Những câu chuyện bàn tán về vụ đánh úp và mưu sát Sinhô Badaró, rồi về cái chết của hai anh em Merenda chưa nguội thì thành phố Ilhéus lại rộn lên về vụ xảy ra ở tiệm cà phê giữa Virgílio và Juca. Những sự kiện trong vòng một năm rưỡi này nối tiếp nhau xảy ra nhanh đến nỗi Dona Iaiá Moura, mụ gái già không chồng, trông nom bàn thờ ở nhà thờ thánh Sebastian, một hôm đã đến phàn nàn với bạn là Dona Lenita Silva, trông nom bàn thờ đối diện.

- Nhiều chuyện xảy ra quá, bà Lenita ạ, - mụ nói, - đến nỗi thật quả là ta không có đủ thì giờ bàn bạc cùng nhau nữa. Mọi chuyện đi nhanh quá!

Thực vậy, Horácio và anh em nhà Badaró đều cần nhanh chóng giải quyết cho xong. Bên nào cũng muốn đốn rừng và bắt tay vào việc trồng ca cao càng sớm càng hay.

Cuộc tranh giành rất tốn kém: jagunco được trả lương theo công nhật và những kết toán ngày thứ bảy lên cao chưa từng thấy, cả giá mua khí giới cũng lên. Cho nên cả anh em nhà Badaró lẫn Horácio đều không muốn mất thì giờ; và tháng nào cũng chồng chất nhiều sự kiện đáng bình luận, đến nỗi các mụ già ở nhà thờ thực sự không còn theo dõi nổi; chưa xong việc này, việc khác đã đến bắt các bà phải quan tâm tới.

Báo chí cũng vậy. Manuel de Oliveira đang viết một bài đập Horácio tơi bời về một chuyện chiếm công vi tư nào đó thì lại có một tin mới đến, quan trọng hơn nhiều. Thái độ hung hăng của tờ O Comércio và tờ A Folha de Ilhéus thật không còn giới hạn nào hết. Không một hình dung từ sỉ nhục nào không được đem ra dùng; và một ngày đáng ghi nhớ đối với tòa soạn báo O Comércio là hôm thầy cò Genaro nhận được cuốn từ điển tiếng Bồ Đào Nha to tướng lão đặt mua tận Rio de Janeiro, vì ở Bahia không tìm đâu ra. Sách này xuất bản ở Lisbon* và chuyên về từ vựng của thế kỷ thứ 16. Thế là tờ O Comércio bèn gọi Horácio và bạn bè của lão là đồ “ba que xỏ lá”, là đồ hợm mình, đồ tôi tớ, đồ thô bỉ, đồ hải tặc, vân vân, làm cho dân thành phố khoái trá, thán phục. Tờ A Folha de Ilhéus bèn đối lại bằng cách dùng những tiếng lóng dân tộc, về món này thầy cò Rui rất thạo.

Còn về cái đơn mà Horácio đệ lên tòa án thì vẫn tiếp tục nằm đấy, chưa thấy có triển vọng gì giải quyết cả. “Việc đang xét”, đó là thứ từ ngữ pháp lý không thích đáng nhất, thường dùng mỗi khi có một việc gì của phe đối lập đưa ra chống lại phe chính phủ, trường hợp ở đây cũng vậy. Đã có sẵn quan tòa đấy để bảo vệ quyền lợi cho nhà Badaró; nếu ông ta không làm tròn nhiệm vụ của mình, thì chí ít cũng bị chính phủ bang thuyên chuyển đến một thành phố nhỏ nào đó trong nội địa, ở đấy ông ta sẽ không còn một tí tiện nghi nào nữa, sẽ hoàn toàn thất thế và bị quên lãng, không còn phương kế nào khác là sống mòn mỏi năm này qua năm khác; trong khi tòa án Ilhéus là cái bậc thang dễ leo lên tòa án tối cao của bang, ở đó người ta trở thành pháp quan cao cấp, tiếng cả lương nhiều.

Cho nên luật sư Virgílio và luật sư Rui cứ hoài công gửi tới tấp các thư kiến nghị, khiếu nại về yêu cầu điều tra, vân vân, đến tòa án.

Như lời Horácio nói, công việc của lão tiến hành “chậm như sên”. Với lại lão cũng không đặt tin tưởng gì nhiều lắm vào những biện pháp hợp pháp, mà chủ yếu lão chỉ dựa vào vũ lực để chiếm đoạt lấy khu đất; lão cố giữ sao cho về mặt ấy, để đối lại thủ tục tố tụng, lão không phải mất thì giờ gì cả. Anh em nhà Badaró cũng mong có một cách giải quyết nhanh chóng. Năm sau sẽ có bầu cử; nhiều người cả quyết rằng sẽ có sự chia rẽ giữa chính quyền các bang với chính quyền liên bang vì thay đổi tổng thống. Nếu như chính phủ bang thua thì nhà Badaró sẽ ở về phía đối lập, trong trường hợp ấy thì không thể trông mong gì được vào viên quan tòa. Và việc của Horácio sẽ không còn bị “bỏ lửng” nữa.

