Vị chỉ huy quân sự của Pathet Lao này nói: "Trước khi chiến đấu, chúng tôi đến nhà quần chúng ở gần đó để đùa giỡn với các cô gái, sau khi đánh giặc xong để ăn mừng chiến thắng, cũng phải đến nhà quần chúng để đùa giỡn với các cô gái..."
Chính trị viên bèn nói thẳng với người chiến sĩ dũng cảm thiện chiến này: "Cậu không phải con trai, là con gái, dạo này cậu có phải đang đến tháng không?"
Sau lễ té nước, mùa mưa đã đến. Đó không phải là kiểu mưa trút nước rồi mây tan trời tạnh, xuất hiện một vành cầu vồng sáng rực, mà là kiểu mưa dây dưa không dứt suốt mấy ngày, mấy tuần, mấy tháng, dính nhấp nháp làm ẩm ướt tinh thần và quần áo con người. Trong những ngôi nhà tranh và hang đá tỏa ra mùi mốc meo ngột ngạt, trong rừng rậm và đồng nội bao phủ mùi tanh của bùn và chất mùn.
Đoạn Tô Quyền trong "phủ Lão Đoạn" của mình vừa kiểm tra hành trang, vừa chờ đợi sự đến nơi của Kaysone Phomvihane.
Nhắc đến "phủ Lão Đoạn", các đồng chí lãnh đạo của Pathet Lao không ai là không biết. Nó sẽ được lưu giữ mãi mãi trong lịch sử nước Lào, trở thành một minh chứng cho tình hữu nghị Trung - Lào.
Nơi đóng quân của tổ công tác Trung Quốc có 3 hang động tự nhiên được rừng che phủ, bình thường dùng để tránh không quân, sau khi nhà tranh bị đánh bom thì trở thành phòng ở kiêm phòng làm việc.
Hang số 1 cách mặt đất hơn chục mét, treo lơ lửng trên vách đá, phải leo lên bằng thang dây, sau đó vòng qua "mởm hổ" mới chui vào được. Không thể duỗi thẳng lưng, chỉ có thể ngồi nằm, có thể nhét vào 6, 7 người.
Hang số 2 nằm ở phía dưới vách đá. Là "căn hộ thông nhau trong ngoài". Mới bước vào là một cái hang lớn, trong hang lớn lại lồng hang nhỏ, có thể chứa hơn 20 người, rất có thể dùng để quay những bộ phim võ hiệp hoang đường kỳ dị. Chỉ tiếc là đến mùa mưa, trong hang nước dỏ khắp nơi, mọi người gọi nó là "hang Thủy Liễm".
Hang số 3 nằm ở phần giữa ngọn núi đá, ngoài hang đá chông chênh kỳ dị, trong hang có một con dốc xuôi đi xuống, đi qua hơn chục mét là đến cùng, có thể chứa 2, 3 người. Đoạn Tô Quyền liền ở trong cái hang này, được các đồng chí gọi vui là "phủ Lão Đoạn".
Để bảo mật, mọi người đều gọi Đoạn Tô Quyền là Lão Đoạn.
Cách đây không lâu, Đoạn Tô Quyền với những dẫn chứng thực tế từ ba cuộc chiến tranh cách mạng trong nước và chiến tranh chống Nhật, kết hợp với trải nghiệm trăm trận trăm thắng của bản thân, đã trao đổi cởi mở với Kaysone Phomvihane và Đoàn trưởng Đoàn cố vấn Việt Nam Nguyễn Trọng Ngân về vấn đề phương châm chiến lược. Cuộc nói chuyện này sau đó được chỉnh lý thành văn bản. Các nhà lãnh đạo cấp cao của Lào đều chuyền tay nhau đọc, trong nước chúng ta cũng đã lập hồ sơ.
Ông nói rất hay, đến Nguyễn Trọng Ngân từng đánh qua nhiều trận cũng phải thán phục.
Thế nhưng, bản thân Đoạn Tô Quyền cảm thấy những điều bàn luận vẫn chưa đủ cụ thể, tính nhắm mục tiêu cũng không mạnh lắm. Bởi vì Pathet Lao so với Hồng quân, Bát Lộ quân, Giải phóng quân Trung Quốc hồi đó, bất kể là về chất lượng chính trị quân sự hay tính dân tộc đều có sự khác biệt rất lớn.
Ông đưa ra thỉnh cầu đến tiền tuyến núi Phou Kout để thị sát. Đưa ra thỉnh cầu như vậy, có mối liên quan không nhỏ với việc ông nghe báo cáo giới thiệu từ các đồng chí trong tổ công tác. Những đồng chí này đến tiền tuyến để điều tra, huống chi một số tình hình trong số đó vốn dĩ bình thường đã nghe các đồng chí Lào và Việt Nam bàn tán rồi.
Khi Đoạn Tô Quyền thò đầu ra ngoài hang, cánh mũi hít bầu không khí ẩm ướt, nhìn thấy chiếc xe thiết giáp được nước mưa gột rửa sạch bong như mới, bên tai lại vang lên những lời bàn tán và báo cáo đó.
— Chính ủy tiểu đoàn 13 tên là Tân Lương. Trên cổ anh ta đeo một sợi dây chuyền, cởi cúc áo sơ mi. Dưới sợi dây chuyền buộc một bức tượng Phật nhỏ, đang áp sát vào ngực. Đảng viên Đảng Nhân dân. Lại là chính ủy làm công tác tư tưởng chính trị, sao có thể tin Phật chứ? Có lẽ đeo cho vui thôi chăng? Thế nhưng anh ta chỉ vào bức tượng Phật, nghiêm túc bảo chúng tôi: "Đây là 'bùa hộ mệnh' của tôi. Có nó thì có mạng, không có nó thì mất mạng. Mỗi lần trước khi đánh giặc, tôi đều tháo nó xuống treo lên cành cây, bắn súng từ khoảng cách 15 mét. Nếu trúng, đó là điềm gở; không trúng, điều đó chứng tỏ Phật nhà tôi hiển linh, trong chiến đấu nhất định sẽ an toàn. Tôi đã đeo nó nhiều năm nay, chưa từng bắn trúng nó, cho nên tôi cũng sống đến tận ngày nay. Tôi gặp nguy hiểm nhiều lần trong chiến đấu, đều nhờ vào sự phù hộ của nó, lần nào cũng gặp dữ hóa lành, bình an trở lại..."
