Chu Ân Lai rõ ràng vô cùng xúc động: "Họ đến từ rừng rậm, đến từ tiền tuyến đấu tranh chống Mỹ vĩ đại nhất. Chúng ta cũng từng trải qua thời kỳ Tỉnh Cương Sơn và Diên An, đừng quên chúng ta đã sống như thế nào vào thời điểm đó."

Thủ tướng nước cộng hòa ngẩng mắt nhìn Tổng tham mưu trưởng: "Đồng chí Thụy Khanh, anh thấy để Đoạn Tô Quyền đi thì thế nào?"

Hoa hải đường Tây Phủ nở rộ; khắp sân ngát hương thơm, rực rỡ tựa gấm hoa.

Đây là mùa xuân năm 1963.

Mấy chiếc xe "Hongqi" và "Shanghai" chạy vào cổng viện Viện 18. Các quan chức chính phủ liên quan bắt đầu di chuyển bước chân. Chỉ có Lý Duy Tín thuộc Cục Quản lý Trung ương trực cơ quan là đứng một bên cửa lầu không động đậy.

Công việc của ông khác với những quan chức chính phủ kia. Ông làm công tác phục vụ đời sống, thế nên cách suy nghĩ vấn đề cũng xoay quanh quỹ đạo phục vụ.

Ông hít sâu một hơi đầy không khí thơm ngát mùi hoa, nhìn ra ngoài cổng viện. Cách đó 50 mét là Viện số 6 mới, hải đường ở đó cũng đang nở rộ, Hồ Chí Minh đang sống ở đó.

Ánh mắt ông lại quay về phía những chiếc xe ô tô, mấy chiếc xe con đã đỗ vững vàng trước tòa nhà. Các quan chức chính phủ đang bước lên chào đón. Những vị khách quý bước xuống xe nhìn không khác gì người Trung Quốc!

Nói cho cùng, họ đến từ Lào.

Họ vẫn chưa giành được chính quyền, vẫn chưa phải là nhà lãnh đạo của đất nước. Họ không được sống ở Viện số 6 mới như Hồ Chí Minh, không được sống ở Nhà khách Quốc gia Điếu Ngư Đài như thân vương Sihanouk, họ giống như Pol Pot và Ieng Sary của Campuchia, vào ở Viện 18.

Lý Duy Tín rất quen thuộc với các nhà lãnh đạo và nhân vật lãnh đạo cách mạng của ba nước Đông Dương. Cuộc đấu tranh kháng chiến cứu nước của nhân dân ba nước đang diễn ra sục sôi, các nhà lãnh đạo của họ đến Bắc Kinh cũng ngày một thường xuyên hơn. Khi Hồ Chí Minh đến Bắc Kinh, Chu Ân Lai từng hỏi ông: "Trong đời sống còn có việc gì cần giải quyết không?" Hồ Chí Minh kéo Lý Duy Tín lại, cười nói: "Chúng tôi đã rất quen thuộc rồi, có Hữu Đình thì tôi có thể trực tiếp tìm họ giải quyết."

Lý Duy Tín cũng quen thuộc với Nguyên thủ quốc gia Campuchia - thân vương Norodom Sihanouk. Cả Thủ tướng Chu và Nguyên soái Trần Nghị đều nói Sihanouk là một người yêu nước vĩ đại. Đối với cách gọi ông, Lý Duy Tín từng có mấy lần thay đổi. Một khoảng thời gian gọi là Quốc vương, một khoảng thời gian gọi là Thân vương, đôi khi còn gọi là Thủ tướng. Đương nhiên, điều này không liên quan nhỏ đến những thay đổi của tình hình trong nước Campuchia.

Campuchia rơi vào cảnh làm nước bảo hộ của Pháp gần như đạt tới 90 năm. Một thủ đoạn hiệu quả để nhà cầm quyền Pháp kiểm soát Campuchia chính là thao túng việc kế vị ngai vàng. Năm 1904, khi Quốc vương Norodom qua đời, nhà cầm quyền Pháp không để các hoàng tử của ông kế vị ngai vàng, mà để người em trai của vị quốc vương quá cố là Sisowath - người trung thành hơn với nước Pháp - kế vị ngai vàng. Như vậy, trong hoàng thất liền tồn tại hai nhánh: nhánh Norodom và nhánh Sisowath.

Thân vương Sihanouk xuất thân từ cả hai nhánh của hoàng thất — cha thuộc nhánh Norodom, mẹ thuộc nhánh Sisowath. Hơn nữa, trong mắt người Pháp, "Sihanouk tính cách tương đối mềm mỏng, ý chí tương đối yếu đuối, đối nhân xử thế tương đối dễ dãi". Thế là năm 1941, Khâm sứ Pháp đã vận dụng sức ảnh hưởng quyết định của mình, chọn Sihanouk kế vị ngai vàng của vị quốc vương quá cố.

Sự thật chứng minh người Pháp lúc đó đã đánh giá hoàn toàn sai lầm. Sau khi Sihanouk kế vị ngai vàng, lập tức bắt đầu cuộc đấu tranh anh dũng kiên trì không mệt mỏi vì độc lập quốc gia và dân tộc. Ông được người Mỹ bình luận là "người tinh khôn về chính trị, ý chí cứng cỏi", "kể từ phong trào cải cách đấu tranh giành độc lập cho đến nay, bất kể là ở nước ngoài hay trong nước, ông chưa từng thua trận trong bất kỳ cuộc đấu tranh chính trị nào."

Năm 1903, sau khi Quốc vương Sihanouk giành được độc lập cho đất nước của mình, liền thoái vị đảm nhận chức Thủ tướng. Sau đó hai lần từ chức, hai lần đảm nhận lại chức Thủ tướng... Hành động của ông không khỏi khiến người ta nhớ đến vị "Vị vua nhường ngôi vĩ đại" Jayavarman VII trong lịch sử Campuchia. Vào cuối thế kỷ 17 sau Công nguyên, Jayavarman VII từng ba lần bốn lượt nhường ngôi, tự mình xuất gia làm tăng nhân. Nhưng khi đất nước bị xâm lược, dân tộc gặp khủng hoảng,

ông lại đứng ra, triệu tập quân đội, đánh đuổi kẻ xâm lược, cứu vớt đất nước. Sau lần nhường ngôi thứ tư, thấy vị quốc vương mới quả thực có thể gánh vác trọng trách, ông mới vĩnh viễn từ bỏ vương miện và thanh gươm báu.

Sihanouk luôn mang theo nụ cười ngọt ngào, đôi môi mím nhẹ, đôi mắt cũng nheo lại, chắp hai tay trước ngực hướng về những người bạn mới và cũ để bái lạy thăm hỏi. Ông đa tài đa nghệ, biết viết văn, giỏi diễn thuyết; biết soạn nhạc, biết chơi nhạc cụ và còn biết biên đạo kịch ca múa. Ông biết lái ô tô, thậm chí biết lái máy bay. Ông từng trực tiếp lái xe cho Chủ tịch Lưu Thiếu Kỳ, lái máy bay cho Thủ tướng Chu Ân Lai. Thoạt nhìn, ông quả thực mang lại cho người ta cảm giác thân thiện, mềm mỏng và dễ dãi. Nhưng đây chỉ là một mặt trong tính cách của ông.

Mặt khác, ông cũng là người kiên cường, mãnh liệt và dũng cảm. Một khi đất nước và dân tộc phải chịu sự uy hiếp và xâm lược, ông cũng sẽ trợn tròn mắt, trong ánh mắt tràn ngập sự sắc bén vốn có của người chiến sĩ xung phong trận mạc. Khi Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lược Đông Dương, ông không chút do dự lao vào cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước.

