FATOUMA

Hỡi những người đàn ông! Có một sự thành kính mà tôi yêu và tìm kiếm, đó chính là sự sùng kính của kí ức. Tôi đánh giá cao điều này bởi lẽ nó không đặt ra những câu hỏi. Tôi biết rằng khí chất này có ở trong các ông. Như vậy, tôi phải đoán định trước những câu hỏi mà các ông muốn được giải đáp, làm dịu bớt sự tò mò của các ông.

Các ông hãy ngồi tạm xuống mặt đất, dựa lưng vào tường, mặt ngoảnh về phía núi. Một bức màn mây đang che phủ đỉnh núi. Lát nữa thôi, những sắc màu sẽ từ từ bay đến hòa tan vào giữa những đám mây. Nó sẽ tạo nên một cảnh trí thú vị cho đôi mắt và trí não biết đợi chờ.

Một nhà thơ đã nói: “Người ta không thể nào quên được thời gian trong khi sử dụng nó”… Trước đây, thời gian là của tôi và kết cục là tôi thường quên chính bản thân mình. Thân thể tôi, nỗi khát khao mà tôi luôn khêu gợi nên, vầng hào quang nơi tôi trú ngụ, tất cả những điều này đều xa lạ đối với tôi. Tất cả mọi thứ quanh tôi đều im lặng: nước, suối nguồn, mặt trăng, con phố.

Tôi từ xa tới, từ rất xa, tôi đã đi bộ trên những con đường dài dằng dặc; tôi đã bước từng bước dài qua những vùng đất giá lạnh; tôi đã vượt qua những khoảng không mênh mông, dân cư là những cái bóng và những mái lều xiêu vẹo. Nhiều nước và nhiều thế kỉ đã trải qua dưới ánh mắt của tôi. Bàn chân của tôi vẫn còn nhớ rõ. Kí ức của tôi vẫn lưu giữ trong mỗi bước đi của mình. Có phải do tôi đã cất bước hay là trái đất đã chuyển dịch dưới bàn chân của tôi? Làm thế nào tôi biết được đây? Tất cả những chuyến đi ấy, tất cả những đêm không một ánh hào quang ấy, không có buổi sáng, tất cả đã được tôi tạo ra trong một căn phòng chật hẹp, trần cao và tròn trịa, căn phòng ở trên sân thượng. Sân thượng thì ở trên một ngọn đồi mà ngọn đồi thì được vẽ trên một thứ vải lụa màu đỏ nhợt nhạt. Tôi đã ở trên những tầm cao ấy, cửa sổ và cửa ra vào đóng kín. Ánh sáng là điều tôi không hề mong muốn. Trong bóng tối, tôi cảm thấy mình được tự do hơn. Tôi tổ chức những chuyến du ngoạn bắt đầu từ những đoạn văn của những du khách vĩ đại. Nếu tôi là một người đàn ông, tôi sẽ nói: “Ibn Batouta chính là tôi đây!” Nhưng tôi chỉ là một người đàn bà và tôi ở trong một căn buồng ngang tầm với một ngôi mộ treo.

