Chu Ân Lai chỉ vào chiếc ghế bên cạnh gọi: "Tiêu Hoa, cậu qua đây, ngồi chỗ này."

Mao Trạch Đông dừng lại một chút, rít một hơi thuốc thật sâu, rồi chậm rãi nhả khói, thở dài nói: "Sau Mã Viện, thì đời sau không bằng đời trước..."

Chiếc xe Hồng Kỳ băng băng chạy trên con đường nhựa, bánh xe kêu xào xạc.

Đoạn Tô Quyền tựa lưng vào ghế sau, lặng lẽ nhìn ra ngoài cửa sổ: Bắc Kinh đã trở nên xa lạ. Ve sầu vẫn kêu râm ran trên những hàng cây ven đường, nhưng những tòa nhà cao tầng và bức tường bao hai bên đã được sơn kín những dòng chữ lớn, dán đầy khẩu hiệu và áp phích. Mỗi sân viện, mỗi tòa nhà đều có loa phóng thanh đang phát, hoặc là những bản nhạc hào hùng, hoặc là những "lệnh", "tuyên bố", "phê phán" đầy mùi thuốc súng, hoặc là những khẩu hiệu đả đảo người này, chiên xào người kia, bắn bỏ người nọ... Vị tướng quân cảm thấy đôi chút mê man, đôi chút lo lắng, đôi chút kích động, và cũng có cả nỗi đau thầm kín.

Vài tháng trước, giống như tất cả các sứ thần đóng quân ở nước ngoài, ông nhận được thông báo từ Bộ Ngoại giao: Về nước tham gia "Cách mạng Văn hóa".

Đồng chí Thiếu Kỳ từng nói: "Cách mạng lão thành gặp phải vấn đề mới." Đối với Đoạn Tô Quyền vừa từ Lào trở về Bắc Kinh trong khói lửa đạn bom, thì "Cách mạng Văn hóa" này lại càng khó hiểu hơn! Sao lại có cách làm như thế này cơ chứ?

Đoạn Tô Quyền không hiểu nổi.

Ông khẽ nhắm mắt lại, nhưng cảm thấy trong cơn mông lung hiện ra vô số đôi mắt đỏ ngầu, cùng những cái miệng mở ra với đủ hình dạng hình học và những khuôn mặt méo mó, tựa như một vùng biển hỗn loạn không yên. Đúng rồi, đó là ở hội trường Bộ Ngoại giao, những kẻ tạo phản hò hét ầm ĩ, đầu óc ông bị những âm thanh thô lỗ đủ loại lấp đầy, nặng trĩu. Ông còn nhớ mang máng vị Thứ trưởng Bộ Ngoại giao đáng kính - Cơ Bằng Phi, ba năm trước còn cùng bàn luận công việc, nay lại bị những âm thanh thô lỗ đó chốc chốc gọi lên sân khấu "đối chất", chốc chốc lại bị đuổi xuống dưới "nhận tội"... Trong chớp mắt, tất cả những thứ đó biến mất, cái ông nhìn thấy vẫn là biển cờ đỏ và áp phích.

Ông chợt nhớ tới Nguyên soái Trần Nghị, lòng tràn đầy lòng biết ơn.

Hôm đó ông nhận được thông báo đi xuống quần chúng, đó là thông báo của tổ chức, nói rằng Trần lão tổng muốn gặp "phái tạo phản", bảo các đảng viên chú ý tình hình. Khi cần thiết thì phải đứng ra bảo vệ an toàn cho Lão tổng. Khoảnh khắc đó, vị tướng quân nhiệt huyết sôi trào, như thể quay trở lại thời Hồng quân, quay trở lại những năm tháng chiến tranh "kim qua thiết mã" (gươm vàng ngựa sắt), ông xốc lại tinh thần mà đi, luôn sẵn sàng thể hiện lại khí phách phong thái của người quân nhân.

Nhưng ông không cần phải dùng đến vũ lực, có lẽ vì Trần lão tổng "khí thôn vạn lý như hổ", cái uy đó làm người ta kinh sợ, không kẻ tạo phản nào dám vô lễ với ông, "đối thoại" kết thúc thuận lợi.

Nguyên soái Trần Nghị đi xuống nhìn thấy Đoạn Tô Quyền, cất tiếng gọi sảng khoái: "Đồng chí Tô Quyền!"

"Lão tổng!" Đoạn Tô Quyền thực hiện một cái chào quân đội tiêu chuẩn.