Cho đến nay, mọi người đều biết mái tóc đen ấy đã điểm bạc, thế nhưng ông vẫn kiên trì chiến đấu chống lại kẻ xâm lược Việt Nam, có thể nói cả đời ông đều chiến đấu vì độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.

Sau khi Sihanouk thoái vị, cách gọi ông liền từ Quốc vương thành Thân vương. Ông chỉ định cha mẹ mình làm người kế vị. Thế là, cha ông là Thân vương Suramarit trở thành Quốc vương Suramarit, mẹ ông là công chúa Kossamak trở thành Vương hậu Kossamak. Thế nhưng,

quyền lực thực tế vẫn nằm trong tay Sihanouk, sức ảnh hưởng của ông ở Campuchia là điều mà cha mẹ ông không tài nào sánh được.

Lý Duy Tín nhớ rất rõ, 3 năm trước, tức là vào mùa xuân năm 1960, Thủ tướng Chu Ân Lai và Nguyên soái Trần Nghị sau khi kết thúc chuyến thăm Miến Điện, Ấn Độ, Nepal, đã chuẩn bị đến Campuchia. Thế nhưng, ngay trong khoảng thời gian này, cha của thân vương Sihanouk là Quốc vương Suramarit đã qua đời. Trong thời gian quốc tang, Campuchia phải treo cờ rủ.

Cả nước để tang. Đi thăm trong hoàn cảnh này rất khó để tạo ra bầu không khí nhiệt liệt, liệu có nên tiếp tục thăm Campuchia theo kế hoạch ban đầu không?

Điện chia buồn đã được gửi đi. Sau khi Chu Ân Lai và Trần Nghị thảo luận, quyết định vẫn đi thăm Campuchia theo kế hoạch ban đầu: không chỉ là chuyến thăm hữu nghị, trước hết là đi viếng quốc vương. Sau khi quyết định này được thông báo cho Campuchia, Sihanouk vô cùng cảm động.

Chu Ân Lai đưa ra chỉ thị khẩn cấp tới Bắc Kinh: khẩn trương may gấp một bộ tây phục màu trắng cho tất cả các thành viên trong đoàn đại biểu để gửi tới Côn Minh, nhằm kịp thời thay đổi màu sắc trang phục biểu trưng cho tang lễ này khi đến Campuchia. / Việc may trang phục tuy nhanh nhưng phiền phức cũng không nhỏ. Lúc bấy giờ, cả nước một màu xám xanh, đã quen với sự đơn điệu, nhân viên liên hệ khắp các cửa hàng lớn nhỏ ở Bắc Kinh nhưng hoàn toàn không mua được chiếc cúc áo màu trắng nào để phối với bộ tây phục màu trắng.

Đủ mọi cách được nghĩ ra, hoặc là không phù hợp, hoặc là không kịp. Trên bộ tây phục màu trắng chẳng lẽ lại đính một chiếc cúc áo màu xanh lam, màu xám hoặc màu đen hay sao? May mà nhân viên bán hàng của Tòa nhà Bách hóa Vương Phủ Tỉnh bỗng nảy ra ý hay, ánh mắt rơi vào chiếc hộp xà phòng thơm màu trắng sữa đó. Chiếc hộp xà phòng đó bây giờ gọi là hộp nhựa, những năm đó người ta không gọi như vậy, mà quen gọi là "hóa chất". Lược hóa chất, hộp xà phòng hóa chất v.v.

"Có cách rồi." Nhân viên bán hàng lấy chiếc hộp xà phòng hóa chất màu trắng sữa đó ra, "Chúng ta tự làm gấp mấy chiếc cúc áo màu trắng có được không?"

Đành phải thử như vậy thôi. Đem chiếc hộp xà phòng màu trắng sữa ép cắt thành những chiếc cúc tròn, thử khâu lên bộ tây phục màu trắng. Trông cũng khá hợp! Thế là nhân viên mua mấy chục chiếc hộp xà phòng, ép cắt thành cúc áo để dùng tạm trong lúc cấp bách, gấp rút làm ra cả bộ tây phục màu trắng, dùng chuyên cơ đưa tới Côn Minh.

Ngày 9 tháng 5, các thành viên đoàn đại biểu Trung Quốc lên máy bay tại Côn Minh, bay đến Campuchia. Máy bay từ từ hạ cánh xuống sân bay Phnôm Pnh. Tại sân bay, đám đông chào đón mặc áo đỏ áo xanh, nhiệt tình vẫy hoa tươi; quốc kỳ hai nước Trung - Campuchia bay phấp phới trên đỉnh cột cờ. Sihanouk và chính phủ Campuchia để nghênh đón khách quý Trung Quốc, đã lùi ngày quốc tang lại. Thế nhưng, khi cửa khoang máy bay mở ra, Thủ tướng Chu Ân Lai và Ngoại trưởng Trần Nghị lại mặc tây phục màu trắng bước ra, chắp hai tay giơ cao. Bộ tây phục màu trắng của đoàn đại biểu Trung Quốc tạo nên sự tương phản rõ rệt với muôn hồng nghìn tía của đám đông chào đón, bày tỏ sự lịch sự và tình cảm chia buồn chân thành của nhân dân Trung Quốc. Sau khi xuống máy bay, Chu Ân Lai và Trần Nghị nhanh chóng đi đến thi hài Quốc vương Suramarit để tỏ lòng tiếc thương.

Sự việc này vừa thể hiện sự tôn trọng và tình hữu nghị thân thiện của các nhà lãnh đạo và nhân dân Trung Quốc đối với nhân dân Campuchia, đồng thời cũng thể hiện tình hữu nghị và tình cảm đặc biệt của thân vương Sihanouk và nhân dân Campuchia đối với nhân dân Trung Quốc và các nhà lãnh đạo của họ.

Trong cuộc đấu tranh kháng chiến cứu nước, cùng chiến đấu với thân vương Sihanouk có lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng dân tộc Campuchia, hay còn gọi là Khmer Đỏ trong cộng đồng quốc tế.

Lý Duy Tín cũng rất quen thuộc với các nhân vật lãnh đạo của họ là Pol Pot và Ieng Sary.

"Pol Pot ở lại Bắc Kinh khá lâu, chúng tôi rất quen thuộc." Lý Duy Tín nhớ lại như vậy, "Mỗi lần ông đến, luôn nắm tay, thậm chí ôm chầm lấy chúng tôi những nhân viên phục vụ, những người lao động này, ông quen làm một số việc cùng nhân viên phục vụ, thích lao động, không có chút ra vẻ nào..." Có lần, Pol Pot đưa con gái đến Bắc Kinh. Tối hôm đó sau bữa tối, Pol Pot cùng con gái tản bộ trong sân. Trong sân có rất nhiều cây ăn quả, khi đó đang là đầu thu, đi qua một cây mận, con gái ông bị những chùm mận tím lịm sai trĩu cành thu hút. Miền Nam chắc là không có loại mận thế này, con gái ông không nhịn được liền tiện tay hái một quả mận. Tiếng bật của cành cây đã làm Pol Pot giật mình. Ông ngoảnh đầu nhìn lại, thấy rõ chuyện gì xảy ra, liền nhíu mày hỏi: "Con đang làm gì thế?"

Cô con gái nửa ngượng ngùng nửa bứt rứt cầm quả mận giữa ngón cái và ngón trỏ, giơ lên với cha, cười ngượng nghịu.

"Quả mận này là do con trồng à?" Pol Pot trầm mặt xuống.

Cô con gái chớp chớp mắt, bất an lắc đầu. Cô rõ ràng có chút hoảng sợ. "Không phải con trồng mà con dám tùy tiện hái à?" Pol Pot đã trở nên nghiêm khắc giận dữ: "Không lấy một cây kim sợi chỉ của quần chúng, đây là kỷ luật, con hiểu chưa?"

