Souphanouvong chải lại chòm râu dê đẹp đẽ của mình, nói: "Đúng vậy, trước tiên các đồng chí nên gọi tôi là Chủ tịch hoặc đồng chí. Tuy nhiên, trước nhân dân của tôi thì..."

Hoàng tử trẻ tuổi Anouvong nói: "Tôi có hai tấm gương, một là Mao Ngạn Anh, và một người nữa là Lôi Phong..." Ngày 11 tháng 4 năm 1965, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Mặt trận Yêu nước Lào đã bế mạc.

Để bày tỏ lòng biết ơn đối với sự ủng hộ của Đảng phái và Nhân dân Trung - Việt dành cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Lào, Thân vương Souphanouvong đặc biệt tổ chức tiêu chiêu đãi, mở tiệc khoản đãi các đồng chí trong Tổ công tác trú tại Sầm Nưa của Trung Quốc và Đoàn cố vấn Việt Nam.

5 giờ chiều, đoàn của Tướng Đoạn Tô Quyền đi đến "phòng tiệc". Nói là phòng tiệc, nhưng thực chất đây là một căn nhà tranh lớn hơn một chút, nó ẩn hiện trong một thung lũng được bao bọc bởi núi non trùng điệp và những hàng cây xanh mát, mang một vẻ thú vị rất riêng.

Được làm khách trong một "phòng tiệc" như thế này thực sự là một sự thụ hưởng cao cấp. Kể từ khi người Mỹ tiến hành ném bom phá hoại nước Lào, bất kể là Thân vương Souphanouvong, Tổng Bí thư Kaysone Phomvihane, hay các thành viên Tổ công tác Trung Quốc như Tướng Đoạn Tô Quyền, hay những nhân vật lãnh đạo của Đoàn cố vấn Việt Nam, tất cả đều phải dọn vào sống trong các hang động. Cái hang mà Thân vương Souphanouvong ở lúc đầu, Đoạn Tô Quyền đã từng đến thăm. Trong hang có một rãnh nước chảy qua ngay dưới giường của Thân vương; vách hang ngấm nước, đỉnh hang còn nhỏ giọt xuống, ẩm ướt và lạnh lẽo, đến cả mùng mền và chăn nệm cũng ẩm ướt. Thân vương và người vợ từng trải qua giáo dục bậc cao của ông phải đi ủng cao cổ, nếu không giày sẽ ngập sâu trong bùn không rút ra được. Ông và vợ chỉ có thể ngồi trên chiếc giường mây để trò chuyện với vị tướng quân. Chứng kiến cảnh tượng này, ai có thể ngờ rằng người đàn ông hơn 50 tuổi, để râu dê đang ngồi trên chiếc giường kia, lại mang dòng máu cao quý đến thế?... Cụ cố của Souphanouvong chính là Phù vương Ounkhet. Phù vương cũng chính là vị vua thứ hai.

Vị vua lúc bấy giờ là Mangkthathourat, là anh em ruột với Ounkhet. Vua Lào hiện tại là Savang Vatthana chính là hậu duệ đích tôn của Vua Mangkthathourat, trong khi đó anh cả của Thân vương Souphanouvong là Thân vương Phetsarath cũng từng giữ chức Phù vương Lào, tức vị vua thứ hai. Anh hai của Souphanouvong chính là Thân vương Souvanna Phouma, người từng ba lần đảm nhận chức Thủ tướng nội chiến.

Thân vương Phetsarath là một nhân vật lãnh đạo cống hiến hết mình cho sự độc lập và thống nhất của Lào, đã qua đời vào năm 1959. Thân vương Souvanna Phouma đề cao sự trung lập, còn Thân vương Souphanouvong thì được người đời gọi là Thân vương Đỏ, hai anh em đi trên hai con đường hoàn toàn khác nhau.

Ông nội của Thân vương Souphanouvong là Thân vương Boun Khong vì bảo vệ tổ quốc đã bị bắt trong chiến đấu và bị sát hại. Cha của ông là Thân vương Boun Khong cũng từng giữ chức Phù vương của Lào — vị vua thứ hai. Cứ theo logic này mà suy luận, Thân vương Souphanouvong cũng có cơ hội và thân phận để kế vị ngai vàng.

Thân vương Souphanouvong từng cùng với hai người anh của mình phát động phong trào Lào Issara, chống lại thực dân Pháp. Sau khi thất bại, ông phải lưu vong sang Thái Lan. Đến năm 19..., Pháp dùng chiêu bài "thừa nhận Lào là một quốc gia độc lập trong Liên hiệp Pháp" để dụ dỗ Thân vương Souvanna Phouma cùng những người khác về nước, phong trào Lào Issara cũ tan rã, trong khi Souphanouvong hợp tác với các đồng minh Việt Nam và Campuchia, tiếp tục kiên trì đấu tranh vũ trang, đồng thời triệu tập Đại hội nhân dân Lào vào năm 1950, bầu ra Ban Chấp hành Trung ương Mặt trận Lào Issara mới với Thân vương Souphanouvong làm Chủ tịch, thành lập Chính phủ kháng chiến do Souphanouvong làm Thủ tướng.

Mặt trận Lào Issara chính là tiền thân của Mặt trận Yêu nước Lào.