— Lão binh đại đội 93 rất nhiều. Trong một buổi tọa đàm lão binh, có một chiến sĩ tên là Chiêm Bình phát biểu. Anh ta nói mình đã làm lính được 4 năm, đánh 19 trận, nhưng chưa từng nhìn thấy kẻ địch bao giờ. Hỏi anh ta tại sao không nhìn thấy? Anh ta tỏ ra rất kinh ngạc trước vấn đề này, dùng ánh mắt nghi ngờ nhìn các lão binh khác. Rõ ràng, không nhìn thấy mới là bình thường. Nhìn thấy mới là chuyện đáng kích thích mới mẻ. Anh ta nói, khoảng cách quá xa, cộng thêm rừng rậm và cỏ dại dày đặc, rất khó nhìn thấy kẻ địch. Bọn họ đều nổ súng từ khoảng cách rất xa, hai bên đều như vậy, cách vài trăm mét là nổ súng, có thể nhìn thấy cây chuyển động cỏ lay mà nổ súng coi như là gần rồi. Cho nên đánh xong một trận, ai cũng chẳng nhìn thấy ai, đây là chuyện rất bình thường.
— Chính ủy tiểu đoàn 613 Bôn Lương nói. Anh ta có một người em trai ở tiểu đoàn pháo cao xạ. Tiểu đoàn pháo cao xạ này chiến tích không tồi, nhưng tháng trước liên tục chiến đấu, thương vong tương đối lớn. Đại đội của em trai anh ta bị đánh tản mác, có chiến sĩ đến nhà quần chúng đùa giỡn với các cô gái, sở chỉ huy mất nửa tháng trời mới tập hợp lại được bộ đội. Anh ta nói: "Ở khu giải phóng Xam Neua lực lượng pháo cao xạ chỉ có mỗi tiểu đoàn này, không chống đỡ nổi những đợt ném bom luân phiên của lũ giặc Mỹ. Hy vọng Trung Quốc xuất binh, giúp đỡ giải phóng toàn nước Lào." Hồ Chính Thanh giải thích với anh ta rằng: "Trung Quốc chúng tôi đối với cuộc đấu tranh chống Mỹ cứu nước của nhân dân Lào, từ chính trị cho đến vật chất đều dành sự ủng hộ lớn lao, nhưng sự giải phóng của nhân dân mỗi nước cuối cùng vẫn phải dựa vào chính mình." Phó chính ủy lắc đầu với vẻ đầy khó hiểu: "Nếu là tự giải phóng mình, thế thì không biết phải đợi đến lúc nào..." Cuối cùng, Trung Quốc vẫn phái bộ đội tinh nhuệ vào Lào, nhưng đây chỉ là để đối phó với những chuyến bay ném bom của máy bay Mỹ, không tham gia vào bất kỳ hành động quân sự nào giữa các lực lượng vũ trang các phái trong nước Lào. Một khi nước Mỹ ngừng ném bom, quân đội Trung Quốc lập tức rút khỏi Lào.
Trung Quốc từ trước đến nay vẫn kiên định nguyên tắc nhân dân các nước tự giải phóng lấy mình.
Điều khiến vị tướng quân khó chấp nhận nhất chính là "đùa giỡn con gái".
Một vị chỉ huy quân sự của Pathet Lao nói: "Trước khi chiến đấu, chúng tôi đến nhà quần chúng ở gần đó để đùa giỡn với các cô gái. Sau đó lại quay về đánh giặc. Sau khi đánh giặc xong, để ăn mừng chiến thắng, lại phải đến nhà quần chúng để đùa giỡn với các cô gái..." Đương nhiên, tất cả những điều này đều mang một vẻ đẹp nguyên thủy mộc mạc nào đó, hoàn toàn không mang lại cho người ta cảm giác dâm ô xấu xa hay loại tương tự. Thế rồi, khi một vị chỉ huy quân sự cấp cao hơn cũng nói: "Ban ngày tôi làm việc, buổi tối đi đùa giỡn với các cô gái, buổi tối không đi đùa giỡn với các cô gái, ban ngày làm việc sẽ không có tinh thần." Đến lúc này, cảm giác của Đoạn Tô Quyền luôn là không thoải mái. Phong tục tập quán địa phương phải tôn trọng, nhưng quân nhân chính là quân nhân, quân nhân bắt buộc phải có kỷ luật thép. Không thể dung thứ cho bất kỳ việc gì gây tổn hại đến sức chiến đấu xảy ra.
Ít nhất, trong quân đội Trung Quốc, đây là kỷ luật ba điều, chú ý tám điều tuyệt đối không cho phép, một khi xảy ra sẽ trừng trị nghiêm khắc không tha.
