NGƯỜI ĐÀN ÔNG
Ấn tượng đầu tiên là khuôn mặt ấy dài ngoẵng bởi những nếp nhăn chạy dọc, những nếp nhăn giống như những vết sẹo bị cày xới bởi những trận mất ngủ triền miên, một khuôn mặt râu cạo nham nhở, bị thời gian tàn phá. Cuộc sống - cuộc sống nào đây? Một ngoại hình kì dị được sinh ra để rồi bị lãng quên - có bổn phận ngược đãi, ngáng trở, và thậm chí phải làm cho anh ta tức tối. Người ta có thể đọc hoặc có thể đoán ra được trên gương mặt ấy nỗi đau khổ ê chề mà chỉ cần một cử chỉ vụng về của bàn tay, một ánh mắt bênh vực, một con mắt dò xét hoặc ác ý cũng đủ làm cho vết thương ấy lại tấy lên nhức buốt. Anh ta thường tránh phô bày thân hình ra giữa ánh sáng chói chang và giấu hai con mắt vào sau làn tay áo. Ánh sáng của ban ngày, của một ngọn đèn, hoặc của mặt trăng rằm, đều làm cho anh ta đau đớn: tia sáng ấy muốn lột trần thân xác anh ta, len lỏi vào từng làn da thớ thịt và khám phá ra ở đó nỗi tủi hổ xót xa và những giọt nước mắt thầm kín. Anh ta cảm thấy luồng ánh sáng đó lướt qua cơ thể như một ngọn đuốc thiêu cháy tất cả những chiếc mặt nạ của anh, như lưỡi dao lần lần lột bỏ tấm voan bằng thịt ngăn cách anh ta với những người khác. Anh ta sẽ ra sao nếu khoảng không gian bảo vệ, ngăn cách anh ta với những người khác bị xóa bỏ? Lẽ nào anh ta lại bị phơi ra trần truồng, không một phương tiện tự vệ, trong tay những kẻ luôn rượt đuổi anh chỉ vì muốn thỏa mãn thói tò mò, tính đa nghi và thậm chí chỉ vì một mối hận thù dai dẳng; bọn họ không bao giờ bằng lòng với sự im lặng và trí thông minh của một kẻ luôn gây phiền hà cho họ bằng sự hiện diện độc đoán và đầy bí ẩn.
Ánh sáng lột trần cơ thể anh ta. Tiếng ầm ĩ làm cho anh ta bấn loạn. Từ ngày giam mình trong căn phòng nhìn ra sân thượng, anh ta không còn bị cái thế giới ồn ào kia tra tấn nữa, mỗi ngày một lần, anh ấy tiếp xúc với thế giới bên ngoài thông qua việc mở cửa cho Malika, bà giúp việc vẫn thường đưa thức ăn, đồ uống, báo chí và một bát hoa cam vào phòng cho anh. Anh ta rất quý mến bà lão vì bà đã trở thành một thành viên của gia đình. Kín đáo và dịu dàng, bà không khi nào lục vấn anh ta bất cứ điều gì, mà cả hai cứ như những kẻ tòng phạm, nhờ vậy họ rất gắn bó với nhau.
Tiếng ồn. Tiếng ồn của những giọng nói the thé hoặc nhạt nhẽo. Tiếng ồn của những tiếng cười thô lỗ, từ những tiếng hát chói tai phát ra từ chiếc radio. Tiếng ồn của những xô nước hắt ra ngoài sân. Tiếng ồn của lũ trẻ đang hành hạ một con mèo mù hay một con chó chỉ còn ba chân bị lạc vào giữa những đường phố hẹp, nơi những con vật và những người điên thường bị vướng bẫy. Tiếng ồn của những lời than vãn, nỉ non của những người ăn mày. Tiếng ồn chói tai của một chiếc loa phóng thanh, năm lần mỗi ngày, rè rè phát lời mời cầu nguyện. Đôi khi tiếng loa không còn là lời gọi mời cầu nguyện nữa mà là một cử chỉ xúi giục làm loạn. Tiếng ồn của mọi giọng nói và những tiếng la ó từ ngoài phố vọng vào và neo lại ở kia, ngay phía trên căn phòng của anh ta, đã đến lúc gió hãy cuốn chúng đi hoặc giảm bớt âm lượng của chúng.
Anh ta đã khuếch trương những dị ứng đó; cơ thể quá nhạy cảm và dễ xúc động của anh ta đón nhận mọi thứ dị ứng dù chỉ là một chấn động rất nhỏ, hấp thụ và giữ cho chúng luôn phát huy tác dụng, vì thế giấc ngủ của anh ta thật khó khăn nếu không muốn nói là không thể. Các giác quan của anh ta không hề bị rối loạn như người ta vẫn nghĩ. Mà ngược lại, chúng trở nên đặc biệt sắc sảo, năng động và không biết mệt mỏi. Chúng thực sự phát triển và chiếm lĩnh toàn bộ vị trí trong cái thân xác mà cuộc sống đã làm đảo lộn và số phận bị đổi hướng.