Trần Nghị giọng như chuông đồng: "Đồng chí Tô Quyền, các anh là người của quân đội mà, đừng ở Bộ Ngoại giao nữa, về Tổng tham mưu đi, về Tổng tham mưu tham gia vận động!"

Ý tứ của Nguyên soái Trần Nghị sâu xa và đầy tâm huyết, Đoạn Tô Quyền ghi ơn trọn đời không quên. Có một câu nói đó của Lão tổng, Đoạn Tô Quyền dẫn đầu tổ công tác đóng tại Sầm Nưa, Lào lập tức trở về Tổng tham mưu. Ở ký túc xá bộ phận thứ hai Tam Lý Đồn, mặc dù bên cạnh cầu thang có viết khẩu hiệu "Đả đảo Đoạn Tô Quyền", nhưng quân đội không hỗn loạn như địa phương, cuộc sống dễ chịu hơn nhiều. Không phải đội mũ cao, không bị phạt đứng, cũng không có "kiểu phản lực", mỗi lần họp phê phán đều được ngồi tham dự. Mặc dù bị phê phán, vẫn có nước trà để uống. Kiểm điểm tuy nghiêm ngặt, nhưng cuộc sống kiểu này tốt hơn nhiều so với cán bộ địa phương, cuối cùng ông cũng thuận lợi vượt qua... Chiếc xe giảm tốc độ. Đoạn Tô Quyền nhìn rõ, đã gần đến Tam Tòa Môn.

Kaysone Phomvihane dẫn đầu đoàn đại biểu đến Bắc Kinh, một mặt thông báo tình hình, mặt khác tự nhiên lại là yêu cầu viện trợ.

Đoạn Tô Quyền trong lòng hiểu rõ, việc ông về nước, nói là để tham gia "Cách mạng Văn hóa", nhưng rốt cuộc bao giờ mới kết thúc? Không ai biết được. Sau ngày 1 tháng 1 năm 1967, Trung ương quyết định đổi tổ công tác đóng tại Sầm Nưa thành tổ liên lạc Sầm Nưa, chỉ còn đồng chí Lý Văn Chính và vài người nữa. "Cách mạng Văn hóa" trong nước lan đến tổ liên lạc, vì vậy đã nảy sinh một vài bất đồng và mâu thuẫn. Nhưng nguyên nhân căn bản vẫn là Việt Nam muốn lập Liên bang Đông Dương, không muốn có bên thứ ba phát sinh quan hệ trực tiếp với Lào, làm tổ công tác gặp nhiều bất tiện. Ngay từ ngày 3 tháng 12 năm 1965, trong cuộc nói chuyện với đoàn đại biểu Lào tại sảnh Phúc Kiến, Đại lễ đường Nhân dân, đồng chí Bành Chân, Đoạn Tô Quyền đã nghe thấy suy nghĩ của Trung ương về việc rút tổ công tác.

"Còn một vấn đề nữa, chính là vấn đề tổ công tác của đồng chí Đoạn Tô Quyền..." Bành Chân nhìn Kaysone, chân thành nói: "Nhiệm vụ của tổ công tác này là giúp các đồng chí làm một chút điều tra nghiên cứu. Còn sau khi giúp làm chút điều tra nghiên cứu rồi thì hạ quyết tâm thế nào, làm thế nào, đó là vấn đề của các đồng chí Trung ương Kaysone. Cái đó do các đồng chí quyết định, cũng chỉ có thể do các đồng chí quyết định. Cho nên, tôi thấy việc của cậu ấy cũng chỉ có thể làm được chừng đó. Nhiều hơn nữa, cũng khó mà làm được bao nhiêu." Bành Chân chuyển ánh mắt sang Đoạn Tô Quyền, dùng ngón tay chỉ vào nói: "Tôi nói với cậu một lời bi quan thất vọng nhé. Đặt ra một câu hỏi: Bây giờ tổ công tác này có còn cần ở đó không?" Bành Chân nhìn lại các đồng chí Lào: "Xin đồng chí Kaysone, xin Trung ương các đồng chí cân nhắc. Nếu nói không cần ở đó nữa, xin các đồng chí đưa ra ý kiến. Khi nào chúng ta rút một phần hoặc toàn bộ về."

Kaysone nói: "Về tổ công tác của Đoạn Tô Quyền, theo quan điểm của chúng tôi, vẫn có thể duy trì hiện trạng."

Bành Chân lặp lại một cách khách quan: "Họ có còn cần ở đó không. Theo ý kiến của các đồng chí."