Cô con gái gật gật đầu, buồn bã cúi đầu không nói gì trong sự bối rối hốt hoảng.

"Thế sao con lại dám trộm hái mận! Phải đi kiểm điểm! Đừng tưởng ở đây không có người ngoài phát hiện, làm người phải tự giác thành thật!"

Thế là, con gái của Pol Pot vì quả mận này mà kiểm điểm trước mặt chúng tôi.

"Ieng Sary để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc hơn." Lý Duy Tín từng nhiều lần cảm thán, "Ông ấy là một người có học thức, mỗi lần đến Bắc Kinh, hành lý mang theo chủ yếu là sách. Trong đó có cuốn 'Tuyển tập Mao Trạch Đông' bản tiếng Pháp. Đến chỗ ông ấy, luôn thấy ông ấy đang đọc sách, đặc biệt là đối với cuốn 'Luận dân chủ mới', không biết đã đọc qua mấy chục lần? Những trang sách phần đó rách rưới hơn nhiều so với các phần khác..." Cuộc sống của Ieng Sary và phu nhân Khieu Ponnary vô cùng giản dị. Khi tham gia các hoạt động công khai, trang phục của họ cũng rất sạch sẽ ngăn nắp, nhưng nhân viên phục vụ tiếp xúc hằng ngày đều nắm rõ trong lòng: họ chỉ có bộ "lễ phục" làm việc đó, không còn tiền bạc vật chất nào khác, thậm chí ngay cả quần áo để thay giặt cũng không có.

Có lần họ đến Bắc Kinh, đúng vào mùa đông. Họ mặc trang phục mỏng manh, không dám ở lại lâu trong sân. Ngoại trừ các hoạt động công khai không thể thiếu, phần lớn thời gian đều ở trong phòng.

Chu Ân Lai đến thăm Ieng Sary, khi trò chuyện, Khieu Ponnary cũng có mặt. Khi Lý Duy Tín rót nước cho họ, phát hiện ánh mắt Chu Ân Lai cẩn thận lướt qua người Ieng Sary và Khieu Ponnary, từ áo khoác nhìn thẳng xuống đôi giày dưới chân.

Lông mày của Chu Ân Lai nhíu lại một cách khó nhận ra.

Sau khi cuộc trò chuyện kết thúc, Chu Ân Lai gọi lại đồng chí phụ trách có liên quan của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương.

Ieng Sary đến Bắc Kinh không phải là công khai, mà là lời mời bí mật trong nội bộ đảng. Cho nên, hoạt động tiếp đón không thuộc thẩm quyền của Bộ Ngoại giao, mà do Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương phụ trách.

"Biết tại sao tôi giữ anh lại không?" Chu Ân Lai nghiêm nghị nhìn đồng chí của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương: "Đồng chí Ieng Sary đến đã không ngắn rồi, chẳng lẽ các anh không nhìn thấy sao? Họ hiện tại vẫn đi giày mỏng, đến cả quần áo để thay giặt cũng không có!"

"Chúng tôi sơ suất rồi..."

"Chỉ là sơ suất thôi sao? Họ đến từ tiền tuyến đấu tranh chống Mỹ, là đồng chí và anh em của chúng ta!"

Đồng chí của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương đã kiểm điểm, sau khi Thủ tướng rời đi, lập tức bố trí công việc cho Lý Duy Tín, bảo anh đi cùng vợ chồng Ieng Sary đi mua sắm quần áo.

Hôm đó, tuyết rơi lớn đúng lúc. Lý Duy Tín bất chấp tuyết rơi vội vã đến Cửa hàng Hữu nghị để liên hệ. Giám đốc cửa hàng bày tỏ sự ủng hộ hết mình, mời vợ chồng Ieng Sary đến cửa hàng sau 9 giờ rưỡi tối khi cửa hàng đã đóng cửa để chọn mua quần áo.

Tối hôm đó, Lý Duy Tín cùng vợ chồng Ieng Sary đến Cửa hàng Hữu nghị, cặp vợ chồng cách mạng này tham quan một vòng trong cửa hàng, lầu trên lầu dưới đều xem qua hết, chỉ mua duy nhất một chiếc áo len mỏng.

Trước một dãy quầy hàng, Khieu Ponnary đứng lại, nhìn chiếc quần nữ treo trên giá hàng, rồi lại nhìn chiếc quần của chính mình. Cho đến lúc này, Lý Duy Tín mới phát hiện chiếc quần của vị phu nhân này tuy được giặt ủi sạch sẽ phẳng phiu, nhưng ống quần đã bị rách một miếng.

Phu nhân ngẩng đầu nhìn chồng mình, do dự, dùng ánh mắt cầu xin.

Ieng Sary vốn nhìn theo ánh mắt của phu nhân rồi lại nhìn chiếc quần của phu nhân, thấy phu nhân dùng ánh mắt cầu xin, liền nghiêng người sang, nheo mắt lại. Ông đang xem xét tấm biển giá được ghim trên quần. Ông nhìn rõ giá tiền, phải hơn 10 nhân dân tệ. Ông ngẩng mặt lên, hai mắt chạm phải ánh mắt của phu nhân, khóe miệng giật giật, muốn nói lại thôi, lắc đầu rồi vội vã bước đi.

Thế là, phu nhân của ông lặng lẽ bước đi theo sau ông.

Tất cả những điều này đều bị Lý Duy Tín đi cùng bên cạnh nhìn thấy. Cảm giác mũi cay cay, trong mắt liền ngân ngấn nước, cổ họng cũng có chút nghẹn ngào...

Dù sao thì Ieng Sary cũng được coi là một nhân vật lãnh đạo lừng lẫy, vậy mà chỉ có vỏn vẹn một chiếc quần như thế? Ông lại lắc đầu với phu nhân. Đang giữa mùa đông, Bắc Kinh vô cùng lạnh giá, nhưng hai vợ chồng họ lại ăn mặc mỏng tang. Vào thời điểm đó, người Trung Quốc hầu như không ai là không biết Ieng Sary, trên báo chí, đài phát thanh luôn có thể thấy và nghe thấy mà. Thế nhưng không một người Trung Quốc nào biết rằng Ieng Sary và phu nhân trong đại hàn mùa đông lại không có quần áo giữ ấm, thậm chí đến một chiếc quần cũng tiếc không nỡ mua. Việc này nếu không phải do chính mắt Lý Duy Tín nhìn thấy, ông cũng sẽ cảm thấy khó tin.

Bây giờ, nhìn theo bóng dáng vợ chồng Ieng Sary rời đi, Lý Duy Tín đã hiểu được đạo lý trong đó. Giống như các nhân vật lãnh đạo của cuộc cách mạng Trung Quốc trong thời kỳ Tỉnh Cương Sơn và Diên An.

Thứ mà họ nghĩ đến đầu tiên là "phải tiết kiệm từng xu để dành cho sự nghiệp chiến tranh giải phóng."

Lý Duy Tín không nói thêm gì nữa, ông tự bỏ tiền mua chiếc quần mà phu nhân Khieu Ponnary đã ưng ý.

Trở về, Lý Duy Tín đã báo cáo tình hình mắt thấy tai nghe với Chu Ân Lai.

Vòng mắt Chu Ân Lai đỏ hoe, rõ ràng vô cùng xúc động. Ông nói: "Họ đến từ rừng rậm, đến từ tiền tuyến đấu tranh chống Mỹ. Chúng ta cũng là những người từng trải qua cuộc sống thời kỳ Tỉnh Cương Sơn và Diên An, đừng quên chúng ta đã sống như thế nào vào thời điểm đó..." Nghe những lời của Thủ tướng, ngày hôm sau Lý Duy Tín liền chạy đến tòa nhà Vương Phủ Tỉnh, nhờ họ làm cho phu nhân của Ieng Sary một đôi giày da bông.

