rộng bốn phân, hình chiếc muôi, thế nên mới gọi là mảnh hình muôi. Mảnh hình muôi nằm kẹp giữa một cánh đồng ruộng nước lớn, bên trái nó là một khoảng rừng trúc sào rậm rạp, bên phải là một quả núi đá chỏng chơ. Đường thông đến mảnh hình muôi chỉ có một lối đi nhỏ hẹp ở bờ ruộng, bình thường rất ít người qua lại. Chuyện Đức Quang đại bác và Trình Húc lai tạo giống trên mảnh ruộng thí nghiệm này, ngoài những người có liên quan và nông dân đội hai ra thì không ai biết cả. Lâu dần, có người nhìn thấy Đức Quang đại bác và Trình Húc không phải xã viên đội hai mà cứ hay sang đội hai; thậm chí có người còn bắt gặp hai người bọn họ nói chuyện thân thiết không kẽ hở trên sườn đồi, đoán chừng là hai người đang nghiên cứu giống tốt. Đại đa số mọi người đều hiểu thấu trong lòng nhưng ngoài miệng không nói. Ai mà chẳng biết, nghiên cứu giống tốt là vì lợi ích chung chứ bộ! Cũng có một số người muốn đào tận gốc tróc tận nguồn xem rốt cuộc bọn họ mê muội đến mức độ nào rồi, thế nhưng cũng chẳng dò la được gì. Diêu Ngân Chương và đám anh em họ hàng lêu lổng của hắn ta thỉnh thoảng nghe lỏm được vài câu, cái mũi cũng ngửi thấy chút mùi. Hắn ta muốn tra xét nhưng lại chẳng tra ra sơ hở nào. Cái thứ lúa nước này ấy mà, nếu không phải tay nông dân kỳ cựu, không ngày nào cũng lội ruộng lội bùn mầy mò thì đố mà phân biệt được đó là giống gì. Thoạt nhìn qua thì hình như đều giống nhau cả. Diêu Ngân Chương và đám anh em rảnh rỗi không có việc gì làm của hắn ta, dù có đứng trên bờ ruộng hình muôi cũng chẳng nhìn rõ dưới ruộng gieo hạt giống số mấy. Dù hắn ta có hỏi thì Hàn Trung Đỉnh và những người khác cũng có cách để qua mặt hắn ta! Diêu Ngân Chương rõ điểm này hơn bất kỳ ai, hắn ta vô cùng tức giận, chỉ đành thường xuyên gây khó dễ cho Trình Húc, nói cậu ta giao du với đối tượng chuyên chính, nói cậu ta hú hoạ với phái tư bản, trung nông lớp trên giàu có, không làm việc đàng hoàng. Lấy đó để xả giận. Còn sự thật về việc lai tạo giống thì trước sau hắn ta vẫn không hề hay biết.

Ba năm nay, Đức Quang đại bác tận mắt chứng kiến Trình Húc, dù là gió mưa sấm chớp hay nắng gắt giữa trời, ngày nào cũng tham gia lao động sản xuất tập trung cùng đội ba. Tri thức khác tan ca về, có người ra mé mương giặt quần áo, có người ra bờ đập rửa chân, có người bận nấu cơm, có người cất cao tiếng hát, thế nhưng cậu ấy lại không dừng chân không nghỉ lấy một hơi, ba rẽ bảy quẹo, băng qua khu rừng trúc sào xanh mướt rậm rạp để đến đầu ruộng mảnh hình muôi.

Khu rừng trúc sào ở đội hai, cành trúc chi chít sum sê, mọc cực kỳ rậm rạp, ai đi qua cũng phải đi vòng tránh. Vì Trình Húc ngày nào cũng băng qua rừng trúc nên đã giẫm ra được một lối mòn nhỏ hẹp.

Trong ba năm, Đức Quang đại bác và Trình Húc ngày ngày ở cùng nhau lao động vất vả vì việc lai tạo giống tốt. Hai người độ tuổi khác nhau, tính cách khác nhau, trải nghiệm lại càng khác nhau. Thế nhưng trên điểm lai tạo giống này lại có chung tiếng nói, có chung ý chí kiên cường bất khuất.

Những búp măng non trong rừng trúc sào, thông qua rễ măng trong lòng đất hấp thụ chất dinh dưỡng và nước, lớn lên phổng phao khỏe mạnh. Trở thành những cây trúc sào thanh tú lại thẳng tắp. Trình Húc đã học được rất nhiều kiến thức từ người lão nông mà trước đây cậu chưa từng được học, cũng nhanh chóng trưởng thành.