Sự giữ lại của các đồng chí Lào, một lý do rất quan trọng là: Có tổ công tác của Trung Quốc ở đó. Họ có thể có thêm được chút độc lập. Viện trợ Trung Quốc dành cho Lào có thể nhận được toàn bộ. Nếu không có các đồng chí Trung Quốc, số viện trợ này sẽ bị người Việt Nam giữ lại một phần.

Nhưng, viện trợ Việt Nam chống Mỹ là đại cục. Những năm 50, 60, kẻ thù chính của Trung Quốc là Mỹ. Điều này là do sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, Mỹ luôn áp dụng chính sách thù địch, từ thực hiện bao vây kinh tế, ngăn cản giải phóng Đài Loan đến ngăn cản việc khôi phục ghế hợp pháp của Trung Quốc tại Liên hợp quốc, còn thiết lập hàng loạt căn cứ quân sự và các tập đoàn quân sự xâm lược chỉ mũi nhọn vào Trung Quốc xung quanh Trung Quốc. Trong tình hình này, không chống Mỹ thì chính quyền nước Cộng hòa non trẻ không thể sống sót nổi dù chỉ một ngày. Mãi cho đến cuối những năm 60, đầu những năm 70, cùng với sự lớn mạnh dần của nước Cộng hòa và vị thế bá quyền của Mỹ ngày càng suy giảm, chính sách thù địch với Trung Quốc của Mỹ liên tục phá sản, quan hệ Trung - Mỹ mới xuất hiện một chút chuyển biến mới, chính phủ Nixon bắt đầu biểu thị muốn đối thoại và cải thiện quan hệ với Trung Quốc. Những chuyện này đều là chuyện về sau.

Tháng 9 năm 1968, đồng chí Kaysone Phomvihane tế nhị gợi ý đồng chí Lý Văn Chính, phụ trách tổ liên lạc về nước nghỉ phép, trong một thời gian rất ngắn liên tục gợi ý vài lần. Sau khi các đồng chí tổ liên lạc báo cáo tình hình này lên Trung ương, Trung ương quyết định rút toàn bộ tổ liên lạc về.

Trước khi đi, Vương phi của Thân vương Souphanouvong tổ chức tiệc gia đình tiễn biệt các đồng chí Trung Quốc. Các đồng chí tổ liên lạc ban đầu không định tham gia, sau khi xin chỉ thị Trung ương, Trung ương yêu cầu họ tham gia, các đồng chí tổ liên lạc mới tham gia.

Cứ như vậy, Phó Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Lào Nouhak vẫn bày tỏ ý kiến giữ lại tổ liên lạc. Viện trợ của Trung Quốc đối với Lào, dù sao vẫn rất cần thiết. Tất nhiên, những chuyện này đều là chuyện về sau.

Tuy nhiên, tình hữu nghị là trường tồn. Lần này Kaysone Phomvihane đến thăm Bắc Kinh.

Đoạn Tô Quyền nhiều lần tháp tùng. Dù sao cũng đã từng ngủ chung một hang, ăn chung một nồi cơm, hai bên vẫn thân mật, thoải mái, không hề xa cách.

Hôm nay, Chu Ân Lai muốn chiêu đãi đoàn đại biểu Đảng Nhân dân Lào do Kaysone Phomvihane dẫn đầu, Đoạn Tô Quyền đương nhiên được mời dự tiệc. Do "Cách mạng Văn hóa", địa phương hỗn loạn, địa điểm chiêu đãi được đặt tại nhà ăn tiếp khách Tổng tham mưu ở Tam Tòa Môn.

Đoạn Tô Quyền đến trước nửa tiếng, tham gia các hoạt động trọng đại, ông luôn để lại chút thời gian dự phòng, tránh việc trên đường gặp "vạn nhất" mà ảnh hưởng đến công việc.

Công phu bỏ ra nhiều, Tiêu Hoa, Lưu Ninh Nhất và các đồng chí khác lần lượt đến. Mọi người bắt tay hỏi thăm nhau. Đều là "bang nhóm đen", đến được đây không dễ, may mà có Thủ tướng đích thân chỉ danh. Mọi người trong lòng hiểu rõ ý nghĩa việc Thủ tướng chỉ danh cho đến dự tiệc, đây là một kiểu bảo vệ chính trị không lời - Các người không nói là bang nhóm đen sao? Thủ tướng có thể mời ông ấy đi dự tiệc quan trọng mà! Đây là thái độ biểu thị không lời.

Sau khi Thủ tướng Chu Ân Lai và Kaysone Phomvihane đến, bữa tiệc bắt đầu. Tiệc bày hai bàn, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Tiêu Hoa đang bị tấn công, tên tuổi đã bị viết ngược trên đường lớn bị người ta chà đạp, rất tự giác rất biết ý ngồi xuống bàn thứ hai.

