Năm mười sáu tuổi, Viên Xương Tú đã là một cô gái tháo vát nổi tiếng ở Trại Hàn Gia. Trong nhà ngoài ngõ, trên sườn đồi bờ ruộng, bất kể là làm cỏ, cấy gieo, vác phân, gánh nước, hay là giặt giũ, thêu thùa, đan lát, may vá, cô đều làm đâu ra đấy những việc khéo léo. Những điều này vẫn chưa phải là hiếm lạ, nhờ sự dạy dỗ có phương pháp của bác cả Viên Minh Hoa Tân, lên núi cô biết tiếng chim, xuống sông biết tính cá, đến trong rừng còn biết tìm dược thảo, phân biệt dấu vết thú vật, quan sát mạch than. Càng làm người ta kinh ngạc hơn là ở lò gạch cô có thể đóng ra những viên gạch đẹp, làm ra những ống ngói tốt. Tùy tiện chặt về hai cây tre trong rừng trúc, cô có thể đan ra một chiếc giỏ xách bằnghèo tre nhỏ tinh xảo đẹp đẽ, phía trên có hoa văn, được quét dầu tung, khiến người ta nhìn là thích ngay không nỡ buông tay. Đầu giường Mộ Dung Chi đặt một chiếc giỏ xách như vậy, chính là vì cô ấy ở rất hợp với Tiểu Mộ, nên đặc biệt đan mang tới tặng.

Bây giờ Viên Xương Tú hai mươi tuổi, đã trở thành một cô gái xinh đẹp nức tiếng xa gần mười dặm quanh Trại Hàn Gia. Vóc người cô không cao không thấp, thân hình thon thả, một khuôn mặt ngăm đen sáng bóng, hai cánh môi thích mỉm cười luôn chu lên rất trêu người. Theo thói quen cũ của sơn trại, một cô gái xinh đẹp lớn lên đến tuổi hai mươi, những người rảnh rỗi thích lo chuyện bao đồng sẽ chủ động đến cửa. Dò hỏi cô đã có đối tượng chưa, dò hỏi cha mẹ có suy nghĩ gì về chuyện hôn nhân của cô con gái út, dò hỏi cô muốn đi đến nơi nào, dò hỏi cô thích loại thanh niên nào, là người biết chút chữ nghĩa, hay là người làm việc thật thà, chăm chỉ.

Bác cả Viên Minh Tân thích uống chút rượu, bản chất rất tốt, hễ rượu ngấm lên mặt, khắp mặt bác lại dãn ra những nụ cười, nói câu gì cũng dễ nghe, bất kể đối phương nói gì, bác vẫn luôn gật đầu, hì hì hở hở cười một trận, trả lời người ta:

"Hì hì, dễ nói dễ nói, người thế nào cũng dễ nói cả. Các người không thấy sao? Tính tình tôi đây dễ nói chuyện. Tục ngữ có câu, rồng sinh rồng, phượng sinh phượng, con cháu chuột thì biết đào hang. Cô con gái út của tôi, cũng có tính tình giống hệt tôi thôi! Dễ nói, dễ nói!"

Mẹ của Viên Xương Tú, một bà cụ có khuôn mặt hiền hậu, hành động chậm chạp, là một người thật thà nổi tiếng ở Trại Hàn Gia, chưa từng nói lời nào trước đông đảo quần chúng. Thấy là đến dò hỏi chuyện cô con gái út, bà cũng như bao vị lão nhân tốt bụng khác, đều bày tỏ hoan nghênh, nhưng lại chẳng thể làm chủ được:

"Các người biết đấy, cái thời buổi bây giờ, không còn là cái thời buổi khi chúng tôi còn trẻ nữa đâu. Hồi tôi còn trẻ, gả cho ông già hồ đồ này, thật sự là mặt mũi còn chưa từng gặp qua. Nói thật lòng, tôi cứ sợ ông ấy là đồ gót chân khèo, mặt rỗ. Hải, dọc đường đi lấy chồng, còn suýt bị thổ phỉ cướp mất nữa chứ, nhắc đến lại thấy sợ người ta! Bây giờ làm gì có chuyện ấy nữa, bây giờ điều đầu tiên là phải thuận theo ý của cô con gái út nhà tôi. Phàm là những gì Xương Tú thích, tôi đều thích cả."

Một lần hai lần, mười lần tám lần, lâu dần, mọi người cũng nhìn ra được, trong cái gia đình ba miệng ăn này, người có tiếng nói quyết định không phải là Viên Minh Tân đứng tên chủ hộ trên danh nghĩa, cũng không phải là bà cụ lo liệu việc nhà, mà chính là cô con gái xinh đẹp còn trẻ tuổi mà vô cùng khéo léo Viên Xương Tú này.

Điều này lại thành ra khó xử, có người nào dám đường hoàng đứng trước mặt một cô gái chưa chồng mà dò hỏi cô ấy chuẩn bị lấy người thế nào cơ chứ?

Ở sơn trại, những phong tục tứ cựu gần như đã phá bỏ hết. Nhưng trong tâm lý của người ta, vẫn còn một số thói tục cũ rất khó xóa bỏ. Lấy ví dụ như quy tắc trước đây, những cô gái chưa chồng, bất kỳ ai cũng không được chủ động dò hỏi cô ấy chuyện lấy chồng sinh con thế nào, ai mà mở miệng, người đó chính là phạm vào công phẫn của mọi người. Mọi người đều biết đây là một thứ phong khí cũ, nhưng sâu thẳm trong nội tâm đại chúng, vẫn vô thức tôn sùng nó.