Khứu giác của anh ta có khả năng phân biệt được tất cả. Lỗ mũi đem đến cho anh ta mọi thứ mùi, ngay cả những thứ mùi không còn ở đó nữa. Anh ta nói rằng anh ta có khứu giác của người mù, thính giác của một xác chết đang ấm nóng và thị giác của một nhà tiên tri. Nhưng cuộc sống của anh ta không phải là cuộc sống của một vị thánh, tuy nhiên, cuộc sống ấy cũng có thể trở nên tốt đẹp như thế nếu như anh ta không có quá nhiều thứ phải làm.
Từ khi lui về ẩn dật trong căn phòng trên cao này, anh ta chẳng tiếp chuyện bất cứ ai. Anh ta cần một thời gian dài, có thể là nhiều tháng để thu nhặt các bộ phận của mình, sắp xếp lại quá khứ theo trình tự thời gian, sửa chữa cái hình ảnh bi thảm mà mọi người xung quanh đã dành cho anh ta trong thời gian gần đây, thu xếp một cái chết mà anh ta đã kí thác vào đó tất cả: cuốn nhật ký riêng tư, những điều bí mật của anh ta - có thể chỉ có cuốn sổ này là điều bí mật duy nhất - và cũng có thể đây là bản phác thảo một câu chuyện mà chỉ mình anh ta nắm giữ chìa khóa mà thôi.
Một màn sương mù dày đặc bao bọc dai dẳng xung quanh anh ta, che chắn cho anh những ánh mắt đầy ngờ vực và những lời thị phi của những người bà con và hàng xóm vẫn to nhỏ với nhau trước ngõ. Bức màn màu trắng này làm cho anh ta bình tâm trở lại, đưa anh ta vào giấc ngủ yên lành và nuôi dưỡng những giấc mơ tuyệt vời của anh.
Chuyện ẩn cư của anh ta không làm cho gia đình phải suy nghĩ nhiều. Họ đã quen với cảnh nhìn anh ta đắm chìm trong sự câm lặng ghê người, hoặc trong những cơn cáu giận bùng phát hết sức phi lí. Có cái gì đó không thể xác định được một cách minh bạch đã xen vào giữa anh ta và những người còn lại trong gia đình. Chắc hẳn là anh ta có những lí do riêng, và chỉ có mình anh ta là có thể nói ra được thôi. Anh ta quả quyết rằng thế giới của anh ta chỉ thuộc về anh ta mà thôi, và rằng cái thế giới ấy ưu việt hơn rất nhiều so với thế giới của bà mẹ và các chị của mình - nói tóm lại là rất khác nhau. Thậm chí anh ta còn nghĩ rằng mẹ và các chị không thể có một thế giới riêng nào hết. Họ bằng lòng sống ở bề ngoài sự vật, không đòi hỏi gì lớn, tuân theo quyền uy, những luật lệ và ý muốn của anh ta. Mặc dù không nói với nhau, nhưng phải chăng bà mẹ và những người chị gái đều cho rằng anh ta đã lựa chọn và chấp nhận lối sống lặng lẽ ấy, bởi lẽ anh ta không còn làm chủ được bản thân, không làm chủ được hành vi và sự biến thái trong con người mình do những cú sốc thần kinh căng thẳng tột độ lúc nào cũng chực làm anh ta mất trí? Ít lâu nay, bước chân của anh ta đã bớt đi dáng vẻ của một người đàn ông độc đoán, một chủ nhân không bị ai tranh ngôi đoạt vị trong gia đình, một người đàn ông thay cha quán xuyến mọi việc trong gia đình.
Lưng anh ta đã bắt đầu còng xuống, đôi vai buông xuôi một cách vô duyên, trở nên nhỏ hẹp và mềm nhũn, chúng k còn ý định làm chỗ dựa êm ái cho mái đầu của người tình hoặc là chỗ đặt bàn tay thân tình của bạn bè. Anh ta cảm thấy một khối nặng vô hình đè lên lưng, đến nỗi mỗi bước đi phải gắng ngẩng mặt lên và giữ cho thật cân bằng để khỏi ngã. Anh ta lết đi từng bước, nặng nhọc di chuyển thân mình, âm thầm chống chọi với những cơn đau dồn dập ập đến.