Những vị khách đến từ Lào lần lượt bước xuống xe. Lý Duy Tín thấy khách đã đến gần.

Ông thu lại tâm trí khỏi dòng suy nghĩ, và nhận ra trong số đó có Chủ tịch Mặt trận Lào Yêu nước - Thân vương Souphanouvong và Tổng bí thư Đảng Nhân dân Lào - Kaysone Phomvihane.

Chủ khách trao nhau những lời nói nồng nhiệt, bước vào trong tòa nhà. Một đồng chí phụ trách của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương đi ngang qua bên Lý Duy Tín, nhỏ giọng chào: "Cậu đi trước đi. Họ đã ăn cơm trên máy bay rồi."

Lý Duy Tín không đi, ông làm công tác tiếp đón lâu năm, rất có kinh nghiệm: "Những chiến sĩ du kích đến từ rừng rậm Đông Dương, họ không giống như những nhà hoạt động chính trị đến từ châu Âu và châu Mỹ." "Nhớ lần trước tiếp đón các đồng chí lãnh đạo Việt Nam, thức ăn trên bàn đã sạch bách. Chỉ còn lại một chiếc cánh gà trong một chiếc đĩa. Lý Duy Tín định thu dọn đĩa, liền bị ánh mắt của Chu Ân Lai ngăn lại. Quả nhiên, một vị lãnh đạo Việt Nam đã gắp lấy chiếc cánh gà..." Lý Duy Tín tuy chưa từng trải qua cuộc sống gian khổ thời kỳ Tỉnh Cương Sơn và Diên An. Nhưng ông từng nghe một vị nguyên soái kể lại: "Lúc đó ăn uống thực sự rất ngon miệng, có bao nhiêu ăn bấy nhiêu, không thừa lại thứ gì, khẩu vị tốt đến mức có thể nuốt trôi cả một con heo sữa!"

Hơn nữa, bản thân Lý Duy Tín cũng có trải nghiệm. Đó là vào tháng 8 năm 1951, ông đăng ký tham gia Kháng Mỹ viện Triều Tiên, ở nhà ăn một bụng bánh rán hành tỏi tây, đi mười mấy dặm đường đến bộ đội, lại ngon lành ăn hết hơn một cân bánh màn thầu lớn.

"Hay là, hỏi khách xem thế nào?" Lý Duy Tín đề xuất: "Chúng tôi đã chuẩn bị sẵn một ít bánh ngọt."

Đồng chí phụ trách của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương gật đầu, đuổi theo vị khách Lào hỏi: "Đồng chí Kaysone, có muốn ăn thêm chút gì nữa không?"

Vị Tổng bí thư Đảng Nhân dân Lào trẻ trung lực lưỡng này nhìn sang Thân vương Souphanouvong - Chủ tịch Mặt trận Lào Yêu nước với bộ râu con kiến oai vệ, hai người trao đổi ánh mắt với nhau.

"Thế nào, vậy thì ăn thêm chút nữa nhé?" Kaysone hỏi.

"Vậy thì ăn thêm chút nữa đi." Souphanouvong đồng tình.

Sau khi rửa mặt xong, 7 vị khách bước vào phòng ăn. Lý Duy Tín trực tiếp lên món cho họ. Món ăn đó lấy con số cát tường là "tám tám" — 8 chiếc đĩa 8 thốn đựng 8 món ăn. Ngoài ra, còn dọn thêm 4 cân thịt bò, 2 cân rưỡi mì sợi.

7 vị khách vừa mới ăn cơm trên máy bay, đã "quét sạch" số thức ăn trên bàn sạch sành sanh, đến cả một mẩu hành hoa cũng không sót lại một miếng.

Nữ nhân viên phục vụ đứng hầu bên cạnh há hốc mồm kinh ngạc.

Lý Duy Tín không khỏi ngạc nhiên, lại bưng hai đĩa táo đặt lên bàn ăn.

Chớp mắt, hai đĩa táo đó lại bị những vị khách Lào ăn sạch không còn một quả.

Khi nhân viên phục vụ dọn dẹp bàn ăn, đã phát ra những tiếng bàn tán râm ran. Lý Duy Tín thở dài lắc đầu: "Hải. Những cô gái nhỏ này làm sao có thể hiểu được những gì chứa đựng trong tất cả những điều này đây? Đó là một cuộc sống gian khổ đến nhường nào? Chuyến Kaysone đến Bắc Kinh lần này để thông báo tình hình, một nội dung quan trọng chính là mời Trung Quốc phái một tổ công tác đến Lào điều tra nghiên cứu, giúp đỡ cách mạng Lào."

Rốt cuộc sẽ là vị tướng nào của chúng ta, sắp phải trải qua một lần nữa cuộc sống gian khổ biến động giống như thời kỳ chiến tranh cách mạng ruộng đất và chiến tranh chống Nhật?... Hải đường ở Tây Hi Hoa Uyển cũng nổi tiếng xa gần.

Chính vì có những bông hoa hải đường nở rộ này, khu vườn nhỏ ven đường này của Trung Nam Hải mới được gọi là Tây Hi Hoa Uyển. Nghe nói, sau khi triều đại nhà Thanh sụp đổ, những bông hoa hải đường này cũng lụi tàn theo từng năm, giống như đất nước Trung Quốc chịu đựng muôn vàn cay đắng, nguyên khí gần như tổn hại nặng nề! Năm 1949 sau khi tân Trung Quốc thành lập, Chu Ân Lai dọn vào Tây Hi Hoa Uyển. Mùa xuân năm 1950, cây hải đường ấy vậy mà cũng lấy lại được thanh xuân. Hàng vạn bông hoa kết thành chuỗi chen chúc nhau, tranh nhau nở rộ dưới ánh nắng. Hương hoa lan tỏa khắp khu viện nhỏ, bay đến Trung Hải, bay đến Nam Hải, tràn ra ngoài bức tường đỏ.

Tràn vào đường lớn. Người đi đường đi ngang qua đây, đều không kìm được mà dừng bước, hít sâu một hơi, thật sâu.

Chu Ân Lai mỗi ngày vào sáng sớm và chiều tối đều đi dạo xung quanh những bông hoa hải đường này, hít thở, thưởng ngoạn. Ông không chịu độc chiếm, bèn mời Chu Đức, mời Lý Phú Xuân, mời Trần Nghị, mời Đại sứ Liên Xô tại Trung Quốc Roshchin, mời các nhân viên của Trung Nam Hải, mời đại biểu công nông binh khắp toàn quốc đến tham dự hội nghị, cùng mọi người thưởng hoa.

Thế là, những bông hoa hải đường này nở rộ năm sau đẹp hơn năm trước.

Thế là, những người bạn đến Tây Hi Hoa Uyển thưởng hoa cũng ngày một đông hơn.

Bây giờ đã là cuối thu, tuy không có hương hoa hải đường ngào ngạt làm say đắm lòng người, nhưng lại có những chùm quả trĩu trịt uốn cong cành, tựa như đang cúi đầu nín thở dò xét văn phòng Thủ tướng có ánh đèn dịu nhẹ: Trên chiếc bàn làm việc rộng rãi, đặt một ống bút sơn mài đen và mấy chiếc điện thoại có tiếng chuông reo không dứt, trên bàn là ba chồng tài liệu chất đống cao như núi nhỏ. Chu Ân Lai đeo kính lão đang chăm chú phê duyệt tài liệu.