Chính vì thế, Viên Xương Tú hai mươi tuổi, vừa không có liên lạc gì với mấy chàng trai trẻ ở thị trấn, cũng chẳng bắt mối được với đoàn viên thanh niên ở các thôn trại gần xa. Điều này cũng tiết kiệm cho cô biết bao phiền toái và bất an. Chị cả lấy chồng sớm, bây giờ đã là mẹ của ba bốn đứa con, tâm tư đặt hết vào gia đình riêng, hai ba năm mới có dịp về thăm mẹ một lần. Anh hai làm việc ở cục vật chất trên huyện, cưới một người vợ là người trong thị trấn huyện lơị, cũng đã có con, rất hiếm khi đến Trại Hàn Gia. Xương Tú hiểu chuyện một chút, từ lời nói hành động của chị dâu hai, cô nhìn ra được, chị dâu hai xem thường cái nhà chồng nằm ở xó núi này. Anh ba ba năm trước đi bộ đội ở quân ngũ, một hai tháng mới viết về một thư. Trong nhà chỉ có một mình Xương Tú, trong ngoài gì cũng không rời khỏi cô. Xương Tú hoàn toàn chưa nghĩ đến chuyện đại sự cả đời của mình.

Một gia đình như thế, ba sức lao động đều là những người chăm chỉ, ở Trại Hàn Gia đã được tính là hộ trung thượng đẳng, Viên Xương Tú cũng không muốn cứ tùy tiện mà rời khỏi gia đình ấm áp này.

Ở tuổi hai mươi, cô không chỉ nắm giữ quyền lực kinh tế, quyền lực lương thực của cả nhà, mà còn nắm giữ quyền lực ngoại giao và chính trị của cả nhà. Thái độ của cô, cũng chính là thái độ của ba người trong nhà. Thế nhưng cô không hề độc đoán chút nào, cũng không hề hiếu thắng, lời của cha mẹ cô đều nghe, việc nặng một chút cô đều tranh làm, trong đại hội quần chúng nơi mỗi xã viên đều được phát huy một phần quyền lực dân chủ, người đại diện cho nhà cô nói chuyện trước đám đông luôn là bác cả Viên Minh Tân, cô chưa từng đứng mũi chịu sào tranh cái sự rạng rỡ ấy. Trong mắt nam thanh nữ tú già trẻ lớn bé ở Trại Hàn Gia, Viên Xương Tú là một cô gái chăm chỉ, hiếu thảo.

Bác cả Viên Minh Tân làm việc ở xưởng gạch, xưởng than, về muộn, Xương Tú luôn mang theo một cây đèn pin ra đón bác. Cơn mưa sau bữa tối hôm nay đến quá đột ngột, bác cả Viên Minh Tân vừa ăn cơm xong đang cầm một điếu thuốc lá dài ba thước hút phì phèo, "vút" một cái nhảy dựng từ trên ghế đẩu lên, lớn tiếng kêu lên:

"Hỏng rồi hỏng rồi, trận mưa hôm nay phen này hại chết lão tử rồi!"

Vừa nói, bác vừa vụng về khoác áo tơi lên người, vội vã chạy ra ngoài, vừa đi vừa lớn tiếng lào xào ở bên miệng:

"Mấy viên gạch ngói của tôi kìa, sắp bị trận mưa này xối cho thành một vũng bùn nát bét rồi đây này! Nghiệt ngã quá đi mất."

Còn chưa đợi bác đi ra tới sân viện, Viên Xương Tú đã từ trong nhà chạy ra, kéo áo tơi của cha lại nói:

"Cha, để con đi!"

"Con làm sao nổi việc đó!" Viên Minh Tân đầu cũng không ngoảnh lại nói.

Viores Xương Tú cười nói: "Không phải chỉ là phủ rơm lên đống gạch ngói thôi sao! Chân tay con còn lanh lẹ hơn cả cha đấy!"

Không đợi cha trả lời, cô giật phắt áo tơi của cha xuống, đội một chiếc mũ rơm bằng lúa mạch, xách đèn pin sáng rực, lao vút ra khỏi sân viện.

Viên Minh Tân khựng chân lại, đôi bàn tay thô ráp sờ cằm, toét miệng cười "hì hì hì" đầy mãn nguyện. Bác biết cô con gái út làm được việc này, lúc nãy nói vậy chỉ là khách sáo với con gái mà thôi.

Viên Xương Tú đội mưa gió lao thẳng đến bãi gạch ngói bên cạnh lò gạch ngoài trại, những viên gạch ngói mà cha làm ban ngày đều để phơi lộ thiên. Mấy ngày nay trời nắng chang chang liên tiếp, Viên Minh Tân muốn phơi khô đống gạch ngói mới làm một hơi, đợi đến lúc lò gạch sau xếp lò thì có thể cho vào luôn. Nào ngờ đâu trời từ đâu kéo đến trận mưa này, nếu không kịp thời che đậy gạch ngói lại, chỉ chốc lát nữa thôi, sẽ đánh nát đống phôi đất của gạch ngói này thành bùn nát hết.

Viên Xương Tú chạy vào trong lán tranh, ôm từng chiếc rèm cỏ đã đan sẵn ra che lên trên gạch ngói. Lát thì cô lao vào lán tranh, lát lại đi trải rèm che bên cạnh đống gạch ngói, bận rộn đến mức đầu tắt mặt tối.

Đợi cô che đậy xong xuôi toàn bộ số gạch ngói mà cha làm trong mấy ngày nay, trận mưa đang lúc rơi hối hả. Viên Xương Tú quyết định trốn trong lán tranh qua trận mưa này rồi mới quay về trại.

Gió thổi rèm cỏ "vù vù" vang lên, những giọt mưa đánh lên mặt đất bằng phẳng bằng đất vàng được nện chặt ở bãi gạch ngói "tách tách" vang lên. Viên Xương Tú đứng trong lán cỏ tranh, bật sáng đèn pin, tiện tay thu xếp lại ống ngói của cha, lại bó mấy cọng rơm lúa mạch lộn xộn lại, chất thành một chiếc đệm ngồi có thể nghỉ chân hút thuốc. Cô gái vô cùng chu đáo đấy, cô thầm nghĩ trong lòng, cha làm gạch ngói mệt rồi, châm thuốc lá đi vào chỗ này thì có thể nghỉ ngơi một lát, dù sao cũng thoải mái dễ chịu hơn là ngồi bệt dưới đất bùn!

Trong lò gạch cách lán cỏ tranh không xa, mẻ gạch này đang đóng lò. Từng làn khói trắng ẩn hiện trong gió mưa, lững lờ bay ngang qua, rồi tan dần, từ từ bay vút lên.

Mưa rơi xối xả, hạt mưa to, qua một trận, mây đen tản ra, mưa liền nhỏ dần.