Chu Ân Lai vừa trò chuyện với Kaysone Phomvihane, vừa quét mắt nhìn quanh bàn.

Bất chợt, ông quay đầu nhìn thấy Tiêu Hoa.

"Tiêu Hoa, cậu qua đây." Chu Ân Lai chỉ vào chiếc ghế bên cạnh gọi: "Ngồi chỗ này."

Thế là, Tiêu Hoa đứng dậy ngồi xuống cạnh bàn thứ nhất.

Đây lại là một sự biểu thị không lời - Các người không phải muốn đập nát "Diêm Vương điện" Tổng cục Chính trị sao? Tôi mời Tiêu Hoa ngồi cạnh tôi rồi.

Đoạn Tô Quyền đi dự tiệc về, kể chuyện này cho vợ là Lam Bình Niên nghe: "Đây là sự bảo vệ rất lớn đối với đồng chí Tiêu Hoa."

Giang Dục trên bàn như thường lệ lại tranh giành sự chú ý, nói không ngừng nghỉ. Sau đó Tổ Cách mạng Văn hóa Trung ương mời đồng chí Kaysone xem vở vũ kịch ba-lê "Nương tử quân Hồng", Đoạn Tô Quyền tháp tùng Kaysone vào phòng nghỉ, đồng chí Lôi Anh Phu cũng tới. Tiếp theo, Giang Thanh đi vào, bà ta bày ra tư thế của nhân vật lớn, chào hỏi mọi người, sau khi tự mình đường hoàng ngồi xuống, lại bắt đầu tự thể hiện bản thân. Khi nhắc đến lúc bà ta học tại Học viện Mác-Lênin ở Diên An, Lôi Anh Phu nói: "Chúng ta học cùng lớp hai." Đoạn Tô Quyền lúc đó ở lớp ba, từng cùng Giang Thanh bơi lội ở sông Diên Hà, nhưng ông không nói ra.

Ông là người chưa bao giờ trèo cao, đạm bạc tĩnh lặng. An phận thủ thường. Lúc đầu đi khảo sát ở Mường Sài, Nam Tha. Ở Côn Minh còn xảy ra một chuyện không hẳn là chuyện cười.

"Lần đó đến Côn Minh đến nhà khách, ông cũng không tìm người quen chiến hữu, càng không làm to chuyện nhờ người sắp xếp tiếp đón, mọi việc đều làm theo quy tắc: Sau khi đến, đi thẳng đến phòng tiếp tân, giống như tất cả du khách khác, điền đơn đăng ký lưu trú: Đoạn Tô Quyền, nam, 48 tuổi, người Trà Lăng, Hồ Nam. Cán bộ, tổ trưởng tổ công tác, cấp 6.

Đăng ký xong đưa cho nhân viên phục vụ, nhân viên phục vụ xem bảng đăng ký, lại nhìn Đoạn Tô Quyền, cầm lấy chiếc bút bi viết thêm một nét bên cạnh số "6", thành "cấp 16".

Chẳng trách, tổ trưởng cũng chỉ là ý nghĩa của lớp trưởng, lớp trưởng to nhất cũng không chạm được trời, sao có thể là "cấp 6"? Chắc chắn là thiếu mất một nét, thực ra nói, "cấp 16" có khi cũng là khai khống đấy, muốn ở phòng tốt mà thôi.

Nhân viên phục vụ sửa xong, lật sổ lưu trú, đặt bút ký một cái, đuổi Đoạn Tô Quyền vào một căn phòng lớn 3 người một phòng.

Đoạn Tô Quyền nhìn con số "16" đó, cười cười, không nói gì, xách túi du lịch liền vào căn phòng lớn.

Một ngày sau, chiến hữu cũ Trần Khang nghe tin Đoạn Tô Quyền đến, vội vã chạy đến nhà khách thăm hỏi. Vị Phó Tư lệnh Quân khu Côn Minh này tìm khắp tất cả phòng đơn cũng không thấy Đoạn Tô Quyền đâu.

"Ông ấy không ở đây à?" Nhân viên phục vụ thắc mắc.

"Không thể nào, có người nhìn thấy ông ấy rồi, các cô kiểm tra lại phòng khác xem."

"Cán bộ cấp này của ông ấy, không thể sắp xếp phòng khác..." Nhân viên phục vụ vừa lầm bầm, vừa buộc phải lật sổ lưu trú, đây là Phó Tư lệnh bảo đi tìm mà, không muốn cũng phải làm lấy lệ.