Tôi đã đi đến La Mecque, bởi trí tò mò chứ không phải bởi lòng tin. Tôi bị bộ lạc da trắng rượt đuổi. Tôi bị dồn vào giữa, bị xô đẩy, bị xéo nát. Giữa căn phòng hoang vắng của tôi và nhà thờ lớn, không có mấy khác biệt. Không lúc nào tôi bị đãng trí. Ngược lại, tất cả đưa tôi trở lại với chính tôi, về với thế giới nhỏ bé của tôi, nơi mà mọi mối ràng buộc của tôi đang cấu xé, làm cho tôi kiệt lực. Người ta cấm những người đồng hành rời bỏ chuyến hành hương trước thời hạn. Tôi không thể nào chịu nổi. Tôi bị mất toàn bộ dấu vết của người bán đồ gốm. Ông ta chính là người trông coi và bảo vệ phẩm giá cho tôi. Lần đầu tiên tôi muốn chấm dứt mọi chuyện. Cái chết là thứ hiếm hoi giữa những địa điểm như thế này... Tôi thầm nghĩ rằng chết dễ dàng nhất là bị đám đông dày đặc này dẫm nát, như thế còn tốt hơn là bị ném vào trong cái hố tập thể vẫn diễn ra hàng ngày... Trong tôi, trong lồng ngực của tôi, có một cái gì đó được kí thác lại, được đặt vào giữa những bàn tay thân thuộc, tôi giữ lại tiếng gào thét triền miên và đau đớn, tôi biết rằng đó không phải là tiếng gào thét của tôi; tôi có linh cảm chính do tôi mà cái quyết định bật ra tiếng kêu thét đó, một tiếng thét làm rung chuyển cả đám tín đồ đứng chật như nêm cối dội trở lại, nó làm rung chuyển cả những quả núi vây quanh thánh địa, tiếng gào thét bị cầm tù trong lồng ngực là tiếng thét của một người đàn bà. Sự khát khao được bật ra tiếng kêu, đẩy tiếng thét ra khỏi cơ thể đối với tôi trở nên khẩn thiết mỗi khi đám đông chỗ tôi đang đứng cứ lớn dần mãi lên. Tôi biết, vẫn nhờ linh cảm mà thôi, rằng người đàn bà này, ngay nước khi lìa đời, đã kí thác tiếng thét gào ấy vào tôi. Cô gái ốm yếu và tật bệnh. Cô ấy bị bệnh hen hành hạ, có thể thôi - tôi không dám chắc lắm - cô ấy còn bị chứng động kinh dày vò nữa. Nhưng dù có thế nào thì cũng phải đến được địa điểm hành lễ và tĩnh tâm để mong xé rách bầu trời bằng những tiếng thét gào đã có mầm mống trong tôi mà lâu nay chưa tìm được lí do. Tôi cảm thấy hoàn toàn có khả năng xé toạc đám đông, xé rách bầu trời bằng tiếng thét này, dành lại công lí cho kẻ vắng mặt, một sinh linh ốm yếu đã bị tước đoạt mất cuộc đời ngắn ngủi và nhất là cuộc đời đã quá ngắn ngủi lại chẳng ra gì... Sau đó tôi lại tự hỏi: tại sao tiếng thét lại tìm nơi trú ẩn trong tôi mà không phải ở một người đàn ông nào khác chẳng hạn? Có tiếng nói thầm thì đâu đây trả lời tôi rằng tiếng thét đó phải ở trong lồng ngực một người đàn ông giả tạo, hay đúng hơn cô gái trẻ lại muốn tặng tiếng thét đó cho một người đầu bà có khả năng cảm nhận và có cùng một nỗi đớn đau, bất hạnh với cô ta. Khi cất lên tiếng thét gào, cô ta có thể biết được cái chết đang ẩn mình trong bóng đêm, tại một góc khuất tăm tối nào đó. Tôi tiến lên đầu đoàn người, ngực căng phồng, bao bọc lấy tiếng thét; tôi biết nếu lấy hết sức bình sinh, tôi có thể đẩy được tiếng thét đó ra khỏi cơ thể mình, tự giải thoát và như vậy sẽ giải thoát được con người đã giao phó tiếng thét đó cho tôi. Đó chính là cái chết mà tôi hằng mơ tưởng. Cuộc hành hương sắp kết thúc, tôi không cần phải gào thét nữa. Tôi không còn bị thúc bách căng thẳng, bị dồn nén đẩy lên phía trước. Tôi rời khỏi La Mecque không hề nuối tiếc, và xuống ngay chiếc tàu đầu tiên. Tôi rất thích đi du lịch bằng tàu thủy. Một khi lênh đênh giữa đại dương mênh mông, xa cách mọi mối ràng buộc, không phân biệt được hướng đi của con tàu, cảm giác như bị neo lại, không quá khứ, không tương lai, xung quanh là màu xanh vô tận, màn đêm là lớp vỏ bọc mỏng manh của bầu trời nơi vô vàn những vì sao đang di chuyển; một thứ tình cảm mơ hồ buồn vui lẫn lộn từ từ len lỏi đến xâm chiếm tâm hồn... Và đó chính là thứ tình cảm mà tôi rất thích thú..., chính con tàu đã khôi phục lại tình cảm vui tươi mà từ bao lâu nay tôi đã đoạn tuyệt trong im lặng.