Sau khi Hội nghị Giơ-ne-vơ lần thứ nhất kết thúc, Thân vương Souphanouvong đồng ý hợp tác với người anh trai là Thân vương Souvanna Phouma, tham gia nội chiến của Phouma với tư cách Bộ trưởng Bộ Công trình Công cộng.

Tháng 8 năm 1958, trong cuộc đấu tranh chính trị phức tạp, Thân vương Souvanna Phouma buộc phải từ chức. Phe hữu phụ thuộc vào khối tư bản chủ nghĩa phương Tây do Phoui Sananikone đứng đầu được lệnh thành lập nội thất.

Đẩy Souphanouvong ra khỏi nội các, chẳng bao lâu sau, họ lại cáo buộc Souphanouvong phạm tội "phản quốc", bắt giữ Thân vương Souphanouvong cùng hơn chục nhà lãnh đạo Mặt trận Yêu nước Lào vào ngày 28 tháng 5 năm 1959, giam vào nhà tù Phinkham cách trung tâm thủ đô Viêng Chăn ba cây số, đồng thời cắt cử một trung đội hiến binh canh gác nghiêm ngặt.

Souphanouvong kiên trì đấu tranh trong ngục tối, tận dụng lòng tôn kính của binh lính đối với Thân vương, chủ động tiếp cận họ, giảng giải cho họ những đạo lý cách mạng, khuyên nhủ họ đi theo mình tham gia cuộc đấu tranh cách mạng của Lào.

Tiểu đội trưởng hiến binh Thongphan là người đầu tiên bị Thân vương thuyết phục. Một buổi chiều nọ, anh ta triệu tập toàn bộ binh lính trong tiểu đội lại và nói: "Chúng ta hãy thả Thân vương ra đi! Ông ấy từ bỏ cuộc sống nhung lụa, tình nguyện chịu hiểm nguy tính mạng để tham gia hoạt động cách mạng, tất cả là vì sự độc lập, tự do, dân chủ và hòa bình của nước Lào chúng ta..." "Nhưng thả Thân vương rồi, cái đầu của chúng ta sẽ không giữ được đâu."

Một tên hiến binh nêu ý kiến phản đối, ngay lập tức có những tên hiến binh khác hùa theo: "Đúng vậy, đây là chuyện mất đầu đấy!"

"Họ chưa chắc đã giết Thân vương, nhưng chắc chắn sẽ giết chúng ta."

Thân vương Souphanouvong thấu hiểu nỗi khó xử của những người hiến binh, khích lệ nói: "Không sao đâu, chúng ta có thể cùng nhau rời đi, các anh đều xuất thân từ những người nghèo khổ, cớ sao phải bán mạng cho kẻ giàu có chứ? Hãy đi cùng tôi, để chúng ta cùng chiến đấu vì một nước Lào độc lập và giàu mạnh."

"Cho dù chúng tôi thả ngài ra, thì các ngả đường dưới núi đều có quân đội canh gác cẩn mật, ngài cũng không trốn thoát được đâu!"

"Con đường này tôi rất quen thuộc. Chúng ta có thể chọn lúc kẻ thù lơ là cảnh giác để đi đường vòng. Chỉ cần bước vào rừng rậm, kẻ thù sẽ không thể làm gì được chúng ta nữa."

Cuối cùng, những tên hiến binh đã bị Thân vương thuyết phục. Họ quyết tâm trốn chạy cùng Thân vương.

Từ đêm ngày 8 tháng 5 đến rạng sáng ngày 24 tháng 5 năm 1960, tiểu đội hiến binh canh gác đã biến thành tiểu đội cảnh vệ của Thân vương, hộ tống Thân vương cùng các đồng chí của ông trốn khỏi nhà tù Phinkham, vòng qua các chốt kiểm soát được canh phòng cẩn mật, biến mất vào trong những cánh rừng rậm rạp.

Khi trời sáng, kẻ thù phát hiện Thân vương tẩu thoát, vội vã phái quân truy kích và cử trực thăng đuổi theo. Thân vương cùng tiểu đội cảnh vệ né tránh sự trinh sát của trực thăng, trèo đèo lội suối, hội quân với một đại đội lực lượng vũ trang của Mặt trận Yêu nước Lào đến tiếp ứng. Do việc đi vào khu giải phóng gặp nhiều khó khăn, Mặt trận Yêu nước Lào bèn làm ra vẻ rầm rộ, tuyên bố Souphanouvong đã đến khu giải phóng nhằm đánh lạc hướng kẻ thù. Nhưng trên thực tế, đại đội này phải bảo vệ Thân vương Souphanouvong, trải qua thêm một tháng hành trình gian khổ nữa mới bước chân được vào khu giải phóng.

Souphanouvong triệu tập bộ hạ cũ tại Sầm Nưa, xốc lại tinh thần, triển khai đấu tranh vũ trang mới. Mặt trận Yêu nước Lào do ông lãnh đạo vào ngày 9 tháng 8 năm 1960, đã giúp đỡ và chỉ đạo Đại úy Kong Le, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Dù số 2 phát động chính biến vũ trang, khiến lực lượng trung lập yêu nước được phát triển mạnh mẽ. Thân vương Souvanna Phouma nhân đó thay thế thế lực phe hữu, tái đắc cử chức Thủ tướng.

