Các tờ báo lớn trên thế giới đều đăng tải những bản tin từ Geneva: "Một liên đội quân nhân Trung Quốc đã đến Geneva.", "Một nhà ngoại giao đỏ trẻ tuổi dẫn đầu một nhóm các nhà ngoại giao đỏ còn trẻ hơn.", "Quần áo họ mặc đều giống nhau, đến cả túi xách tay cũng tương tự nhau..."

Molotov chỉ vào mũi người Mỹ và nói với vẻ đầy tự hào: "Nếu các anh cho rằng chúng tôi rất khó đối phó, vậy thì hãy chờ để đối phó với Chu Ân Lai đi. Lúc đó các anh mới hiểu thế nào được gọi là khó đối phó!"

Tướng Đoạn Tô Quyền nói: Hội nghị Geneva năm 1954 về vấn đề Đông Dương đã thừa nhận chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Hơn nữa, nhân dân Lào đã có quân đội của riêng mình, có khu tập kết bao gồm hai tỉnh Sầm Nua và Phongsaly, đồng thời nhận được sự thừa nhận về mặt pháp luật của Hiệp định Geneva. Uy tín và danh tiếng của Mặt trận Lào Ít-xê-la (tức Mặt trận Yêu nước) được nâng cao và mở rộng trên toàn quốc và toàn thế giới, tất cả những thắng lợi huy hoàng này đã đặt nền móng vững chắc cho cuộc đấu tranh sau này của nhân dân Lào chống lại bọn thực dân mới Mỹ và cuộc cách mạng Lào cuối cùng giành được thắng lợi... Tháng 1 năm 1954, Liên Xô đề xuất triệu tập hội nghị ngũ cường bao gồm cả nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Hội nghị Berlin giữa các ngoại trưởng bốn nước Liên Xô, Mỹ, Pháp, Anh, nhằm làm dịu tình hình căng thẳng ở châu Á. Anh và Pháp đều có xu hướng đồng ý, Mỹ buộc phải từ bỏ thái độ phản đối.

Ngày 18 tháng 2, Hội nghị Berlin bế mạc và ra thông cáo: Đề nghị Liên Xô, Mỹ, Trung Quốc, Anh, Pháp cùng các quốc gia liên quan tổ chức hội nghị tại Geneva vào ngày 26 tháng 4, với hai chủ đề chính là: Giải pháp hòa bình cho vấn đề Triều Tiên và thảo luận vấn đề khôi phục hòa bình ở Đông Dương.

Ngày 3 tháng 3, Chính phủ Nhân dân Trung ương nước ta trả lời chính phủ Liên Xô, đồng ý cử đại diện toàn quyền tham dự Hội nghị Geneva. Đoàn đại biểu Trung Quốc do Thủ tướng Chu Ân Lai đứng đầu, Trương Văn Thiên, Vương Giá Tường, Lý Khắc Nông làm đại diện, cộng thêm nhân viên công tác các mặt, tổng cộng gần 200 người, là một đoàn đại biểu chính phủ hùng hậu. Đầy đủ các nhân tài chuyên gia về các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa. Đúng như Chu Ân Lai đã nói: "Từng vai trò đều phải đầy đủ, tạo thành một thể thống nhất ăn khớp."

Công tác chuẩn bị vô cùng tỉ mỉ và toàn diện, thậm chí còn mặc "trang phục" để tiến hành "diễn tập trước" và "tổng duyệt".

Trang phục do Tổng thư ký đoàn đại biểu - Tướng Ngũ Tu Quyền đề xuất thống nhất nghiên cứu quyết định. Tướng Ngũ Tu Quyền nói: "Trang phục của các thành viên đoàn đại biểu Trung Quốc nhất định phải trang trọng, nghiêm túc, thống nhất." Thế là, qua nghiên cứu đã chọn một loại vải màu đen, may cho mỗi thành viên đoàn đại biểu một bộ áo Trung Sơn. Sau đó, khi đoàn đại biểu Trung Quốc mặc bộ áo Trung Sơn màu đen này tiến hành hoạt động ở Geneva, những nơi đi qua, người bên lề đường thường đứng nghiêm tại chỗ, cung kính ngả mũ chào đoàn đại biểu. Bắt đầu các đại biểu không hiểu nguyên do vì sao, sau này mới rõ, ở Thụy Sĩ, các mục sư mặc đồ đen. Trang trọng, nghiêm túc. Rất nhiều người đã hiểu lầm các thành viên đoàn đại biểu Trung Quốc là mục sư đến truyền giáo.

Nói là "truyền giáo" cũng được, cái chúng ta tuyên truyền là chủ nghĩa Mác - Lênin, tuyên truyền là tư tưởng Mao Trạch Đông.

Màn diễn tập và tổng duyệt còn đặc sắc hơn. Ví dụ, Hoàng Hoa là người phát ngôn của đoàn đại biểu. Trước khi lên đường, hội trường Bộ Ngoại giao đã ba lần tổ chức "họp báo" để tiến hành diễn tập. Tập trung các phóng viên Tân Hoa Xã giỏi tiếng Anh đóng giả làm phóng viên các hãng thông tấn nước ngoài, đem hết khả năng đặt ra đủ loại câu hỏi làm khó vị phát ngôn viên này. Những "phóng viên nước ngoài" này cũng không hề khách khí.

Mang tính khiêu khích, mang tính sỉ nhục phỉ báng. Mang tính đe dọa khủng bố, chất vấn "dựa trên lý lẽ".