Cận vệ Trương Thụ Nghênh đã miêu tả khung cảnh lúc bấy giờ như sau: Thủ tướng đeo kính lão, sau đó cẩn thận lồng hai chiếc ống tay áo công tác vào cánh tay. Ống tay áo này làm bằng vải xanh, hai đầu có thun co giãn, không khác gì ống tay áo mà công nhân bình thường hay dùng. Đây là để bảo vệ tay áo không bị mài mòn, bởi vì mỗi ngày ông đều cúi đầu làm việc hơn 10 tiếng đồng hồ. Một khi ông đã ngồi xuống ghế, liền bất động như quả núi lớn. Căn nhà ông sinh hoạt và làm việc đều rất cũ kỹ. Mùa hè khi mưa nhiều, trần nhà còn bị dột. Nơi mặt đất ẩm thấp nghiêm trọng, chân tường thấm ra những vết ẩm ướt gợn sóng. Ngồi lâu ông sẽ bị đau chân, chân của ông vốn có bệnh. Thỉnh thoảng đầu gối sưng đỏ. Đêm khuya cuối thu, hơi lạnh thấu xương. Chúng tôi xót xa, liền lấy một chiếc chăn mỏng đắp lên chân ông. Khi mới bắt đầu làm như vậy, Thủ tướng thường nhìn chúng tôi đầy âu yếm, cảm kích gật đầu: "Cách làm này rất hay, cảm ơn các cháu." Sau khi đã thành thói quen, chúng tôi đắp chăn mỏng cho ông, ông không dừng bút nữa, cứ thế liên tục đọc tiếp, phê duyệt tiếp.

Khi đó, Thủ tướng tuân theo thói quen được nuôi dưỡng lâu năm, dùng bút lông viết xuống sự thấu hiểu và lòng trung thành của mình đối với sự nghiệp ở phần giấy trắng của tài liệu, ngọn bút ấy giống như một chiếc máy bơm dầu không bao giờ cạn, truyền vào công cuộc cách mạng và xây dựng nguồn động lực để nó tiến về phía trước.

Trương Thụ Doanh nói: Tôi đi theo Thủ tướng hơn 20 năm, cho đến khi ông qua đời. Ngay trước chiếc bàn làm việc đó, tôi nhìn bàn tay khuấy đảo càn khôn ấy ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác vận hành. Tôi trân trân nhìn bàn tay ấy dần trở nên gân guốc khô héo, dần nổi lên những đường gân xanh, cho đến những năm cuối cùng, hễ cầm bút là tay run lên, khoảnh khắc ngọn bút hạ xuống, đầu bút lại chấm ra một cục mực trên tài liệu. Những việc như thế xảy ra vài lần, Thủ tướng nhìn bàn tay của mình, đăm đăm nhìn hồi lâu, cuối cùng phát ra một tiếng thở dài bi tráng khiến người ta muốn rơi nước mắt: "Hải, con người không thể chống lại quy luật tự nhiên!" Sau đó, Chu Ân Lai liền đổi sang dùng bút chì để phê duyệt tài liệu...

Chu Ân Lai vào năm 1963 vẫn đang trong thời kỳ cơ thể tráng kiện, tinh thần sung mãn.

Cây bút lông trong tay vung lên tiêu sái mà mạnh mẽ. Thế nhưng, khi ông cầm một phần tài liệu do Bộ Ngoại giao gửi tới, đọc qua vài lần, cây bút lông đó lại mấy lần muốn hạ xuống rồi lại thôi.

Run run, cuối cùng cũng đặt lên giá bút. Ông trầm ngâm đứng dậy, vắt chiếc chăn mỏng đắp trên chân lên lưng ghế.

Trương Thụ Doanh đứng hầu ở cửa thấy là cơ hội, vội bước tới nhỏ giọng đề xuất: "Thủ tướng, ăn chút gì đi ạ?"

Chu Ân Lai khẽ phất tay, liền bắt đầu đi vòng quanh bàn làm việc. Đây là một thói quen của ông. Mỗi khi gặp phải quyết định trọng đại hoặc vấn đề nan giải khó giải quyết, ông đều đứng dậy đi vòng quanh bàn làm việc.

Trương Thụ Doanh không dám nói nhiều, châm thêm một cốc nước trà nóng cho Thủ tướng, rồi lặng lẽ lui ra ngoài.

Chu Ân Lai đi một vòng, tựa vào bàn làm việc đứng lại, nhìn tài liệu trên bàn trầm ngâm. Trên tài liệu đó có bút phê của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Cơ Bằng Phi: Xin Thủ tướng phê chuẩn.

Chu Ân Lai vô thức lật giở phần tài liệu này, kỳ thực nội dung đó ông đã sớm nắm rõ tường tận.

Kaysone hy vọng tôi cử đồng chí nào có thể nắm bắt toàn diện công việc sang Lào, chủ yếu là nắm bắt công việc xây dựng căn cứ địa, trong đó bao gồm chính trị, quân sự, kinh tế, sản xuất v.v. Trọng tâm là quân sự.

Nhiệm vụ của tổ công tác:

1. Tiến hành điều tra nghiên cứu tình hình các mặt của Lào, trọng tâm là xây dựng đảng, xây dựng quân đội và xây dựng căn cứ địa;

2. Phản ánh tình hình với Trung ương;

3. Truyền đạt ý kiến của Trung ương chúng ta đối với Lào, sau đó truyền đạt lại ý kiến của Đảng bạn Lào về cho Trung ương chúng ta.

Điều động 1 cán bộ cấp thiếu tướng có kinh nghiệm công tác căn cứ địa và nắm vững đấu tranh vũ trang, có tư tưởng chiến lược làm tổ trưởng, do Quân ủy điều động phái đi.

Sự trầm ngâm của Chu Ân Lai không phải vì Lào, mà là vì Việt Nam.

Chu Ân Lai đặt tài liệu xuống, thong thả bước đến bên cửa sổ. Nhìn qua bóng hình chính mình phản chiếu trên cửa sổ kính, có thể nhìn thấy cây hải đường dưới ánh trăng mờ ảo.

Đúng vậy, chính là vào thời điểm hoa hải đường nở rộ, Kaysone Phomvihane đã đến Bắc Kinh đưa ra yêu cầu, hy vọng Đảng Cộng sản Trung Quốc giúp đỡ cuộc đấu tranh kháng chiến chống Mỹ và xây dựng căn cứ địa của Lào.

Lúc đó tôi đã đồng ý dựa trên nguyên tắc lập trường chủ nghĩa quốc tế, Chu Ân Lai nghĩ. Nhưng tôi cũng nói lên những khó khăn một cách cầu thị, chính là không hiểu rõ tình hình, rất khó có được quyền phát biểu. Thế là, Tổng bí thư Kaysone Phomvihane đề xuất Trung Quốc phái một tổ công tác vào đóng ở Trung ương Lào để điều tra. Sau khi thảo luận, hai Đảng đã đạt được một thỏa thuận miệng về vấn đề này.

Chỉ là thỏa thuận miệng, không hình thành văn bản. Điểm tế nhị nằm ở Đảng Lao động Việt Nam. Về điều này, phía Lào hiểu rõ, Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng nắm rõ trong lòng.

Từ những năm 30, những người cách mạng cộng sản Việt Nam, Lào và Campuchia, đều cùng thuộc về Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập lúc bấy giờ. Đại đa số sự lãnh đạo của Đảng là các đồng chí Việt Nam. Trong cuộc đấu tranh cách mạng chung lâu dài, họ đã hình thành một mối quan hệ đặc biệt. Đảng Lào và Campuchia thực tế tương đương với hai ủy ban tỉnh của Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau khi Nhật Bản đầu hàng năm 1945, Đảng Lào và Campuchia đã độc lập.