"Đây không phải sao!" Đồng chí Trần Khang nhìn cái là thấy ngay.

"Cái này, cái này là chuyện gì..."

Mãi đến lúc này nhân viên phục vụ mới hiểu ra. Thật sự có tổ trưởng tổ công tác cấp 6, hơn nữa còn bị cô ta đuổi vào phòng lớn, hơn nữa người ta không nói một lời nào liền vào ở.

Có lẽ chính sự đạm bạc tĩnh lặng này, trong "Cách mạng Văn hóa", Đoạn Tô Quyền tuy có không ít gian nan, nhưng trước sau vẫn không bị đánh đổ hoàn toàn.

Tuy nhiên, mỗi lần Đoạn Tô Quyền nhắc đến chuyện này, luôn không quên Nguyên soái Trần Nghị: "'Cách mạng Văn hóa', Trần lão tổng nhiều lần bảo vệ chúng tôi. Nếu tôi ở lại Bộ Ngoại giao, khó tránh khỏi phải chịu nhiều đau đớn da thịt, không chừng còn bị đánh đổ xuống đất, rồi lại đạp thêm một chân. Trần lão tổng một câu, 'Tô Quyền anh là người của quân đội mà', nhắc nhở tôi cũng bảo vệ tôi, khiến tôi rời khỏi Bộ Ngoại giao trở về Tổng tham mưu. Đến đây chưa hết. Trần lão tổng còn tìm đến Chủ tịch Mao, nói chúng tôi những đại sứ đóng quân nước ngoài này về nước rồi, ở ngoài đều chịu không ít khổ, làm nhiều công tác. Chủ tịch nên tiếp kiến một chút. Thế là, Trần Nghị mời Chủ tịch Mao đến tiếp kiến chúng tôi, còn chụp ảnh chung cùng nhau.

Lúc đó có thể chụp chung với Chủ tịch Mao, liền tương đương với việc có được một chiếc 'ô bảo hộ'..." 3 giờ chiều, hơn chục sứ thần đóng quân nước ngoài về nước đều đến phòng họp nhỏ của Bộ Ngoại giao, mỗi người chọn một vị trí ngồi trong những chiếc ghế sô-pha đơn giản đặt vòng quanh. Có người hút thuốc, có người nói chuyện gì đó nhỏ nhẹ.

Đoạn Tô Quyền không hút thuốc, nâng tách trà trên bàn trà lên, mở nắp thổi thổi hơi nóng, ngửi thấy một mùi trà thoang thoảng. Tâm trạng ông rất tốt, thậm chí có cảm giác phấn khích như hồi phục tuổi trẻ: Hôm nay Chủ tịch Mao sẽ đến tiếp kiến mọi người.

Trước đây gặp Chủ tịch nhiều lần, cảm giác không giống hôm nay. Có lẽ là vì "Cách mạng Văn hóa", cảnh tượng Mao Trạch Đông tiếp kiến Hồng vệ binh đều có thể thấy trên phim ảnh và báo chí, cả nước một tiếng vạn tuế; cảm xúc có thể lây lan, trên người Mao Trạch Đông vô hình trung tăng thêm một vòng hào quang bí ẩn.

Khi Đoạn Tô Quyền đặt tách trà xuống, cảm thấy trong phòng dấy lên một chút xao động, giống như có người hạ thấp giọng nói: "Đến rồi."

Cửa mở, hình ảnh Mao Trạch Đông vừa xuất hiện, hơn 10 vị sứ thần đóng quân nước ngoài đều đứng dậy, nhiệt liệt vỗ tay. Nguyên soái Trần Nghị dẫn Mao Trạch Đông bước vào phòng họp. 20 năm sau Đoạn Tô Quyền hồi tưởng ấn tượng lúc đó: Chủ tịch lúc đó mặt mày hồng hào, khỏe mạnh, hào sảng, phong độ.

Mao Trạch Đông vừa vỗ tay, vừa gật đầu chào mọi người, sau đó dưới sự dẫn dắt của Nguyên soái Trần Nghị và nhân viên công tác vào chỗ ngồi. Cũng ngồi một chiếc sô-pha đơn giản, không khác gì mọi người.

Khi Mao Trạch Đông ngồi xuống, tùy tiện thân thiết phất tay một cái, ra hiệu mọi người đừng khách sáo, cứ mời ngồi.