Viên Xương Tú đội mũ rơm lên, kéo kéo áo tơi, bật đèn pin sáng lên, bước trên con đường ruộng lầy lội đi về phía sơn trại.

Bãi cỏ xanh hai bên bờ ruộng đọng đầy những hạt nước mưa, cọ vào ống quần của Xương Tú, chốc lát đã làm ướt sũng cả hai ống quần.

Bước vào Trại Hàn Gia, Xương Tú tắt đèn pin, bước đi trên con đường trong trại được lát bằng đá xanh. Hai mươi năm nay, đối với từng bậc đá, sự nông sâu cao thấp của mỗi con đường trong Trại Hàn Gia, Xương Tú đều quen thuộc như chính nhà mình, hoàn toàn không cần bật đèn cũng có thể đi được.

Đi đến khúc cua, phía trước truyền tới một hồi tiếng động ồn ào, mấy cây đèn pin đang quét loạn xạ vào tường rào, ngọn cây, sân viện, tiếng bước chân đạp rất nặng nề. Xương Tú nghe tiếng là biết ngay đám thanh niên trí thức Thượng Hải đó, bọn họ đều đang dùng tiếng Thượng Hải nói về chuyện gì đó, tiếng to đến mức có thể đánh thức cả người đang ngủ dậy. Xương Tú vừa định gọi bọn họ lại, bảo bọn họ hạ giọng nhỏ lại một chút, thì mấy câu đối thoại đột ngột rót vào tai cô:

"Hôm nay coi như đi uổng một chuyến, chân cũng mỏi nhừ rồi!" Đây là giọng nói của Mạc Hiểu Thần.

Trong giọng điệu của Trịnh Khâm Thế lộ rõ vẻ tự trào phúng: "Ha ha, đây là vì cách mạng mà! Sao có thể kêu khổ kêu mệt được? Chết chúng ta còn không sợ, lại sợ mỏi chân chắc?"

"Chân mỏi không sao cả," giọng nói to như chuông của Thẩm Triệu Cường đang nói: "Trình Húc và Mộ Dung Chi trốn mất rồi, đó mới là chuyện lớn chứ!"

"Cứ yên tâm đi!" Trưởng điểm thanh niên trí thức tập thể Trần Gia Cần tiếp lời: "Mộ Dung Chi tuyệt đối sẽ không chạy đâu. Còn Trình Húc ấy à, có muốn trốn cũng trốn không thoát."

Chương Quốc Hưng nói: "Bắt giữ Trình Húc rồi, thì có lợi ích gì cho tập thể A-la chúng ta chứ? Cái bảng tiên tiến cũng không đáng tin cậy nữa rồi..."

---❊ ❖ ❊---

Viên Xương Tú vốn dĩ muốn gọi bọn họ lại, lại như bị một làn khói cay sặc họng, miệng há ra nhưng lại chẳng nói nên lời. Hơn ba năm thanh niên trí thức Thượng Hải đến Trại Hàn Gia, Viên Xương Tú thường xuyên tiếp xúc với mấy cô gái đó, nghe bọn họ nói tiếng quê hương với nhau, có lúc còn cười nhạo giọng điệu kì quái của họ, giống như đang nói tiếng nước ngoài vậy. Lâu dần, đặc biệt là sau khi trở thành bạn thân tri kỷ với Mộ Dung Chi, Xương Tú thích trò vui cũng học theo vài câu tiếng Thượng Hải. Nào là "A-la" chính là "chúng ta" này. "Bất lai tam" chính là "không được" này, "A mộc linh" chính là "ngốc nghếch" này, "Kim triêu" chính là "hôm nay" này... Xương Tú quả thật đã học được không ít. Mặc dù cô nói tiếng Thượng Hải phát âm không chuẩn lắm, nhưng những lời bọn họ nói, cô cơ bản đều nghe hiểu hết.

Những lời mà đám thanh niên trí thức Thượng Hải vừa đi qua con đường trong trại lúc nãy nói, cô đều nghe hiểu cả rồi!

Cô giống như bị đánh một đòn khó hiểu, quả thực không dám tin, Trình Húc lại bị bắt giữ.

Dựa vào cái gì mà bắt anh ấy chứ? Là ai muốn bắt anh ấy? Trình Húc đã phạm tội gì cơ chứ? Một thanh niên thật thà như vậy, ngoài đọc sách ra chính là đi làm, nhân giống tốt, lẽ nào cũng bị ném vào nhà giam ư?

Hơn ba năm nay, Trình Húc và bác Đức Quang, Viên Minh Tân đã trở thành những người bạn tốt tâm đầu ý hợp, tôn trọng yêu thương lẫn nhau. Vì muốn nhân giống tốt, Trình Húc thường xuyên đến nhà bác cả Viên Minh Tân, cũng rất quen thuộc với Viên Xương Tú. Bác Đức Quang và Viên Minh Tân đều rất coi trọng Trình Húc, bọn họ không chỉ một lần nói trước mặt Xương Tú rằng, chàng trai này vững vàng, bổn phận, đối xử chân thành, chịu được khổ, là một thanh niên tốt. Xương Tú cũng nhìn ra từ sự so sánh, phân biệt rằng Trình Húc khác với một số thanh niên trí thức khác. Thanh niên trí thức bình thường, quan hệ với nông dân nghèo và trung nông ở sơn trại đều rất hòa hợp, khách khí. Cũng có những người ở với nhau không tốt lắm, như Thẩm Triệu Cường, Thường Hướng Linh những người này, mở miệng ngậm miệng đều gọi xã viên là "A hương".