Đủ các loại câu hỏi kỳ lạ được đưa ra dồn dập. Hoàng Hoa đối mặt với những "thế lực thù địch" này, bình tĩnh điềm đạm, lần lượt đưa ra câu trả lời, giải thích hoặc phản bác. Qua nhiều lần "so tài", không chỉ rèn giũa được sự bình tĩnh, điềm đạm, khí chất đại độ, rèn giũa được năng lực ứng biến cơ trí, mà còn càng thêm quen thuộc với toàn bộ tình hình cùng phương châm, chính sách và chiến lược của chúng ta.

Có sự chuẩn bị đầy đủ như vậy, khi Chu Ân Lai dẫn đầu đoàn đại biểu bước xuống máy bay ở Geneva, đội ngũ chỉnh tề uy vũ đó lập tức gây chấn động, phóng viên các nước tranh giành nhau xông lên chụp ảnh. Các tờ báo lớn trên thế giới đều đăng tải những bản tin từ Geneva: "Một liên đội quân nhân Trung Quốc đã đến Geneva.", "Một nhà ngoại giao đỏ trẻ tuổi dẫn đầu một nhóm các nhà ngoại giao đỏ còn trẻ hơn.", "Quần áo họ mặc đều giống nhau, đến cả vali cũng tương tự nhau..." Có sự chuẩn bị đầy đủ như vậy, khi Hoàng Hoa và một người phát ngôn khác là đồng chí Cung Bành sau mỗi hội nghị đến trung tâm tin tức phát đi thông tin, luôn có thể đối đáp trôi chảy các câu hỏi nghi vấn do phóng viên đặt ra. Dù gặp phải rất nhiều sự khiêu khích và làm khó bóp méo sự thật, nhưng đều phản bác vô cùng xuất sắc, khiến các phóng viên ca ngợi chung. Ngay cả các tờ báo tư sản cũng phải thừa nhận họ là những phát ngôn viên "xuất sắc", "trẻ trung ưu tú".

Trong thời gian Hội nghị Geneva, đồng minh chủ yếu của Chu Ân Lai trong liên minh Trung - Xô là đồng chí Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô Molotov. Phiên dịch tiếng Nga phía Trung Quốc - Lý Việt Nhiên đã hồi tưởng lại mối quan hệ hợp tác giữa họ như sau: —— Cảm giác của tôi là, Molotov và Chu Ân Lai có sự kiên định giống nhau.

Có tinh thần hy sinh vì đức tin của mình. Họ đều có sự nhạy bén sắc sảo và tài năng lãnh đạo xuất chúng. Họ đều có được sự phách lực cần thiết để xử lý các vấn đề chính trị phức tạp: trực giác và năng lực đưa ra quyết định kịp thời.

Ở phần trước của hội nghị, thường là Molotov giới thiệu tình hình, bàn về các chiến lược ngoại giao khác nhau trong đấu tranh quốc tế, Chu Ân Lai chăm chú lắng nghe, và thỉnh thoảng đặt ra một số câu hỏi. Molotov hiểu biết nhiều về bối cảnh, lý lịch, tính cách, cũng như ưu điểm và nhược điểm của một số nhà ngoại giao tư sản, đối với một số người có thể nói là khá quen thuộc. Sự giới thiệu của ông đối với Chu Ân Lai không nghi ngờ gì là rất quan trọng.

Thế nhưng, Chu Ân Lai rõ ràng có sự linh hoạt và tính nghệ thuật đấu tranh cao hơn Molotov. Sở trường này của ông, ở nửa sau của hội nghị, chính là cuộc đấu tranh giải quyết vấn đề Đông Dương, đã được phát huy và chứng minh đầy đủ.

Vấn đề Đông Dương còn phức tạp hơn vấn đề Triều Tiên. Các nước liên quan không chỉ có một mình Việt Nam, mà còn có Lào và Campuchia, không chỉ có Pháp tiến hành chiến tranh thực dân ở Đông Dương, mà còn có Mỹ cản trở việc đạt được bất kỳ thỏa thuận nào.

Khi đàm phán rơi vào bế tắc, tham mưu quân sự của Chu Ân Lai là Lôi Anh Phu từng đưa ra ý kiến: "Không đánh hạ Điện Biên Phủ, mọi thứ không có cơ sở để bàn."

Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh ở Điện Biên Phủ không thuận lợi, Tướng Võ Nguyên Giáp có chút thiếu tự tin, nói: "Tổn thất quá nghiêm trọng", "Các lực lượng tinh nhuệ của chúng ta hầu như đã đổ dồn vào đó rồi."

Bảo sao chiến dịch Điện Biên Phủ khó đánh. Dưới sự hỗ trợ của Mỹ, bọn thực dân Pháp đã tập trung 21 tiểu đoàn và hơn 10 đại đội binh lực chủ lực tại Điện Biên Phủ, đồng thời xây dựng các trận địa tập đoàn cứ điểm với lô cốt chi chít, khoác lác rằng Điện Biên Phủ là một "hàng không mẫu hạm trong rừng núi" không thể phá vỡ.

Sau khi quyết tâm hạ gục Điện Biên Phủ được đưa ra, Trung Quốc do Tướng Bành Đức Hoài trực tiếp phụ trách công tác tổ chức chi viện cho Việt Nam, khắc phục những khó khăn không thể tưởng tượng nổi, tìm cách vận chuyển đại bác và pháo phản lực giúp Quân đội Nhân dân Việt Nam lên tiền tuyến, tham gia chiến đấu ở Điện Biên Phủ.

Trung Quốc cũng phái Tướng Vi Quốc Thanh trực tiếp đến chiến tuyến tham gia chỉ huy chiến đấu, vào ngày trước khi hội nghị thảo luận về vấn đề Đông Dương chính thức bắt đầu, cuối cùng đã giành được đại thắng Điện Biên Phủ.

