(CUỐN NHẠC ĐỘC KINH CỔ)

Năm Đinh Sửu, đời Khai Nguyên, Lý Công Tá người Lũng Tây đi thuyền đến Tiêu Tương, Thương Ngô[1], ngẫu nhiên gặp Chinh nam Tòng sự Dương Hành, người Hoằng Nông[2], đậu thuyền bến xưa, dừng nơi chùa cổ, trăng trong sông vắng, kể những chuyện kỳ dị cho nhau nghe. Dương kể với Công Tá rằng:

“Khoảng năm Vĩnh Thái[3], khi Lý Thang nhậm chức Sở Châu[4] Thứ sử, có người ngư phủ, đêm câu cá dưới núi Quy Sơn[5], bỗng lưỡi câu bị mắc vào một vật gì không thể kéo lên được. Ngư phủ vốn giỏi bơi lội, bèn lặn xuống dưới nước sâu tới năm mươi trượng, thì thấy có vòng khóa sắt lớn, quấn quanh chân núi, lần tìm mãi vẫn không thấy hết. Bèn bẩm với Thang. Thang bèn sai ngư phủ cùng mới mấy chục người giỏi bơi lội, lặn xuống lấy khóa. Nhưng sức người không xuể, lại cho hơn năm chục con trâu để kéo, khóa sắt mới lay động, dần dà kéo lên được bờ. Bấy giờ đương không sóng gió, mà sóng chợt cuồn cuộn nổi lên, người đứng xem đều kinh hãi. Cuối xích khóa thấy có một con thú, hình trạng tựa như vượn, đầu trắng lông dài, móng vàng răng tuyết, nhảy vọt lên bờ, cao độ năm trượng. Nó ngồi xổm xuống hệt như khỉ vượn, nhưng hai mắt không thể mở được ra, chỉ ngồi lặng như ngây ngốc. Từ mắt, mũi nước chảy ra như suối, rớt dãi tanh hôi, không ai có thể đến gần được. Hồi lâu, nó vươn cổ ngáp dài, hai mắt vụt mở, chớp sáng như điện, quay nhìn mọi người, định nổi cơn cuồng nộ. Người xem hò nhau tháo chạy. Con thú bèn chậm rãi, kéo đây xích khóa, lôi lũ trâu xuống dưới nước, mất dạng tăm hơi. Khi ấy, có nhiều kẻ sĩ nổi danh đất Sở, cùng Thang có mặt ở đó đều nhìn nhau kinh hãi, không biết con quái thú ấy là thế nào. Những người dân chài vẫn biết chỗ cái khóa sắt ở đâu, nhưng con thú ấy thì không thấy lại được nữa.”

Đến mùa đông năm Nguyên Hòa thứ tám, Công Tá từ Thường Châu[6] đi tiễn cấp sự trung Mạnh Giản đến Chu Phương[7], Liêm sứ Tiết Công Bình sắp đặt tiếp đãi chu đáo. Khi ấy, có Mã Thực người Phù Phong, Lư Giản Năng người Phạm Dương, Bùi Cừ người Hà Đông, đều cùng ở trong quán dịch, bèn cùng nhau ngồi quây quần bên bếp lò nói chuyện thâu đêm. Công Tá thuật lại chuyện cũ cho mọi người nghe y như Dương Hành đã kể. Đến mùa xuân năm thứ chín, Công Tá đi thăm những nơi cổ tích ở Đông Ngô, theo Thái thú Nguyên Công Tích bơi thuyền trên hồ Động Đình, lên núi Bao Sơn, rồi đến nghỉ ở thảo am của đạo sĩ Châu Tiêu Quân. Lại vào động thiêng, tìm sách tiên, thấy trong hang đá cuốn thứ tám của bộ Nhạc Độc Kinh cổ, văn tự cổ quái, ghi chép đã bị mối hủy, không thể biện giải được. Công Tá bèn cùng Tiêu Quân xem đọc kỹ lưỡng, thấy viết:

“Đại Vũ trị thủy, ba lần đến núi Đồng Bách[8], gió vần sấm động, đá thét cây reo, Ngũ Bá[9] giữ sông, Thiên Lão trị quân, không thể dấy lên được. Vũ nổi giận, tụ tập bách thần, sai Quỳ Long xuất chiến. Hàng ngàn quân trưởng ở Đồng Bách cùng dập đầu xin lĩnh mệnh. Vũ nhân đó bèn cầm tù Hồng Mông thị, Chương Thương thị, Đâu Lư thị, Lê Lâu thị. Bắt được thủy thần sông Hoài, sông Qua, tên là Vô Chỉ Kỳ, là kẻ giỏi ứng đối nói năng, biện luận rõ được chỗ nông sâu ở sông Giang, sông Hoài, nơi gần xa của đất đồng, đất trũng. Hình dáng nó tựa như khỉ vượn, mũi tẹt trán nhô, mình xanh đầu trắng, răng tuyết mắt vàng, cổ dài trăm thước, sức vượt chín voi, khi đánh khi bắt, chạy nhảy vun vút, nhanh lẹ bất ngờ, nhìn nghe không theo kịp. Vũ bèn giao nó cho Chương Luật, nhưng không chế phục được, giao cho Điểu Mộc Do, cũng không thể chế phục được, giao cho Canh Thần, thì mới chế phục được. Các giống ưng tinh, mộc mị, thủy linh, sơn yêu, thạch quái, nhảy nhót reo hò, tụ tập vây lấy kể có đến hàng ngàn. Canh Thần đều đánh đuổi hết được. Rồi đó bèn lấy đây lớn khóa cổ, chuông vàng đeo mũi, đày Vô Chỉ Kỳ xuống chân núi Quy Sơn ở Hoài Âm, khiến cho nước sông Hoài yên ổn đổ ra ngoài bể vậy. Sau thời Canh Thần, người ta bèn vẽ hình tượng Canh Thần, để tránh cái hại mưa gió do sông Hoài gây ra.”

Như thế, cái mà Lý Thang được thấy, và Dương Hành kể lại, chính hợp với chuyện ghi trong Nhạc Độc Kinh vậy.

[1] Thương Ngô: tên quận đời Đường, đại ước thuộc khu vực thành phố Ngô Châu, Quảng Tây ngày nay. Tiêu Tương: chỉ vùng đất lưu vực sông Tiêu Thủy và Tương Giang.

[2] Hoằng Nông: tên quận đời Đường, đại ước khu vực phía nam Hoàng Hà, bác Nghi Dương và thượng du sông Lạc Thủy ở Thiểm Tây.

[3] Vĩnh Thái: niên hiệu của Đường Đại tông.

[4] Sở Châu: tức quận Hoài Âm, trị sở ở huyện Hoài An, Giang Tô ngày nay.

[5] Quy Sơn: vị trí ở huyện Hu Di, Giang Tô ngày nay, thời Đường thuộc Sở Châu cai quản.

[6] Thường Châu: cũng gọi là quận Tấn Lăng, quản hạt các vùng Trấn Giang, Đan Dương, Giang Âm, Thường Châu, Giang Tô.

[7] Chu Phương: địa danh, ước ở đông nam Trấn Giang, Giang Tô ngày nay.

[8] Đồng Bách: núi ở phía tây nam huyện Đồng Bách, Hà Nam ngày nay.

[9] Ngũ Bá cũng như các tên: Thiên Lão, Quỳ Long, Hồng Mông thi, Chương Thương thị, Đâu Lư thị, Lê Lâu thị... là tên các thần quái trong thần thoại truyền thuyết xưa.