Cuộc hành hương ấy, dù kết thúc không được tốt đẹp lắm, nhưng đối với tôi, đây là một sự giải thoát: về nước, tôi không trở lại nhà mình. Tôi không còn ao ước muốn thăm lại ngôi nhà cũ kĩ đổ nát mà những người còn lại trong gia đình tôi đang sống vất vưởng trong đó. Tôi từ bỏ không chút hối tiếc căn phòng và sách vở của tôi. Ðêm đến, tôi ngủ trong một nhà thờ. Bằng cách cuộn mình trong chiếc áo dài, kéo mũ trùm kín mặt, tôi có thể cải trang thành một người đàn ông miền sơn cước bị lạc ngoài phố. Vì vậy, tôi có ý định cải trang thành một người đàn ông vì chỉ cần thay đổi chút ít vẻ bề ngoài là đủ. Ngay từ khi còn trẻ, tôi rất bướng bỉnh, đã nhiều lần bày trò thay hình đổi dạng. Tôi luôn là một kẻ gầy còm, ốm yếu, như vậy càng thuận lợi cho cuộc chơi. Ðó là một kinh nghiệm phi thường khi muốn chuyển đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác. Trong trường hợp của tôi, tôi có thể thay đổi hình dạng, thay đổi khuôn mặt trên cùng một cơ thể, và thích đeo chiếc mặt nạ này trong những cuộc chơi đó.

Rồi mọi chuyện kết thúc, mọi thứ trở nên im lìm: thời khắc đã trở thành một căn phòng, căn phòng trở thành một ngày rực nắng, thời gian trở thành một thân già bị lãng quên trong một chiếc thùng bằng các tông đựng những đôi giày cũ rích lẻ bộ; một nắm đinh mới, một máy khâu hiệu Singer chạy không thấy người điều khiển, một chiếc găng phi công tháo ra từ bàn tay của một xác chết, một tấm mạng nhện chăng dưới đáy thùng, một lưỡi dao cạo hiệu Minora, một tròng mắt thủy tinh, và một chiếc gương không thể nào thiếu được đã bị bong mất lớp bạc, không phản chiếu được bất cứ hình ảnh nào, vả lại, tất cả những đồ vật dụng trong thùng là thuộc về trí tưởng tượng của chính nó, từ khi tấm gương không còn phàn chiếu được nữa, nó trở thành một mảnh thủy tinh đơn giản, không thể tưởng tượng ra thêm được một đồ vật nào khác nữa, nó trống rỗng suốt một thời gian dài... Bây giờ thì tôi biết rằng cái chìa khóa của câu chuyện đang nằm giữa đống đồ đạc cũ rích đó... Tôi không dám lục lọi vì sợ bàn tay tôi sẽ bị những chiếc kẹp cào rách nát. Những thứ đồ đạc này dù đã bị hoen rỉ, nhưng vẫn dùng tốt..., chúng không phải từ chiếc gương bước ra mà là từ những thứ đồ đạc khác giống hệt chúng..., tôi quên không nói với các ông điều này, thực ra thì không phải là tôi quên mà chỉ vì mê tín mà thôi.., mặc kệ... Chúng ta sẽ không ra khỏi căn phòng này khi chưa tìm được cái chìa khóa, vì việc này. chúng ta cần phải khơi gợi, dù chỉ là những lời ám chỉ, chiếc gương có bộ mặt kép đó... Hãy đừng dùng ánh mắt soi xét nó; nó không ở trong căn phòng này đâu, hay ít ra nó không thể nhìn thấy được. Đó là một khu vườn yên tĩnh trồng nhiều cây trúc đào, những hòn đá trơn bóng bắt nắng và thu giữ ánh sáng, khu vườn đứng im lìm, bị treo lơ lửng, trông thật bí hiểm, con đường của nó là một bí mật, sự tồn tại của nó chỉ có rất ít người biết tới, những con người thân thuộc với sự bất tử, họ đang ngồi ngoài kia trên một phiến đã có khả năng giữ cho ánh sáng toàn nguyên, thứ ánh sáng được lưu giữ trong ánh mắt của họ; những con người ấy cầm giữ những đứa con trai của sự khởi đầu và của sự kết thúc; viên đá khép kín lối vào khu vườn, khu vườn hướng ra phía biển, và biển nuốt chửng, mang theo tất cả những câu chuyện sinh ra và diệt vong giữa những bông hoa và gốc rễ của nó..., về phần ánh sáng, nó giữ lại bên mình, trong không gian của nó; mùa hạ và mùa đông, chúng ở kia hòa tan trong cùng một thứ ánh sáng...