Trong Hiệp định Giơ-ne-vơ về vấn đề Lào năm 1962 và sau khi thành lập Chính phủ liên hiệp lần thứ hai, cùng với sự leo thang trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Mỹ, Mỹ một mặt gây sức ép lên Phouma, mặt khác đưa ra một số động thái nhượng bộ để lôi kéo Thân vương Souvanna Phouma, cuối cùng đã khiến vị Thân vương "trung lập" ba phải này ngả về phe hữu, ngày càng đi ngược lại với người em trai là Thân vương Souphanouvong.

Bây giờ, Thân vương Souphanouvong đã đứng ở cửa "phòng tiệc". Ông đeo một cặp kính gọng đen viền vàng, nở nụ cười tươi, chắp hai tay, liên tục nói bằng tiếng Lào với Tướng Đoạn Tô Quyền đang bước tới: "Sabaidee! Sabaidee! (Xin chào! Xin chào!) Xai hải Đan, (Đồng chí Đoạn)" Đoạn Tô Quyền học theo dáng vẻ của Thân vương, vừa bước vào vừa chắp tay nói: "Cảm ơn, cảm ơn!"

Các nhà lãnh đạo khác của Mặt trận Yêu nước Lào và Đảng Nhân dân cùng đoàn cố vấn Việt Nam cũng lần lượt đến nơi. Mọi người quây quần bên nhau, ân cần thăm hỏi.

"Hôm nay thời tiết đẹp thật đấy!" Trưởng đoàn cố vấn Việt Nam nhìn bầu trời hoang dã đầy cảm thán. Ông tên là Nguyễn Trọng Vĩnh, là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, nguyên là Chính ủy Quân khu 4 Việt Nam. Ông có dáng người không cao, làn da ngăm đen, trong hốc mắt trũng sâu, đôi mắt sáng lấp lánh vô cùng có thần. Ông thường mặc bộ trang phục Hồ Chí Minh màu đen, là một nhà lãnh đạo tháo vát và sắc sảo. Ông trực tiếp lãnh đạo hai phân đoàn: một là đoàn địa phương, hai là đoàn quân sự. Các cố vấn của đoàn địa phương có mặt ở khắp các ban ngành thuộc Trung ương Lào và các tỉnh, huyện địa phương. Các cố vấn của đoàn quân sự cũng được cử đến các cơ quan thuộc Bộ Tổng Tư lệnh Pathet Lao, các tiểu đoàn độc lập và thậm chí cả đại đội độc lập cấp tỉnh. Tất cả các cố vấn đều nói được tiếng Lào trôi chảy, qua đó có thể thấy thời gian họ đến Lào không hề ngắn.

Việt Nam chính là thông qua hàng nghìn vị cố vấn này để nắm giữ chặt chẽ Đảng Nhân dân Lào, Mặt trận Yêu nước và quân đội Lào.

Cảm thán của Nguyễn Trọng Vĩnh đã khơi mào cho lời giới thiệu của Thân vương Souphanouvong: "Tuy nhiên, mùa khô đã kết thúc, mùa mưa sắp bắt đầu rồi."

"Mùa khô ở Lào, thời tiết quang đãng, khí hậu dễ chịu. Khắp núi non cây cối xanh tươi." Đoạn Tô Quyền tiếp lời Thân vương bàn luận: "Nơi này cũng gần giống với phong cảnh Tây Hồ vào mùa xuân trăm hoa đua nở của chúng tôi."

"Tây Hồ là do nhân tạo xây dựng nên. Trung Quốc có một bài thơ cổ rằng: 'Đại giang chi nam phong cảnh thù, Hàng Châu Tây Hồ thiên hạ vô.'" Thân vương uyên bác học thức, thông thạo sáu ngoại ngữ, cũng biết rất nhiều về tình hình Trung Quốc, "So với Tây Hồ, nơi chúng tôi là vẻ đẹp tự nhiên, nhưng trong tương lai, chúng tôi cũng sẽ xây dựng nơi này đẹp đẽ giống như Tây Hồ!"

"Đến lúc đó chúng tôi sẽ ghé thăm quý quốc, bày tỏ lời chúc mừng!" Đoạn Tô Quyền cười nói.

"Hoan nghênh! Hoan nghênh!" Thân vương chắp tay, nét mặt rạng rỡ xuân phong: "Đến lúc đó, ngôi làng Na Kai của chúng tôi ở Sầm Nưa cũng sẽ được bảo tồn giống như vùng thánh địa Diên An ở Thiểm Bắc!"

Trong phòng tiệc phát ra tiếng cười vui vẻ tràn ngập niềm tin chiến thắng. Trong bầu không khí ấy, Souphanouvong theo thói quen dùng ngón cái và ngón trỏ vuốt chòm râu dê của mình, ánh mắt lướt qua khuôn mặt của các vị khách: "Nhân cơ hội ngày hôm nay, tôi muốn thông báo với các đồng chí Việt Nam và các đồng chí Trung Quốc về tình hình tiễu phỉ trong mùa khô của chúng ta."

Phòng tiệc trở nên yên tĩnh.