So với những người này, Trình Húc hoàn toàn khác biệt. Cậu ấy không phải cần cái gì mới đến nhà xã viên ngồi; cậu ấy cũng không phải vì ham vui, giết thời gian mà đến nhà xã viên tán phất phơ; cậu ấy lại càng không phải vì tranh một cái danh tiếng tốt, mặt tươi cười đón chào bà con chòm xóm, cầu gì ứng nấy, liều mạng thể hiện bản thân trong mọi mặt để chơi trội. Cậu ấy cắm cổ lao vào sự nghiệp của bác Đức Quang, lội bùn lội nước, ngày đêm nghiên cứu giống lúa tốt. Quần áo bẩn, cậu ấy không kịp giặt; tóc dài, cậu ấy không nghĩ đến chuyện đi cắt; đến giờ ăn cơm, cậu ấy còn chẳng hay biết gì. Cậu ấy toàn tâm toàn ý làm thí nghiệm khoa học, một lòng một dạ suy tính làm thế nào để nâng cao sản lượng lương thực của toàn vùng núi cao lạnh giá. Có một lần, Xương Tú hỏi cậu ấy:

“Trình Húc, anh là thanh niên trí thức Thượng Hải, người ta nói, các anh là chim én phương nam chim trời phương bắc, sớm muộn gì cũng phải bay đi. Anh nhiệt tình với việc nhân giống tốt như vậy để làm gì chứ?”

Trình Húc không giống như Trần Gia Cần thích phát biểu biểu tỏ thái độ, tuôn ra một tràng những lời cao đẹp thề chết bám rễ nông thôn làm cách mạng, cũng không giống như một số người tự khoe khoang bản thân, hoặc là giả vờ khiêm tốn vài câu, cậu ấy mở to đôi mắt kinh ngạc, hỏi ngược lại:

“Thế thì, bác Đức Quang sáu bảy mươi tuổi rồi, cơ thể lại có bệnh, chịu nhiều khổ cực như thế, bác ấy vẫn cứ cắm cổ làm việc vất vả như vậy, là vì cái gì chứ?”

“Bác ấy là người bản địa sinh ra ở đây mà!” Xương Tú cố ý nói.

“Em cũng là thế hệ trẻ của Trung Quốc mới mà!” Trình Húc rất tự nhiên nói: “Tiểu Viên, em nghĩ xem, nếu có được một loại giống tốt chống lạnh, năng suất cao, không bị đổ ngã, rồi phổ biến rộng rãi ra toàn bộ, thì ý nghĩa lớn đến nhường nào. Riêng huyện của chúng ta thôi, đã có mấy chục vạn mẫu ruộng nước vùng cao giống như Trại Hàn Gia, vậy toàn bộ khu vực thì có bao nhiêu mẫu?……”

Không cần hỏi thêm gì nữa, Xương Tú biết rằng, Trình Húc là chân thành tình nguyện nhân giống cho nhân dân vùng cao. Cậu ấy không phải vì muốn để lại ấn tượng tốt cho nông dân nghèo và trung nông, sau này sớm được điều động về nên mới làm như vậy; cậu ấy cũng không phải muốn nịnh bợ ai đó, trông chờ người ta giới thiệu cho mình nên mới làm như vậy. Cậu ấy là từ tận sâu trong đáy lòng muốn làm việc đó đấy!

Điều khiến Xương Tú tâm phục khẩu phục nhất chính là tính cách mộc mạc, chính trực của Trình Húc. Cậu ấy không khoa chân múa tay khoác lác, cũng không hề cười cợt nhả đùa giỡn, lại càng không có trò nịnh hót, bợ đỡ nào cả.

Viên Xương Tú rất chướng mắt chủ nhiệm Đại đội Trại Hàn Gia Diêu Ngân Chương, cũng từng thẳng thắn nói với một số thanh niên trí thức về tác phong của con người Diêu Ngân Chương này. Nhưng điều khiến cô thấy kỳ lạ là, thanh niên trí thức Thượng Hải của đại đội này lại rất tôn trọng vị chủ nhiệm đại đội này. Bất kể gặp Diêu Ngân Chương ở hoàn cảnh nào, các thanh niên trí thức đều sẽ chủ động chào hỏi ông ta. Nam thì mời ông ta một điếu thuốc, nữ cũng phải nở nụ cười. Không biết ai là người khơi mào trước, thanh niên trí thức Thượng Hải về thăm quê quay lại đều phải mang quà biếu đến nhà Diêu Ngân Chương. Có người tặng thuốc lá Đại Tiền Môn, có người tặng kẹo sữa Thượng Hải, còn có người tặng vải vóc, bánh kẹo, rượu nổi tiếng, đồ hộp, ruốc cá, thịt muối, giăm bông… Diêu Ngân Chương mặt dày vô sỉ, là một tên tham lam vô độ, bất kể là đồ dùng hay đồ ăn, hễ cứ đưa đến tận cửa là hắn đều nhận hết. Thế nhưng hắn cũng biết điều một chút, mỗi một người biếu quà cho hắn đều được hắn giữ lại ăn một bữa cơm đạm bạc. Sau sự việc, hắn lại đi nói với người ta rằng, hắn không cầm không đồ của người ta, hắn cũng đã đáp lễ lại rồi. Đây là qua lại có qua có lại, chẳng có vấn đề gì cả.

Viên Xương Tú thậm chí còn kinh ngạc phát hiện ra, Mộ Dung Chi cũng biếu quà cho Diêu Ngân Chương. Cô khó hiểu hỏi:

“Cậu tặng ổng một cây thuốc lá, hai gói kẹo làm gì?”

“Cái này…” Xương Tú phát hiện mặt Mộ Dung Chi hơi đỏ lên, nói năng cũng bắt đầu lắp bắp: “Xương Tú, tớ cũng hết cách rồi. Phong khí bây giờ chính là như vậy… Hơn nữa mẹ tớ…”

“Cậu không biết ổng là người thế nào sao!” Viên Xương Tú tức giận trách móc: “Cậu cũng trông chờ ổng sau này đưa cậu vào nhà máy, lên đại học chắc?”

Mộ Dung Chi lúng túng quay mặt đi, ấp úng nói: “Ai mà trông chờ ổng… Đến lúc đó, không gây khó dễ là được rồi!”

“Hừ, cậu là sợ ổng cản trở cậu, làm khó cậu đấy hả!” Viên Xương Tú phồng má lên, không hề nương tay chút nào nói: “Cậu tưởng ổng có thể làm đại đội trưởng cả đời chắc? Chẳng lẽ cậu không biết hối lộ là hành vi đáng thẹn sao? Đảng viên chân chính không có thói quen làm thế này đâu! Cậu… tớ thực sự có chút thất vọng rồi.”