Người ta bàn nhiều đến những chuyện này trong các quán rượu, ở các góc phố, trong các nhà ở Ilhéus, và cả trên những con tàu bỏ neo trong cảng, giữa những người phu xếp hàng và thủy thủ. Và ở các thành phố xa xôi, ở Aracaju và Vitória, ở Maceió và Recife, người ta tranh cãi nhau về những vụ xung đột ở Ilhéus hệt như những vụ xung đột của cha Cícero trứ danh ở Juazeiro do Ceará vậy.

Virgílio ở Bahia về và được một ông quan tòa thuộc tòa án tối cao, ủng hộ phe đối lập, cấp cho một bản quyết định có lợi cho Horácio về quyền sở hữu khu rừng Sequeiro Grande. Bản quyết định này cộng với những tài liệu khác khiến luật sư Genaro đã phải nát óc nghiên cứu những sách luật để tìm cách xóa bỏ hiệu lực của nó và làm yên lòng ông quan tòa ở Ilhéus đang hoảng lên vì có một vị pháp quan cao cấp đã can thiệp vào một vụ đang còn ở thời kỳ tố tụng đầu tiên. Tuy nhiên, điều làm cho Juca Badaró bực dọc hơn tất cả mọi chuyện khác, hơn cả cái bản quyết định kia, là loạt bài Virgílio viết cho tờ báo của phe đối lập ở Bahia về những chuyện rối loạn ở Ilhéus.

Anh em nhà Badaró không hề quan tâm chút nào đến những bài báo in trên tờ A Folha de Ilhéus, nhưng những bài báo đăng trên một tờ báo hàng ngày của thủ đô đã vang dội ra ngoài bang, và mặc dù những tờ báo hàng ngày của chính phủ đã bênh vực Sinhô Badaró, đích thân ngài thống đốc vẫn cho lão hay rằng tốt hơn là nên tránh đừng có phô phang gì hết về những sự việc như vậy, giữa lúc quan hệ giữa chính phủ bang với nhà chức trách liên bang không được tốt lắm. Horácio được biết tin này, và thế là Virgílio cứ nghênh ngang trên các đường phố ở Ilhéus với dáng điệu một kẻ thắng trận.

Một buổi tối, gã tới tiệm cà phê. Lâu rồi gã không lại đấy; đêm đêm gã ngủ trong tay Ester, những đêm ân ái điên dại mê cuồng; vì xác thịt Ester đã bừng dậy với những khoái cảm vật dục và bén mùi những ngón ve vuốt lọc lõi mà gã đã được Margot truyền cho. Nhưng tối hôm ấy, Horácio có mặt ở Ilhéus và Virgílio không biết đi đâu cả. Gã đã quen tối tối đi chơi rồi nên quyết định vào tiệm cà phê uống một cốc whiskey. Gã đi với Maneca Dantas cùng ra thành phố với Horácio. Virgílio bèn mời hắn.

- Ta đến tiệm cà phê chăng?

Maneca cười:

- Anh định làm trụy lạc một ông bố gia đình chăng, luật sư? Tôi vợ con rồi, anh biết rằng tôi không hề đặt chân đến những nơi ấy - hắn ta nói đùa.

Cả hai bật cười và bước lên cầu thang, ở phòng cuối Badaró đang đánh bài với đại úy João Magalhães và những người bạn khác. Nhozinho nói cho hai người mới tới hay rằng đây là một canh bạc kinh khủng, tiền đặt cao nhất từ xưa đến nay hắn ta từng thấy.

Virgílio và Maneca vào phòng nhảy nơi người đánh dương cầm và người kéo vĩ cầm đang chơi những bài dân ca. Họ ngồi xuống gọi một chai whiskey và lúc ấy Virgílio trông thấy Margot ngồi ở một bàn cùng với Manuel de Oliveira và những bạn khác của anh em nhà Badaró. Anh chàng nhà báo chào viên thầy cãi vì hắn ta không hề gây sự với ai bao giờ; hắn nói hắn là nhà báo chuyên nghiệp; những điều hắn viết trên báo là ý kiến của anh em nhà Badaró và không dính dáng gì đến ý kiến riêng của hắn, đó là hai chuyện rất khác nhau.

Virgílio chào lại và cũng ra hiệu chào những người kia nữa. Margot mỉm cười với gã. “Tối nay anh ta trông điển trai quá”, nàng nghĩ thầm, và, chợt nhớ tới bao đêm khác, môi nàng nở hé ra cái cử chỉ đầu tiên của dục vọng. Nhozinho mang một chai whiskey bước vào.

- Đây là loại rượu tốt - loại Scots - tôi chỉ đem ra hầu một số khách quý thôi. Rượu này không phải ai cũng được uống đâu.

- Thế tỷ lệ nước là bao nhiêu đấy? - Maneca vẫn đang đà bông lơn, hỏi vậy.