"Trong mùa khô từ tháng 10 năm ngoái đến tháng 3 năm nay, trên ba mươi chiến trường Thượng Lào, Trung Lào và Hạ Lào, chúng ta đã tiêu diệt tổng cộng hơn 11.000 tên địch, thu giữ một số vũ khí, giải phóng hơn 560 ngôi làng. Mặt trận Yêu nước đã thiết lập tổ chức ở mọi thôn bản trong khu giải phóng, khiến chính quyền ở khu giải phóng ngày càng được củng cố."

Trong phòng tiệc vang lên tràng pháo tay nhiệt liệt.

Thân vương lại vuốt râu, với giọng điệu kiên định nói:

"Mùa mưa đã đến, chúng ta sẽ tận dụng thời kỳ này để phát động quần chúng, mở rộng và củng cố lực lượng vũ trang, phấn đấu giành được thắng lợi lớn hơn trong mùa khô tiếp theo!"

Tiếp đó, Thân vương giới thiệu những đại chính phương châm mới do Trung ương Lào vạch ra. Trong lúc này, nhân viên phục vụ đã dọn rượu và thức ăn lên bàn.

Yến tiệc chính thức bắt đầu.

Các khách mời lần lượt vào chỗ ngồi. Chủ tịch Souphanouvong và Tổng Bí thư Kaysone Phomvihane ngồi ở chính giữa, tiếp theo lần lượt là Trưởng đoàn cố vấn Việt Nam Nguyễn Trọng Vĩnh, Tổ trưởng Tổ công tác Trung ương Đảng tại Sầm Nưa Đoạn Tô Quyền... Vị trí ngồi trong các dịp ngoại giao vốn rất được coi trọng. Trưởng đoàn cố vấn Việt Nam Nguyễn Trọng Vĩnh được sắp xếp ở vị trí đầu tiên trong số các khách mời, xếp trước Đoạn Tô Quyền, điều này nhằm thể hiện mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Lào.

Năm 1930, Nguyễn Ái Quốc (tức Chủ tịch Hồ Chí Minh) thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương, lãnh đạo nhân dân ba nước Đông Dương tiến hành cuộc đấu tranh lâu dài và gian khổ. Cho đến nay, mọi đại chính phương châm của Đảng Lào vẫn phải "thảo luận chung" với Đảng Lao động Việt Nam. Từ trong sâu thẳm nội tâm của các nhà lãnh đạo Việt Nam, có không ít người hy vọng cuối cùng có thể thiết lập được một nước Cộng hòa Liên bang Đông Dương.

Tại khu giải phóng Lào, Lào có một hệ thống bộ máy lãnh đạo đảng và chính quyền, Việt Nam cũng bí mật có một hệ thống riêng; ngay tại Viêng Chăn cũng có hai Tỉnh ủy bí mật: một của Lào, một của Việt Nam.

Thân phận công khai của lãnh đạo Tỉnh ủy Việt Nam là những nhà sư trong chùa.

Tướng Đoạn Tô Quyền từng hồi tưởng lại một chuyện thế này:

Tôi nhớ lần đó tôi tháp tùng Kaysone Phomvihane quá cảnh qua Hà Nội để đi thăm Trung Quốc. Sau khi xe hơi đi vào quốc lộ từ Việt Nam dẫn về Hà Nội, phía trước xuất hiện một chiếc xe tải. Tài xế xe tải vô cùng bất lịch sự. Mặc cho chiếc xe jeep của chúng tôi bấm còi inh ỏi, hắn nhất quyết không chịu nhường đường. Mặt đường Quốc lộ số 6 rất chật hẹp, thông thường chỉ đủ cho một chiếc xe qua lại. Tài xế xe tải ì ạch ép phía trước chúng tôi suốt mấy chục cây số. Đồng chí Kaysone nổi giận lôi đình, tại một ngã rẽ, chiếc xe jeep cuối cùng cũng bứt phá lao lên vượt mặt, phanh gấp lại để chặn chiếc xe tải đó lại. Kaysone nhảy xuống xe, mắng mỏ tên tài xế người Việt Nam, thái độ của tên tài xế Việt Nam rất hung hăng. Kaysone móc trong túi ra một tấm giấy tờ, giơ lên trước mặt tên tài xế đó, chân tên tài xế lập tức mềm nhũn, sắc mặt tái mét.

Người của đồn biên phòng Việt Nam nghe tin chạy đến, vừa nhìn thấy giấy tờ của Kaysone, lập tức bắt giữ tên tài xế đó lại, đồng thời giơ tay chào kính Kaysone, mời ông lên xe. Hóa ra, thứ mà Kaysone cầm là một tấm giấy thông hành đặc biệt, chỉ những cán bộ từ cấp Ủy viên Bộ Chính trị của Đảng Lao động Việt Nam trở lên mới được cấp.

Qua đó có thể thấy được một phần mối quan hệ giữa Đảng Việt Nam và Đảng Lào.

Cả Souphanouvong và Kaysone Phomvihane đều có tửu lượng một cân rượu Mao Đài, một khi đã uống thì vô cùng phóng khoáng. Trong lúc uống rượu, Tướng Đoạn Tô Quyền đùa cợt hỏi Thân vương Souphanouvong rằng: "Ngài là thành viên hoàng tộc, tôi nên gọi ngài là Thân vương; ngài là thủ lĩnh của Mặt trận Yêu nước, tôi nên gọi ngài là Chủ tịch; ngài là người theo đuổi chủ nghĩa cộng sản, tôi lại nên gọi ngài là đồng chí. Vậy thì, cách gọi nào là hay nhất và thích hợp nhất?"