Tôi học cách tồn tại trong một giấc mơ, học cách biến cuộc đời của tôi trở thành một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt, một câu chuyện cổ tích ghi nhớ những gì đã xảy ra. Chẳng biết có phải do buồn bục hay vì quá mỏi mệt mà người ta cứ để mặc một cuộc sống khác tồn tại trong một thân xác xa lạ như một chiếc áo dài nhiều túi tuyệt đẹp, bộ áo quần huyền diệu, một chiếc áo măng tô, một mảng trời đầy sao, đầy những sắc màu và ánh sáng?

Từ khi tôi chịu tội đồ, tôi can dự, một cách câm lặng và bất động, vào một cuộc hành trình của đất nước tôi: đàn ông và Lịch sử, đồng bằng và rừng núi, đồng cỏ và thậm chí cả bầu trời. Chỉ còn lại đàn bà và những đứa bé con. Hình như họ ở lại để bảo toàn đất nước này, nhưng họ chẳng giữ được cái gì cả. Họ đi lại, nhốn nháo, xoay sở với công việc kiếm ăn. Người dân bị xua đuổi ra khỏi vùng nông thôn vì hạn hán mất mùa đói kém. Chỉ còn thành phố là còn được cấp nước. Họ phải đi ăn xin, bị xua đuổi, bị sỉ nhục nhưng vẫn phải tiếp tục đi ăn mày. Họ nhặt nhạnh bất cứ thứ gì họ nhìn thấy. Những đứa trẻ con..., chúng bị chết rất nhiều, rất nhiều... Và người ta lại đẻ tiếp đẻ tiếp… Đẻ được con trai thì ít bất hạnh hơn... Đẻ ra con gái thì đó là một tai họa, là bất hạnh, người ta đem đặt bừa chúng trên lề đường và rồi chiều đến, thần chết sà xuống đem chúng đi... Ôi! Tôi chẳng cung cấp được cho các ông tin tức gì mới mẻ cả. Câu chuyện của tôi cũ quá rồi..., nó tồn tại từ trước khi đạo Islam ra đời... Lời nói của tôi không có trọng lượng...Tôi chỉ là một người đàn bà, tôi không còn nước mắt nữa. Người ta đã sớm dạy cho tôi biết rằng một người đàn bà hay khóc lóc là một người đàn bà bỏ đi... Tôi đã có được ý chí làm một người đàn bà không bao giờ khóc. Tôi đã sống trong ảo ảnh của một cơ thể khác, với quần áo và những xúc động của một con người khác. Tôi đã lừa dối mọi người cho tới một ngày tôi nhận ra rằng tôi cũng lừa dôi chính cả bản thân mình. Cho nên, tôi bắt đầu nhìn ra xung quanh và những gì tận mắt nhìn thấy đã làm cho tôi choáng váng một cách sâu sắc và ngao ngán vô cùng. Làm sao tôi có thể sống như vậy, trong sự khinh bỉ của những người khác? Người ta không thể đi từ một cuộc đời này sang một cuộc đời khác mà chỉ phải vượt qua một cái cầu nhỏ hẹp. Về phần tôi, tôi cần phải gạt bỏ mọi thứ đã là của tôi trước đây, đi vào quên lãng và xóa bỏ mọi dấu vết. Cơ hội ấy được lũ trẻ đem lại cho tôi, chúng là tất cả những đứa trẻ con của cái thành phố chật hẹp