Trương Chi Trúc, chủ nhiệm chính trị một đơn vị không quân, khi tham gia chiến đấu ở Lào từng công tác ở bộ phận cán bộ. Anh ấy nói: "Bộ đội chúng ta mấy ngàn con người, chiến đấu ở Lào hơn hai năm, về vấn đề quan hệ nam nữ, sự kiện vi phạm kỷ luật đối ngoại chỉ xảy ra đúng một lần. Đó là một kỹ thuật viên ra-đa trẻ tuổi. Không xin phép mà ra ngoài, gặp được một cô gái. Cô gái ấy kéo anh ta vào bụi cây... Sự việc này được các đồng chí ở đơn vị anh em của chúng tôi phát hiện ra từ manh mối nhìn thấy trên bãi cỏ, đã báo cáo lên lãnh đạo có liên quan. Tổ chức đã nói chuyện với kỹ thuật viên ra-đa này, anh ta khóc lóc thảm thiết nhận lỗi, làm bản kiểm điểm. Anh ta đã gánh chịu hình thức kỷ luật cực kỳ nghiêm khắc. Đơn vị chúng tôi vội vàng đến thôn để tự phê bình, nhưng trưởng thôn hoàn toàn không coi là chuyện to tát, chỉ nói: 'Nó có rất nhiều đàn ông, không sao cả.' Người Lào vô cùng trung thành, nhiệt tình, thân thiện, hào phóng, lại còn lương thiện khoan dung. Thế nhưng, bản thân chúng ta không thể khoan dung chính mình. Chính vì thế, chúng ta mới có thể trong môi trường đấu tranh gian khổ hơn hai năm xuất ngoại, luôn duy trì ý chí chiến đấu và sự nhiệt tình cao độ, giành được chiến quả huy hoàng... Nói thật, chúng ta rất tự hào. Quân đội như chúng ta có thể nói là có một không hai trên thế giới."
Đoạn Tô Quyền quyết định đến bộ đội tiền tuyến Pathet Lao để tiến hành điều tra nghiên cứu sâu hơn, nhằm nắm chắc tình hình, đưa ra những ý kiến xây dựng mang tính nhắm mục tiêu cao hơn.
Kaysone Phomvihane đã đến, áo mưa cũng chưa cởi đã nắm chặt tay tướng quân Đoạn Tô Quyền: "Trên đường đi xin hãy hết sức cẩn thận, chúc các đồng chí thành công!"
Tướng quân cùng đoàn xuất phát giữa làn mưa lất phất không dứt. Đây là một đoàn xe gồm một xe thiết giáp, một xe jeep kiểu GAZ-69 và một chiếc xe tải nhãn hiệu "Giải Phóng". Trên xe thiết giáp ngồi hướng dẫn viên, tướng quân Đoạn Tô Quyền và cán bộ Quân đội Nhân dân Lào đi cùng ông thị sát tiền tuyến ngồi xe jeep, trên xe tải đứng tiểu đội cảnh vệ súng đạn đầy nòng, bọn họ đều là những chiến sĩ Trung Quốc dũng cảm thiện chiến.
Đoàn xe rầm rộ chạy qua Nà Kai ở Xam Neua.
Thành phố Xam Neua là thủ phủ của khu giải phóng Lào. Trong tâm trí người bình thường, nơi này phải có những tòa nhà cao tầng, cửa hàng rạp hát và tiếng người huyên náo. Kỳ thực hoàn toàn không phải vậy. Đi qua thành phố này chỉ tương đương với một ngôi làng trung bình ở Trung Quốc, tổng cộng chẳng qua chỉ có mấy trăm lán tranh và nhà sàn. Một con đường đất vắt ngang đông tây, gặp đúng mùa mưa, trên mặt đường đâu đâu cũng là nước đọng và bùn lầy, những vũng nước đọng và bùn nhão sâu nông khác nhau in đầy vết bánh xe và dấu chân. Hai bên đường cỏ dại mọc thành lùm, rải rác những hố bom lớn nhỏ. Đoàn xe không tiến vào khu nội thành, đoạn đường ấy lại càng trở nên trống trải quạnh hiu, vắng bóng người qua lại.
Đoàn xe đi đến ngã ba Bản Kạn, đây là con đường bắt buộc phải đi để dẫn đến Xieng Khouang. Tướng quân nhìn qua khung cửa sổ nước chảy ròng ròng, chợt nhớ ra mình từng đến đây. Pathet Lao có một tổ trao đổi vật tư đóng quân ở khu rừng gần đó, chịu trách nhiệm đổi hàng lấy hàng với quần chúng, quyên góp lương thảo cho tiền tuyến.
Vấn đề tự lực cánh sinh vẫn phải lặp đi lặp lại nói với họ thôi! Đoạn Tô Quyền thầm nghĩ trong lòng. Đúng lúc này, ông nghe thấy một tiếng nổ "ầm", trên thân chiếc xe thiết giáp cồng kềnh nặng nề ở phía trước bốc lên một cột khói lửa và bùn nhão bắn tung tóe khắp nơi. Thế nhưng, xe thiết giáp vẫn không hề nao núng tiếp tục tiến về phía trước, cứ như hoàn toàn không biết đã xảy ra chuyện gì.
Nơi này đã là Quốc lộ số 6, cũng chính là "Đường Hồ Chí Minh" nổi tiếng thế giới.
Nó ẩn mình trong khu rừng rậm rạp và đám cỏ dại cao quá nửa người, không được bảo dưỡng, chi chít vết đạn, thế nhưng lại vận chuyển quá tải một lượng lớn vật tư quân sự đi vào miền Nam Việt Nam nơi cuộc đấu tranh đang diễn ra ác liệt nhất. Con đường này trong mùa khô từng gánh chịu hàng triệu tấn bom Mỹ, mùa mưa cũng liên tục có lực lượng phỉ Vang Pao lén lút đột nhập vào để cài mìn. Những thứ chúng vùi lấp đều là loại "mìn cụt chân", chỉ to bằng quả trứng vịt, chuyên phá hủy con người. Ở đất nước Lào chỉ có 3 triệu dân, binh lính rõ ràng khó tìm hơn đạn dược rất nhiều. Con người là sức chiến đấu số một, con người chỉ cần giẫm phải "mìn cụt chân", liền được định sẵn là mất đi tư cách làm lính — đôi chân tuyệt đối không thể giữ được nữa.