Nhozinho thề rằng không dám pha thêm nước vào whiskey bao giờ - nhất là đối với một thứ whiskey như thế này, loại chính cống - và hắn hôn đánh chụt một cái lên mấy đầu ngón tay để nhấn mạnh lời mình nói. Sau đó hắn hỏi tại sao lâu ngày không thấy Virgílio. Vắng Virgílio, hắn thấy nhớ lắm.

- Bận lắm, ông Nhozinho ạ, bận lắm - lý do tóm lại chỉ có thế!

Nhozinho rút lui, nhưng Manuel de Oliveira vừa thoáng thấy chai whiskey đã tiến đến hỏi thăm Virgílio về tin tức một nhà báo khác, bạn của họ, đang viết cho tờ báo của phe đối lập ở Bahia.

- Ông có gặp Andrade trong thời gian lưu lại ở Bahia không, thưa luật sư? - Hắn hỏi, sau khi bắt tay Virgílio và Maneca Dantas.

- Chúng tôi có cùng ăn cơm với nhau.

- Anh ta thế nào?

- Ô! Vẫn thế thôi. Cứ rượu từ khi thức giấc đến lúc đi ngủ. Vẫn những thói quen cũ ấy, anh chàng kỳ lạ thật!

- Cậu ta vẫn viết báo khi say rượu đấy chứ? - Manuel de Oliveira nhắc lại kỷ niệm cũ.

- Lúc nào hắn cũng chân nam đá chân xiêu.

Maneca gọi lấy một cái cốc nữa và rót mời anh nhà báo.

- Một bạn đồng nghiệp của tôi đấy, ông đại tá ạ. Nhà văn cừ nhất Bahia, một nhà báo hoàn toàn về mọi mặt. Nhưng hắn rượu chè một cách kinh khủng. Vừa mở mắt ra, trước khi đánh răng, hắn đã làm một “hớp nhỏ”, như lời hắn nói, tức là một cốc rum. Ở bàn giấy không ai nhìn thấy hắn ngồi được ngay ngắn bao giờ, nhưng một tay cứng đấy, đại tá ạ. Không bao giờ hắn mất phương hướng. Hắn có thể viết được về bất cứ đề tài nào. Một đầu óc xuất sắc. - Nói đến đấy, Manuel nốc cạn chén rượu và nói sang chuyện khác - Cái loại whiskey này ngon thật.

Hắn nhận một cốc nữa, cứ để đầy nguyên mang về bàn mình, nhưng trước đó hắn nói với Virgílio:

- Có một cô bạn gái của ông ngồi bên bàn chúng tôi gửi lời chào mừng ông. - Cả hai nhìn về phía Margot. - Cô ấy nói là muốn nhảy một điệu waltz với ông.

Và khi đi khỏi hắn nháy mắt nói thêm:

- Khi người ta đã làm vua, ông biết đấy, thì người ta sẽ luôn là kẻ tối thượng.

Virgílio cười. Nói cho cùng, gã không thấy thích thú gì chuyện ấy. Gã tới quán cà phê để uống rượu và chuyện gẫu một chút, chứ không phải để theo một ả nào, càng không phải với một ả đang làm tình nhân của Badaró và được Badaró bao. Hơn nữa, gã sợ rằng Margot - gã không hề nói chuyện với ả từ khi hai người cãi lộn - lại tiếp tục mè nheo gã. Ả không còn là gì đối với gã nữa, thế thì nhảy với ả làm gì? Nối lại sợi dây đã đứt để làm gì? Gã nhún vai và cầm lấy một cốc whiskey.

Trái lại sự kiện này lại khiến Maneca Dantas rất thích thú. Hắn rất muốn mọi người trong tiệm cà phê nhìn thấy Virgílio nhảy với Margot. Như vậy mọi người sẽ rõ là ả còn yêu gã thầy cò trẻ trai, rằng ả đi với Juca hoàn toàn chỉ vì Virgílio đã bỏ ả.

- Người thiếu phụ nọ không rời mắt khỏi ông đấy, ông luật sư ạ, - Maneca nói.

Virgílio đảo mắt nhìn quanh một vòng, và Margot mỉm cười, nhìn gã chằm chằm.

- Tại sao ông không nhảy với cô ta một bài?

Nhưng Virgílio vẫn nghĩ: chả bõ.

Gã ngả người ra trên ghế, Margot ở bàn bên kia tưởng gã sắp đến, bèn đứng dậy. Thế là bất đắc dĩ gã phải quyết định. Không nhảy thì còn làm gì bây giờ được? Một điệu waltz lả lướt, và khi họ tiến ra mọi người đều nhìn họ; bọn gái điếm bắt đầu bàn tán. Ở bàn Margot, một người rời khỏi ghế và hình như sau đó có một cuộc bàn cãi xảy ra giữa hắn và Manuel de Oliveira. Anh nhà báo tìm cách thuyết phục hắn về một điều gì đó; nhưng nghe xong, gã kia gỡ tay Oliveira ra và đi về phía phòng đánh bài.