này, bị thất học, không có việc làm, không nơi trú ngụ, không có tương lai, không hi vọng. Lũ trẻ tỏa ra đường phố, ban đầu là với hai bàn tay không, rồi sau đó là những bàn tay cầm đầy đá sỏi, đòi hỏi có cái để ăn. Chúng hô vang rất nhiều khẩu hiệu… Chúng trở nên hung dữ..., đàn bà và đàn ông thất nghiệp liên kết chặt chẽ với chúng. Tôi cũng đang ở ngoài phố, đầu trống rỗng, không nghĩ ra được cái gì cả... tôi chả có lí do gì để tham gia đoàn biểu tình của bọn chúng. Tôi chưa bao giờ biết đói khát là gì. Quân đội đã bắn vào đám đông. Rồi chẳng rõ thế nào, tôi cũng đứng lọt vào giữa đám đông. Tôi đã cùng với họ đối mặt với lực lượng giữ gìn trật tự. Ngày hôm đó, tôi biết thế nào là sự sợ hãi và lòng thù hận. Tất cả mọi thứ bị cày xới tung lên. Tôi bị một viên đạn bắn trúng vai. Những người đàn bà đứng trước cửa cổ vũ đoàn biểu tình đã nhanh chóng chạy đến đỡ lấy tôi đem về giấu trong nhà họ. Ðược những người đàn bà có con cái đi trong đoàn biểu tình ngoài phố đưa vào trong một ngôi nhà nghèo nàn, ân cần đón tiếp, tôi thực sự xúc động đến nỗi không còn cảm thấy đau đớn nữa. Họ băng bó, dịu dàng chăm sóc vết thương cho tôi. Từ hôm đó, tôi được người ta gọi là Fatouma. Họ giữ tôi ở lại nhà họ rất lâu. Cảnh sát sục sạo khắp mọi xó xỉnh để lùng bắt những người bị thương. Bọn chúng còn mai phục cả ở ngoài nghĩa địa, quyết tâm quét sạch mọi mầm mống xấu xa, ngăn ngừa những cuộc nổi loạn mới trên đất nước này. Than ôi! Không thể quét hết khỏi đất nước này những mầm mống nổi loạn..., những cuộc nổi dậy khác đẫm máu hơn lại xảy ra mười lăm năm, hai mươi năm sau đó...

Giữa thời gian đó, quyển sổ ghi chép to nhất của tôi trong đó có ghi lại toàn bộ câu chuyện của tôi bị thất lạc. Tôi đã tìm mọi cách khôi phục lại nhưng thất bại; cho nên tôi cất công đi tìm câu chuyện về cuộc đời của tôi. Phần tiếp theo các ông đã rõ rồi đấy. Tôi thừa nhận là tôi đã rất thích thú khi nghe người kể chuyện, và rồi cả các ông nữa. Nhờ có một chút đặc ân mà hai mươi năm sau, tôi lại được chứng kiến một vài giai đoạn của cuộc đời tôi. Bây giờ, tôi mệt quá rồi. Thôi xin các ông cho tôi dừng lại ở đây. Như các ông thấy đấy, tôi đã già rồi, nhưng thực ra thì chưa nhiều tuổi lắm. Tôi là kẻ cùng lúc mang một cuộc đời kép, việc này chẳng phải phổ biến phải không nào. Tôi đã thực sự sợ hãi nên rối hết cả lên, mất cả mối liên hệ với hiện tại và bị giam mình trong khu vườn rực rỡ sắc màu mà không một ngôn từ nào từ đó lọt ra mà không được chắt lọc.