Thế nhưng, loại "mìn cụt chân" này hoàn toàn không thể làm gì được xe thiết giáp. Cho nên, chuyến đi này của tướng quân có xe thiết giáp mở đường, chuyên cán mìn, nhằm bảo đảm an toàn cho xe jeep và xe tải.
Tiếng nổ của mìn lại khiến tướng quân nhớ đến một chuyện khác. Khi ông đi qua đây để đến tiểu đoàn 585, đã bị đặc vụ địch phát hiện. Hôm sau đài phát thanh của địch phát sóng rằng: "Mấy ngày nay, có một vị tướng quân Trung Quốc ra vào Xam Neua..." Bây giờ, Đoạn Tô Quyền lại dưới sự dẫn đường của xe thiết giáp, từ Xam Neua qua Xieng Khouang, đi đến ngọn núi cao nhất nằm ở hướng tây bắc cánh đồng Chum, cũng là tiền tuyến nhất — núi Phou Kout để thị sát. Chiếc xe jeep khó khăn vật lộn trong bùn lầy, trước mắt ông, những dãy núi trùng điệp nối tiếp nhau trải dài ra xa, khu rừng cổ thụ bao bọc lấy bộ xương của núi, trong màn mưa sương lại càng trở nên vô cùng kỳ bí. Thỉnh thoảng có thể nhìn thấy những ngôi chùa, lẻ loi mang vẻ mặt lạnh lùng, đang chiêm ngưỡng sự sáng tạo kỳ diệu của tự nhiên.
Đường sá ở Lào là tồi tệ nhất. Trên đường thường có các con sông con suối đan xen nhau. Mùa mưa mặt đường lầy lội không chịu nổi, cộng thêm máy bay địch ném bom ngày đêm, lại không có ai tu sửa, chi chít hố đạn, xe thiết giáp và xe jeep thường xuyên sa lầy không ra được. Phải dùng xe tải kéo mới được. Cũng may tài xế xe tải giỏi đạp ga, tăng tốc lao vút qua dòng nước, chốc chốc lại kéo xe thiết giáp và xe jeep một cái, cứ thế như vậy, đến gần Xieng Khouang, mất tận 5 tiếng đồng hồ mới đi được 4 cây số đường.
Hành trình lại vô cùng khô khan nhàm chán. Khi dưới phần gầm nặng nề kiên cố của chiếc xe thiết giáp vang lên tiếng nổ của quả "mìn cụt chân" thứ 20, cán bộ Pathet Lao đi cùng Đoạn Tô Quyền đã kể một câu chuyện cảm động, xua đi sự cô đơn và nhàm chán của chặng đường... Trong hàng ngũ bộ đội Pathet Lao, có một nữ anh hùng mang phong cách Hoa Mộc Lan của Trung Quốc, tên cô ấy là Mua Chanh.
Gia đình Mua Chanh ở huyện Xieng Khoang, tỉnh Xam Neua, trên có cha mẹ, dưới có các em, cả nhà làm ruộng mống sinh, hoàn cảnh gia đình vô cùng nghèo khó.
Trong làng có một "chủ nô" tên là Thao Kham, giống như ác bá địa chủ ở nông thôn Trung Quốc, hoành hành ngang ngược ở nông thôn, bóc lột đàn áp nông dân tàn nhẫn. Thuế thu từ nông dân mỗi năm lên đến hơn 20 loại: thuế hoa lợi đất, thuế nuôi bò, thuế nuôi chó, thuế kết hôn, thuế tang lễ khi có người chết, thuế sinh con, làm đường, sửa chùa, đốn củi, gánh nước đều phải nộp thuế. Thậm chí đầu làng ra khỏi thành bách tính còn phải nộp thuế đế giày! Những loại thuế này năm đó nộp không thiếu, năm sau sẽ tăng thêm một trăm phần trăm tiền lãi; năm sau nộp không hết, lại còn lãi mẹ đẻ lãi con, giống như "lãi suất lăn vòng" mà người Trung Quốc hay nói.
Cha mẹ Mua Chanh đến cả bản thân mình cũng tính không rõ đã nợ Thao Kham bao nhiêu thuế, mỗi lần Thao Kham đến đòi thuế, đều phải chịu một trận đòn roi tơi tả.
Hôm nay, Thao Kham đến đòi thuế, cha mẹ Mua Chanh trốn ra ngoài. Thao Kham nổi cơn lôi đình, đập vỡ nồi cơm nhà Mua Chanh, hủy hoại bếp lò, lại còn muốn động tay tháo dỡ nhà cửa. Mua Chanh mới 14 tuổi, tiến lên ngăn cản, mấy lần bị đánh ngã xuống đất. Nhìn thấy Thao Kham sắp xô đổ cái cột trong nhà tượng trưng cho "nơi ở của thần linh", cô hô lên một tiếng, gọi con chó săn trong nhà đến. Con chó rất có tính linh, gầm lên một tiếng, chồm tới ngoạm đứt một miếng thịt trên cánh tay Thao Kham. Thao Kham gào thét cắm cổ bỏ chạy, ngôi nhà của nhà Mua Chanh mới được giữ lại.
Cha mẹ Mua Chanh về nhà biết được tình hình, sợ hãi vô cùng, sau này làm sao sống tiếp trong thôn đây? Bọn họ vội vã chạy đến nhà Thao Kham để xin lỗi. Thế nhưng vừa bước vào cửa, Thao Kham không nói hai lời liền trói họ lại. Cha mẹ Mua Chanh hết lời van xin, Thao Kham không buông tha, thậm chí còn đánh chết tươi cha mẹ Mua Chanh. Nếu không phải bà con chòm xóm đều ra sức ngăn cản, hắn ta còn muốn đánh chết Mua Chanh, thiêu rụi nhà của cô ấy nữa!
Mua Chanh chôn cất thi thể cha mẹ, lại gửi gắm các em nhỏ cho họ hàng, rồi một mình trốn đến khu giải phóng. Cô yêu cầu được gia nhập bộ đội Pathet Lao, hơn nữa nhất định phải vào đại đội cầm súng chiến đấu làm lính, cô muốn tự tay báo thù cho cha mẹ.