Đại thắng Điện Biên Phủ là bước đi then chốt để Hội nghị Geneva về vấn đề Đông Dương cuối cùng có thể đạt được thỏa thuận. Trước đó, đại diện chính phủ Bảo Đại của Việt Nam từng chỉ vào mũi Phạm Văn Đồng mắng lớn tại hội nghị: "Chính phủ của các anh ở đâu? Các anh chẳng qua chỉ là chính phủ bóng tối!"

Hạ gục Điện Biên Phủ, bọn chúng lập tức xìu xuống, không thể mắng thốt ra lời nào nữa. Khi vào hội trường đến đầu cũng không ngẩng lên nổi, mà đại diện nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì từ đó ngẩng cao đầu phơi phới.

Khi Đoạn Tô Quyền dẫn dắt công tác đoàn vào đồn trú tại Sầm Nua, Lào, Trưởng đoàn cố vấn quân sự Việt Nam Trần Viễn Phương từng phát biểu đoạn văn thế này trong tiệc chúc mừng: "Tướng Vi Quốc Thanh từng chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ, giành được đại thắng Điện Biên Phủ chấm dứt hoàn toàn sự thống trị của chủ nghĩa đế quốc thực dân Pháp ở Việt Nam. Ngày nay chúng ta dùng rượu nhãn hiệu Điện Biên Phủ để thết đãi các đồng chí Trung Quốc, biểu thị rằng sự viện trợ của Trung Quốc đối với chúng ta là không thể quên. Các đồng chí Trung Quốc ngày nay lại đến tuyến đầu chống Mỹ, giúp đỡ chúng ta tiến hành chiến dịch 'Điện Biên Phủ' thứ hai. Vì vậy, xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới nhân dân Trung Quốc và Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc."

Đại thắng Điện Biên Phủ đã tạo ra cơ sở cho các cuộc đàm phán của Hội nghị Geneva, thế nhưng vấn đề phức tạp, đàm phán một tháng vẫn không đạt được thỏa thuận.

Thái tử Sihanouk dưới sự phò tá của vị Thủ tướng giỏi mưu lược - Son Sann, đã đưa ra một phương án chấm dứt chiến tranh Đông Dương. Một nội dung rất quan trọng trong phương án là: không những lực lượng vũ trang và mọi nhân viên quân sự chiến đấu của Pháp ở Việt Nam phải rút lui, mà các đơn vị chiến đấu có tính chất khác nhau đi vào Campuchia và Lào hoặc các khu vực khác của bán đảo cũng phải hoàn toàn rút lui, bất kỳ người Campuchia nào không sinh ra ở Campuchia đều nên rút khỏi Campuchia.

Chu Ân Lai lập tức nhìn ra tính hợp lý trong đó, có lợi cho việc đạt được thỏa thuận, chấm dứt chiến tranh Đông Dương. Thế nhưng Việt Nam không muốn chấp nhận phương án này. Do trong lịch sử, Campuchia luôn là đối tượng tranh giành lẫn nhau giữa Việt Nam và Thái Lan; do lực lượng vũ trang kháng Pháp của ba nước Việt - Lào - Campuchia trong thời hiện đại luôn kề vai chiến đấu bên nhau, trong anh có tôi, trong tôi có anh, Việt Nam kiên quyết cho rằng đây là sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau của ba dân tộc, không muốn rút quân khỏi Lào và Campuchia.

Chu Ân Lai đã làm rất nhiều công tác với Hồ Chí Minh và các đồng chí Việt Nam khác, thuyết phục họ nhận thức được phần hợp lý trong đề xuất của Campuchia. Đồng thời lấy nội dung này tiếp xúc với chính phủ mới của Pháp. Do sự thất bại thảm hại của Pháp ở Điện Biên Phủ, chính phủ Laniel sụp đổ, thủ tướng mới là Pierre Mendès France. Sau khi nghe ý kiến của Chu Ân Lai, France rất xúc động, không tiếc đem sự nghiệp chính trị của mình ra đánh cược ván cuối cùng, thề trước quốc hội rằng: nếu trước ngày 20 tháng 7 không đạt được thỏa thuận, tôi sẽ từ chức thủ tướng.

Sihanouk trước tiên không nghĩ đến lời thề của France, điều ông nghĩ là chủ quyền Campuchia. Ông kiên quyết không ký kết bất kỳ thỏa thuận nào hạn chế chủ quyền quốc gia của mình.

Molotov xuất phát từ lập trường vốn có, đánh giá chưa đủ vai trò độc đáo mà các quốc gia trung lập có thể phát huy, không thể thể hiện sự linh hoạt tương ứng; thiếu sự ủng hộ kịp thời đối với phương án do Sihanouk đề xuất, và ôm nỗi nghi ngờ lớn đối với mục đích của đề xuất Campuchia.

“Thỏa thuận nhất định phải bao gồm nội dung cấm Campuchia ký kết hiệp ước đồng minh quân sự với các quốc gia khác, Campuchia không được phép cho phép nước ngoài thiết lập căn cứ quân sự trên lãnh thổ của mình!” Molotov cảnh báo: “Cũng nên quy định rõ, Campuchia không thể yêu cầu viện trợ quân sự từ nước ngoài.”

Molotov lo lắng Campuchia biến thành căn cứ xâm lược của Mỹ, trong khi Sihanouk lại quan tâm đến chủ quyền quốc gia. Ông bày tỏ: Đây chẳng phải là hạn chế và can thiệp vào chủ quyền quốc gia của Campuchia sao? Campuchia có thể đơn phương đưa ra bảo đảm rằng họ sẽ tuân thủ trung lập, quân đội của họ không vượt quá biên chế nhất định. Tuy nhiên, Campuchia không ký kết bất kỳ thỏa thuận nào làm tổn hại đến chủ quyền quốc gia của mình.