Souphanouvong vừa vuốt râu vừa hài hước đáp lại: "Đúng vậy, trước tiên các đồng chí nên gọi tôi là Chủ tịch hoặc đồng chí. Tuy nhiên, nếu các đồng chí gọi tôi là Thân vương trước mặt nhân dân tôi, họ sẽ càng sẵn sàng đón nhận hơn, và có thể khơi dậy mạnh mẽ lòng nhiệt huyết yêu nước của họ hơn."

Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Lào Kaysone Phomvihane ngồi bên cạnh Thân vương mỉm cười nói: "Với tư cách là Chủ tịch Mặt trận Yêu nước, chúng ta nên gọi Souphanouvong là Chủ tịch."

Câu trả lời của hai người có sự khác biệt tinh tế, một vị nghiêng về "Thân vương", một vị nhấn mạnh "Chủ tịch". Tuy nhiên, Đoạn Tô Quyền còn chú ý đến việc Kaysone Phomvihane nhấn mạnh rất rõ từ "Mặt trận Yêu nước" chứ không phải là "Đảng Mặt trận Yêu nước". Ông bèn tò mò hỏi: "Có chữ 'Đảng' và không có chữ 'Đảng' thì có gì khác nhau sao?"

"Là thế này," Thân vương Souphanouvong nhấp một ngụm rượu Mao Đài, khuôn mặt ánh lên sắc đỏ, "Mặt trận Yêu nước là một tổ chức mặt trận thống nhất mà mọi tầng lớp nhân sĩ yêu nước đều có thể tham gia. Ban đầu không có chữ 'Đảng'. Bởi vì Đảng Nhân dân Lào đang ở trong tình trạng bí mật, không tiện hoạt động công khai, cũng không thể giành được vị thế hợp pháp trong chính phủ liên hiệp, thế nên chúng tôi mới thêm chữ 'Đảng' vào đằng sau Mặt trận Yêu nước, công khai giương cao ngọn cờ là tổ chức và người lãnh đạo của cuộc đấu tranh chống Mỹ cứu nước."

Điều này ngầm ám chỉ rằng người lãnh đạo thực tế của cuộc đấu tranh chống Mỹ cứu nước chính là Đảng Nhân dân Lào.

“Ồ!” Tướng Đoạn Tô Quyền gật đầu, khen ngợi: “Đây là một sách lược, một sách lược rất hay!”

Nguyễn Trọng Vĩnh cười tiếp lời: “Đằng sau Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam không có chữ ‘Đảng’, bởi vì Đảng Lao động Việt Nam chúng tôi là công khai!”

Souphanouvong mỉm cười nâng ly: “Tình hình của Việt Nam có chút khác biệt với chúng tôi, tuy nhiên, mục tiêu chống Mỹ cứu nước của chúng ta là hoàn toàn nhất trí. Nào, chúng ta hãy vì sự nghiệp cao cả này giành được thắng lợi cuối cùng, cạn ly!”

Những người trên 40 tuổi hiện nay đều có thể nhớ rõ ràng rằng, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Mặt trận Yêu nước Lào lúc bấy giờ là những lá cờ công khai, thường xuyên xuất hiện trên các mặt báo. Trong khi đó, "Đảng Lao động" và "Đảng Nhân dân" lại rất ít khi xuất hiện, hoặc không được công khai nhìn thấy. Bởi vì chống Mỹ cứu nước là một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, cần phải thiết lập một mặt trận thống nhất với sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân. Mà mặt trận thống nhất lại chính là điều do Mao Trạch Đông sáng tạo ra khi kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tiễn cách mạng Trung Quốc. Liên Xô không có, các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đều không có. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng có thời gian dài sinh sống và chiến đấu tại Trung Quốc, rất am hiểu về ý nghĩa cũng như phương pháp tổ chức lãnh đạo của việc xây dựng mặt trận thống nhất, và đã vận dụng một cách linh hoạt vào ba nước Đông Dương.

Lúc này, một mâm cơm nắm đã được dọn lên bàn.

Thân vương Souphanouvong nhiệt tình chào mời: "Nào nào, mọi người tự nhiên, hãy nếm thử món cơm nắm của Lào xem thế nào."

Các đồng chí Trung Quốc nhìn nhau ngơ ngác, bèn có người thắc mắc: "Cơm có độ dính thế này, dùng tay bốc ăn, chẳng phải sẽ dính hết vào tay hay sao?"

Thân vương mỉm cười giải thích: "Loại cơm nếp này không dính tay đâu, nào, thử xem đi."

Các đồng chí Trung Quốc lần lượt học theo dáng vẻ của Thân vương, dùng tay bốc cơm rồi nhét vào miệng. Thấy vậy, Đoạn Tô Quyền cũng nhập gia tùy tục bốc một nắm, nhưng lại cảm thấy có chút dính, không những dính tay mà còn dính cả lên miệng, trông vô cùng buồn cười.