Thế nhưng, đại đội Pathet Lao chỉ thu lính nam, không thu lính nữ. Bất kể Mua Chanh van xin thế nào, đại đội trưởng luôn chỉ có một câu: "Con gái không cần, vả lại, em mới 14 tuổi thôi, còn chưa cao bằng cây súng nữa."
Mua Chanh đẫm lệ rời đi. Từ đó, cô dường như biến mất khỏi thế giới này. Thế nhưng trong một đại đội khác của bộ đội Pathet Lao, lại có thêm một tân binh, là tên của đàn ông, trang phục của đàn ông, mái tóc ngắn của đàn ông, nhưng cũng là tuổi 14 gầy gò nhỏ bé. Tân binh này thực chất chính là Mua Chanh. Cô vì để cầm vũ khí báo thù, đã cải trang thành nam giới để tòng quân.
Mua Chanh 14 tuổi vẫn chưa phát triển. Chiến tranh liên miên, nguồn binh lực khó khăn, tiểu lính 14 tuổi trong bộ đội không có gì lạ, không ai có thể ngờ rằng cô là con gái. Trong hai năm đời sống chiến đấu, Mua Chanh xông pha trận mạc, dũng cảm diệt địch, nhiều lần lập công được khen thưởng, lại càng không có ai hoài nghi cô là nữ binh nữa. Các chiến sĩ thậm chí còn coi cô như dũng sĩ trong số những người đàn ông, coi cô như nhân vật "chủ trì quyết định", "đưa ra quyết định".
Thế nhưng, quy luật tự nhiên không thể kháng cự. Cùng với sự lớn lên của tuổi tác, bộ ngực của Mua Chanh không thể kìm nén mà nhô cao lên, giọng nói khi nói chuyện cũng không kìm được mà trở nên nhỏ và nhọn. Cô đánh giặc vẫn mãnh liệt vượt trội nam binh, nhưng khi cô xung phong, bộ ngực nhô cao lại run rẩy không ngừng trước ngực; cô hoàn toàn có thể khàn giọng nói. Nhưng sự dịu dàng nữ tính ấy khi cô giúp đỡ đồng chí lại vô thức bộc lộ ra ngoài. Cô đã làm tiểu đội trưởng, khoảng giữa lúc chiến đấu, khi mọi người trò chuyện đùa giỡn, liền có chiến sĩ bạo gan nói: "Tiểu đội trưởng của chúng ta trông giống phụ nữ biết bao!" Thế là, mối nghi ngờ đã kìm nén bấy lâu trong lòng các chiến sĩ liền bị khơi dậy: "Đúng vậy, tiểu đội trưởng chắc chắn là con gái." "Tôi thấy cũng là con gái." "Ngực của tiểu đội trưởng còn đẹp hơn cả con gái nữa" ... Mua Chanh hoảng hốt, cố hết sức nén giọng trầm xuống nói: "Hồ ngôn loạn ngữ, tôi là nam!"
Mọi người chỉ là hoài nghi, chỉ là đùa vui, liền có người hét lên: "Có phải nam không? Vậy thì cởi quần ra kiểm tra xem." Các chiến sĩ vây lại định động tay, Mua Chanh không giữ được bình tĩnh nữa, hét lên một tiếng rồi bỏ chạy.
Cũng may lại đánh giặc, sự dũng cảm của tiểu đội trưởng trên chiến trường đã làm giảm bớt phần nào sự nghi ngờ của mọi người. Thế nhưng, Mua Chanh sống lâu trong tập thể toàn nam giới, từ thể xác đến tâm lý đã ngày càng không thích ứng nổi. Người Lào có thói quen thích tắm rửa rất tốt. Các chiến sĩ ngày nào sáng tối cũng đều xuống sông để tắm; ai nấy đều cởi sạch để xuống, chỉ riêng cô là mặc quần áo để xuống, sao có thể không thu hút sự chú ý; không thu hút sự bàn tán chứ?
Buổi tối đi ngủ, đều lấy tiểu đội làm đơn vị ngủ giường lớn chung. Khi mùa mưa trời lạnh, mọi người đều dán sát vào nhau để sưởi ấm cho nhau. Mua Chanh là con gái, mỡ dưới da nhiều, áp vào cô ngủ là thoải mái nhất, các chiến sĩ liền đều muốn chui vào chăn của cô... Phải làm sao đây? Mua Chanh muốn nói ra sự thật, nhưng một cô gái sống với đám thanh niên cả tiểu đội lâu như vậy, nói ra thì xấu hổ biết bao! Huống chi, nói ra, cấp trên sẽ điều mình rời khỏi đại đội, vậy thì không thể tiếp tục xông pha trận mạc báo thù cho cha mẹ được nữa.
Điều gì đến cuối cùng cũng đã đến. Hôm đó đóng quân, các chiến sĩ lại đùa giỡn với tiểu đội trưởng, đều muốn ngủ chung một chiếc chăn với tiểu đội trưởng, trong phòng hỗn loạn tiếng la hét:
"Tôi ngủ cùng tiểu đội trưởng!"
"Không được, tôi ngủ, tôi ngủ chung một chiếc chăn với tiểu đội trưởng."
"Để tiểu đội trưởng nói, ngủ với ai?"
"Tiểu đội trưởng, cậu nói ngủ với..."
Trong phòng bỗng nhiên im bặt, các chiến sĩ há hốc miệng sững sờ ở đó.
Tiểu đội trưởng của họ đã khóc, cứ thế một mình trốn vào góc phòng lủi thủi nức nở, len lén lau nước mắt.
Thế là, tất cả các chiến sĩ đều hiểu ra, và khóe mắt cũng ngấn lệ. Bọn họ lặng ngắt như tờ nằm xuống vị trí của mình. Ngay ngắn củ quạt, không dám nhúc nhích một chút nào.