Người chơi dương cầm gõ ngón tay dạo điệu waltz chậm trên chiếc đàn cũ kỹ và Virgílio cùng Margot lặng lẽ nhảy, không nói năng gì; nhưng mắt ả nhắm lại và đôi môi hé mở.

Giữa lúc ấy Juca Badaró từ phòng bên xộc vào, theo sau là người vừa đi gọi hắn, cùng với João và những tay bạc khác. Từ chỗ cửa ngăn đôi hai phòng, hắn nhìn cặp kia trừng trừng, hai tay đút vào túi, mắt đầy một ánh hăm dọa. Khi điệu nhạc chấm dứt và những người nhảy đang vỗ tay để yêu cầu chơi lại bài nhạc, hắn đi một mạch ngang qua gian phòng, nắm lấy cánh tay Margot và lôi nàng về bàn. Nàng hơi cưỡng lại một chút và Virgílio tiến đến. Gã sắp nói thì nàng ngăn lại:

- Em van anh, anh đừng nên dây vào.

Gã đứng ngần ngừ một lúc, nhìn Juca; Juca có vẻ như đang chờ đợi. Rồi gã chợt nhớ tới Ester. Gã cần gì phải bận tâm tới Margot?

- Cảm ơn, Margot, - gã mỉm cười nói với tình nhân cũ; rồi gã trở về bàn, Maneca Dantas đã đứng dậy, súng lục cầm tay, đề phòng một cuộc xô xát.

Juca và Margot về đến bàn, to tiếng cãi nhau đến nỗi mọi người đều nghe thấy. Manuel de Oliveira định can nhưng Juca chỉ lừ mắt một cái cũng đủ khiến anh nhà báo đứng im.

Cuộc cãi lộn càng kịch liệt, Margot định đứng dậy, nhưng Juca đẩy nàng thật mạnh. Các bàn khác hoàn toàn im lặng. Cả người chơi dương cầm cũng ngồi ngây nhìn cảnh ấy. Juca nhảy chồm tới người nhạc sĩ:

- Tại sao mày không chơi cái đàn dương cầm chết tiệt của mày đi? - Hắn quát; ông già vội bổ lên phím đàn, và các cặp lại tiếp tục nhảy. Juca bèn nắm lấy tay Margot, bắt nàng phải đi theo. Khi họ đi qua trước bàn Virgílio, Juca quay về phía nàng, hắn gần như lôi nàng xềnh xệch.

- Tao sẽ dạy cho mày biết kính trọng một bậc tu mi nam tử chân chính, đồ dâm đãng. Chắc chắn đây là lần đầu tiên mày kiếm được một người như vậy sống với mày.

Những lời này là dành cho Virgílio, và Virgílio mất bình tĩnh đã sắp sửa đứng dậy; nhưng Maneca Dantas giữ gã lại. Maneca biết rằng chỉ cần làm một cử động nhỏ, viên thầy kiện sẽ bị Juca giết chết. Juca và Margot đi xuống, và từ ở phòng trên người ta có thể nghe thấy tiếng hắn đánh nàng.

Virgílio tái mặt, nhưng Maneca năn nỉ giữ gã lại, bảo không bõ dây vào làm gì.

Câu chuyện không đi xa hơn nữa; sáng ngày hôm sau, Virgílio đã quên hết cả. Margot đối với gã không còn thú vị gì nữa. Ả ta đã tự ý đi sống với Juca Badaró. Trước kia, Virgílio đã có ý định tống ả về Bahia với một số tiền đủ sống được vài tháng; ả lại ưng đi với Juca ngay cái đêm hai người cắt đứt với nhau. Ả đã trở thành nhân tình của Juca và đã cung cấp cho tờ báo nhà Badaró những chi tiết về cuộc đời sinh viên của người tình đầu tiên. Giờ đây, ả có Juca, và nếu như ả không được tự do nhảy, ả chỉ có thể tự trách mình mà thôi; Virgílio này không bận gì vào đấy cả.

Về một mặt nào đó, gã chỉ có thể tán thành Juca. Nếu như Margot vẫn là nhân tình của gã, thì gã cũng sẽ không thích thấy ả nhảy với một thằng đàn ông trước đó đã bao ả.

Mấy năm về trước, chính gã cũng đã làm rầm lên trong một tiệm cà phê ở Bahia về một cớ còn nhỏ mọn hơn thế này nhiều. Gã cảm thấy có thể bỏ qua lời sỉ nhục của Juca lúc hắn đi khỏi; tựu trung chỉ vì cơn ghen đã bốc lên đầu hắn. Virgílio thấy biết ơn Maneca Dantas đã ép gã phải ngồi xuống giữa lúc gã sắp sửa làm một điều dại dột và gây ra một vụ xung đột vì Margot. Thậm chí gã cũng không có ý định làm nhục Juca nếu như hắn nói với gã ở ngoài phố; gã không giận hắn, gã hoàn toàn thông cảm. Và gã tuyệt nhiên không muốn cãi lộn với bất kỳ ai vì Margot.