Tình hình đột ngột xấu đi một cách tồi tệ mà trước đó không có một dấu hiệu nào báo trước sự biến đổi này. Mất ngủ đã trở thành một căn bệnh kinh niên và không thể chế ngự được. Nhưng, từ khi mà giữa anh ta và cơ thể có một sự đoạn tuyệt, một kiểu đổ gãy, thì khuôn mặt anh ta trở nên già nua, dáng đi như một kẻ tật nguyền. Nơi nương náu của anh ta chỉ còn là trong sự cô độc hoàn toàn. Có như thế, anh mới có thể điểm lại tất cả những gì đã xảy ra và chuẩn bị cho chuyến đi vĩnh viễn của mình về với thế giới câm lặng vĩnh cửu.
Anh ta biết rõ nguyên nhân cái chết đến với mình không phải do một cơn nhồi máu cơ tim cũng chẳng phải vì một căn bệnh hiểm nghèo đại loại như xuất huyết não hay xuất huyết đường ruột. Chỉ có nỗi buồn sâu lắng, một kiểu buồn vô cớ do một bàn tay vụng về bày đặt, mới có thể đặt dấu chấm hết, đương nhiên là trong giấc ngủ, cho một cuộc đời ngoại lệ và không chịu gục ngã sau bao năm tháng và qua biết bao thử thách trong cái tầm thường của đời sống thường ngày. Cái chết của anh ta sẽ ở tột đỉnh của sự cao quí mà cuộc đời của anh ta đã đốt cháy hết những tấm mặt nạ của mình, đã trần trụi, hoàn toàn trần trụi, không một mảnh vải liệm, lăn lóc trong lòng đất, rồi đất cát sẽ gậm nhấm dần những bộ phận thân thể, trả lại con người thực cho anh ta, dù sự thực đó là một gánh nặng suốt đời của anh.
Đến ngày thứ 30, kể từ khi lui vào khép mình trong phòng kín, anh ta bắt đầu nhìn thấy sự chết chóc xâm chiếm khắp căn phòng. Anh ta đã chạm được tới nó nhưng cố giữ ở một khoảng cách nhất định như muốn nói rằng nó đến quá sớm mà anh lại đang còn một số việc cần phải giải quyết khẩn trương. Ban đêm, anh ta đến trình diện cái chết dưới hình hài của một con nhện lảng vảng rình mò, mệt mỏi, nhưng vẫn còn khỏe. Việc hình dung ra kết cục một cái chết như vậy làm cho cơ thể anh ta cứng đờ ra. Sau đấy, anh ta lại nghĩ đến những bàn tay mạnh mẽ, cứng như thép, từ trên cao thò xuống chộp lấy con nhện đáng ngờ; những bàn tay ấy sẽ tước đi trong quỹ thời gian của anh ta, phần thời gian mà anh ta cần có để kết thúc mọi việc. Hừng đông, con nhện không còn ở đó nữa. Chỉ còn lại mình anh, xung quanh là vài thứ đồ đạc hiếm hoi. Anh ta ngồi đọc lại những trang giấy viết ra hồi đêm rồi ngủ mê man suốt cả buổi sáng.
Một hôm, anh ta nghe nói có một nhà thơ Ai Cập, trong khi đọc một cuốn nhật kí, đã nhận xét: “Con người ta, nếu đi đâu xa về, sẽ không bao giờ còn là mình nữa. Một cuốn nhật ký đôi khi thật cần thiết để chứng minh một điều rằng con người ấy không còn tồn tại nữa.” Ý đồ của anh ta chính xác là như thế này: cần phải nói ra những điều không còn tồn tại nữa.
Vậy anh ta là ai?
Câu hỏi bật ra sau một hồi im lặng, do dự và chờ đợi. Người kể chuyện ngồi giữa chiếu, hai chân gập lại, rút trong cặp ra một cuốn sổ dày cộp đưa lên cho mọi người ngồi xung quanh trông thấy.