“Không phải, không ăn theo cách này.” Thân vương vội xua tay, đồng thời làm mẫu cho các vị khách xem: “Đây, phải làm thế này, trước tiên dùng tay vo cơm nếp thành một cục, từ từ bóp một lúc, ban đầu đừng dùng lực quá mạnh, bóp nhiều thêm một chút, đợi đến khi vo thành hình dáng giống như chiếc bánh dày rồi hãy ăn, như thế mới ngon.”

Các vị khách làm theo dáng vẻ của Thân vương, cứ vo tròn nắm cơm trong lòng bàn tay như trẻ con chơi đất nặn vậy, quả nhiên càng vo thì cục cơm nếp càng dẻo, nhưng lại càng không dính tay, cho vào miệng nhai rất dai, mang theo hương thơm ngào ngạt của gạo mới. Mọi người ăn rất ngon miệng, khi các món ăn khác được dọn lên, khách tưởng rằng cũng phải dùng tay để bốc, khiến chủ nhà được một trận cười thân thiện.

Trên thực tế, người dân Lào ăn cơm bằng tay chứ không dùng đũa. Người Việt Nam cũng dùng đũa giống như người Trung Quốc, nhưng lại có điểm khác biệt. Chiếc đũa đó dài gần một thước, khi sử dụng, một đầu dùng để gắp thức ăn, một đầu dùng để lùa cơm; đầu gắp thức ăn thì không được dùng để ăn cơm, còn đầu ăn cơm thì không được dùng để gắp thức ăn. Người Việt Nam sử dụng rất thành thạo, không cần phải đổi tay, nhưng người Trung Quốc học theo thì có vẻ hơi vụng về, phải dùng tay còn lại hỗ trợ đổi chiều, có lúc quên mất, dùng cả đầu gắp thức ăn để đưa vào miệng ăn cơm, khiến người Việt Nam phải phì cười. Cứ nhìn thế này thì có lẽ người Việt Nam sử dụng đũa còn có trình độ nghệ thuật hơn cả người Trung Quốc.

“Các đồng chí có quen không?” Souphanouvong cắn một miếng nắm cơm đã vo sẵn, ngon lành nhai ngấu nghiến. Ông nói: “Ăn cơm nắm là thói quen của dân tộc chúng tôi. Quần chúng trên đường lên núi ra đồng lao động, đi xa ngàn dặm đều mang theo một nắm cơm, vừa đi vừa vo, vừa vo vừa ăn, vừa thơm lại không lỡ việc. Đây cũng là một nền văn hóa, mỗi dân tộc đều có văn hóa riêng của mình, hai đứa con trai của tôi đang học tập tại Trung Quốc, chính là để học tập văn hóa của các đồng chí.”

Thân vương gật đầu nhìn về phía Đoạn Tô Quyền.

“Hai đứa trẻ nào đang ở Trung Quốc vậy?” Đoạn Tô Quyền hỏi.

“Đứa con trai thứ hai và đứa con trai út.” Thân vương vuốt râu dê, mang theo vẻ mặt ngọt ngào giới thiệu: “Tôi có sáu người con, cộng với vợ chồng tôi nữa là một gia đình 8 người. Là một đại gia đình. Ngoại trừ con trai thứ hai và con trai út đang ở Trung Quốc, còn có con trai cả đang học tập ở Liên Xô, con thứ ba, thứ tư, thứ năm lần lượt học tập ở Tiệp Khắc, Ba Lan, Hung-ga-ri. Tám người trong gia đình chúng tôi biết nói hàng chục thứ tiếng, đi du lịch vòng quanh thế giới mà không cần phiên dịch. Tôi biết nói sáu thứ tiếng, điều tiếc nuối nhất là không biết nói tiếng Trung Quốc. Tuy nhiên, con trai tôi có thể bù đắp giúp tôi, nó nói tiếng Bắc Kinh vô cùng trôi chảy...”, Con trai thứ hai của Thân vương Souphanouvong tên là Anouvong, cũng có nghĩa là bé Nouvong. Thành viên Tổ công tác Trung Quốc tại Sầm Nưa Hồ Chính Thanh đã có nhiều lần tiếp xúc và khá quen thuộc với Anouvong. Ông từng hồi tưởng lại như thế này — Anouvong là hoàng tử được Thân vương yêu quý nhất. Để phục vụ cho công cuộc xây dựng lâu dài sau chiến tranh, Thân vương đã cử cậu sang Trung Quốc học tập. Trong thời gian học tập, Bộ Ngoại giao Trung Quốc chịu trách nhiệm sắp xếp cho cậu ở Khách sạn Hòa Bình Bắc Kinh, cuộc sống rất thoải mái, tạo cho cậu những điều kiện học tập vô cùng tuyệt vời.

Bạn bè trong trường đều vô cùng tôn trọng cậu, coi cậu như một anh hùng chống Mỹ. Hồng trào toàn quốc học tập Lôi Phong lúc bấy giờ đang dâng cao như vũ bão. Thời gian ngoài giờ lên lớp, các bạn học phát huy "tinh thần Lôi Phong", nhiệt tình giúp đỡ cậu học tiếng Trung, giải đáp thắc mắc, giúp cậu đạt được sự tiến bộ rất lớn.

Sau khi "Cách mạng Văn hóa" bùng nổ, nhà trường đình chỉ việc học, Anouvong buộc phải gián đoạn việc học tập.