“…” Mộ Dung Chi không nói nên lời, vành mắt hơi đỏ lên. Sâu thẳm trong nội tâm cậu ấy, cũng rất không muốn làm loại chuyện này chứ bộ!

Xương Tú chưa từng thấy Trình Húc làm loại chuyện này bao giờ. Trình Húc từ Thượng Hải thăm thân về, Viên Xương Tú đặc biệt chú ý xem cậu có đến nhà Diêu Ngân Chương hay không, không có, cậu ấy không hề đi!

Sách nhân giống bác Đức Quang nhờ mua, cậu ấy đã mua về rồi. Bác Đức Quang không nhờ mua thuốc, cậu ấy chủ động mang về. Bông hoa nhựa Xương Tú nhờ mua, cậu ấy cũng mang về rồi. Ngoài những thứ này ra, chính là mấy lọ thuốc cảm mạo và thuốc trị rắn nhỏ do cậu ấy tự chuẩn bị. Viên Xương Tú cố ý hỏi cậu ấy:

“Mọi người từ Thượng Hải về, đều đi ‘thắp hương’ biếu quà cho Diêu Ngân Chương, sao cậu không đi?”

“Tại sao tôi phải đi chứ!” Trình Húc vốn không dễ nổi giận lúc này đột nhiên sầm mặt nói: “Ông ta là Bồ Tát trong miếu chắc? Là đại địa chủ đại tư bản xã hội cũ chắc? Bắt buộc ai cũng phải biếu quà, thật là vô lý hết chỗ nói!”

Xương Tú xị mặt nói: “Cậu đúng là đồ ngốc!”

“Đúng vậy, là đồ ngốc.”

Chính vì thế, Viên Xương Tú cũng đặc biệt tôn trọng Trình Húc. Cô sẵn lòng giúp cậu ấy giặt quần áo, vá quần áo, sẵn lòng thỉnh giáo cậu ấy các vấn đề, sẵn lòng bẻ ít rau tươi trong vườn đưa cho cậu ấy, cũng sẵn lòng múc một bát dưa cải chua, đậu đũa muối trong hũ cho cậu ấy ăn sáng. Việc tuy nhỏ, lễ tuy mỏng, nhưng cũng thể hiện rõ thái độ yêu ghét rạch ròi của Xương Tú.

Khi nghe rõ lời Trình Húc sắp bị bắt giữ, Xương Tú kinh ngạc đứng khựng cả chân lại, một câu cũng không thốt ra được nữa. Cô nghi ngờ không biết có phải mình nghe nhầm rồi không, cô quả thực không tin vào tai mình nữa. Con đường trong trại tối thui, chẳng nhìn thấy gì cả. Gió sau cơn mưa thổi tới mang theo một mùi ẩm ướt dễ chịu, Xương Tú chợt cảm thấy hơi lạnh. Cho đến khi một giọt nước mưa thấm qua chiếc mũ rơm, nhỏ vào cổ cô, cô mới tỉnh táo lại.

Cô cứ hỏi đi hỏi lại bản thân: “Chuyện này, rốt cuộc có phải là thật không cơ chứ?”

Bình thường, cô vẫn luôn nói với Mộ Dung Chi rằng cô đã nghe hiểu hoàn toàn tiếng Thượng Hải rồi, ít nhất cũng có thể thuật lại toàn bộ ý nghĩa. Nhưng bây giờ, cô không dám tin vào chính mình nữa. Bởi vì cô chắc chắn rằng, một người như Trình Húc sẽ không bị người ta bắt đi đâu.

Cô quyết định phải làm rõ vấn đề này, dò hỏi cho tường tận. Cô ôm một tia hy vọng may rủi mà nghĩ rằng, đám thanh niên Thượng Hải này tụ tập lại với nhau rất thích kể chuyện cười, nói đùa, có lẽ, đó là lúc bọn họ nói đùa giỡn với nhau thì sao! Những người này, chẳng phải thường xuyên lấy Trình Húc ra trêu chọc đó sao.

Viên Xương Tú không vội về nhà nữa. Đổi hướng một cái, cô đi về phía điểm tập thể từ đường. Mấy tên thanh niên trí thức hồi nãy hình như đã nói, Mộ Dung Chi cũng ra ngoài. Trời tối thế này, cậu ấy không ở điểm tập thể, thì là tìm tôi chơi chứ không đi nhà thứ hai đâu.

Viên Xương Tú đi ra ngoài cửa điểm tập thể, nghe thấy một tiếng bàn luận rôm rả trong gian bếp, thầm biết bọn họ đều vẫn chưa ngủ, liền cất cao giọng gọi lên.

Mộ Dung Chi nghe thấy Viên Xương Tú gọi mình, mừng rỡ vì tiếng gọi này của cô đã giải vây cho mình, vội vàng chạy ra khỏi từ đường dưới ánh mắt chăm chú của đám thanh niên trí thức trong gian bếp.

Đến ngoài cửa, Viên Xương Tú kéo thốc lấy cô ấy, đi thẳng về chỗ vắng vẻ.

“Xương Tú, có chuyện gì thế?” Mộ Dung Chi bắt đầu thấy lạ, Viên Xương Tú làm cái trò thần bí thế này để làm gì?

“Tiểu Mộ,” Xương Tú gấp gáp nói: “Hồi nãy, tớ nghe mấy nam thanh niên trí thức các cậu nói trên đường trong trại rằng, có người muốn bắt giữ Trình Húc, là thật à?”

Tay Mộ Dung Chi bắt đầu run lên, cậu ấy u sầu nói: “Là, là thật, nhưng mà, cậu…”

“Ái chà, thế thì phải làm sao bây giờ? Là ai muốn bắt anh ấy? Anh ấy phạm tội gì chứ? Anh ấy có biết không?” Xương Tú không đợi Mộ Dung Chi nói hết câu, dồn dập truy vấn.

“Cậu nói nhỏ tiếng thôi.” Mộ Dung Chi mang đầy tâm sự lo âu nói. Sau đó, liền nhỏ giọng kể lại đầu đuôi sự việc.