Nhưng câu chuyện truyền từ miệng này sang miệng khác cứ phình to ra. Người thì nói Juca đã giằng Margot ra khỏi tay Virgílio và đã tát viên luật sư, có người lại cải biên thành một câu chuyện ly kỳ. Theo như câu chuyện cuối cùng được thuật lại thì Juca bắt gặp Margot đang ôm hôn Virgílio; y đã rút súng lục ra. Tuy nhiên Virgílio không để cho y kịp nổ súng, và hai bên đã ghì lấy nhau, đánh nhau để giành lấy người con gái. Cách thuật lại như vậy được nhiều người công nhận nhất, nhưng cả đến những người được chứng kiến vụ này, khi kể lại cũng lúng túng vì những mâu thuẫn hiển nhiên. Theo một số thì Juca đã rời khỏi tiệm cà phê để cho Margot không tiếp tục nhảy với Virgílio, và đã xin lỗi tay này khi qua bàn gã. Nhưng đa số thì nói ngược lại: Juca đã thách Virgílio chơi nhau một trận và viên thầy kiện đã lộ rõ mặt là một thằng hèn.

Mặc dầu có một thực tế là những chuyện nhỏ mọn nhất ở Ilhéus thường được khuếch đại lên rất nhiều, Virgílio vẫn lấy làm ngạc nhiên khi thấy Horácio xem đó là chuyện trọng đại. Ngày hôm sau, viên đại tá mời Virgílio đến ăn cơm; Virgílio mừng rỡ nhận lời, vì như vậy gã đã có cớ để ra mắt và được gần Ester, được cảm thấy sự có mặt của ả, được nghe thấy tiếng nói yêu dấu của ả. Gã đến trước giờ một chút, nên tới cửa đã gặp Maneca Dantas cũng được mời tới. Maneca ôm hôn gã, Horácio cũng làm như vậy khi họ đi vào nhà.

Hai người kia có vẻ rất nghiêm trọng, và Virgílio tưởng đã xảy ra chuyện gì mới ở quanh khu rừng Sequeiro Grande. Gã định hỏi thì cô hầu đã ra báo đến giờ ăn. Thế là Virgílio quên hết - gã sắp được gặp Ester. Nhưng gã hết sức kinh ngạc khi thấy ả tiếp gã một cách lạnh lùng; gã nhìn thấy mắt ả có vệt nước mắt mới chùi. Gã tưởng Horácio đã biết điều gì về Ester và gã, và bữa cơm chỉ là một cái mẹo thôi. Gã lại nhìn Ester và lúc đó, gã nhận thấy không phải ả chỉ buồn mà còn phật ý nữa. Tuy nhiên, đại tá Horácio vẫn tỏ ra khá hòa nhã, hòa nhã hơn cả mọi khi nữa. Không, chắc chắn không phải là chuyện Ester và gã. Thế thì có chuyện quái quỷ gì đã xảy ra vậy?

Chỉ có Horácio và Maneca nói chuyện; và trong khi ấy, Virgílio không thể không nhớ lại một bữa ăn khác ở đồn điền và cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa gã với Ester. Mới có vài tháng trôi qua; và nàng đã thuộc về gã; gã đã biết tất cả bí mật trên tấm thân yêu dấu của nàng, gã đã biến nàng thành của riêng gã và đã dạy nàng những bí ẩn say sưa nhất của ái ân. Nàng đã là sở hữu của gã, là vợ gã. Gã chỉ nghĩ đến một điều: đưa nàng đi xa khỏi cái đất đầy án mạng và chết chóc bất thần này, đến Rio de Janeiro, để sống cuộc đời của họ trong một ngôi nhà thật sự là của họ. Đó không phải chỉ là một ước mơ suông. Virgílio chỉ còn đợi làm được kha khá tiền, gã cũng đợi thư trả lời của một người bạn ở Rio de Janeiro đang gắng tìm cho gã một chân luật gia hay một chức vụ gì đó. Chỉ có Ester và gã là biết điều bí mật ấy; họ đã bàn tới việc đó giữa những cái hôn, trên cái giường rộng mênh mông chiếm gần hết cả gian phòng. Họ đã mơ tới ngày hoàn toàn thuộc về nhau, không còn phải sợ hãi gì cho mối tình của họ như bây giờ, sợ bọn đầy tớ ngờ vực sự có mặt của gã trong nhà. Họ đã mơ tới lúc có thể khoác tay nhau đi ngoài phố khi họ sẽ mãi mãi là của nhau. Trong khi Maneca Dantas và Horácio bàn chuyện mùa màng, giá ca cao, chuyện trời mưa, số ca cao mềm bị mất, Virgílio nghĩ tới lúc họ nằm với nhau, vuốt ve nhau, bàn tính chuyện đi trốn tỉ mỉ từng chi tiết một, để mỗi lần lại kết thúc bằng những cái hôn vui sướng và kéo dài, làm bừng bừng xác thịt yêu đương của họ, cho tới khi bình minh đến đuổi gã lén lút ra khỏi nhà Horácio.