Tiếp tục ở lại Bắc Kinh hay trở về quê hương khói lửa chiến tranh? Anouvong đã kiên quyết lựa chọn con đường thứ hai: dấn thân vào trào lưu đấu tranh chống Mỹ cứu nước!

Sau khi về nước, cậu nhanh chóng đảm nhận chức Bí thư Trung ương Đoàn. Cậu có tình cảm sâu sắc với Trung Quốc và nhân dân Trung Quốc, đồng thời học hỏi được không ít tư tưởng Mao Trạch Đông. Sau khi công tác một thời gian, cậu cảm thấy bản thân còn thiếu kinh nghiệm công tác cơ sở, thiếu "tính nhân dân", mong muốn được "rèn luyện qua gió sương, thấy rộng mặt bằng" chứ không muốn "làm đóa hoa kiểng trong nhà kính". Cậu đề đạt nguyện vọng với cha xin được xuống nông thôn làm công tác phát động quần chúng. Cậu nói: "Tôi có hai tấm gương.

Một là Mao Ngạn Anh, và một người nữa là Lôi Phong." Cậu thiết tha thưa với cha: "Chủ tịch Mao đã cử con trai Mao Ngạn Anh đến vùng nông thôn Thiểm Bắc để rèn luyện, tôi cũng muốn đi theo con đường này."

Souphanouvong ủng hộ suy nghĩ của con trai, đồng thời lựa chọn cho cậu làng Khang Sou cách nơi đóng quân không xa làm điểm rèn luyện. Trước lúc lên đường, Thân vương tổ chức tiệc gia đình tiễn đưa, ân cần dặn dò rằng: "Con à, con đến đó rèn luyện phải làm được ba điều: Thứ nhất, hoàng tử phải cùng ăn, cùng ở, cùng lao động sản xuất với nhân dân lao động, học tập nhân dân, nâng cao tính nhân dân. Thứ hai, kiên đứng vững trên lập trường của quần chúng nghèo khổ, dựa vào quần chúng nghèo khổ, phát động quần chúng nghèo khổ, làm tốt công tác sản xuất, chi viện tiền tuyến. Thứ ba, không có việc gì thì đừng thường xuyên về nhà, hãy chân chất thực tế rèn luyện ở nông thôn."

Làng Khang Sou cách cơ quan Trung ương Lào hơn bốn dặm đường núi. Ngôi làng được bao bọc bởi rừng rậm bốn bề, có hơn 20 hộ gia đình với hơn 100 nhân khẩu, lấy sản xuất nông chăn nuôi làm chủ đạo. Sau khi vào làng với thân phận là một nhân viên cơ quan bình thường, Anouvong ăn ở tại nhà của một nông dân nghèo. Nhìn thấy cậu có khuôn mặt tuấn tú, làn da trắng trẻo, không giống với những cán bộ Lào đã trải qua bao sương gió, nhưng không ai ngờ rằng cậu lại là một vị hoàng tử cao quý.

Hoàng tử cùng nông dân lên núi đốn củi, xuống đồng gieo mạ, chăn trâu nước, đồng thời đi đến từng nhà khảo sát nghiên cứu tình hình, đi sâu đi sát phát động quần chúng, tổ chức quần chúng, chẳng mấy chốc đã hòa mình vào làm một với quần chúng, giành được sự tín nhiệm và yêu mến của họ. Quần chúng gặp bất kỳ vấn đề gì trong sản xuất hay đời sống đều đến tìm cậu, bận rộn đến mức thời gian ngủ cũng không có.

Bạn gái của hoàng tử là diễn viên trong Đoàn văn công Trung ương Lào, nhờ người chuyển thư gọi cậu về nhà gặp mặt một chuyến. Cậu bận công việc nên đã từ chối hết lần này đến lần khác. Có một lần, cô bạn gái nhớ cậu quá nên đã nhờ người nhắn tin: "Em bị bệnh rồi!" Câu trả lời mà hoàng tử nhờ người nhắn lại chính là: "Bệnh rồi thì đi khám bác sĩ đi." Chẳng bao lâu sau, cô bạn gái lại gửi tin nhắn tới: "Em muốn theo đoàn đi biểu diễn giao lưu ở Bắc Kinh, hy vọng anh có thể về tiễn em một chuyến..." Nghe tin bạn gái đi Bắc Kinh, hoàng tử lúc này mới chịu về nhà một chuyến. Bởi vì Bắc Kinh là nơi cậu từng học tập, có rất nhiều bạn bè. Hoàng tử chỉ ở lại nửa ngày, nói xong việc chính là đi Bắc Kinh rồi rời đi luôn. Cậu học tập theo Mao Ngạn Anh và Lôi Phong, quyết tâm một lòng một dạ ở lại nông thôn, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân.