“Thế, thế thì phải làm sao mới ổn đây?” Xương Tú ngẩn ngơ nói: “Tiểu Mộ, cậu nghĩ thế nào rồi?”

Mộ Dung Chi buồn rầu bất an nói: “Tớ, tớ cũng không biết phải làm sao mới ổn nữa.”

“Hầy!” Xương Tú giậm chân một cái, lo lắng nói: “Đã là người ta muốn hãm hại anh ấy, sao không trốn đi chứ, đúng là cái đồ ngốc này.”

Mộ Dung Chi không trả lời, nước mắt lại tuôn rơi dọc theo gò má, không kìm được mà nức nở.

Xương Tú nghe thấy tiếng khóc của cậu ấy, chớp chớp mắt, kinh ngạc nhìn cậu ấy một cái, nói:

“Cậu khóc cái gì chứ, khóc chẳng có ích gì đâu! Đi, tìm cha tớ đi, nghĩ cách xem nào!”

Nói đoạn, không để Mộ Dung Chi kịp nói gì, kéo tay cậu ấy chạy thẳng về nhà mình.

Viên Minh Tân đang ngồi trong nhà chính, thấp thỏm chờ Xương Tú về nhà. Ông đợi có chút sốt ruột, phủ rơm lên gạch ngói thì mất bao nhiêu thời gian chứ? Con gái út vốn làm việc lanh lẹ, sao mãi vẫn chưa thấy về nhà, mưa tạnh từ lâu lắm rồi mà.

Bác gõ rơi tàn thuốc trên tẩu thuốc lá dài ba thước, chuẩn bị đứng dậy ra ngoài xem con gái thế nào, thì Xương Tú kéo theo Mộ Dung Chi với khuôn mặt đầy vẻ u sầu bước vào trong nhà chính.

Viên Minh Tân thấy Tiểu Mộ khóc lóc thảm thiết, tưởng là giữa các thanh niên trí thức ở điểm tập thể cãi nhau, Tiểu Mộ chịu oan ức, Xương Tú kéo cậu ấy đến để khuyên nhủ an ủi một phen đây mà. Bác vừa kéo một chiếc ghế đẩu ra, vừa ân cần hỏi:

“Tiểu Mộ, con cãi nhau với đứa nào thế?”

“Cha, xảy ra chuyện rồi!” Viên Xương Tú đẩy Tiểu Mộ ngồi xuống ghế đẩu, trừng mắt sốt ruột nói: “Cục công an muốn bắt Trình Húc…”

“Á!” Bác cả Viên Minh Tân kinh ngạc đến mức run bắn cả người, tẩu thuốc dài ba thước trong tay “bốp” một tiếng rơi xuống đất nhà chính. “Là thế quái nào thế?”

Viên Xương Tú và Mộ Dung Chi mặt mày đầy vẻ u sầu người câu kẻ chuyện, đem tin tức truyền từ công xã, cũng như thái độ của Trình Húc đối với chuyện này, đơn giản kể lại một lượt.

Bác cả Minh Tân nghe hai cô gái kể như vậy, thần sắc dần dần trấn tĩnh lại. Bác nhặt tẩu thuốc dài lên, ngồi trên ghế đẩu, miệng ngậm chiếc đầu tẩu không nhét thuốc lá, hút khan “phì phà phì phà” một trận, mãi một lúc lâu sau mới trầm ngâm nói:

“Chuyện này, hơi rắc rối rồi đây!”

“Cha, cha mau nghĩ cách đi chứ, cứ bình phẩm thì có ích gì? Lấy ra biện pháp nào dùng được ấy chứ!”

“Biện pháp… dùng được… ấy à?” Bác cả Minh Tân lặp lại, lẩm bẩm nói: “Sự việc liên lụy rộng lắm, để nghĩ đã, ta phải suy nghĩ thật kỹ đã…”

Hai cô gái tự nhiên biết được tính nghiêm trọng của chuyện này, bất kỳ ai nhúng tay vào đều sẽ phải gánh chịu rủi ro. Cả hai nắm chặt tay nhau, vai sát vai ngồi xuống ghế đẩu, bốn con mắt đầy mong chờ nhìn bác cả Viên Minh Tân.

Bác cả Minh Tân năm nay ngót nghét sáu mươi tuổi, bốn mươi năm đầu đời, những ngày tháng bác trải qua toàn là ngày tháng khổ cực. Mười tuổi bắt đầu ra đồng, hốt phân, xúc bờ ruộng, cày ruộng, cấy mạ, làm cỏ, đập lúa, một đứa trẻ con chứ bộ, quanh năm suốt tháng, canh giữ mấy mẫu ruộng nước thuê của nhà địa chủ, làm việc ngày đêm. Để nuôi người cha bị đập gãy chân khi đi đào than đốt củi, để chia sẻ bớt một chút muộn phiền cho mẹ, ánh mắt của bác chỉ nhìn thấy mấy mẫu ruộng thuê đó. Nào ngờ, làm liền bốn năm, thu hoạch năm nào cũng chỉ đủ để nộp tô và giữ lại giống lúa, gặt mang về nhà chỉ có vài bó rơm to. Viên Minh Tân lúc này mới biết rằng, ruộng nước vùng cao ở khu vực Trại Hàn Gia hoàn toàn không thể đạt năng suất cao được. Thảo nào tục ngữ có câu: Thà cấy mạ vàng mười ngày, chứ không trồng ruộng lạnh một đêm. Thời gian không sương giá ngắn ngủi, mày có bỏ ra sức lực nhiều đến đâu, tốn bao nhiêu công sức, sương giá vừa buông xuống, nước lạnh vừa ngâm vào, kết quả không phải là lúa hạt vỏ đen thì là lúa lép, thì gặt được mấy cân lương thực? Tô của địa chủ thì một lạng cũng không thiếu, vả mồ hôi cả năm, nhà mình ăn cái gì chứ? Đó chẳng phải là làm không công cho người ta sao! Tức khí, bác cả Viên Minh Tân năm mười sáu tuổi đã trả lại tiền thuê ruộng, thề từ nay về sau không bao giờ làm ruộng ở Trại Hàn Gia nữa! Bác chạy vạy khắp nơi vay mượn, gom góp một số tiền lộ phí, ra ngoài học nghề rồi.