Trần Nghị dùng chất giọng đậm đặc hương vị Tứ Xuyên của mình nói: "Các đồng chí làm việc ở nước ngoài rất vất vả, bây giờ về nước tham gia 'Cách mạng Văn hóa', hôm nay Chủ tịch Mao đặc biệt đến thăm mọi người."

Tiếng vỗ tay lại nổi lên. Mao Trạch Đông đã châm thuốc lá, làm một cử chỉ với Trần Nghị, Trần Nghị liền ngồi xuống chiếc sô-pha bên cạnh ông.

"Trần lão tổng muốn tôi và mọi người gặp mặt một chút, không ít người là người quen cả mà." Ánh mắt Mao Trạch Đông quét qua khuôn mặt các sứ thần đóng quân nước ngoài. Vừa điểm tên vài người hỏi vài câu. Khi nhìn thấy Đoạn Tô Quyền, nói: "Đồng chí Tô Quyền cũng quen mà, cậu là ở Đại Thanh Sơn phải không?"

Đoạn Tô Quyền khom người trả lời: "Chủ tịch, tôi là ở Bình Bắc."

"Ồ. Là do Nhiếp soái lãnh đạo." Mao Trạch Đông gật đầu, làm vẻ hồi tưởng: "Chiến tranh chống Nhật, công tác ở Tấn Sát Ký làm tốt."

Mao Trạch Đông gảy gảy tàn thuốc, mút mút môi dưới, cơ thể hơi ngả về phía tựa lưng: "Các cậu đều là những người đã từng thấy sự đời ở bên ngoài. Bây giờ đấu tranh ở miền Nam Việt Nam có sự phát triển hơn so với chiến tranh chống Nhật của chúng ta, cho nên chúng ta phải học tập họ. Nhưng, chỉ học tập ở bên ngoài thôi chưa đủ, còn phải học tập lịch sử bản quốc, học tập lịch sử dân tộc, hiểu rõ lịch sử phát triển quan hệ giữa chúng ta với các dân tộc trên thế giới."

Mao Trạch Đông ung dung uống cạn nước trong tách, đợi nhân viên công tác châm đầy nước trở lại, làm một cử chỉ phong độ, liền bắt đầu bài nói chuyện uyên bác, lôi cuốn của mình.

Đại ý bài nói chuyện như sau:

Nhân dân Việt Nam là nhân dân anh hùng, dân tộc Việt Nam là dân tộc vĩ đại. Họ không coi đế quốc Mỹ ra gì, dám đấu tranh, giỏi đấu tranh. Đánh chiến tranh đêm, chiến tranh gần; ném lựu đạn, đánh cận chiến, lấy vũ khí nhẹ đối phó vũ khí nặng, đánh đến hừng đông thì kết thúc. Cứ đánh như thế này, cuối cùng chắc chắn sẽ giành thắng lợi.

Nói chung lại, Á - Phi - Mỹ Latinh là một lò lửa, có nơi động không mạnh lắm, ví dụ Malaysia, Indonesia, Philippines, Nam Triều Tiên... Cuối cùng nhân dân vẫn phải làm cách mạng... Dân tộc Việt Nam là dân tộc vĩ đại, nhân dân hai nước Trung - Việt từ xưa đến nay đã có mối liên hệ vô cùng mật thiết. Việt Nam hiện đại là quốc gia đa dân tộc, trong đó chủ yếu là người Việt.

Người Việt có quan hệ với người Bách Việt ở phương Nam Trung Quốc cổ đại, là một nhánh của Bách Việt. Người Việt cổ có nhiều nhánh, vào thế kỷ 3, 4 trước Công nguyên, người Việt đại khái chia làm 5 bộ phận.

Nhiều ở trong lãnh thổ Trung Quốc: Đông Việt ở tỉnh Chiết Giang, Mân Việt ở tỉnh Phúc Kiến, Nam Việt ở tỉnh Quảng Đông, Tây Việt ở tỉnh Quảng Tây và khu vực đông bắc Việt Nam, Lạc Việt ở lưu vực sông Hồng, Việt Nam.

Lạc Việt trong Bách Việt, đại khái là vào thế kỷ 4 trước Công nguyên, tức là thời Chiến Quốc Đông Chu đã chiếm lĩnh lưu vực sông Hồng. Đã có thuật luyện đồng phát triển, tạo ra văn hóa Đông Sơn, bắt đầu phát triển sang xã hội giai cấp, ban đầu là cấu thành liên minh bộ lạc Lạc Việt.