Chu Ân Lai nắm rất rõ ý kiến và suy nghĩ của cả hai bên. Ông nhiều lần trao đổi ý kiến với Molotov, làm rất nhiều công tác. Cuối cùng đã thuyết phục Molotov phân tách hai vấn đề hệ tư tưởng và quan hệ quốc gia ra, đồng ý với phần hợp lý trong ý kiến của Thái tử Sihanouk, bước một bước quan trọng để cuối cùng đạt được thỏa thuận.

Chu Ân Lai còn nhân dịp nghỉ họp sang thăm Ấn Độ và Miến Điện, đề xuất Năm nguyên tắc chung sống hòa bình nổi tiếng trong việc xử lý quan hệ quốc gia: Tôn trọng chủ quyền lãnh thổ lẫn nhau; Không xâm phạm lẫn nhau; Không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; Bình đẳng cùng có lợi; Cùng nhau chung sống hòa bình.

Hiệp định Geneva được ký kết vào lúc 3 giờ 42 phút sáng ngày 21 tháng 7, nhưng ngày ký lại được lùi lại thành ngày 20 tháng 7 theo thời hạn France đã hứa với quốc hội.

Đúng vậy, không thể vì 3 giờ 42 phút mà khiến một vị thủ tướng Pháp đàng hoàng đánh mất sinh mệnh chính trị của mình.

Trong thời gian Hội nghị Geneva, đối tượng đấu tranh chính của các nước xã hội chủ nghĩa là Dulles của Mỹ, đối thủ đàm phán chính của Chu Ân Lai cũng là Dulles của Mỹ.

Dulles là nhà hoạt động chính trị và lý luận nổi tiếng của giai cấp tư sản Mỹ.

Những phát ngôn của ông ta về việc "đặt hy vọng diễn biến hòa bình vào thế hệ thứ ba và thứ tư của Trung Quốc".

Lúc bấy giờ ở Trung Quốc hầu như ai cũng biết.

Ông ta không hề dữ tợn như một số người trẻ tưởng tượng, ông ta luôn duy trì vẻ trang trọng nghiêm túc của một nhà hoạt động chính trị. Nhìn kỹ, bạn sẽ phát hiện sắc mặt ông ta tái nhợt mệt mỏi, thần sắc âm trầm u uất, đeo một cặp kính kẹp mũi, đôi mắt càng tỏ ra thăm thẳm khó lường.

Có người trong hội nghị gọi ông ta là "ngòi nổ", không chỉ nói nhân vật này nguy hiểm, mà còn mang ý nghĩa kép — ông ta đe dọa người khác, bản thân ông ta cũng đang ngàn cân treo sợi tóc. Bởi vì ông ta mắc bệnh ung thư, vừa mới phẫu thuật xong, trong dạ dày đặt một "ống radi", điều này làm cho danh tiếng lẫy lừng của Dulles tăng thêm một tầng màu sắc u ám.

Sau khi phẫu thuật, ông ta kéo theo cơ thể suy nhược đi thị sát tuyến ba mươi tám độ Bắc Triều Tiên, thị sát tiền tuyến xong lại "bụi trần phong ba" vội vã chạy đến Geneva, ông ta vì tín ngưỡng tư sản của mình mà chiến đấu, đồng thời thể hiện tinh thần "quên mình" và "hy sinh".

Ở Geneva, không một ai từng thấy Dulles cười. Ông ta không cười nổi. Lúc bấy giờ ngày tháng của các nước tư bản đều không dễ chịu. Đối mặt với hồng lưu cách mạng vô sản thế giới và sự phát triển cuồn cuộn của phong trào giải phóng dân tộc, các quốc gia đế quốc chủ yếu đều từng bước lùi bước trên phạm vi toàn thế giới, đặc biệt là chiến tranh Triều Tiên, người Mỹ và quân đội Liên Hợp Quốc do Mỹ thao túng thương vong nặng nề. Kể từ khi lập quốc, lần đầu tiên Mỹ nhục nhã ký vào văn bản thỏa thuận thất bại. Hơn nữa, sĩ khí và lòng tin được kích thích bởi chiến thắng của Đại chiến thế giới lần thứ hai, ở Triều Tiên đã bị người Trung Quốc đánh cho rơi xuống vực sâu. Chỉ riêng điểm này thôi.

Dulles với Trung Quốc và đại diện trưởng của đoàn đại biểu Chu Ân Lai là kẻ thù không đội trời chung.

Thế nhưng, Dulles tuyệt đối không phải kiểu kẻ cuồng la hét gào thét theo kiểu cuồng loạn hay xắn tay áo, thô lỗ dùng giày da gõ bàn ghế Liên Hợp Quốc như Khrushchev. Ông ta trầm mặc ít nói, âm trầm bước đi, âm trầm ngồi vào phòng họp.

Ông ta là một nhân vật "kiểu suy nghĩ", không giỏi diễn thuyết, phát biểu diễn thuyết không lưu loát, mặc một bộ tây phục cứng nhắc, mặt căng cứng đọc bản thảo phát biểu đã được suy tính kỹ lưỡng của mình, bày tỏ quan điểm thái độ xong là lên chiếc xe Ford lớn của mình, ra lệnh tài xế lái về. Tóm lại, ông ta cứ xuống ô tô là cắm cúi đi về phía phòng họp, cứ tan họp là cắm cúi chui vào ô tô, không thèm đếm xỉa đến phóng viên, cũng không chào hỏi hay diễn thuyết với bất kỳ khán giả nào.