Đức Quang đại bác bây giờ đã quen thuộc với người thanh niên này rồi. Cậu ấy lầm lì ít nói, đôi khi bạn ở cùng cậu ấy cả ngày, cậu ấy có thể chẳng nói một câu nào, chỉ cắm mặt quan sát, ghi chép, suy ngẫm! Thế nhưng Đức Quang đại bác kinh ngạc phát hiện ra, thanh niên này có một nghị lực kinh ngạc và tinh thần nghiên cứu tột độ. Lúc làm việc, dù là đỉnh núi ở xa đang nổ mìn, cậu ấy cũng chẳng nghe thấy. Lúc ngồi suy ngẫm, trời đổ mưa cậu ấy cũng chẳng hề hay biết. Đức Quang đại bác từ đáy lòng thầm nhủ: Đây đúng là một cái mầm tốt chắc chắn rồi!

Lên vùng núi cắt cỏ mạ dùng làm phân bón cho ruộng nước, ngồi nghỉ ngơi dưới gốc cây hoàng giác cao lớn, ghi chép lại những câu ca dao tục ngữ nông nghiệp từ miệng lão nông, Trình Húc vì việc lai tạo giống mà thực sự quên ăn quên ngủ, bất chấp tất cả. Nghe nói lão nông đại đội nào có kỹ thuật ngâm hạt giống giỏi, cậu bất chấp mệt nhọc sau một ngày làm việc, đi mấy dặm đường sang thỉnh giáo; nghe nói cách một công xã nọ, có lão nông trồng lúa nước năng suất luôn cao hơn người ta mấy chục cân, cậu nhân ngày nghỉ trèo đèo lội suối sang thăm dò; đại đội trại Hàn Gia có một trung nông giàu có tên là Hàn Đức Tài, trong bụng có mấy chục câu ca dao tục ngữ nông nghiệp về việc lai tạo giống tốt, trong mảnh đất tự lưu của ông ta loại rau nào cũng có thể thu hoạch sớm hơn nhà khác nửa tháng, mang ra chợ bán lúc nào cũng là hàng tươi ngon, giá bán lại cao. Trình Húc nghe được liền sang nhà ông ta thỉnh giáo. Hàn Đức Tài này không giống những lão nông khác, cái bộ kinh nghiệm trong bụng ông ta ấy à, người khác không hỏi thì ông ta sẽ tự kiêu ngạo khoác lác vài câu, đợi đến khi Trình Húc sang tận nơi thỉnh giáo thì ông ta lại cậy già lên mặt, làm cao không thèm nói nữa. Trình Húc không chán ghét phiền phức, lần đầu ăn trái đắng, cậu đi lần thứ hai; lần thứ hai không thành, cậu đi lần thứ ba; tám lần mười bận, Hàn Đức Tài qua thăm dò ngầm, biết Trình Húc không trồng đất tự lưu, cũng sẽ không tranh giành trồng rau tươi ngon để cướp mối làm ăn của ông ta, ông ta liền yên tâm, lòi hết cả cái bụng kinh nghiệm ra truyền thụ lại cho Trình Húc. Nghe có vẻ lạ lùng, hai con người như vậy mà thế nhưng lại kết bạn với nhau, ở bên nhau còn thân thiết hơn bất kỳ ai!

Đây chính là sự thật về việc Diêu Ngân Chương nói Trình Húc câu kết với trung nông giàu có.

Đức Quang đại bác không nhìn nhận Trình Húc theo cách đó. Trình Húc không phải đi học cái mảng kiếm tiền, bán rau tươi ngon hay buôn bán của Hàn Đức Tài, mà là học kinh nghiệm trồng trọt của ông ta, có gì mà không được chứ? Hút trăm hoa làm mật ngọt, cất một tổ ong vàng rơm. Đây mới là cao chiêu chứ!

Thoắt cái, ba năm đã trôi qua. Đức Quang đại bác dạo gần đây bắt đầu vui mừng rồi, bởi vì ông nghe nói, bí thư công xã Ngô Quốc Tường hiện nay đã được khôi phục công tác, lên làm chủ nhiệm ủy ban cách mạng công xã kiêm tổ trưởng tổ trù bị đảng ủy. Đồng thời, ông và Trình Húc sau ba năm thử nghiệm tìm tòi khổ cực, cuối cùng cũng xác định được điểm mạnh của hai giống lúa "Thất Nguyệt Hoàng" và "Trân Châu Ái", có thể thích nghi với khí hậu xoay vòng ở trại Hàn Gia, chỉ đợi thụ phấn thành công là năm sau có thể quan sát hiệu quả thực tế của giống mới rồi.

Năm sau, chắc chắn là một năm tràn đầy hy vọng đây! Giống tốt mà lai tạo thành công thì sẽ tuyệt vời biết bao! Bí thư Ngô đã được khôi phục công tác, ông ấy hiểu Đức Quang đại bác, chắc chắn sẽ nêu vấn đề của mình lên, lật đổ những lời vu khống bịa đặt không có thật đó, sắp xếp lại công việc cho ông.