Sau này, trong đó một bộ lạc Thục dưới sự dẫn dắt của Thục Vương tử Phán đã chiếm lĩnh vị thế lãnh đạo của liên minh bộ lạc, lập nên vương triều đầu tiên của Việt Nam, sử gọi là An Dương Vương. "Đất đai có ruộng Lạc, ruộng đó theo nước thủy triều lên xuống. Dân khai khẩn ăn ruộng đó, vì thế gọi là người Lạc." Người chiếm hữu đất đai gọi là Lạc Vương, Lạc Hầu, Lạc Tướng.

Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, chinh phục các nước Tề, Sở, Yên, Hàn, Triệu, Ngụy, cũng chinh phục vùng đất Bách Việt. Tần cử quan địa phương đến vùng đất Bách Việt gọi là Triệu Đà.

Ông ta làm cát cứ, lập ra nước Nam Việt. Đến thời Hán Vũ Đế, quốc thế hưng thịnh, tiêu diệt thế lực cát cứ nhà họ Triệu, đem nước Nam Việt "chia đặt thành chín quận", sau này lại đổi thành bảy quận.

Bảy quận này thống nhất gọi là Giao Chỉ, quan trưởng gọi là Giao Chỉ Thứ sử. Thời Hán Hiến Đế, đổi Giao Chỉ Thứ sử thành Giao Châu Mục. Không lâu sau, Tôn Quyền chia Giao Châu thành hai châu Giao, Quảng. Giao Châu có 3 quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam thời Đông Hán, Quảng Châu có 4 quận Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm, Hợp Phố thời Đông Hán. Tần Thủy Hoàng từng di cư 50 vạn người nội địa "thủ Ngũ Lĩnh", sống lẫn với người Việt. Trong đó, 4 quận như Nam Hải, chính là Quảng Châu của hai châu Giao, Quảng.

Do văn hóa tương đối cao, giao thông thuận tiện, ảnh hưởng Hán cũng tương đối mạnh, người Việt dần dần phát triển theo hướng hòa nhập với người Hán. Còn 3 quận như Giao Chỉ, chính là Giao Châu của hai châu Giao, Quảng, do điều kiện khác biệt, người Hán phát triển theo hướng hòa nhập với người Việt.

Thời Tây Hán, triều đình thường đày kẻ phạm tội đến các quận như Giao Chỉ, sống lẫn với người địa phương. Đến thời Hán Hiến Đế Đông Hán, nội địa đại loạn, sĩ nhân đến Giao Chỉ lánh nạn rất nhiều, hơn nữa thường là di cư cả nhà, người Hán và người Việt thông hiểu ngôn ngữ, xu thế chung vẫn phát triển theo hướng hòa nhập với người Việt.

Trong thời kỳ nhà Hán cai trị, sự áp bức giai cấp và áp bức dân tộc mà người Lạc Việt phải chịu ngày càng nặng nề. Thời Đông Hán Quang Vũ Đế, Tích Quang làm Thái thú quận Giao Chỉ, vị quan này đại thể còn tạm được. Sau đó đổi người tên là Tô Định đến làm Thái thú, thế là hỏng rồi. Tô Định là vị quan tham lam tồi tệ "mở mắt nhìn tiền, nhắm mắt làm việc", ông ta bóc lột nhân dân tàn khốc, lại ra sức áp chế Lạc Tướng. Lạc Tướng đại thể tương đương một thủ lĩnh bộ lạc thôi.

Tô Định giết chết Lạc Tướng Thi Sách, vợ của Thi Sách là Trưng Trắc là vị nữ anh hùng tuyệt vời, trước tiên dấy nghĩa phản kháng. Em gái bà cũng khởi binh hưởng ứng, gọi là Trưng Nhị; Trưng Trắc, Trưng Nhị trở thành lãnh tụ quân khởi nghĩa, lịch sử gọi là khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Quân khởi nghĩa được sự hưởng ứng của người Việt, người Lý ở các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, đánh bại quân trú phòng nhà Hán, lấy được 65 tòa thành, Trưng Trắc tự lập làm vương. "Hậu Hán thư" nói Trưng Trắc vì phẫn nộ cá nhân mà khởi nghĩa, cách nói này không đúng. Đấu tranh dân tộc xét đến cùng là vấn đề đấu tranh giai cấp. Tại sao người Việt, người Lý ở 4 quận đồng loạt hưởng ứng, tại sao Thứ sử, Thái thú cố thủ thành cô độc không nhận được sự giúp đỡ của cư dân? Có thể thấy những Thứ sử, Thái thú này đều là loại quan tham lam tồi tệ như Tô Định.