Bí mật chính là ở đây, ngay trong những trang viết đầy chữ và hình vẽ này. Anh ấy đã trao gửi cuốn sổ này cho tôi ngay trước lúc lìa đời. Anh ta bắt tôi phải thề rằng chỉ được mở cuốn sổ đó ra sau khi anh ta qua đời được bốn mươi ngày, thời gian đủ để cho một cái chết được trọn vẹn, đối với chúng ta, đó là bốn mươi ngày tang tóc, còn đối với anh ta là bốn mươi ngày viễn du về miền tối tăm của đất. Tôi đã mở cuốn sổ đó vào đêm của ngày thứ bốn mươi mốt. Tôi thực sự bị cuốn hút và ngây ngất trong một thứ hương thơm dịu ngọt, một mùi hương đậm đặc đến nỗi tôi suýt nghẹt thở. Tôi đọc câu đầu tiên và chẳng hiểu gì cả. Tôi đọc đoạn thứ hai và cũng chẳng hiểu gì hơn. Đọc hết trang đầu tiên thì tôi thực sự như đã được thông tỏ mọi chuyện. Những giọt nước mắt kinh ngạc từ từ lăn xuống gò má tôi. Hai bàn tay ẩm ướt vì nước mắt; dòng máu nóng trong tôi dường như không được bình thường nữa rồi. Khi đó tôi biết rằng cuốn sổ quý giá này thực sự đã thuộc về tôi, cuốn sổ chứa những điều bí mật của một cuộc đời ngắn ngủi nhưng mạnh liệt, dữ dội, được viết ra, được lưu giữ dưới những viên đá tảng và được những thiên thần của Chúa coi giữ. Các bạn thân mến, cuốn sổ này không thể đem ra công khai được. Nó chỉ có thể được đọc bởi những tâm hồn trong trắng không lấm lem bụi trần. Nguồn ánh sáng phát ra từ cuốn sổ ấy sẽ làm bạn lóa mắt, làm mù những đôi mắt vì vô ý nhìn vào do chưa chuẩn bị sẵn một cái gì cả. Tôi đã đọc cuốn sổ này, tôi thực sự hiểu được nó vì tâm hồn tôi trong sáng. Các bạn không thể đọc và hiểu hết được nó mà lại không phải trải qua những đêm dài trăn trở và suy tư. Vâng tôi chính là cuốn sổ này đấy. Tôi đã trở thành cuốn sổ chứa đựng những điều kì bí; tôi đã trả giá bằng cả cuộc đời tôi để hiểu, để đọc được tất cả những bí mật ấy. Cuối cùng, thì tôi cũng chạm tay được tới đích cuối cùng của cuộc hành trình thấm đẫm gian khổ và nước mắt. Sau những đêm dài mất ngủ, tôi đã cảm nhận được rằng toàn bộ cuốn sổ chứa đựng những điều bí mật ấy đã thuộc về tôi. Bởi lẽ, nó cũng chính là số phận đã được định đoạt của cuộc đời tôi. Để có thể kể lại cho các bạn nghe câu chuyện này, tôi thậm chí không cần phải mở cuốn nhật ký đó ra nữa, trước hết, bởi vì tôi đã thuộc lòng từng đoạn trong đó và hơn thế nữa, tôi là một người cẩn trọng. Ôi, chẳng mấy chốc nữa, những con người nhân hậu của tôi ơi, màn đêm sẽ buông xuống, chỉ còn lại mình tôi với cuốn sách, còn các bạn, tôi biết các bạn đang rất nôn nóng muốn nghe câu chuyện đó. Các bạn hãy chế ngự sự nôn nóng xấu xa đó lại, thứ nọc độc chết người đang rượt đuổi theo các bạn. Nào hãy kiên nhẫn lên! Hãy đào sâu tất cả những vấn đề này giúp tôi - chỉ là những điều sáo rỗng thôi - mà là đợi chờ những khúc hát từ biển cả vọng về, nó sẽ khởi đầu dẫn dắt các bạn trên con đường của cuốn sách để cùng lắng nghe những tiếng thổn thức, xao động của thời gian. Các bạn cũng nên biết rằng cuốn sổ ấy có cả thảy bảy cánh cửa được mở ra trong những bức tường thành rộng khoảng hai mét và ít nhất cao bằng ba người đàn ông khỏe mạnh. Tôi sẽ lần lượt đưa chìa khóa cho các bạn để mở bảy cánh cửa này. Thực ra các bạn đang cất giữ những chìa khóa đấy thôi, nhưng rất tiếc các bạn không biết được; và rồi ngay cả khi các bạn biết được điều đó thì các bạn cũng chẳng biết xoay sở chúng thế nào, lại càng không biết chúng được chôn giấu dưới viên đá tảng lát mộ nào nữa.
Bây giờ thì các bạn biết khá nhiều rồi đấy. Tốt hơn hết là chúng ta tạm chia tay nhau ở đây trước khi bầu trời còn chưa rực hồng ánh lửa. Ngày mai, các bạn hãy trở lại đây nếu như cuốn sách chứa những điều bí mật ấy không bỏ rơi các bạn.
Mọi người im lặng đứng cả lên và dần tản đi mỗi người mỗi ngả, chẳng ai nói với nhau điều gì cả. Người kể chuyện sau đấy cũng gấp lại tấm da cừu vẫn dùng để ngồi, cất bút và mực vào một cái túi nhỏ, còn cuốn sổ, ông cẩn thận gói lại bằng một miếng vải màu đen, rồi cất vào chiếc cặp. Trước lúc ra đi, một chú bé trao cho ông một chiếc bánh mì đen và một cái phong bì.
Người kể chuyện chậm rãi rời quảng trường và biến mất trong ánh nắng chiều hoàng hôn.