Nhưng do nguồn gốc lịch sử và nhu cầu đấu tranh, họ vẫn buộc phải phục tùng sự lãnh đạo của Hà Nội. Mà một số đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Hà Nội chưa từng từ bỏ ý tưởng thiết lập Liên bang Đông Dương trên bán đảo Đông Dương. Chính vì nguyên nhân này, các đồng chí lãnh đạo Hà Nội vừa cần Trung Quốc viện trợ to lớn cho toàn bộ sự nghiệp cách mạng Đông Dương, lại vừa không muốn Trung Quốc có quan hệ trực tiếp với Đảng Lào và Campuchia, từ đó làm tăng thêm tính độc lập của hai Đảng này.

Quả nhiên, khi Đảng Lào thông báo thỏa thuận miệng mà họ đạt được với Đảng Cộng sản Trung Quốc cho Đảng Lao động Việt Nam để xin ý kiến, đã không nhận được sự tán thưởng như mong đợi. Đảng Lao động Việt Nam đề xuất rằng Đảng và Chính phủ Trung Quốc nên thông qua Việt Nam để thực hiện các khoản viện trợ đối với Lào.

Đối với hoàn cảnh khó khăn mà Kaysone Phomvihane đang đứng, Chu Ân Lai hoàn toàn thấu hiểu. Do Chính phủ Mỹ công khai phá hoại Hiệp định Genève năm 1962 về vấn đề Lào, giật dây phe hữu Lào phát động chính quyền, lật đổ Chính phủ đoàn kết dân tộc ba phía của Lào, ép buộc Trung ương Đảng Nhân dân Lào do Kaysone Phomvihane đứng đầu và Trung ương Mặt trận Lào Yêu nước do thân vương Souphanouvong làm chủ tịch, phải rút khỏi thủ đô Viêng Chăn, tiến vào rừng rậm tỉnh Sầm Nưa. Để tăng cường "chiến tranh đặc biệt" ở Lào, đế quốc Mỹ đã phái số lượng lớn máy bay điên cuồng oanh tạc khu giải phóng Lào. Quân đội Nhân dân Lào chỉ có hơn 3 vạn người rơi vào cảnh khốn đốn, dân tộc Lào chỉ có 3 triệu dân rơi vào cảnh khốn đốn.

Kaysone Phomvihane dưới tình hình này đã đưa ra yêu cầu viện trợ trực tiếp cho Đảng Trung Quốc.

Thế nhưng, cuộc đấu tranh kháng chiến chống Mỹ cứu nước của Lào, cũng không thể tách rời sự ủng hộ của Việt Nam, đặc biệt là về mặt binh lực tác chiến. Ông cần phải lắng nghe và tôn trọng ý kiến của Hà Nội.

Chu Ân Lai là bậc thầy được thế giới công nhận trong việc giải quyết các mâu thuẫn phức tạp khác nhau. Mao Trạch Đông từng ca ngợi rằng: "Đồng chí này giỏi hơn tôi về mặt hoạt động quốc tế lớn, rất giỏi xử lý các loại mâu thuẫn phức tạp."

Chu Ân Lai hiểu rằng, mấu chốt để giải quyết mâu thuẫn nằm ở sự tin tưởng lẫn nhau giữa các đảng anh em. Nền tảng của sự tin tưởng là chân thành vô tư, gan ruột sát cánh. Muốn chứng minh sự chân thành vô tư thì nên đem những suy nghĩ và kế hoạch của chúng ta bày tỏ toàn bộ với các đồng chí Việt Nam, không giữ lại bất cứ điều gì.

Thế là, chiếc xe chuyên dụng của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Trung Quốc tại Hà Nội - Chu Kỳ Văn đã lái vào Bộ Ngoại giao nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Theo lệnh của Thủ tướng Chu Ân Lai, Chu Kỳ Văn đã thông báo cho Chính phủ Việt Nam về yêu cầu của Lào, nội dung thảo luận giữa hai đảng Trung - Lào và toàn bộThiết tưởng dự kiến phái một tổ công tác đến Sầm Nưa. Đối với biểu hiện chân thành vô tư của Chu Kỳ Văn, phía Việt Nam mặc dù vẫn có một số người trong lòng còn có suy nghĩ riêng, nhưng đa số các đồng chí lãnh đạo đã bày tỏ sự thấu hiểu và tin tưởng: "Các đồng chí Trung Quốc vẫn luôn tuân thủ nguyên tắc chủ nghĩa quốc tế, bất kể là về chính trị hay kinh tế, đều viện trợ hào phóng vô tư cho nhân dân Việt Nam. Điểm này chúng tôi sẽ không bao giờ quên. Đối với nguyện vọng chân thành của các đồng chí Trung Quốc muốn viện trợ cho nhân dân Lào, chúng tôi cũng bày tỏ cảm ơn và hoan nghênh. Bởi vì cuộc đấu tranh chống Mỹ của nhân dân ba nước Đông Dương là sự ủng hộ lẫn nhau, hô ứng lẫn nhau. Việc viện trợ cho Lào, thực chất chính là viện trợ cho Việt Nam."

Mâu thuẫn đã được giải quyết, văn bản được trình dưới danh nghĩa Bộ Ngoại giao đã được đặt lên bàn làm việc của Chu Ân Lai. Nhưng trong lòng ông hiểu rõ, một khi tổ công tác tiến vào đóng ở Lào, chắc chắn không thể tránh khỏi việc sẽ lại phát sinh các loại mâu thuẫn mới với các đồng chí Việt Nam. Dưới mục tiêu đấu tranh lớn là kháng chiến chống Mỹ cứu Lào, làm thế nào để xử lý và giải quyết chính xác mâu thuẫn giữa các đảng anh em, là một vấn đề phức tạp mang tính chính sách cực kỳ cao đồng thời lại phải có tính linh hoạt cao độ.

Phái đồng chí nào đây? Chu Ân Lai suy ngẫm, bước từ cửa sổ quay lại bàn làm việc, ngồi xuống ghế một lần nữa. Ông trầm ngâm, đến cả việc cận vệ đắp lại chiếc chăn mỏng lên chân ông mà ông cũng hoàn toàn không hay biết. Ánh mắt ông dừng lại lâu ở đoạn văn bản đó: "Điều động 1 cán bộ cấp thiếu tướng có kinh nghiệm công tác căn cứ địa và nắm vững đấu tranh vũ trang, có tư tưởng chiến lược làm tổ trưởng..." Toàn quân có hơn 2000 thiếu tướng, cơ bản đều có kinh nghiệm công tác căn cứ địa và năng lực nắm vững đấu tranh vũ trang. Thế nhưng điều kiện "có tư tưởng chiến lược", thì không phải vị thiếu tướng nào cũng có được. Không có tư tưởng chiến lược, thì không thể xử lý tốt mối quan hệ Trung - Việt...

Bàn tay Chu Ân Lai từ từ vươn về phía trước, cầm lấy cây bút lông, nhúng vào nghiên mực hết lần này đến lần khác. Lông mày rậm oai vệ anh tuấn của ông khẽ nhướng lên, đây là biểu tượng đã hạ quyết tâm. Đúng vậy, tổ công tác phải phái đi, điều này đã quyết định rồi, không cần phải do dự. Tiêu chuẩn tuyển chọn tổ trưởng cũng thích hợp. Nhân thân cụ thể, vẫn nên lắng nghe nhiều hơn rồi mới quyết định.

Cây bút lông trong tay Chu Ân Lai cuối cùng cũng hạ xuống phần đầu của cuốn tài liệu: Dự kiến đồng ý với ý kiến đề xuất trong báo cáo. Gửi các đồng chí Lưu, Đặng, Hạ, Tu Quyền xem xét duyệt lại để gửi trả Bộ Ngoại giao giải quyết.