Dulles chống cộng, thù địch nước Trung Quốc mới đến mức điên cuồng. Ông ta tận miệng hạ lệnh: cấm bất kỳ nhân viên nào của đoàn đại biểu Mỹ bắt tay với bất kỳ đoàn đại biểu Trung Quốc nào. Xã hội từng có tin đồn thất thiệt rằng Chu Ân Lai bắt tay với Dulles, nhưng Dulles đã từ chối. Thực ra Chu Ân Lai không hề có cử động đó. Vài lần đi ngang qua Dulles trong thời gian hội nghị, Chu Ân Lai luôn giữ sắc mặt trang nghiêm và điềm đạm rộng lượng, còn Dulles thì ngược lại, khuôn mặt tái nhợt vừa nhìn thấy Chu Ân Lai là căng cứng lại một cách khẩn trương, động tác cứng ngắc máy móc.

Dulles là kẻ thao túng hậu trường quyết định chính sách, cộng thêm mang bệnh ung thư, hội nghị bắt đầu được một tuần, ông ta sắp xếp xong xuôi mọi thứ liền rời khỏi hội trường về nước. Phái đoàn do Thứ trưởng Ngoại giao Smith ở lại làm quyền trưởng đoàn.

Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô kỳ cựu giàu kinh nghiệm Molotov chớp lấy thời cơ đến thăm Chu Ân Lai, truyền tin tức cho ông.

"Quyền trưởng đoàn Smith của phía Mỹ này, anh có hiểu không?"

"Không hiểu rõ lắm."

“Thời Đại chiến thế giới lần thứ hai, ông ta là một vị tướng dưới trướng Eisenhower, người này khác với Dulles. Trước khi Smith đến Geneva chúng ta đã tiếp xúc mấy lần. Ông ta có sự bất mãn với chính sách ngoại giao hiện hành của Mỹ.”

"Là vậy sao?"

"Ông ta cho rằng chính sách thù địch của Mỹ đối với Trung Quốc là không khôn ngoan, không thực tế, thiếu tầm nhìn xa trông rộng."

“Xem ra trận doanh đế quốc không phải là một khối sắt thép đồng nhất, đoàn đại biểu do chính Dulles dẫn đầu cũng không phải là một khối sắt thép đồng nhất đây.” Chu Ân Lai đăm chiêu gật đầu nói: “Chúng ta không nên từ bỏ cơ hội làm công tác.”

Vào một ngày trước khi hội nghị kết thúc, các đại biểu tụ tập ở quán rượu uống đồ uống.

Smith cầm một ly rượu mạnh bước tới, chủ động tìm phiên dịch của Chu Ân Lai để trò chuyện. Ca ngợi hết lời thứ tiếng Anh đậm chất Mỹ đích thực của anh ta, đồng thời cất lên lời khen ngợi từ tận đáy lòng đối với di sản văn hóa cổ xưa của Trung Quốc. Việc tiếp xúc như thế này xảy ra giữa hai đoàn đại biểu thù địch là "chưa từng có tiền lệ". Tin tức truyền đến tai Chu Ân Lai, đôi mắt ông sáng bừng lên: "Hay lắm,Ký nhiên Smith đã sẵn sàng và dám tiếp xúc với chúng ta, thì ngày mai lúc nghỉ ngơi, tôi cũng sẽ tìm ông ta nói chuyện."

Giờ nghỉ giữa hội nghị ngày hôm sau, Tổng thư ký đoàn đại biểu Trung Quốc Ngũ Tu Quyền âm thầm chú ý tung tích của Smith, để tìm một cơ hội thích hợp cho hai đại diện trưởng của hai quốc gia thù địch đối thoại trực tiếp. Khi phát hiện Smith đi một mình về phía quầy bar uống cà phê, ông vội vàng báo cáo Chu Ân Lai: "Thủ tướng, Smith bây giờ đi một mình, đến phía quầy bar rồi."

Chu Ân Lai đứng dậy, bước vào quán rượu. Khoảnh khắc ấy, ánh mắt chạm nhau với Smith, lóe lên tia lửa.

Chu Ân Lai thản nhiên mỉm cười, bước về phía Smith. Động tác này lập tức thu hút sự chú ý của các nhà ngoại giao các nước. Smith tuy muốn tiếp xúc với người Trung Quốc, nhưng đối với cử động này của Chu Ân Lai thì vẫn chưa chuẩn bị tư tưởng đầy đủ. Dưới sự chứng kiến của bao nhiêu người, cũng may mà ông ta phản ứng nhanh trí, vội vàng dùng tay phải nâng cốc lên, mà lúc này, tay trái của ông ta lại đang kẹp một điếu xì gà, thế là, đã tránh được việc bắt tay với Chu Ân Lai, cũng coi như tránh được nghi vấn "công khai vi phạm mệnh lệnh của Dulles". Ông ta cố gắng nở nụ cười chào hỏi: "Ngài Chu Ân Lai, làm một cốc cà phê chứ?"

Chu Ân Lai mỉm cười xua tay: "Ngài Smith, không nếm thử Long Tỉnh của Trung Quốc sao?"

"Cảm ơn." Smith uống một ngụm cà phê, liền mượn đề tài phát huy, từ Long Tỉnh đến Vạn Lý Trường Thành, từ hang đá Long Môn đến bốn đại phát minh, khen ngợi hết lời văn hóa cổ xưa và giang sơn gấm vóc của Trung Quốc.