Rời đi một khoảng cách, để tiểu đội trưởng một mình nằm đó rơi nước mắt.
Sáng hôm sau sau bữa ăn, chính trị viên đến tiểu đội.
"Mua Chanh!" Chính trị viên đột nhiên gọi tên trước kia của cô. Mua Chanh theo bản năng quay đầu đáp: "Có!"
Thế là, chính trị viên mỉm cười, hỏi: "Nghe các đồng chí kể, em là con gái, có phải không?"
Khuôn mặt Mua Chanh phảng phất nét thẹn thùng vốn có của con gái, nhưng nhất thời khó lòng thừa nhận, ấp úng: "Em, em là, em không phải..." Chính trị viên bèn nói thẳng với nữ chiến sĩ dũng cảm thiện chiến này: "Chúng tôi đã điều tra rồi, tên thật của em là Mua Chanh. Em không phải con trai, là con gái, dạo này em có phải đang đến tháng không?"
Đến lúc này Mua Chanh không thể che giấu được nữa, bèn đẫm nước mắt báo cáo toàn bộ tình hình gia đình và bản thân mình với chính trị viên.
Lãnh đạo sau khi biết được tình hình này. Căn cứ theo thỉnh cầu của cô, đã điều cô rời khỏi đại đội, sắp xếp làm quân y ở cơ quan tiểu đoàn 585.
Để biểu dương chiến tích dũng cảm của Mua Chanh, bộ đội đã trình lên Bộ Tư lệnh tối cao trao tặng cô một huân chương "Itsala". Từ đó, câu chuyện kiểu Trung Quốc "Mộc Lan tòng quân" đã được lan truyền rộng rãi trong bộ đội Pathet Lao.
Tướng quân Đoạn Tô Quyền vô cùng xúc động trước câu chuyện này.
Ông trầm mặc, suy tư. Hồi lâu, cảm thán một tiếng: "Câu chuyện này mang lại cho tôi sự giáo dục và gợi mở rất lớn đây..." Cán bộ Pathet Lao đi cùng Đoạn Tô Quyền nói: "Lần trước ngài đến tiểu đoàn 585 thị sát, chỉ tiếc là không gặp được nữ anh hùng này."
"Một cô gái yếu đuối, trở thành dũng sĩ xông pha trận mạc, điều này nói lên điều gì?" Đoạn Tô Quyền chầm chậm nói. Giống như đang tự hỏi, lại giống như đang hỏi mọi người. Ông dừng lại một chút, tiếp tục nói tiếp: "Các chiến sĩ hiểu rõ tại sao mình đánh giặc, sức chiến đấu liền xuất hiện. Hồi chúng ta chiến tranh giải phóng, rất nhiều binh lính Quốc Dân Đảng cực kỳ sợ chết, hễ giao thủ với Giải phóng quân là ngoan ngoãn giơ súng đầu hàng làm tù binh. Thế nhưng sau khi tham gia vào đội ngũ của chúng ta, qua giáo dục giai cấp, mở đại hội kể khổ, hiểu rõ tại sao mình đánh giặc, đánh giặc vì ai, chỉ sau một đêm liền biến thành dũng sĩ.
Lên lại chiến trường, ai nấy đều thành trang hảo hán anh hùng!"
Cán bộ Pathet Lao liên tục gật đầu: "Là đạo lý này. Chúng ta học tập kinh nghiệm cách mạng của Trung Quốc, đã chú ý tăng cường giáo dục tư tưởng chính trị cho bộ đội rồi. Về điểm này, tin rằng khi Tướng quân Đoạn Tô Quyền đến tiền tuyến sẽ có cảm nhận."
Qua Xieng Khouang, Tướng quân Đoạn Tô Quyền đã đến núi Phou Kout nằm ở phía tây bắc cánh đồng Chum.
Từ giữa năm 1964 trở đi, nước Mỹ đẩy mạnh "chiến tranh đặc biệt" ở miền Nam Việt Nam, sau khi vấp phải thất bại, liền xuất động không quân tập kích trung tâm hai tỉnh Xieng Khouang, Xam Neua.
Căn cứ địa. Đồng thời, ở phía bắc Viêng Chăn, phía nam Luang Prabang và phía đông Xieng Khouang phát động chiến dịch "Ba mũi tên", mục đích là chiếm lấy cửa ngõ quan trọng của cánh đồng Chum, tiến tới chiếm lấy toàn bộ cánh đồng Chum — trọng điểm chiến lược Xieng Khouang, nhằm thực hiện điều mà nó hô hào là "thiết lập phòng tuyến McNamara", "ngăn chặn sự xâm nhập của quân đội miền Bắc Việt Nam vào miền Nam Việt Nam", cũng như tiến sâu vào trong lãnh thổ Lào để "truy kích Việt cộng".
Núi Phou Kout là điểm cao của cánh đồng Chum, là vị trí chiến lược mà binh gia hay tranh giành. Ngay trong khoảng thời gian chưa đầy nửa năm sau chuyến thị sát lần này của Đoạn Tô Quyền, kẻ địch liền liên tiếp phát động mấy chục cuộc tấn công quy mô lớn vào núi Phou Kout.
Đoạn Tô Quyền đã tham quan một đại đội của quân đội Việt Nam. Xe bọc thép và ô tô cách sở chỉ huy đại đội 6 dặm thì bị chặn lại, đồng chí Việt Nam giải thích rằng: Đây là để đề phòng địch trinh sát đường không tìm ra vị trí sở chỉ huy đại đội, phòng ngừa ném bom. Trung Quốc hồi đó chống Mỹ viện Hàn, "nếu áp dụng biện pháp này, không cho phép ô tô chạy thẳng đến sở chỉ huy, máy bay Mỹ sẽ rất khó ném bom chính xác tổng bộ chí nguyện quân, con trai yêu quý của Mao Trác Đông là Mao Ngạn Anh có lẽ sẽ không hy sinh."