Những ý nghĩ trên bị ngắt đứt vì Ester lợi dụng lúc câu chuyện ngừng lại để hỏi một câu:

- Nghe nói đêm qua ông đã đóng vai hiệp sĩ lang thang, có phải không, ông tiến sĩ Virgílio? - Ả cười, nhưng mặt vẫn lộ vẻ buồn.

- Tôi ấy à? - Virgílio nói, chiếc dĩa trong tay đang giơ lên dừng lại.

- Ester muốn nói tới chuyện xung đột ở tiệm cà phê tối hôm qua đấy, - Horácio giải thích. - Tôi cũng nghe thấy.

- Nhưng có cuộc xô xát nào đâu, - Virgílio đáp. Gã phân trần về chuyện đã xảy ra. Hôm qua gã có điều phiền muộn, gã thấy trong lòng bồn chồn vì một lý do nào đó - nói tới đấy, gã nhìn Ester - và nhân gặp đại tá Maneca, gã mời ông ta giải khát ở tiệm cà phê.

- Ông nên nói là ông đã kéo tôi đến đấy. Chuyện ra sao thì cứ thế mà kể lại đi. - Và Maneca Dantas cười.

Như vậy là họ đi uống một cốc whiskey, có thế thôi, rồi Manuel de Oliveira đến bắt chuyện với họ. Ở bàn hắn ta có một ả mà Virgílio có quen ở Bahia lúc còn đi học. Hai người nhảy với nhau một điệu waltz, và khi gã vỗ tay hô bis* thì Juca Badaró ở đâu hiện ra, kéo ả kia đi. Ả chẳng là cái quái gì đối với gã cả, và câu chuyện sẽ không có gì là quan trọng nếu như Juca khi đi ngang qua không chửi gã một câu. Đại tá Maneca Dantas đã ngăn không cho gã trả miếng lại lời sỉ nhục ấy, nếu không gã đã đâm ra lố bịch vì một con người mà gã không hề quan tâm đến tí nào.

Tất cả câu chuyện là như vậy; gã lấy Maneca ra làm chứng. Nhưng Ester vẫn tỏ ra dửng dưng trước mọi lời phân trần đó.

- Dù sao đi nữa, việc ấy thì có gì là quan trọng? - Ả nói. - Tiệm cà phê là nơi người ta có thể gặp một thanh niên chưa vợ, không có gia đình ràng buộc. Ông hoàn toàn có quyền giải trí, và không ai trách móc gì ông cả. Còn như ông bạn Maneca của chúng ta hiện có mặt ở đây thì lại là chuyện khác. - Ả giơ ngón tay lên dọa hắn - Ông ta đã có vợ có con, có lẽ tôi đến phải nói cho bà ấy biết mới được, ông nghĩ thế nào? - Nụ cười của ả trông chẳng vui chút nào.

Maneca thực thà cười vui vẻ, và yêu cầu ả đừng có nói gì với Auricídia: “Nhà tôi ghen kinh khủng lắm.” Horácio bèn dừng câu chuyện lại: “Thế là đủ rồi đấy, mình ạ. Ai cũng có quyền vui chơi bằng cách này hay cách khác để quên những điều mình lo nghĩ.”

Virgílio cảm thấy thoải mái hơn; giờ đây gã đã biết tại sao Ester lại phật ý, biết lý do của cái vẻ dửng dưng gượng gạo kia, của những vệt nước mắt kia. Thôi thì còn thiếu chuyện ngồi lê mách lẻo nào mà nàng không phải nghe, từ miệng những mụ gái già kỳ quái kia trong thành phố nói ra, từ miệng những bà mộ đạo không còn có việc gì làm ngoài việc thò mũi vào đời tư người khác. Gã những muốn ôm lấy nàng trong tay vừa vuốt ve nàng, vừa phân trần với nàng rằng Margot không có nghĩa lý gì đối với gã cả, rằng gã nhảy với ả chỉ là một chuyện hoàn toàn ngẫu nhiên.

Một niềm trìu mến sâu xa tràn ngập lòng gã; cũng có một thứ tình cảm khác nữa, pha lẫn chút hãnh diện khi gã biết rằng nàng đã buồn vì ghen. Cô hầu đưa cà phê vào.

Bấy giờ Horácio mời Virgílio sang phòng giấy vì lão muốn nói chuyện với hắn. Maneca Dantas cũng vào; Ester ngồi lại đan.

Phòng giấy cũng nhỏ thôi, cái két bạc to tướng là thứ nổi lên rõ nhất. Virgílio ngồi xuống, và Maneca chọn một chiếc ghế bành: “Ghế này mới hợp với khổ người tôi.” Virgílio chờ đợi, tưởng rằng Horácio muốn hỏi ý kiến gã về một điểm nào về luật có dính dáng đến vụ kiện.