Đông Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú phái Phục Ba tướng quân Mã Viện dẫn 8 nghìn quân Hán, hợp với hơn 2 vạn quân Giao Chỉ đánh bại quân khởi nghĩa, "Hai Bà" hy sinh anh dũng trong khi tác chiến.

Mã Viện tuy không thoát khỏi hạn chế giai cấp của mình, nhưng ông ta quả thực là danh tướng một đời, có đầu óc chính trị. Ông ta một mặt sửa thành trị quách, đặt quan trú thủ, tăng cường thống trị, một mặt ra lệnh hưng công thủy lợi, khơi kênh tưới tiêu, làm cho nhân dân địa phương vài việc tốt, ổn định tình hình nơi đó.

Nói đến đây, Mao Trạch Đông dừng lại một chút, rít một hơi thuốc thật sâu, rồi chậm rãi nhả khói, thở dài nói: "Sau Mã Viện, thì đời sau không bằng đời trước. Quan địa phương phần lớn tham lam tàn ác, sự áp bức và vơ vét đối với nhân dân Việt Nam vô cùng tàn bạo, nhân dân căm phẫn không thể nhẫn nhịn, liên tục tổ chức khởi nghĩa. Những cuộc khởi nghĩa này tuy đều thất bại, nhưng lại giáng đòn nặng nề cho kẻ thống trị phong kiến Trung Quốc, tăng cường ý chí đấu tranh vì thiết lập quốc gia độc lập của nhân dân Việt Nam. Sau khi nhà Đường diệt vong, Ngô Quyền đánh bại quân trú phòng Nam Hán của Trung Quốc, tự lập làm chủ, Việt Nam từ đó độc lập. Qua nhà Lý đến nhà Trần, hơn 200 năm, văn hóa dân tộc đạt được sự phát triển lớn, trên cơ sở chữ Hán đã sáng tạo nên chữ viết của nước mình là 'chữ Nôm'.

Nhân dân Việt Nam có truyền thống vẻ vang chống xâm lược nước ngoài. Kẻ thống trị nhà Nguyên 3 lần xâm phạm Việt Nam, đều bị đánh lui. Kẻ thống trị phong kiến nhà Minh xâm chiếm Việt Nam, cũng bị đánh lui. Sau khi Việt Nam độc lập, hai nước Trung - Việt vẫn duy trì mối liên hệ mật thiết, sự qua lại của sứ thần và nhân dân hai nước càng chưa bao giờ đứt đoạn. Giống lúa Chiêm Thành của Việt Nam truyền vào Trung Quốc, còn có bông gạo, đóng góp lớn cho nông nghiệp Trung Quốc. Thuật in ấn của Trung Quốc truyền vào Việt Nam, giữa thế kỷ 13, Việt Nam bắt đầu dùng ván gỗ in thẻ hộ khẩu. Sau thế kỷ 15, bắt đầu khắc in Tứ Thư Ngũ Kinh. Người Việt thường có cả tộc di cư đến Quảng Châu, đảo Hải Nam của Trung Quốc, v.v.. Nguyễn An tham gia thiết kế xây dựng thành Bắc Kinh đầu thời Minh, Lê Trừng được binh lính đời Minh tôn làm hỏa khí chi thần, đều là người Việt. Tình hữu nghị giữa hai nước Trung - Việt và nhân dân hai nước quả thực là nguồn xa dòng dài."

Mao Trạch Đông phất tay, như muốn phân rõ lịch sử và thực tại: "Bây giờ tình hình cách mạng thế giới rất tốt. Việt Nam ở tuyến đầu đấu tranh chống Mỹ. Đấu tranh của họ cổ vũ to lớn niềm tin cách mạng của nhân dân bị áp bức và các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Chúng ta phải học tập họ. Nhân dân cách mạng các nước đều phải học tập họ."

Nửa đêm, Đoạn Tô Quyền đẩy sử sách sang một bên, lấy sổ tay ra.

Ông viết một cách ngay ngắn đoạn văn này:

"Thanh sơn xứ xứ mai trung cốt, hà tất mã cách khỏa thi hoàn (Núi xanh nơi nào chẳng chôn thân xác trung, hà tất phải cần da ngựa bọc thây về). Trung Quốc là hậu phương đáng tin cậy của Việt Nam, đế quốc Mỹ muốn đưa chiến tranh vào miền Bắc Việt Nam, chúng ta phải dốc hết sức viện trợ Việt Nam chống Mỹ. Tôi phải chuẩn bị tư tưởng tốt, luôn sẵn sàng quay trở lại tiền tuyến đấu tranh chống Mỹ."