Ngày 24 tháng 10 năm 1963

Vào một buổi tối vài ngày sau đó, Tổng tham mưu trưởng La Thụy Khanh vạm vỡ, cử chỉ nhanh nhẹn bước vào Tây Hi Hoa Uyển. Vị tướng có tinh thần lực siêu việt, lòng trung thành siêu việt, sự nhiệt tình siêu việt này, bất kể là phụ trách công tác của Bộ Công an hay phụ trách công tác của Bộ Tổng tham mưu Quân Giải phóng Nhân dân, đều thể hiện dũng khí siêu quần và ý chí lực, tính kiên định kinh người, và nổi danh trong toàn Đảng toàn quân với tinh thần khai phá kiên cường. Ông quản lý quân đội nghiêm khắc, đối với kẻ thù thì tàn nhẫn. Các đồng chí cũ nói: "Ông ấy thường nghiến răng khi nói chuyện." Trong thời kỳ trấn áp phản cách mạng, ổn định và củng cố chính quyền nước cộng hòa, tên tuổi của ông khiến tất cả kẻ thù nghe thấy đều phải run rẩy.

Đến những năm 60, trong số các nhà cách mạng lão thành đông đảo như chòm sao rực rỡ, ông đã được công nhận rộng rãi sẽ gánh vác nhiều công việc quan trọng hơn, và ngày càng tham gia trực tiếp nhiều hơn vào các quyết định trọng đại liên quan đến toàn Đảng toàn quân.

Thế nhưng, ông trước mặt Thủ tướng vẫn luôn duy trì sự khiêm tốn cẩn trọng. Khi ánh mắt ông chạm vào Chu Ân Lai, lập tức đứng nghiêm theo tư thế quân nhân tiêu chuẩn báo cáo: "Thủ tướng, tôi đã đến."

Lu Thụy Khanh, mời ngồi đi." Chu Ân Lai gật đầu mỉm cười, đưa tay ra hiệu.

Xin Thủ tướng xem xét phê chuẩn." La Thụy Khanh hai tay dâng lên một phần tài liệu được niêm phong, sau đó từ từ ngồi xuống ghế sofa. Cơ thể ông đứng thẳng và hơi ngả về phía trước, trông rất cung kính, đồng thời thuận tiện cho việc bất cứ lúc nào cũng có thể trả lời câu hỏi của Thủ tướng. Sự cung kính mà ông thể hiện tuyệt đối không phải là sự sùng bái địa vị và quyền lực, mà là sự thán phục từ tận đáy lòng đối với một người anh trai thông thái, anh minh, cao cả. Từ ba cuộc khởi nghĩa của công nhân Thượng Hải đến Khởi nghĩa Nam Xương, từ ngọn lửa li ti ở Tỉnh Cương Sơn đến chiến đấu sôi sục ở Diên An; Vạn Lý Trường Thành đẫm máu, trục lộc Trung Nguyên, uống ngựa sông lớn, vô số lần tranh đấu máu và lửa, cuộc đọ sức giữa chính nghĩa và tà ác, ông đã cảm nhận được một trái tim: trong sáng như ngọc, rực rỡ chói lọi. Ông đã cảm nhận được một tấm lòng: bao la rộng lượng, bao dung vạn vật. Dưới ánh hào quang nhân cách vĩ đại của Chu Ân Lai, ngay cả đối thủ của ông cũng không thể không kính trọng.

Chu Ân Lai xem xét tài liệu do Tổng tham mưu trưởng trình lên, ánh mắt lướt qua lại giữa mấy cái tên trên tài liệu. Ông cầm một chiếc bút chì đỏ xanh to dày, nhẹ nhàng dùng đầu bút gõ nhẹ lên mặt bàn. Ông đang cân nhắc, đang so sánh.

Một lát sau, ông dường như đã quyết định, nhẹ nhàng vạch một đường màu đỏ dưới một cái tên, ngẩng mắt nhìn Tổng tham mưu trưởng: "Đồng chí Thụy Khanh, anh thấy để đồng chí Đoạn Tô Quyền đi thì thế nào?"

La Thụy Khanh mỉm cười hiểu ý, gật đầu: "Tôi thấy được. Anh ấy là cán bộ Hồng quân. Vừa có kinh nghiệm xây dựng căn cứ địa, vừa có kinh nghiệm công tác quân sự, lại từng lâu năm chủ trì công tác toàn diện của một phương diện, tôi thấy được."

Bút chì đỏ xanh trong tay Chu Ân Lai tiếp tục dừng lại dưới tên của Đoạn Tô Quyền. Khoảnh khắc đó, ông không nói gì, trước mắt lại hiện lên một hình ảnh: Anh ấy vóc dáng không cao, vẻ ngoài không mấy nổi bật. Khi đông đảo các tướng lĩnh tụ tập một nhà, có lẽ chẳng ai thèm chú ý đến anh ấy thêm một cái nhìn. Đúng vậy, anh ấy không phải là nhân vật phong vân, không thích ra mặt, tất cả mọi phong thái làm màu đều không liên quan đến anh ấy. Thế nhưng, những người có từng trải cuộc sống và kinh nghiệm đấu tranh đều không khó phát hiện ra một thứ tình cảm thâm trầm vừa kiên định vừa ôn hòa ẩn chứa bên trong vẻ ngoài mộc mạc vụng về của anh ấy, cũng có thể cảm nhận được sự điềm tĩnh và tự tin sâu sắc được cất giấu từ ánh mắt nghiêm nghị trang trọng của anh ấy; bạn còn có thể từ cử chỉ cẩn trọng chậm rãi của anh ấy mà thể hiện được tinh thần chịu đựng nhục nhã gánh nặng và ý chí kiên cường không khuất phục...

Đó là ngày 10 tháng 1 năm 1946, Quốc - Cộng ký kết mệnh lệnh và tuyên bố về việc ngừng xung đột quân sự Quốc - Cộng (tức hiệp định đình chiến). Ban điều hành Bộ Chấn hưng Quân sự Bắc Bình được thành lập theo đó cũng bắt đầu làm việc, và phái một số tổ điều hành quân sự, chia đi các điểm xung đột để tiến hành điều đình. Để thuận tiện cho công việc, Trung ương ĐCSTQ đặc biệt thụ phong hàm cho một loạt tướng lĩnh. Thượng tướng một người: Chu Ân Lai. Trung tướng: Diệp Kiếm Anh, Lý Tiên Niệm, Bành Chân. Thiếu tướng: Trần Bác Quân, Hoàng Trấn, Cảnh Tiêu, Trần Cảnh, Ngô Tu Quyền... Trong đó có Tư lệnh Quân khu Nhiệt Hà 29 tuổi - Đoạn Tô Quyền. Đối với loạt tướng lĩnh được thụ phong hàm sớm nhất của quân đội chúng ta này, Chu Ân Lai đều rất quen thuộc.

Thế nhưng, Chu Ân Lai còn có một sự hiểu biết khác về Đoạn Tô Quyền.

"Tháng 4 năm 1948, Chủ tịch dẫn dắt cơ quan Trung ương vượt sông Hoàng Hà, đến thôn Trần Nam Trang, huyện Phụ Bình, tỉnh Hà Bắc, nơi đóng quân của Bộ Tư lệnh Quân khu Tấn Sát Ký. Chủ tịch từng phái người chuyên xe chuyên đến mời một vị tiên sinh. Trong thư nói: '30 năm trước, vinh hạnh đọc được những lời bàn luận cao siêu của tiên sinh trên tờ 'Sân báo' và 'Quốc dân công báo'. Nay nghe tin nơi ở của tiên sinh cách đây không xa, vô cùng mong muốn được gặp mặt một lần, mượn để lắng nghe lời chỉ dạy.' Vị tiên sinh mà Chủ tịch nói trong thư, anh có biết là ai không?"

Chu Ân Lai vừa hồi tưởng vừa hỏi.

La Thụy Khanh không hiểu tại sao Thủ tướng lại đổi chủ đề? Chần chừ một lúc, nói: "Thủ tướng ý chỉ Lam lão, Lam Công Vũ phải không?"

