Vào dịp lễ kỷ niệm 25 năm thành lập Viện Tuskegee do Booker Washington sáng lập, ông Choate làm chủ tọa, và khi giới thiệu ông Clemens, ông đã đùa cợt rằng ông Clemens biến công việc thành trò chơi, và rằng những lúc ông làm việc vất vả nhất lại là khi nằm trên giường.

Tôi đến đây với tư cách trọng trách là một viên cảnh sát để giám sát ông Choate. Đây là một dịp mang ý nghĩa vô cùng trọng đại và nghiêm túc, và dường như sự hiện diện của tôi là cần thiết, để nếu ông ấy có cố tình thốt ra bất kỳ phát biểu nào cần phải đính chính, cắt giảm, bác bỏ hay phơi bày, thì vẫn sẽ có một người bạn cũ đáng tin cậy của công chúng đứng ra bảo vệ hội trường. Ông ấy chưa hề đưa ra một tuyên bố nào mà độ chân thực lại không khớp hoàn toàn với tiêu chuẩn của chính tôi. Tôi chưa từng thấy ai có sự tiến bộ vượt bậc đến thế. Điều này khiến tôi vô cùng biết ơn và tự hào về một đất nước có thể sản sinh ra những con người như vậy—hai con người như vậy. Và tất cả lại cùng chung một đất nước. Chúng tôi không thể mãi mãi ở bên quý vị; chúng tôi rồi sẽ qua đời, và khi đó—chà, có lẽ mọi thứ sẽ phải dừng lại thôi, tôi đoán thế. Thật là một suy nghĩ đáng buồn. Nhưng trong tâm tưởng, tôi vẫn sẽ luôn đồng hành cùng quý vị. Cả Choate nữa—nếu ông ấy có thể.

Mỗi công dân Mỹ sinh ra trong số tám mươi triệu người, dù tín điều của họ là gì hay hoàn toàn không có tín điều đi chăng nữa, thì không có gì phải bàn cãi, đều là một tín đồ Kitô giáo—ở mức độ mà nền tảng đạo đức của họ mang bản chất Kitô giáo.

Có hai loại đạo đức Kitô giáo, một loại thuộc đời tư và loại kia thuộc chốn công cộng. Hai loại này tách biệt đến mức, không hề liên quan đến nhau đến nỗi chúng chẳng có điểm gì tương đồng hơn là giữa các tổng lãnh thiên thần và đám chính trị gia. Trong suốt ba trăm sáu mươi ba ngày trong năm, người công dân Mỹ sống trung thực với đạo đức Kitô giáo tư gia của mình, và giữ cho phẩm giá quốc gia luôn ở mức trong sạch, tốt đẹp và cao cả nhất; thế rồi trong hai ngày còn lại của năm, anh ta bỏ lại đạo đức tư gia ấy ở nhà và mang theo thứ đạo đức Kitô giáo công cộng của mình đến sở thuế cùng các điểm bỏ phiếu, rồi cố gắng hết sức để phá hoại và làm tiêu tan toàn bộ công sức trung thực và chính trực suốt cả năm trời của mình. Anh ta có thể thản nhiên bỏ phiếu cho một tên đầu sỏ nhơ nhớp nếu kẻ đó là vị "Moisés" của đảng mình, và không một chút cắn rứt, anh ta sẽ gạt bỏ người ưu tú nhất trên toàn cõi đất nước chỉ vì người ấy đứng ở lá phiếu đối lập. Cứ mỗi năm, tại một loạt thành phố và tiểu bang, anh ta lại góp phần đưa những kẻ nhũng lũng vào bộ máy công quyền, trong khi nếu anh ta dẹp bỏ thứ đạo đức công cộng ấy đi và mang đạo đức tư gia đến phòng phiếu, anh ta hoàn toàn có thể nhanh chóng thanh lọc bộ máy công quyền và biến việc nắm giữ chức vụ thành một sự vinh danh cao quý và đáng tự hào.

Mỗi năm một lần, anh ta gác lại đạo đức tư gia, thuê một chiếc phà chở đống trái phiếu của mình đến cất giấu trong một nhà kho ở New Jersey suốt ba ngày, rồi lôi thứ đạo đức công cộng ra, đến sở thuế giơ tay thề thốt rằng anh ta ước gì mình chưa bao giờ—chưa bao giờ có nổi một xu dính túi trên cõi đời này, xin Chúa chứng giám. Ngày hôm sau, danh sách ấy xuất hiện trên các mặt báo—một cột rưỡi tên tuổi in bằng cỡ chữ nhỏ li ti, và mọi nhân vật trong danh sách đó đều là tỷ phú kiêm giáo dân của vài nhà thờ. Tôi biết rõ tất cả những con người ấy. Tôi có mối quan hệ thân thiết, xã giao và cả "tội phạm" với toàn bộ bọn họ. Họ chưa từng vắng mặt trong buổi giảng đạo nào nếu có dịp rảnh rang, và họ cũng chẳng bao giờ bỏ lỡ ngày khai khống thuế, dù họ có rảnh hay không.