“Mấy ngàn năm lịch sử nhân loại, Trung Quốc đã sáng tạo ra nền văn minh cổ xưa nổi tiếng thế giới; đất nước ngài tuy chỉ có lịch sử mấy trăm năm, nhưng cũng tương tự đã có những đóng góp của mình vào việc sáng tạo ra nền văn minh nhân loại,” Chu Ân Lai nói.

“Đúng vậy, quốc gia nào cũng có lịch sử huy hoàng của riêng mình.” Smith gật đầu, tươi cười rạng rỡ nói: “Tuy nhiên, tôi đặc biệt ưu ái nền văn minh phương Đông cổ xưa, trong phòng khách nhà tôi bày biện rất nhiều đồ sứ của Trung Quốc.”

“Vô cùng cảm ơn tình cảm tốt đẹp mà ngài Smith dành cho Trung Quốc.” Chu Ân Lai hai tay khoanh trước ngực, mang đầy ý vị thâm trầm nói: “Trong Đại chiến thế giới lần thứ hai, ngài Smith với tư cách là một vị tướng Mỹ, từng lập chiến công trên chiến trường châu Âu. Để duy trì hòa bình thế giới ngày nay, thực tâm hy vọng ngài Smith có thể tiếp tục công tác đạt hiệu quả xuất sắc.”

Smith ngượng ngùng nhún vai, lại biết ơn nhìn Chu Ân Lai một cái. Ông ta vốn đồng tình với lập trường của đoàn đại biểu Trung Quốc, đã nói những lời "ý kiến của đoàn đại biểu Trung Quốc có thể xem xét". Nhưng chính phủ Mỹ đã ra lệnh, không cho phép đạt được bất kỳ thỏa thuận nào, không cho phép ký kết vào bất kỳ thỏa thuận nào. Cho nên, ông ta đành phải "lật lọng" thôi. Ông ta tin rằng, nỗi khổ tâm của mình Chu Ân Lai đều hiểu rõ...

Ngày hội nghị kết thúc, Chu Ân Lai đang trò chuyện với mọi người ở quán rượu, Smith chủ động bước tới mỉm cười nói với Chu Ân Lai: "Hội nghị sắp kết thúc rồi. Có thể quen biết ngài ở đây tôi cảm thấy vô cùng vinh hạnh và vui mừng. Các ngài đã phát huy tác dụng rất lớn trong hội nghị lần này. Chúng tôi hy vọng bất kể là Triều Tiên hay Việt Nam, đều khôi phục hòa bình."

Nói xong, ông ta nắm lấy cánh tay Chu Ân Lai lắc mạnh mấy cái, sau đó, mỉm cười bước đi.

Ông ta không bắt tay, nhưng lại biểu đạt nguyện vọng và tâm trạng giống như bắt tay, cứ thế thỏa mãn bước đi như vậy.

Nước tiến hành chiến tranh thực dân ở Đông Dương là Pháp, thế nên đoàn đại biểu Pháp là một đối tượng đấu tranh chính khác của đoàn đại biểu Trung Quốc.

Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Bidault là một người thấp bé, để đầu đinh ngắn, lúc nào cũng lảng vảng trong quán rượu. Ông ta thích uống rượu, có vẻ như cả ngày đều mơ màng, đi đứng lảo đảo.

Khi phát biểu cũng là hai tay chống mặt bàn, vừa nói vừa lắc lư thân mình, mãi mãi là bộ dạng vừa mới uống rượu xong.

Phát âm từ "ngài" trong tiếng Pháp là "Moxu-you", người Trung Quốc nghe giống như "Muxu-rou" (Thịt xào mộc nhĩ). Phát âm từ "chủ tịch" trong tiếng Pháp là: "Bulie-qietang", người Trung Quốc nghe giống như "Baidai-tang" (Canh bắp cải). Mỗi lần phát biểu Bidault luôn lắc lư thân mình, giọng mũi lẩm bẩm nói câu "Thưa ngài chủ tịch" trước, thế là người Trung Quốc đặt cho ông ta một biệt hiệu tao nhã là ngài "Thịt xào mộc nhĩ, Canh bắp cải".

Vị bộ trưởng này ngồi một chiếc ô tô nhỏ hình tròn của Pháp, rất nhỏ. Biệt thự ông ta ở cũng rất nhỏ, nhỏ nhắn xinh xắn. Đáng tiếc, tầm nhìn của ông ta cũng rất hạn hẹp, ngoài tài uống rượu ra, không thể hiện chút sức sống nào trong đàm phán.

Giữa tháng 6, mâu thuẫn trong nước Pháp gay gắt hóa, do sự thất bại thảm hại ở Điện Biên Phủ, chính phủ Laniel cuối cùng sụp đổ, Pierre Mendès France nhận mệnh lập nội các. Chu Ân Lai sau khi thuyết phục Molotov thông qua thái độ linh hoạt, đưa ra những nhượng bộ cần thiết, đã hội kiến với Thủ tướng mới của Pháp là France tại thủ đô Bern của Thụy Sĩ vào ngày 23 tháng 6.

Lời lẽ của Chu Ân Lai trong cuộc trò chuyện rất chân tình, thực tế, không nói lời sáo rỗng: "Chiến tranh Đông Dương đã đánh được tám năm. Nhân dân Đông Dương không chỉ gánh chịu đau khổ chiến tranh. Hòa bình và ổn định của toàn bộ Đông Nam Á đều không thể thực hiện. Nhân dân quý quốc cũng chịu tổn thất rất lớn, đồng thời khiến chính phủ quý quốc lâm vào cảnh khốn đốn cực độ về các mặt chính trị, kinh tế..." Chu Ân Lai xuất phát từ lợi ích thiết thân của Pháp, phân tích tình hình quốc tế, tình hình bán đảo Đông Dương và tình hình trong nước Pháp, sau đó chỉ rõ: "Tin rằng ngài France là một người sáng suốt, sẽ không để người Mỹ dắt mũi đi. Mỹ cản trở việc đạt được thỏa thuận, kẻ chịu tổn hại không chỉ có ba nước Đông Dương, mà còn có chính phủ và nhân dân Pháp."