Viên đại tá tiếp tục vấn thuốc lá, bàn tay đầy chai chậm rãi cuốn thuốc, lấy dao díp nạo cái cọng rơm lúa mạch. Cuối cùng lão nói:

- Tôi ưa cái cách ông vừa giải thích câu chuyện cho Ester, - lão nói. - Nếu không thì nhà tôi sẽ băn khoăn bởi vì nhà tôi rất có cảm tình với ông, luật sư ạ. Nhà tôi gần như không có ai để nói chuyện, tội nghiệp, vì nhà tôi vốn có học thức hơn những phụ nữ khác trong vùng này nhiều. Nhà tôi thích nghe ông nói chuyện; ông và nhà tôi hai người đồng điệu với nhau.

Virgílio đưa mắt nhìn xuống, và Horácio nói tiếp, sau khi châm điếu thuốc lão vừa quấn xong.

- Nhưng câu chuyện đêm vừa rồi là một việc tệ hại. Ông có biết Juca Badaró tung ra tin đồn thế nào không luật sư?

- Tôi không biết, và xin nói thật với ông là tôi không hề quan tâm đến chuyện ấy chút nào hết. Tôi rất hiểu anh em Badaró chẳng có lý do gì để ưa tôi. Tôi là luật sư của ngài, thưa ngài, và hơn nữa lại là luật sư của đảng. Lẽ dĩ nhiên là họ phải nói xấu tôi.

Horácio đặt chân lên một chiếc ghế; lão đứng ngay bên cạnh Virgílio.

- Đó là chuyện của ông, tất nhiên rồi, luật sư ạ. Tôi không thích đi vào đời tư người khác. Ngay cả khi người trong cuộc là một người bạn thân của tôi như ông.

- Nhưng sao, có chuyện gì đấy ạ? - Virgílio hỏi.

- Luật sư này, thế ông không hiểu rằng, nếu ông không có được một hành động nào đó, thì không một ai ở đây, xin lỗi ông cho tôi được nhấn mạnh, thì không một ai ở đây còn coi ông ra gì nữa.

- Nhưng tại sao kia?

- Juca Badaró kể với bất kỳ ai muốn nghe nó rằng nó đã giằng được một phụ nữ ra khỏi tay ông, đã chửi ông mà ông chẳng làm gì hết. Nó lại nói thêm - xin lỗi ông cho tôi được nhắc lại - rằng ông là một thằng hèn, luật sư ạ.

Virgílio tái mặt đi, nhưng cố trấn tĩnh được.

- Tất cả những ai chứng kiến cái cảnh ấy, - gã nói - đều biết rằng không hề có chuyện như thế. Tôi nhảy xong và đang đợi chơi lại bài nhạc. Và ngay cả lúc hắn nắm lấy tay Margot, tôi đã định can thiệp, nhưng cô ta đã yêu cầu tôi không nên làm như vậy, và sau đó, khi hắn chửi, Maneca Dantas đã giữ tôi lại.

Bấy giờ Maneca mới xen vào nói câu đầu tiên:

- Cũng dễ hiểu thôi, luật sư ạ. Nếu tôi để ông giơ tay lên lúc đó, thì giờ đây chúng tôi đã phải dự đám tang ông rồi; vì Juca nó đã để tay vào khẩu súng và không ai ở đây muốn thấy ông bị giết cả, luật sư ạ.

- Ông luật sư này, - Horácio nói - tôi ở cái xứ này từ hồi còn nhỏ - và cũng đã lâu rồi đấy - tôi không hề thấy ai thông tỏ những thói tục ở cái đất Ilhéus này bằng tôi. Ông bạn chúng ta đây nói đúng: không ai muốn ông chết cả; nhất là tôi, vì tôi đang cần đến ông. Nhưng tôi lại cũng không muốn thấy ông bị mất thanh danh ở xứ này và bị người ta coi là một thằng hèn. Đó là lý do tại sao tôi lại đường đột nói với ông như vậy.

Lão ngừng lại như vừa đọc xong một bài diễn văn dài. Lão quẹt một que diêm khác và giữ nó trong tay trong khi nhìn vào tận mắt viên thầy cò, đợi gã trả lời.

- Thế thì thưa ngài, tôi phải làm gì, theo ý ngài? - Virgílio hỏi.

Que diêm cháy đến ngón tay; Horácio vứt nó xuống mặt sàn; điếu thuốc lá chưa cháy, lủng lẳng dính vào môi lão, trông nhỏ xíu so với cặp môi dày của lão.

- Ở đây tôi có một tên cabra, - lão nói - một người hoàn toàn tin cậy được. Thứ năm này, Juca Badaró sẽ lên đồn điền theo như lời người ta nói với tôi. Cho nó năm mươi milreís, luật sư ạ, nó sẽ đảm đương công việc.

- Thế nào kia? - Virgílio chưa hiểu rõ lắm.

- Năm mươi milreís thôi, - Maneca Dantas cắt nghĩa - nó sẽ làm việc kia. Ngày thứ năm nó sẽ đợi Juca ở dọc đường và có mà thánh cũng không cứu hắn thoát được.