Trước kia tôi là một người trung thực. Giờ thì tôi đang mục rữa. Không—tôi đã mục rữa hoàn toàn rồi. Khi họ định mức thuế của tôi là 75.000 đô la vào hai tuần trước, tôi đã đi khắp nơi cố mượn tiền mà không được; rồi khi phát hiện ra họ đang để cả một đám tỷ phú nhởn nhơ sống ở New York với mức thuế chỉ bằng một phần ba so với tôi, tôi cảm thấy bị tổn thương, vô cùng phẫn nộ, và tự nhủ: "Đây là giọt nước tràn ly. Ta không đời nào gánh vác cái thị trấn này một mình đâu." Ngay khoảnh khắc đó—khoảnh khắc đáng nhớ ấy—tôi bắt đầu rệu rã. Chỉ trong mười lăm phút, sự sụp đổ đã hoàn tất. Trong vòng mười lăm phút, tôi đã biến thành một đống cát đạo đức chính hiệu; và tôi giơ cao tay cùng với những lão phó tế dày dặn kinh nghiệm ấy để thề từ bỏ sạch sành sanh mọi thứ tài sản cá nhân mà tôi đang có trên đời, tính đến tận cái chân giả bằng gỗ, con mắt thủy tinh, và những gì còn sót lại trên bộ tóc giả của tôi.

Những viên chức thuế ấy đã thực sự xúc động; họ vô cùng xúc động. Họ vốn đã quen nhìn những lão tham nhũng già giơ hành động như thế, và họ có thể chịu đựng được cảnh tượng đó; nhưng họ lại kỳ vọng những điều tốt đẹp hơn từ tôi, một nhà đạo đức học chuyên nghiệp có chứng nhận, thế nên họ đâm ra buồn rầu.

Tôi đã sụt giảm nghiêm trọng trong sự nể trọng và quý mến của họ, và lẽ ra tôi cũng nên tự coi rẻ chính mình, ngặt nỗi tôi đã chạm đáy từ lâu rồi, chẳng còn chỗ nào mà tụt xuống nữa.

Ở Tuskegee, họ sẽ vội vã đưa ra những kết luận sai lầm từ những bằng chứng thiếu sót, giống như Tiến sĩ Parkhurst, và họ sẽ tiêm nhiễm vào đầu học sinh cái mê tín rằng không một quý ông nào văng tục bao giờ.

Hãy nhìn những vị tỷ phú khả kính đó mà xem; họ chẳng phải là quý ông đấy ư? Chà, họ vẫn chửi thề đấy thôi. Có lẽ chỉ mỗi năm một lần, nhưng chừng đó khối lượng cũng đủ bù đắp cho khoảng thời gian lỡ làng. Và liệu họ có mất mát gì không? Không hề; họ tiết kiệm được số tiền trong vòng ba phút đủ để nuôi gia đình suốt bảy năm trời. Khi họ thề thốt văng tục, liệu chúng ta có rùng mình không? Không—trừ khi họ thốt ra từ "chết tiệt!". Lúc đó thì có. Nó làm chúng ta teo tóp cả lại. Thế nhưng chúng ta không nên cảm thấy thế làm gì, bởi vì ai trong chúng ta cũng văng tục cả—tất cả mọi người. Kể cả các quý cô. Kể cả Tiến sĩ Parkhurst, một công dân mạnh mẽ, dũng cảm và tuyệt vời ấy, nhưng lại được giáo dục một cách hời hợt.

Bởi vì tội lỗi không nằm ở từ ngữ, mà nằm ở tâm địa đằng sau từ ngữ ấy. Khi một quý cô đang bực bội thốt lên "ôi!", thì tâm địa ẩn sau câu nói đó chính là "chết tiệt!" và đó mới là cách nó được ghi sổ tội danh của cô ấy. Tôi luôn cảm thấy rất tiếc mỗi khi nghe một quý cô thề thố kiểu đó. Nhưng nếu cô ấy thực sự nói từ "chết tiệt", và thốt ra theo một cách nhã nhặn, dễ thương, thì nó sẽ chẳng bị ghi tội miếng nào cả.

Quan niệm cho rằng không một quý ông nào thửi thủa văng tục là hoàn toàn sai lầm; anh ta hoàn toàn có thể văng tục mà vẫn là một quý ông nếu làm điều đó theo một cách nhã nhặn, nhân hậu và đầy trìu mến. Nhà sử học John Fiske, người mà tôi quen biết và yêu quý, là một tín đồ Kitô giáo trong sáng, cao quý và vô cùng ngay thẳng, thế mà ông ấy cũng từng văng tục một lần. Không hẳn là thế, có lẽ vậy; dẫu sao thì ông ấy—nhưng để tôi kể cho các vị nghe chuyện này.

Một ngày nọ, khi đang cặm cụi nghiên cứu say sưa, vợ ông bước vào, vẻ mặt vô cùng xúc động và đau khổ, liền nói: "Em rất tiếc phải làm phiền anh, John, nhưng em buộc phải làm vậy, vì đây là một vấn đề nghiêm trọng và cần được giải quyết ngay lập tức."

Rồi trong niềm u sầu, bà đưa ra một cáo buộc nghiêm trọng đối với đứa con trai nhỏ của họ. Bà nói: "Nó vừa bảo rằng dì Mary là một kẻ ngốc và dì Martha là một kẻ ngu chết tiệt." Ông Fiske trầm ngâm suy nghĩ một phút, đoạn cất lời: "Ồ, chà, đó cũng chính là ranh giới phân biệt mà tự anh sẽ đặt ra giữa họ đấy thôi."

Thưa ông Washington, tôi xin ông hãy truyền tải những bài học này đến cơ sở giáo dục vĩ đại, thịnh vượng và đầy ơn ích của ông, đồng thời bổ sung chúng vào kho tàng trí tuệ và đạo đức phong phú mà ông dùng để trang bị cho những học trò may mắn của mình trên bước đường tranh đấu cuộc đời.