Đến lúc đó, Đức Quang đại bác có thể đường đường chính chính lai tạo giống rồi! Không cần phải lén lút làm như bây giờ nữa.

Mấy ngày nay, tối nào Đức Quang đại bác cũng ngủ rất ngon giấc. Thế nên, khi bị Viên Minh Hưng đập cửa gọi dậy, nhìn thấy Viên Xương Tú và Mộ Dung Chi đi cùng, ông không khỏi có chút kỳ lạ: Nửa đêm nửa hôm, đã xảy ra chuyện gì mà mấy người này lại tìm đến mình.

Cho đến khi mời họ vào nhà, nghe Viên Minh Hưng kể lại ngọn nguồn sự việc, Đức Quang đại bác mới cảm thấy, sự việc lần này quả thực rất nghiêm trọng.

Ông hút tẩu thuốc lá sợi, nhíu chặt mày, trầm mặc suy ngẫm.

Đức Quang đại bác hiểu Trình Húc hơn Viên Minh Hưng, Viên Xương Tú và Mộ Dung Chi. Bởi vì trong một lần nghỉ ngơi, Đức Quang đại bác từng hỏi đến gia đình và tình hình bố mẹ cậu, Trình Húc từng thẳng thắn kể lại trải nghiệm của bố mẹ mình mấy năm nay.

Đức Quang đại bác từ những chuyện bản thân đã trải qua mà liên tưởng đến bố mẹ Trình Húc, có lẽ người yếu đuối dễ khơi gợi sự đồng cảm quan tâm của người khác, càng có khả năng là Đức Quang đại bác có cảm giác đồng bệnh tương lợn, quan trọng nhất tất nhiên là hành động của chính bản thân Trình Húc, khiến Đức Quang đại bác đối với thanh niên này ngày càng quan tâm và yêu mến. Giờ khắc này, ông nhạy bén cảm nhận được rằng, muốn bắt giữ Trình Húc chắc chắn cũng là một trong những thủ đoạn bức hại bố mẹ cậu ta.

Sự việc đối mặt vô cùng nghiêm trọng.

“Đại ca à, bác xem thế nào, cùng nhau nghĩ cách đi chứ!” Viên Minh Hưng nhìn Hàn Đức Quang đang cau mày suy ngẫm, nhỏ giọng nhắc nhở ông: “Thời gian chính là tính mạng của tiểu Trình đấy!”

Nghe giọng điệu của Viên Minh Hưng, Đức Quang đại bác biết trong bụng ông ta lần này nhất định đã có chủ ý, bèn ngậm tẩu thuốc lá sợi, cúi người hỏi:

“Theo cậu thì nên tính sao đây?”

“Mấy hôm trước, tôi nghe nói người đồng sự cũ của bác trước kia, bí thư công xã Ngô Quốc Tường, lại làm chủ nhiệm ủy ban cách mạng rồi. Ông ấy đã nhậm chức, chắc chắn sẽ biết chuyện này, bác đến tìm ông ấy thử xem!” Viên Minh Hưng nói thẳng tuột: “Tiện thể bác còn có thể…”

Đức Quang đại bác hoàn toàn hiểu ý của Viên Minh Hưng. Chỉ có điều, ông nhìn xa hơn, nghĩ nhiều hơn Viên Minh Hưng:

“Nếu thế lực của đối phương lớn, khí thế hung hăng, một chủ nhiệm công xã e là cũng khó chống đỡ nổi đấy! Trình Húc một thanh niên nhỏ bé như thế, sẽ phạm tội gì chứ? Thời cổ đại, Tần Cối hãm hại Nhạc Phi, bới móc tội danh vô căn cứ là đã hãm hại chết một vị trung thần mãnh tướng tốt lành rồi. Mấy năm nay thủ đoạn chỉnh người nhiều đến mức kỳ lạ, phòng không thể phòng. Không cần bới móc tội danh gì cũng có thể bức người ta vào con đường chết. Hiện nay có kẻ muốn cố ý hãm hại Trình Húc, e là khó mà chống đỡ nổi ấy chứ.” Đức Quang đại bác lo lắng nói.

“Sự việc đã để chúng ta biết rồi thì thế nào cũng phải dốc toàn lực cứu cậu ấy chứ, đại ca.” Đại bác Viên Minh Hưng nghĩ đơn giản hơn một chút, nói năng cũng thẳng thắn: “Trình Húc là một trụ cột lai tạo giống tốt của đại đội trại Hàn Gia chúng ta, thiếu cậu ấy, việc sắp thành công cũng sẽ không thành!”