- Và ông sẽ không bị nguy hiểm chút nào hết, - Horácio nói thêm để khuyến khích - vì anh em nhà Badaró sẽ cho rằng chính tôi sai nó đi. Nếu như có truy tố gì thì sẽ là truy tố tôi thôi. Nhưng phải làm thế nào để chuyện đó không làm rầy đến ông.

Virgílio đứng lên:

- Nhưng thưa ngài đại tá, thản nhiên sai một tên jagunco đi giết một người, như vậy đâu phải là tỏ ra mình dũng cảm. Tôi không cho thế là dũng cảm. Chà, nếu là gặp Juca ngoài phố và cho nó một quả đấm vào mặt thì lại là chuyện khác. Nhưng sai một tên cabra đi bắn nó, không, thế không phải là dũng cảm.

- Tuy nhiên sự việc lại đến chỗ phải như thế đấy, luật sư ạ. Và nếu ông còn muốn làm nên sự nghiệp, thì hãy để tôi gọi tên ấy. Nếu không thì đừng có hi vọng gì hết. Cho dù ông có là luật sư giỏi nhất thế giới, cũng sẽ chẳng có ai cần đến ông nữa đâu.

- Kể cả đảng nữa, - Maneca Dantas nói.

Virgílio gieo mình xuống ghế, ngẫm nghĩ. Gã không ngờ chuyện lại xoay ra như thế. Nhưng gã hiểu rằng Horácio nói đúng, ở cái đất này, sai giết được ai là một hành động dũng cảm, và khiến ta trở thành người đáng kính trọng. Gã biết chắc chắn rằng không có chuyện lừa bịp nào hết; nếu như sau đó có xảy ra việc gì lôi thôi về pháp lý, thì tội vạ sẽ đổ lên đầu Horácio. Nhưng Virgílio vẫn thấy mình không có lý do gì để ám sát Juca Badaró cả.

- Cho phép tôi nói với ông một lời này, luật sư ạ, vì tôi là bạn thân của ông. - Horácio nói thêm - Dẫu sao đi nữa thì tôi cũng sẽ khử Juca Badaró. Tôi đã quyết định như vậy rồi. Nó đã giết chết bốn thủ hạ của tôi - lão cải chính - nghĩa là nó đã cho tay chân nó giết, nhưng, ở đây, thì cũng là vậy thôi. Nó đã đốt cháy đồn điền của Firmo, nó đã bao vây nhà của Braz. Và chưa hết đâu, tốt hơn cả là hạ thủ nó đi cho xong chuyện. Tuần sau, tôi sẽ bắt đầu khai phá rừng và thằng Juca Badaró sẽ không còn đấy nữa để nhìn thấy tôi.

Lão ngừng lại, quẹt một que diêm khác, kéo một hơi thuốc lá. Lão nhìn Virgílio chằm chằm và lời lão nói trở nên đầy ý nghĩa: “Tôi chỉ tìm cách giúp ông thôi, luật sư ạ. Ông chỉ có mỗi việc là ra lệnh cho thằng kia, và tất cả mọi người sẽ biết là chính ông đã sai nó đi giết Juca Badaró, cho dù tôi vẫn nhận hết tội vạ về phần mình. Sau đó, sẽ không ai kiếm chuyện làm phiền ông, kể cả ông lẫn bất cứ một người đàn bà nào của ông. Người ta sẽ kính trọng ông.”

Maneca Dantas vỗ vai Virgílio; đối với hắn thì chuyện đó thật giản dị nhất trần đời. “Ông chỉ phải nói bốn năm tiếng, thì phỏng có mất gì nào?” Và Horácio nói như để kết luận: “Luật sư ạ, ông biết là tôi yêu mến một người có học thức; nhưng ở cái đất này nếu chỉ có học thức thôi thì không nên công trạng gì đâu.”

Virgílio cúi đầu xuống. Viên đại tá muốn sai người đi giết Juca nhưng lão ta lại muốn chính gã phải ra lệnh cho thằng jagunco; bằng cách ấy, tên gã sẽ được đưa lên bảng danh dự của những người đại đởm ở Ilhéus. Gã nghĩ đến Ester ngồi đan ở phòng bên đang nát gan nát ruột vì ghen. Gã nghĩ tới chuyện ra đi với ả, rời bỏ cái xứ sở này đến một xứ văn minh, ra đi thật xa khỏi những cánh rừng này, những thành phố này, khỏi cái thị trấn dã man này, khỏi ngôi nhà có hai tên đại tá đang khuyên gã nên sai sát thủ đi giết người, vì lợi ích của gã - “vì lợi ích của gã!”

Ôi! Cùng Ester trốn đến một xứ mà mỗi buổi sáng đều khác nhau, mỗi buổi chiều đều đẹp hơn, còn như mỗi buổi tối những lời than van duy nhất chỉ là những tiếng thở dài dịu dàng của ái ân. Trên một mảnh đất khác, một mảnh đất khác xa xôi…

Tiếng nói của Horácio xuyên ngang gian phòng lọt vào tai gã:

- Ông quyết định đi, ông luật sư!