Ba năm sau, Minh Tân có chí khí đã học được hai nghề trở về Trại Hàn Gia. Một nghề là quan sát mạch than trên dốc Thanh Cương, còn một nghề chính là làm gạch làm ngói đốt lò. Bác cả Minh Tân có được hai môn thủ nghệ này, mang theo đầy lòng tin quay trở lại Trại Hàn Gia, thâm tâm cứ đinh ninh có thể nuôi sống cha mẹ, trải qua những ngày tháng nghèo khổ cơm rau đạm bạc rồi. Nào ngờ đâu, mạch than thì được bác một mắt nhìn chuẩn ngay, thế nhưng than do thợ mỏ đào ra, không bị chủ núi bá chiếm đi, thì cũng bị địa chủ bao thầu mất. Trong cái hầm than không thẳng nổi cái lưng ấy, những anh em nghèo đói theo lệ cũ vẫn phải bị lở hầm đè chết, bị hầm nước không ngờ tới dâng lên nhấn chìm, bị khí độc ngạt chết. Từng sự việc thảm thương khiến bác cả Minh Tân nhắm chặt hai mắt lại, từ đó không dám đi xem mạch than cho những anh em nghèo nữa. Nghề làm ngói đóng gạch đốt lò này chắc chắn có thể miễn cưỡng đắp đổi qua ngày nhỉ, làm việc ngày đêm, cơm thì có mà ăn rồi. Nhưng qua tay bác cả Minh Tân, không biết đã đốt ra mấy trăm lò gạch, tất cả đều bị các địa chủ, phú nông và ông chủ ở thị trấn kéo đi xa gần. Nhà cửa của nhà bác, lợp vẫn là nhà tranh, trát tường vẫn là tường đất.

Sau giải phóng, hai môn nghề nghiệp của bác cả Minh Tân mới thực sự được phát huy tác dụng. Hai mươi năm nay, xã viên Đại đội Trại Hàn Gia từng nhà từng nhà dựng lên những ngôi nhà ngói gạch rộng rãi sáng sủa, gạch ngói của mỗi tòa nhà đều là do một tay bác đốt ra đấy! Bác không chỉ là bậc thầy trong xưởng gạch ngói, mà còn là cố vấn xưởng than của đại đội. Mạch than được bác nhìn chuẩn, chống gỗ tà vẹo vào, đảm bảo sẽ không bị sập, đào ngược vào trong, chắc chắn ra than ngon. Than từng cục của Đại đội Trại Hàn Gia, đốt lên không khói không mùi, nổi tiếng xa gần, thậm chí có cả những nhà máy lớn có tiếng tăm cũng muốn than của xưởng than Trại Hàn Gia, muốn lái xe tải lớn tới mua. Khổ nỗi con đường thông đến Đại đội Trại Hàn Gia, chỉ có một con đường xe ngựa, xe tải không lái vào được. Nhà máy hối thúc huyện và công xã, đại đội mau chóng tu sửa đường ô tô, các xã viên cũng yêu cầu tu sửa con đường này hết lần này đến lần khác. Hò hét cũng phải hai ba năm rồi, chỉ vì không có tiền mua thuốc nổ, không có tiền mua búa benh, búa tạ, cuốc chim, không có ai tổ chức đội ngũ nên vẫn chưa ra tay làm.

Phải nói rằng, việc bác cả Viên Minh Tân đốt lò, ngắm mạch than, công việc bận rộn đủ đường, đội sản xuất coi bác là trụ cột trong ngành phụ, nếu bác ngã bệnh không làm nữa, lò gạch ngói không thể đốt, xưởng than không thể khai công, hai ngành nghề phụ lớn của Trại Hàn Gia đều chỉ có thể đình công tắt lửa thôi! Chính vì thế, đội chưa từng gọi bác xuống ruộng lên sườn làm việc nông nghiệp cả. Thế nhưng bác cả Minh Tân vẫn mãi không thể quên được nỗi uất ức khi thuê ruộng nước của địa chủ hồi nhỏ. Địa chủ sớm đã bị đánh đổ rồi, nhưng sản lượng lương thực của Trại Hàn Gia vẫn mãi không thể tăng lên, năm nào cũng phải ăn lương thực hồi tiêu, không gỡ nổi cái mũ nghèo. Sau đợt “Tứ thanh”, nghe nói Hàn Đức Quang hạ quyết tâm nâng cao sản lượng lúa, muốn nhân giống tốt, bác cả Minh Tân hoàn toàn ủng hộ, kiên quyết rảnh rỗi thời gian ra để làm phụ tá cho Hàn Đức Quang. Sau khi “Cách mạng văn hóa” bắt đầu, Diêu Ngân Chương lên đài, Hàn Đức Quang bị phê phán, bác cả Minh Tân đầy một bụng tức tối. Bác phẫn nộ đi chất vấn kẻ làm quan nổi dậy Diêu Ngân Chương:

“Nhân giống tốt thì có gì sai? Sao cậu lại chỉnh người ta thế này?”

“Bác ơi, đây không phải chủ ý của cháu, đây là ý của cấp trên.” Diêu Ngân Chương biết Viên Minh Tân là trụ cột ngành phụ của cả đại đội, bản thân mình muốn tiêu tiền vặt, thiếu gì thì cũng phải đến chỗ nhân viên thu ngân của xưởng gạch, xưởng than để ứng trước. Hơn nữa người này chỉ là xã viên bình thường, không có sự cần thiết phải đánh đổ ông ta, đối với ông ta cũng khách khí một chút. Mỗi lần ông ta đến chất vấn, Diêu Ngân Chương đều nể mặt ông ta mà nhượng bộ, nói rằng: “Tình hình hiện tại là thế này mà!”