Làn da của Anouvong đã rám nắng, bàn tay đã nổi đầy vết chai sạn, cậu đã trở thành một thành viên trong lòng nhân dân, không còn vẻ tiểu thư bạch bích trắng trẻo đặc biệt ngày nào. Thế nhưng, tục ngữ có câu, không có bức tường nào là gió không lọt qua được, thời gian lâu dần, chẳng biết tin tức rò rỉ từ đâu, thân phận hoàng tử đã bị bại lộ, hơn nữa còn được lan truyền với tốc độ thần thánh. Quần chúng xung quanh kéo đến tấp nập, thành kính cầu nguyện. Có người khuyên nhủ hoàng tử: "Thân phận của anh đã bị bại lộ rồi, hiện tại tình hình đấu tranh rất phức tạp, nên có biện pháp phòng ngừa để đảm bảo an toàn." Hoàng tử lắc đầu: "Quần chúng là những người đáng tin cậy. Tôi sống giữa lòng quần chúng là an toàn nhất và chắc chắn nhất rồi." Hôm ấy, nơi đóng quân của Thân vương Souphanouvong bị máy bay địch ném bom. Khói lửa ngút trời, tiếng nổ rung chuyển đất trời đã làm chấn động trái tim của Anouvong. Cậu lo lắng cho sự an toàn của cha mẹ, máy bay địch vừa bay đi, Anouvong liền nói với chủ nhà: "Con về nhà thăm bố mẹ đây, ngày mai con sẽ quay lại."

"Để tôi tiễn cậu một đoạn nhé!" Chủ tịch nhìn bầu trời, "Trời cũng đã muộn rồi."

"Không sao đâu, không cần tiễn đâu, đi vài bước là đến thôi." Hoàng tử vội vã bước lên con đường trở về.

Không mang theo vũ khí, cũng chẳng có nhân viên cảnh vệ, chỉ dựa vào lá gan lớn và tình cảm sâu sắc dành cho cha mẹ... Một ngày trôi qua, Anouvong không quay về làng; hai ngày trôi qua, vẫn không thấy quay về... Bốn ngày trôi qua, vẫn bặt vô âm tín!

Người phụ trách đội công tác đến nhà Thân vương, Thân vương nghe xong lập tức kinh ngạc sững sờ: "Nó có về nhà bao giờ đâu!"

Hoàng tử đã không bước ra khỏi khu rừng rậm, hoàng tử mất tích rồi!

Tin tức làm chấn động cả cơ quan Trung ương Lào, chấn động cả Bộ Công an, chấn động cả Bộ Tổng Tư lệnh! Bộ Công an phái cán bộ công an, Bộ Tổng Tư lệnh phái quân đội, tiến hành lùng sục khắp núi rừng suốt bốn ngày đêm, cuối cùng cũng tìm thấy hoàng tử.

Thế nhưng, cậu đã hy sinh rồi. Cậu nằm trong đám cỏ bên cạnh con đường nhỏ từ Khang Sou về nhà, lồng ngực bị xuyên thủng bởi một viên đạn súng lục... Khám nghiệm hiện trường cho thấy đây chắc chắn là một vụ mưu sát. Tuy nhiên, về động cơ gây án của hung thủ lại có sự chia rẽ ý kiến: Một ý kiến cho rằng đây là một vụ án ám sát chính trị; ý kiến khác lại cho rằng đây là một vụ mưu tài hại mệnh, lý do là chiếc đồng hồ của hoàng tử đã bị tháo mất.

Ở Lào, kim khâu, muối, đèn pin thì có giá trị, chứ đồng hồ thực sự chẳng đáng là bao. Theo những người lính Trung Quốc sang Lào tham chiến kể lại, hầu như tất cả đàn ông Lào đều đeo đồng hồ Thụy Sĩ, tắm rửa cũng đeo, đều là loại đồng hồ cao cấp chống nước, chống sốc và chống từ tính. Cũng chẳng biết từ đâu mà có nhiều đồng hồ chảy vào như vậy, "mấy cân muối là có thể đổi được một chiếc đồng hồ cao cấp nhất".

Do hoàn cảnh chiến tranh, đấu tranh phức tạp, điều kiện kỹ thuật của công an lại vô cùng hạn chế, vụ án này rốt cuộc vẫn không thể phá được... Anouvong hy sinh, không chỉ là tổn thất to lớn đối với vợ chồng Thân vương và nhân dân Lào, mà còn là tổn thất đối với nhân dân Trung Quốc.

Dẫu sao thì hoàng tử cũng từng học tập tại Trung Quốc, học hỏi được không ít tư tưởng Mao Trạch Đông, có tình cảm sâu sắc đối với nhân dân Trung Quốc. Thân vương Souphanouvong nói trôi chảy một thứ tiếng Việt Nam thành thạo.

Trong một cuộc họp do ba bên Trung - Lào - Việt triệu tập, Thân vương phát biểu bằng tiếng Việt, phiên dịch của chúng tôi lập tức bày tỏ, xin Thân vương phát biểu bằng tiếng Lào. Nếu không thì không thể phiên dịch nổi. Lúc đó Thân vương liếc nhìn cố vấn Việt Nam, giải thích rằng: "Tôi nói tiếng Việt quen rồi, không để ý."

Thế nhưng, hoàng tử lại nói tiếng Bắc Kinh vô cùng trôi chảy. Khi Thân vương nhắc đến việc mình không biết nói tiếng Trung trong một bữa tiệc công khai, hoàng tử Anouvong lập tức dùng tiếng Bắc Kinh trôi chảy nói: "Con xin bù đắp giúp bố!"

Đáng tiếc thay, cậu đã hy sinh, vĩnh viễn không thể "bù đắp giúp bố" được nữa rồi.