France vô cùng cảm động, liên tục gật đầu.

“Vấn đề của ba nước Đông Dương vừa có liên hệ, vừa có điểm khác biệt. Khi áp dụng các nguyên tắc giống nhau, phải chiếu cố đến tình hình đặc biệt của ba nước. Ví dụ như tất cả quân đội nước ngoài đều phải đồng thời rút khỏi ba nước, không chỉ quân đội Pháp rút đi, mà ở Lào và Campuchia còn phải bao gồm cả lực lượng tình nguyện Việt Nam đi vào hai nước này. Lại ví dụ như nguyên tắc sau khi đình chiến chấm dứt đưa nhân lực quân sự mới và vũ khí đạn dược từ ngoài biên giới vào phải vừa áp dụng cho Lào và Campuchia, nhưng phương án lại vừa phải cân nhắc nhu cầu tự vệ của hai nước này. Phương án như thế mới là công bằng hợp lý.”

“Rất hay, ngài nói rất hợp tình hợp lý.” France chớp chớp đôi mắt đẫm lệ, làm một động tác vừa xúc động vừa quả quyết về phía Chu Ân Lai: "Tôi quyết tâm lấy một tháng làm kỳ hạn để thực hiện đình chiến, thưa ngài Chu Ân Lai đáng kính, nếu không thành, tôi sẽ xin từ chức."

Từ ngày 3 đến ngày 5 tháng 7, hội nghị Geneva tạm nghỉ 3 ngày. Chu Ân Lai không quản mệt mỏi, bay đi Liễu Châu, Quảng Tây hội đàm với Hồ Chí Minh. Sau đó bay đến Moscow hội đàm với Molotov và các nhà lãnh đạo Liên Xô khác, tiếp tục điều phối quan điểm của nhau, thuyết phục họ nhận thức rõ mâu thuẫn chủ yếu, trong vấn đề đường ranh giới nam bắc Việt Nam không được đưa ra yêu cầu quá cao, nếu không, vừa không thực tế, vừa dễ để người Mỹ chừa trống rỗng. Sau khi Hội nghị Geneva tái họp, Chu Ân Lai lập tức lao vào công tác ngoại giao căng thẳng. Vài ngày sau, Việt Nam và Pháp cuối cùng cũng đạt được thỏa hiệp: Việt Nam chấp nhận lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới nam bắc, Pháp đồng ý quy định rõ trong thỏa thuận rằng trong vòng hai năm sẽ thông qua tổng tuyển cử để thống nhất Việt Nam.

Vấn đề Việt Nam vừa được giải quyết, vấn đề Lào và Campuchia cũng nhanh chóng được giải quyết suôn sẻ.

Hội nghị đã công bố "Tuyên bố cuối cùng của Hội nghị Geneva". Mỹ trơ mắt nhìn các thỏa thuận này đạt được mà đành chịu không cam lòng, cuối cùng tuyên bố không tham gia tuyên bố cuối cùng của hội nghị.

Để lại mầm họa cho việc xâm lược Việt Nam sau này, nhưng cũng tự đặt hoàn toàn bản thân vào thế cô lập, cuối cùng rước lấy thất bại triệt để trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.

Chu Ân Lai và đoàn đại biểu Trung Quốc đã giành được vinh dự to lớn cho nước cộng hòa non trẻ tại Geneva. Lúc đó các tờ báo ở Geneva đưa tin rất nhiều về Chu Ân Lai, ông trở thành nhân vật thu hút sự chú ý nhất ở Geneva. Về điểm này, Molotov tỏ ra vui mừng từ tận đáy lòng. Cho rằng Chu Ân Lai là một nhà ngoại giao xuất chúng của giai cấp vô sản. Khi một người Mỹ nói Molotov là "một nhà đàm phán không thỏa hiệp cực kỳ khó đối phó", Molotov chỉ vào mũi người đó và nói với vẻ đầy tự hào: "Nếu các anh cho rằng chúng tôi rất khó đối phó, vậy thì hãy chờ để đối phó với Chu Ân Lai đi. Lúc đó các anh mới hiểu thế nào được gọi là khó đối phó!"

Trong thời gian Hội nghị Geneva, người Mỹ quả thực đã hiểu ra một chút về việc Chu Ân Lai "khó đối phó" như thế nào.

Một phóng viên Mỹ nghe thấy có người nói: "Từ chỗ Chu Ân Lai và các trợ lý của ông ấy, có thể nhìn thấy sự tự tin, lạc phong và năng lực tổ chức của người Trung Quốc, họ có phong thái đại quốc mà không hề có thói kiêu ngạo đại quốc." Vị phóng viên người Mỹ này nghe ra trong đó có ẩn ý châm biếm việc Mỹ giở thói bá quyền đại quốc, liền hừ mũi một tiếng nói: "Ở Geneva thì không thể nhìn thấy sự bi ai và sầu lo của hàng trăm triệu nhân dân Trung Quốc dưới sự cai trị của cộng sản."