Hàn Đức Quang bị chỉnh lên bờ xuống ruộng, không ai dám đoái hoài đến ông ấy, khiến bác cả Minh Tân tức giận đến mức buồn bã không vui. Thanh niên trí thức Thượng Hải đến Trại Hàn Gia, khi Diêu Ngân Chương giới thiệu tình hình cho toàn thể thanh niên trí thức đại đội, cũng giới thiệu Hàn Đức Quang như địa chủ phú nông, coi như ngưu quỷ xà thần mà giới thiệu cho bọn họ. Mấy thanh niên nhỏ tuổi từ phương xa tới này, biết cái gì chứ! Bọn họ chỉ biết vạch rõ ranh giới với ngưu quỷ xà thần, còn có thể đi nói chuyện với Đức Quang nữa ư? Đức Quang đã bị Diêu Ngân Chương làm cho thối hoắc rồi! Bác cả Minh Tân lo lắng thầm nghĩ.

Hải, vượt ngoài dự liệu của Viên Minh Tân, lại lòi ra một Trình Húc không tin tà, cậu ấy cứ thân thiết với Hàn Đức Quang, còn tiếp tục đề xuất muốn nhân giống tốt. Vào cái lúc mây đen che đỉnh này, cậu ấy dám nói ra như vậy, liền khiến Viên Minh Tân nhìn cậu ấy bằng con mắt khác.

Thanh niên này, quả thực có chút khí phách, không phải loại thanh niên lúc nóng lúc lạnh, ba năm nay, ngày nào cậu ấy cũng duy trì được cái khí phách ban đầu ấy. Bác cả Minh Tân từ kinh ngạc chuyển thành tin tưởng, từ tin tưởng chuyển thành khâm phục, khẳng định với sự thông minh tài trí và tinh thần mài giũa đó của chàng trai này, giống tốt nhất định sẽ được nhân thành công.

Đức Quang không tiện ra mặt, rất nhiều việc, là Viên Minh Tân và Trình Húc cùng làm với nhau. Ba năm nay, Viên Minh Tân bắt đầu hiểu rõ, quen thuộc với cậu thanh niên đến từ thành phố lớn ở phương xa này rồi! Cậu ấy không hề giống như tên thanh niên phong lưu Trần Gia Cần kia, những lời thốt ra, chẳng khác gì báo chí, cứ đọc như mọi người đang đọc sách vậy, cũng không khiến người ta cảm thấy ngấy ngẩm. Người như Trình Húc, nói ít làm nhiều, một là một, hai là hai, hiểu thì hiểu, không hiểu thì hỏi. Riêng việc Viên Minh Tân dẫn cậu ấy đi không biết bao nhiêu nhà nông dân ở các thôn trại gần xa, hỏi người ta về thời tiết, địa lợi, tình hình nước nôi, tình hình hạt giống, kể không xuể. Ban đầu, tiếng vùng núi cậu ấy nói không chuẩn, phát âm không chuẩn, những người nông dân già chưa từng rời khỏi bản xứ không hiểu cậu ấy nói gì, cậu ấy liền cật lực học theo. Cuốn sổ tay nhỏ mang theo người đó không biết đã ghi lại bao nhiêu câu tục ngữ nhà nông.

Công sức bỏ ra không phụ lòng người mà! Thông qua việc dò dẫm, thí nghiệm, đối chiếu, phân biệt suốt ba năm nay, cuối cùng bọn họ cũng chọn ra được hai loại giống tốt mang hai ưu điểm khác nhau, “Thất Nguyệt Hoàng” và “Trân Châu Ái”, hôm nay vừa mới bắt đầu thụ phấn, mang đầy hy vọng chờ đợi giống mới chín để năm sau quan sát tình hình sinh trưởng của nó đấy! Bác cả Minh Tân vui mừng khôn xiết trong lòng. Nào ngờ đâu trời quang lại đánh sấm sét, cục công an muốn bắt giữ Trình Húc rồi!

“Cha, cha nghĩ ra cách gì chưa thế?” Xương Tú không nhịn được sự im lặng khó chịu này, bất an truy vấn.

Viên Minh Tân liếc con gái một cái, khó hiểu nói: “Muốn tìm đội vận chuyển, đội xây dựng, cục cung tiêu, nông dân già, thợ đào than, tôi còn có chút cách. Chuyện này, muốn tìm cán bộ chủ chốt công xã dò hỏi xem rốt cuộc là thế nào? Tôi chưa có cái thể diện lớn đến thế đâu!”

“Thế, thế cha nói phải làm sao bây giờ?” Xương Tú ép buộc cha mình.

Mộ Dung Chi cũng rưng rưng nước mắt nói: “Tốt nhất là giải thích với cán bộ công xã một chút…”

“Chỉ có tìm Đức Quang thôi!” Viên Minh Tân “vút” một cái đứng dậy từ trên ghế đẩu, hạ quyết tâm nói: “Đức Quang vốn là đại đội trưởng, quen thuộc với cán bộ công xã. Tôi nghe nói, bí thư công xã bị đánh đổ mấy năm trước, bây giờ lại làm chủ nhiệm công xã rồi. Người này quen thân với Đức Quang nhất, chỉ có để Đức Quang đi tìm ông ta hỏi xem rốt cuộc là chuyện thế nào thôi!”

“Đi, con cùng đường với cha đến nhà bác Đức Quang.” Xương Tú nhảy dựng lên nói.

“Con cũng đi,” Mộ Dung Chi cũng yêu cầu: “Con đi cùng hai người!”

Viên Minh Tân khó xử nhìn hai cô gái, do dự một lát rồi nói: “Đức Quang là người đang bị giám sát, các con đi, sợ là…”

“Cha, sợ cái gì chứ, sắp nửa đêm rồi, còn ai thấy nữa.”

Viên Minh Tân lại nhìn Mộ Dung Chi, nói: “Tiểu Mộ, đã nửa đêm rồi, con là một cô gái, về nghỉ sớm đi thôi!”

Mộ Dung Chi sốt sắng: “Bác cả Minh Tân, bác, bác cho con đi đi!”

“Cha, để cậu ấy đi đi. Cậu ấy là… của Trình Húc mà” Xương Tú không tiện nói tiếp, bèn dùng sức huých cha một cái.

Viên Minh Tân lập tức tỉnh ngộ, ông gật gật đầu, nói: “Vậy thì cùng đi đi, ba người đi đường, bước chân khẽ một chút…”

Ba người bọn họ bước ra khỏi sân viện, dọc theo con đường trong trại, đi về phía nhà bác cả Đức Quang ở phía đông.