Chu Ân Lai gật đầu: "Chủ tịch đón Lam Công Vũ đến Ôn Đường để tắm suối nước nóng, ở lại liền 7 ngày, trò chuyện vui vẻ về đại sự thiên hạ, đặc biệt là đối với vấn đề xây dựng tân Trung Quốc, dốc lòng lắng nghe ý kiến của Lam Công Vũ. Lúc chia tay, Chủ tịch mời ông ấy đảm nhận chức Phó chủ tịch Chính phủ Nhân dân Hoa Bắc. Khi Hội nghị Hiệp thương Chính trị năm 1949 khai mạc, Chủ tịch nói với Lam Công Vũ: Ông là người cương trực không cúi đầu, tôi thấy rất thích hợp làm công việc Tổng Viện kiểm sát nhân dân, cùng làm công việc này với La Vinh Hoàn nhé! Thế là, lão tiên sinh Lam Công Vũ liền đảm nhận chức Viện phó Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao."

"Tôi nhớ ra một chuyện." La Thụy Khanh chợt có cảm xúc, "Mới vào thành, một cán bộ cao cấp của quân đội chúng ta do tư tưởng biến chất, có mới nới cũ, đã dùng súng bắn chết vợ. Sự việc bị chiến sĩ cảnh vệ phát hiện, muốn tố giác, cũng bị ông ta dùng súng bắn chết."

Một số cán bộ bên trong Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cho rằng ông ta từng trăm trận trăm thắng, chiến công hiển hách, mặc dù tội ác nghiêm trọng, nhưng nên xem xét cống hiến lịch sử của ông ta, có thể miễn án tử hình. Lam Công Vũ cho rằng tình tiết vụ án này vô cùng tồi tệ, chiến công không thể trở thành cái cớ để trốn tội trước pháp luật, nên xử tử hình. Hai bên tranh cãi không dứt, trình lên Chủ tịch phán đoán. Chủ tịch trực tiếp phê chuẩn: Xử lý theo ý kiến của các đồng chí Lam Công Vũ v.v."

Lão tiên sinh này có cốt cách, có khí phách. Viên Thế Khải có ơn với ông ấy, thế nhưng Viên muốn khôi phục chế độ đế vương, ông ấy lập tức viết bài văn giáng cho Viên Thế Khải một đòn chí mạng. Bài văn này cho đến tận những năm 30 vẫn được tuyển vào sách giáo khoa ngữ văn đại học. Nghe nói ông ấy lấy nghiên mực ngọc tím ném Viên Thế Khải rồi chạy về miền Nam để xúi giục cuộc chiến tranh Hộ quốc chống Viên." Trên khuôn mặt Chu Ân Lai lộ ra một nạt cười nhạt. Tựa như đang xem vở kịch này. "Không lâu sau khi Trần Độc Tú bị bắt, Hồ Thích đã phát biểu 'Nghiên cứu nhiều vấn đề hơn, bàn ít chủ nghĩa hơn'. Người đầu tiên viết bài phản bác chĩa mũi nhọn vào Hồ Thích, cũng chính là lão tiên sinh này. Sau khi Nhật Bản đầu hàng, Tưởng Giới Thạch tận tay khoanh vùng Lam Công Vũ là 'Đại biểu Quốc đại'. Thế nhưng không tìm thấy người. Có đặc vụ báo cáo, nói 'Người này đã đầu quân cho Nhiếp Vinh Trăn'. Tưởng Giới Thạch vì việc này mà còn 'đau đầu một thời gian dài'..."

"Ý Thủ tướng nhắc đến những lời này là...?" La Thụy Khanh khó hiểu.

Chu Ân Lai mỉm cười, vẫn không hoang mang thong thả: "Sau Hiệp định Song Thập, đầu năm 1946 lại triệu tập Hội nghị Hiệp thương Chính trị. Trung ương ĐCSTQ phát ra chỉ thị toàn Đảng: 'Từ nay, Trung Quốc bước vào giai đoạn mới xây dựng hòa bình dân chủ.' Lam Công Vũ không đồng tình, nói nội chiến là không thể tránh khỏi, Tưởng Giới Thạch không đổ, hòa bình dân chủ tuyệt đối không thể thực hiện. Rất nhiều cán bộ đảng chính cầm văn kiện Trung ương tranh cãi với ông ấy, tranh cãi từ cuộc họp tổ đến đại hội vạn người, ông ấy không nhận sai, kiên trì đối đầu, đến mức có người nói 'Lam lão có vấn đề tinh thần'. Cũng chính vì nguyên nhân này, sau khi Chủ tịch đến Trần Nam Trang, câu nói đầu tiên khi gặp Lam Công Vũ chính là: Tiên sinh Lam năm 1946 nói những lời cao kiến về tình hình trong nước, quả thực có tầm nhìn xa trông rộng nha! Tôi từ sớm đã đồng tình với quan điểm của ông rồi." Chu Ân Lai nói đến đây, đổi sang một giọng điệu hài hước, dí dỏm: "Lão tiên sinh 'có tầm nhìn xa trông rộng' này, có một cô con gái tham gia cách mạng vào cuối thời kỳ kháng chiến. Cô gái trông đoan trang hào phóng, có văn hóa. Anh chẳng phải nhắc đến Đoạn Tô Quyền đấy sao? Anh ấy liền động tâm."

La Thụy Khanh không khỏi bật cười thành tiếng. Cuộc trò chuyện trở nên nhẹ nhàng. Giải quyết một số vấn đề trọng đại trong bầu không khí nhẹ nhàng, đây là một nghệ thuật công tác của Chu Ân Lai.

"Đồng chí Tô Quyền này đã nhờ người mai mối đến cầu hôn Lam lão. Lam lão hỏi: Đoạn Tô Quyền là người như thế nào? Người mai mối nói: Là một người quân nhân. Lam lão hỏi: Giống Quách Thiên Dân hay giống Lưu Đạo Sinh? Nếu giống Lưu Đạo Sinh thì còn được. Nếu giống Quách Thiên Dân thì không được đâu, anh ta nổi giận là đánh người đấy, con gái nhà tôi không thể bị đánh đâu. Người mai mối nói: Cái này khó so sánh lắm! Nếu ông không muốn, còn rất nhiều cô gái theo đuổi Tư lệnh Đoạn của chúng tôi đấy. Lam lão nghe thấy thế trừng trừng mắt: Tư lệnh Đoạn của các anh muốn tìm ai thì tìm người nấy, con gái tôi không gả cho anh ta! Theo tính cách của Lam lão, hôn sự này còn có thể thành sao?"

"Hy vọng không lớn." La Thụy Khanh lắc đầu.

"Thế nhưng hai năm sau, đồng chí Tô Quyền rốt cuộc cũng kết hôn với con gái của Lam lão. Lam lão rất hài lòng." Chu Ân Lai kết thúc cuộc trò chuyện phiếm, chuyển sang một thái độ nghiêm túc: "Đồng chí Bật Thời từng giới thiệu với tôi, Tô Quyền là người có cách giải quyết, có thể chịu khổ, có thể chịu đựng trắc trở, có sự dẻo dai, trung thành với sự nghiệp. Anh ấy từng làm căn cứ địa ở Tương Cám, làm công tác địa phương. Thời kỳ Hồng quân từng làm chính ủy sư đoàn độc lập, làm tư lệnh trong 8 tung của Dã chiến quân số 4, từng tham gia tổ 3 người, cùng người Mỹ và Quốc Dân Đảng đấu tranh chính trị, hiện tại là phó giáo dục trưởng kiêm chủ nhiệm bộ môn nghiên cứu chiến lược của Học viện Quân sự cao cấp, người này có thể lên có thể xuống. Phái anh ấy đi Lào, tôi thấy có thể đảm nhận."