“Đương nhiên rồi!” Đại bác Hàn Đức Quang mang theo một luồng gió, “vù” một cái đứng phắt dậy từ chỗ ngồi, bày ra tư thế bất khả xâm phạm nói: “Không lai tạo giống tốt thì thôi, bất kể kẻ nào muốn đến bắt người bừa bãi cũng không dễ dàng thế đâu, còn phải hỏi cho ra ngô ra khoai đã chứ! Ý tôi là, chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng đấu tranh, đừng xem sự việc quá đơn giản nhé!”

Hai lão nông đang nói chuyện, Viên Xương Tú và Mộ Dung Chi ngồi ở bên cạnh tập trung lắng nghe. Nhà đại bác Viên Minh Hưng, Mộ Dung Chi vẫn hay lui tới, tính tình hay cười nói xuề xòa của đại bác, cô nắm rất rõ. Nhà Đức Quang đại bác, ba năm nay đây là lần đầu tiên cô bước chân vào, thế nhưng vừa tiếp xúc với ông lão này, cô liền phát hiện ra ông hoàn toàn khác với hình dung trong tưởng tượng của mình. Cuộc trò chuyện của hai ông lão đã chạm đến sâu thẳm trái tim Mộ Dung Chi. Bản thân cô nghe tin Trình Húc sắp bị bắt giữ, vô cùng lo lắng bứt rứt, đứng ngồi không yên, cứ chực trào nước mắt, là bởi vì cô đã dành tình cảm sâu đậm cho Trình Húc. Thế nhưng Xương Tú, hai ông lão này, sao lại quan tâm đến Trình Húc nhiều đến thế? Nhìn bộ dạng của họ, mối quan hệ với Trình Húc cứ như da thịt gắn liền với nhau vậy, trong một sự việc như thế này, vì Trình Húc, họ có thể không quản nửa đêm nửa hôm đứng ra làm chỗ dựa, nghĩ mọi cách cứu cậu ấy, tình cảm này sâu đậm đến nhường nào chứ!

Chẳng biết vì sao, Mộ Dung Chi vốn đang đau buồn quá độ, gần như tuyệt vọng về chuyện Trình Húc sắp bị bắt, lúc này lại nhận được sức mạnh và dũng khí mới từ người lão nông. Nếu như nói, trong cuộc đấu tranh gay gắt khốc liệt, trong sự mài giũa của cuộc sống hiện thực phức tạp, một thanh niên là dễ trưởng thành, chín chắn nhất, thì Mộ Dung Chi ngây thơ, dịu dàng đang dần trở nên kiên cường hơn. Đại não của cô không còn ngây thơ vô tri như trước nữa, cô cũng không còn giống như cành cây mảnh mai yếu ớt trước gió nữa, niềm tin của cô đang trở nên kiên định, ánh mắt đang trở nên sắc sảo, tình cảm của cô không ngừng thăng hoa, phát triển. Trong lòng cô thầm nhủ: Mình đã không nhìn lầm Trình Húc, cậu ấy quả thực là một người đáng để ngưỡng mộ và lo lắng.

“Nói đi là đi, nhân lúc đêm tối này, tôi lập tức đi công xã đây!” Mạch suy nghĩ của Mộ Dung Chi bị giọng nói của Đức Quang đại bác cắt đứt.

Đại bác Viên Minh Hưng có chút bất an nói: “Trời tối đường xa, cậu đi nổi không?”

“Được chứ!” Đức Quang đại bác dõng dạc nói.

Xương Tú nhét chiếc đèn pin trong tay mình vào tay Đức Quang đại bác, vươn tay nói:

“Đại bác, cháu đi cùng bác!”

Thế hệ thanh niên chúng ta

Tập hợp tác phẩm tri thức kinh điển của Diệp Tân

“Cháu cũng đi!” Mộ Dung Chi tiến lên đề nghị.

Đức Quang đại bác thử đèn pin, cố ý mượn ánh đèn dầu, cẩn thận nhìn cô gái Thượng Hải này. Ông vung tay nói:

“Con đường này ta đi mấy trăm mấy nghìn lần rồi, không lỡ việc đâu. Các cháu đều còn trẻ, đừng đi!”

Đại bác Viên Minh Hưng hoàn toàn hiểu ý của Đức Quang, ông kéo hai cô gái lại, nói:

“Đức Quang đại bác nói đúng đấy, chuyện thế này không nên khua chiêng gõ trống thu hút sự chú ý của mọi người, để một mình ông ấy đi thôi!”

Họ tiễn Đức Quang đại bác đến đầu trại, ba người đứng lặng dưới gốc cây sa đường to lớn, đối diện với cơn gió đêm trên núi, ngẩng mặt lên nhìn theo ánh đèn pin sáng rực của đại bác cho đến khi biến mất ở khúc cua sườn núi, lúc này mới quay người đi về trại.