Chu Ân Lai biết được tình hình này, đã chỉ thị cho liên lạc viên tin tức Hùng Hướng Hồi, tổ chức chiêu đãi điện ảnh cho phóng viên nước ngoài, chiếu bộ phim 《Quốc khánh năm 1952》, đồng thời hiến kế nói: "Chia thiệp mời thành hai loại. Một loại ghi tên mời đích danh, một loại không ghi tên, cứ đặt ở 'Nhà báo', để phóng viên Đài Loan, Việt Nam, Nam Triều Tiên cũng như các phóng viên Mỹ không tiện mời tự đến xem. Lúc chiếu thì dùng tiếng Anh qua loa phóng thanh giải thích đơn giản."

Lúc chiếu phim, hội trường chật cứng, có rất nhiều người đứng xem. Những khung cảnh nhiệt liệt nối tiếp nhau trên màn ảnh mang đến từng đợt tiếng vỗ tay và tiếng ca ngợi nhiệt liệt khắp hội trường.

Báo chí địa phương đưa tin rằng: "Khi quân đội Trung Quốc trang bị vũ khí tận răng và các cô gái tay ôm hoa tươi, bước đi với những bước chân hiên ngang, bước qua màn ảnh Geneva, các ông vua không ngai của cả phương Tây và phương Đông đều không kiềm chế được mà cùng nhau phát ra những tiếng khen ngợi nhẹ nhàng."

Thế nhưng, phóng viên Mỹ lại đưa tin rằng: "Chúng tôi cảm thấy Trung Quốc đang giở trò quân phiệt."

“Cho dù cá nhân nào đó có khiêu khích như vậy, cũng đáng để chúng ta chú ý.” Chu Ân Lai chỉ thị Hùng Hướng Hồi, “Cái này dễ đối phó thôi, chúng ta là đại hý kịch của Mai Lan Phương, vai diễn nào cũng có. Chiếu thêm cho bọn họ xem một bộ bi kịch Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài nữa.”

Chu Ân Lai thích xem các loại ca vũ kịch dân tộc, đặc biệt thích nghe kịch Thượng Hải. Lúc xuất phát, ông đặc biệt điểm danh mang theo bộ phim ca kịch Thượng Hải màu 《Lương Sơn Bá và Chúc Anh Đài》 mới được quay không lâu ở trong nước, để có thêm nhiều bạn bè nước ngoài thưởng thức.

“Để người nước ngoài có thể xem hiểu, tôi thấy nên dịch tên kịch thành tiếng Anh là 《Bi kịch của Romeo và Juliet》 đi,” Hùng Hướng Hồi đề xuất, “Lại làm thêm mười mấy trang lời ca tiếng Anh nữa...”

“Các cậu đừng làm lối văn bát cổ chứ.” Chu Ân Lai lắc đầu, “Không xem đối tượng, đàn gảy tai trâu.”

Hùng Hướng Hồi phì cười một tiếng.

"Cậu cười gì thế?"

"Tục ngữ có câu, quỷ tây xem kịch đờ cả mắt." Hùng Hướng Hồi cười nói, "Tôi cảm thấy việc cho người phương Tây xem bộ phim này tự thân nó đã là đàn gảy tai trâu rồi."

"Ồ?" Chu Ân Lai trầm ngâm chốc lát, suy nghĩ rồi nói: "Vậy thì phải xem 'gảy' thế nào. Cậu làm mười mấy trang thuyết minh để 'gảy', đó là 'gảy bừa'. Chúng ta đổi cách gảy thử xem."

"Gảy thế nào ạ?"

"Cậu làm mười mấy trang thuyết minh. Nếu tôi là phóng viên thì tôi sẽ không xem, có phải đang nghe giáo sư giảng lịch sử phát triển xã hội đâu cơ chứ." Chu Ân Lai tràn đầy tự tin nói, "Cậu chỉ cần viết một câu trên thiệp mời là được. 'Mời các vị thưởng thức một bộ phim ca kịch màu — 《Romeo và Juliet》 của Trung Quốc.' Cậu thử xem, tôi bảo đảm cậu sẽ không thất bại. Nếu thất bại, tôi tặng cậu một chai rượu Mao Đài."

Mọi người làm theo ý kiến của Chu Ân Lai. 《Romeo và Juliet của Trung Quốc》 quả nhiên khơi dậy hứng thú vô cùng lớn của các phóng viên nước ngoài, phòng chiếu phim lại một lần nữa chật kín chỗ, hơn nữa khán giả quả nhiên đã nhập tâm vào vở kịch, hoàn toàn xem hiểu. Khi diễn đến đoạn "khóc mộ" và "hóa bướm", toàn hội trường chìm trong tiếng sụt sùi nức nở nhỏ...

Phim kết thúc, đèn sáng trở lại, toàn bộ khán giả ngây như phỗng chìm trong sự im lặng suốt hơn một phút.

Đột nhiên, có ai đó vỗ tay một cái, khán giả lập tức "tỉnh" lại, toàn hội trường tức thì sôi sục, tiếng vỗ tay tiếng hò reo như mưa rào giông bão kéo dài mãi không thôi...

Mỹ không ký vào hiệp định và tuyên bố Geneva, nhưng họ tuyên bố sẽ không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa bằng vũ lực để cản trở các thỏa thuận trên.

Nếu Hiệp định Geneva được thực hiện nghiêm túc, Đông Dương thậm chí toàn bộ Đông Nam Á, chắc chắn sẽ là một cục diện khác. Chính vì Mỹ theo đuổi chính sách thực dân mới, Hiệp định Geneva không được thực thi, chiến tranh ở Việt Nam, Lào, Campuchia mới bùng nổ trở lại vào thập niên sáu mươi. Tướng Đoạn Tô Quyền cũng vì thế mà thực hiện nghĩa vụ quốc tế, đến Lào.