Đoạn Tô Quyền cảm thấy đây quả thực là một kinh nghiệm hay. Ông đã tham quan đại đội Việt Nam, nói chuyện với 5 Hoa kiều trong đại đội. Những Hoa kiều này chiến đấu dũng cảm, đoàn kết yêu thương, quan hệ vô cùng thân thiết với các đồng chí Việt Nam.
Đoạn Tô Quyền lại liên tiếp tham quan, điều tra mấy đại đội của Quân đội Nhân dân Lào. Những đại đội này đều là những đơn vị kiên bám trụ lâu dài trên những dãy núi cao từ 2000 mét trở lên, đời sống vô cùng gian khổ. Do núi cao, rừng rậm, mưa nhiều, cho dù là buổi trưa, nhiệt độ cũng không vượt quá 15 độ C, hơn nữa độ ẩm không khí lớn, không mưa thì cũng sương mù, quân phục trên người các chiến sĩ lúc nào cũng ẩm ướt, cho dù là trốn vào cái lán tranh kiểu sườn núi nửa bên đó, hay là ở trong hang phòng không tối tăm, cũng không cách nào tránh khỏi cái sự ẩm ướt đó. Đó là một loại hạt nước cực kỳ nhỏ li ti khiến người ta không thể phân biệt được giọt nhỏ, một loại hạt nước li ti không ngừng không thể nhìn thấy bằng mắt mà lại ở khắp mọi nơi, trong cõi mịt mờ liền bám đầy vào quần áo và làn da con người, tạo thành một tầng hơi nước lạnh lẽo và có tính thẩm thấu, cộng thêm núi cao gió lớn, các chiến sĩ không một ngoại lệ đều bị rét run cầm cập. Hầu hết bọn họ không có chăn bông, lạnh tỉnh dậy là phải dậy đốt lửa sưởi ấm để giữ ấm.
Đoạn Tô Quyền khi lắng nghe báo cáo của cán bộ đại đội, đã ân cần hỏi: "Cung cấp hậu bề thế nào?"
Rất khó khăn," đại đội trưởng giới thiệu, "1 tháng chỉ cấp 20 cân gạo và 450 kip tiền thức ăn."
450 kip chỉ đủ mua 1 cân thịt heo hoặc nửa con gà.
Đại đội trưởng giới thiệu tiếp: "Ngoài đánh giặc ra, phần lớn thời gian của các chiến sĩ đều dùng để hái rau rừng, hoa chuối và các loại rau dại khác, để chấm với ớt rừng và muối hạt mà ăn cơm cho qua bữa. Ăn không no, ngủ không ngon. Cộng thêm núi cao lạnh giá, thể chất các chiến sĩ đều rất kém, toàn là dựa vào tuổi trẻ sức trâu mà gượng chống chọi qua đấy."
Đoạn Tô Quyền nhớ đến ga Bằng Tường với đủ loại vật tư tuôn trào không dứt đưa vào Việt Nam.
Nhớ đến những lời Đại sứ Chu Kỳ Văn từng nói ở Hà Nội, không kìm được mà nói với cố vấn Việt Nam: "Đời sống của các chiến sĩ rất gian khổ, trang bị và cung cấp vật tư cần thiết vẫn phải bảo đảm, nếu không, quân số phi chiến đấu tổn thất nhiều, sức chiến đấu của bộ đội sẽ bị ảnh hưởng."
Cố vấn Việt Nam không tự nhiên gật đầu.
Đoạn Tô Quyền đã tiếp xúc rộng rãi một lượt với các cán chiến sĩ, đại đa số bọn họ đều xuất thân từ gia đình nông dân nghèo khổ, rất nhiều cán bộ chiến sĩ có người thân hy sinh trong cuộc đấu tranh chống Pháp và chống Mỹ. Bọn họ có truyền thống đấu tranh, không nghi ngờ gì đều là những chiến sĩ ưu tú có thể chịu đựng gian khổ lớn, chịu đựng nhọc nhằn lớn, có thể kiên trì đấu tranh lâu dài.
Đoạn Tô Quyền trọng tâm tham quan tiểu đoàn 2 Pathet Lao, đây là một đội quân anh hùng.
Năm 1961 tập đoàn hữu khuynh Viêng Chăn phát động chính binh biến, đại quân bao vây các tiểu đoàn chiến đấu 1, 2, 3 của Pathet Lao. Sau trận chiến ác liệt, tiểu đoàn 1, 3 bị tiêu diệt hoàn toàn, chỉ có tiểu đoàn 2 dưới sự chỉ huy của tiểu đoàn trưởng Khamtai dũng cảm phá vây. Chỉnh đốn lại hàng ngũ, bắt đầu cuộc đấu tranh vũ trang mới. Khamtai được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh bộ đội Pathet Lao. Tiểu đoàn 2 chất lượng cao, sức chiến đấu mạnh, là lực lượng chủ lực của Pathet Lao.
Đội quân này rất có triển vọng, là có thể gánh vác trọng trách của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, giành lấy thắng lợi cách mạng Lào. Đoạn Tô Quyền trong điều tra càng thêm kiên định nhận thức và niềm tin này. Đối với câu trả lời cho vấn đề "tại sao phải đánh giặc?", Đoạn Tô Quyền cơ bản cũng đã hài lòng. Có người nói "phải báo thù cho người thân", có người nói "phải đánh đuổi đế quốc Mỹ, tranh thủ sự giải phóng triệt để cho nhân dân Lào", lại có người nói "phải đánh đổ đế quốc Mỹ, đánh đổ chủ nô, tranh thủ dân chủ và tự do".
Đoạn Tô Quyền nhớ đến một chiến sĩ mà Hồ Chính Thanh từng kể, chiến sĩ đó tên là Điện Hồng, ở trong căn lán tranh ẩm ướt mốc meo đến mức khó tin, vậy mà lại thu xếp nội vụ của mình ngăn nắp gọn gàng, bên giường dùng nan tre đan một chiếc bàn học nhỏ tinh xảo, trên bàn đặt sách, đầu giường còn dán một bức tranh của chính mình. Trên tranh vẽ mặt trời mọc hướng đông chiếu rọi lên một đóa hướng dương, bên cạnh hướng dương lại vẽ một quả đu đủ lớn. Mua Hồng giải thích rằng: Mặt trời mọc đại diện cho mục tiêu của chúng ta, hướng dương đại diện cho chiến sĩ, quả đu đủ kia đại diện cho cuộc đấu tranh giải phóng tổ quốc của các chiến sĩ, đã kết trái đơm hoa rồi.
Họ có lý tưởng, có theo đuổi, có phấn đấu, có hy sinh! Quan điểm kiểu này mà Đoạn Tô Quyền hình thành, lúc ăn cơm lại càng được chứng thực thêm một bước.
Đại đội đặc biệt phái người bắn được một con hoẵng, để thết đãi khách Trung Quốc.
Ăn thịt hoẵng tự nhiên là rất cao cấp, nhưng còn có món "cao cấp" hơn nữa, chính là đem ruột non của con hoẵng nấu lên để mời các đồng chí Trung Quốc ăn. Đồ vật trong ruột không hề vắt bỏ đi.
Nằm giữa cỏ xanh và phân, khi nấu cũng không rửa cũng không cho gia vị, nấu chín lên, có một mùi vị kỳ lạ.
Đây là một món ăn nổi tiếng của Lào, chuyên dùng để thết đãi khách quý.
Thế nhưng, tài xế tiểu Hàn vừa ngửi đã muốn nôn mửa, những người lính Trung Quốc trẻ tuổi hầu như đều không dám thưởng thức.
Tướng quân Đoạn Tô Quyền lại ăn một cách ngon lành. Quả nhiên là lão hồng quân từng đi qua Vạn lý Trường chinh, năm đó luộc thắt lưng, nếm bách thảo, sớm đã rèn luyện ra khả năng thích ứng cực kỳ mạnh mẽ. Vừa ăn, vừa kể cho các đồng chí chính trị viên trẻ tuổi của Lào nghe về đời sống đấu tranh "cơm đỏ canh bí đỏ" của Hồng quân hồi đó, vừa ăn vừa trò chuyện, câu trả lời của các cán chiến sĩ đối với một số vấn đề khiến Đoạn Tô Quyền vô cùng xúc động.
Đoạn Tô Quyền từng hỏi mấy chiến sĩ lớn tuổi hơn một chút đã kết hôn chưa?
Câu trả lời của mấy chiến sĩ này đều là chưa kết hôn, đồng thời kiên định biểu thị: "Tìm cô gái để kết hôn, đó là chuyện sau khi cách mạng thắng lợi." Trong đó cũng có một người đã kết hôn, câu trả lời của anh ta là: "Đợi sau khi cách mạng Lào thắng lợi, tôi sẽ đi tìm cô ấy."
Đoạn Tô Quyền hỏi một chiến sĩ: "Tương lai cách mạng thắng lợi rồi, cậu muốn làm gì?"
Chiến sĩ trả lời rằng: "Tôi muốn sang Trung Quốc học tập, học giỏi kỹ thuật rồi về xây dựng đất nước chúng ta."
Trong lúc trò chuyện, một số chiến sĩ của Pathet Lao đều từng nhắc đến hai bản hiệp định Genève.
Bọn họ nói: "Chúng tôi hy vọng hòa bình, thế nhưng hai bản hiệp định Genève, sau đó đều bị đế quốc Mỹ và bọn phản động Lào phá hoại, chúng ta tổn thất rất lớn. Bọn chúng không cho chúng ta có hòa bình, chúng ta đành chỉ còn cách cầm súng chiến đấu đến cùng, cho đến khi tiêu diệt sạch sBọn phản động."
Sau khi thị sát tiền tuyến không lâu, Đoạn Tô Quyền khi về nước báo cáo công tác, từng đem những tình hình này báo cáo với Thủ tướng Chu Ân Lai.
Chu Ân Lai nghe xong, trầm tư chốc lát, dùng giọng điệu chậm rãi trầm lắng nói: "Hội nghị Genève chúng ta đã chịu thiệt thòi. Lào và Campuchia đều gánh chịu tổn thất, đây là một bài học rất lớn. ... " Sau này, Chu Ân Lai trong những dịp khác nhau lại nhiều lần nói câu này. Đương nhiên, Chu Ân Lai nói câu này, với bối cảnh chính trị Trung Quốc bắt đầu "Đại cách mạng văn hóa" có mối liên quan không nhỏ, nhưng quan trọng hơn là thể hiện phẩm chất tinh thần tự kỷ luật cao độ của Thủ tướng, phẩm chất tinh thần này đã khiến các đồng chí như Đoạn Tô Quyền đều chịu sự giáo dục và gợi mở rất lớn.
Sự thật là. Trong toàn bộ cuộc đấu tranh chính trị quốc tế, hai hội nghị Genève là hai hội nghị mà chính phủ và nhân dân Trung Quốc, nhân dân ba nước Đông Dương cũng như nhân dân các nước trên thế giới qua đấu tranh đã giành được thắng lợi to lớn. Đặc biệt là việc Chu Ân Lai dẫn đầu đoàn đại biểu tham gia hội nghị Genève lần thứ nhất. Đó là hội nghị quốc tế quan trọng lần đầu tiên tham gia với tư cách là một trong năm nước lớn sau khi Tân Trung Quốc thành lập, sự thành công và thắng lợi đạt được là điều mà thế giới đều công nhận.
