(TRUYỆN LY HỒN)

Năm Thiên Thụ[1] thứ ba, có Trương Dật người Thanh Hà[2], nhân đi làm quan nên chuyển nhà đến Hành Châu[3]. Dật tính giản dị, ưa yên tĩnh, ít giao du bè bạn, không có con trai, chỉ sinh hai người con gái. Người con gái lớn mất sớm, người con gái nhỏ tên là Thiến Nương, vô cùng xinh đẹp đoan trang. Dật có người cháu gọi bằng cậu, người Thái Nguyên[4], tên là Vương Trụ, từ nhỏ đã thông minh đĩnh ngộ, dung mạo đoan chính, Dật rất quý trọng, thường nói rằng: “Sau này sẽ đem Thiến Nương gả cho.” Đến lúc đã lớn, Trụ với Thiến Nương vẫn thường ngày đêm thầm thương trộm nhớ nhau, người nhà đều chẳng ai biết cả.

Sau, trong đám mạc liêu có kẻ sắp đi tuyển quan tới cầu hôn, Dật bèn ưng thuận. Thiến Nương hay tin trong lòng buồn bã. Trụ cũng vô cùng oán hận, bèn thác là phải điều động, xin lên kinh, Dật không giữ nổi, bèn chuẩn bị hậu lễ mà tiễn chân.

Trụ đau buồn oán hận trong lòng, quyết biệt lên thuyền. Đến chiều tối, đã cách ngoại thành mấy dặm. Vừa tới nửa đêm, Trụ không ngủ được, chợt nghe thấy trên đường có tiếng chân người đang đi rất nhanh, chốc lát thì đến bên thuyền. Trụ cất tiếng hỏi, hóa ra chính là Thiến Nương đang chạy chân trần đến nơi. Trụ kinh hỷ đến phát điên, nắm tay nàng hỏi rõ đầu đuôi. Thiến Nương khóc nói: “Hậu tình của chàng như vậy, ngủ mơ cũng cảm được nhau. Bây giờ cha muốn đoạt chí ấy của thiếp, nhưng thiếp biết thâm tình của chàng chẳng đổi, nguyện xả thân mà báo đáp, vì thế liều mạng chạy theo đến đây.” Trụ không ngờ lại được quá điều mình muốn, vui mừng tưởng muốn nhảy cẫng lên, bèn đem Thiến Nương giấu vào trong thuyền, liền đêm trốn đi. Hai người kiếm đường đi gấp, sau vài tháng thì tới đất Thục.

Qua năm năm, vợ chồng Trụ sinh hạ được hai con trai, nhưng tuyệt không thư từ gì với Dật cả. Thiến Nương thường nhớ đến mẹ cha, rơi lệ mà nói rằng: “Ngày trước, thiếp không thể phụ tình chàng, bỏ cả đại nghĩa mà chạy trốn theo. Đến nay đã năm năm, xa cách nghiêm từ[5], trong vòm trời đất, còn mặt mũi nào mà sống nữa.” Trụ nghe lấy làm thương, nói: “Vậy thì cùng về, nàng chớ buồn khổ nữa!” Hai người bèn đưa nhau về Hành Châu.

Đến nơi, Trụ một mình đi đến nhà Dật để tạ tội chuyện trước. Dật bảo: “Thiến Nương bị ốm, nằm trong buồng đã mấy năm nay, sao lại ăn nói hàm hồ như vậy?” Trụ cũng nói: “Thiến Nương hiện đang ở trên thuyền!” Dật vô cùng kinh ngạc, vội sai người nhà đi xem thế nào. Quả nhiên thấy Thiến Nương ở trên thuyền, vẻ mặt vui mừng, hỏi người nhà rằng: “Cha ta vẫn được bình an chứ?” Người nhà ngạc nhiên, vội chạy về báo cho Dật biết.

Người con gái trong buồng nghe tin vui mừng ngồi dậy, điểm trang xiêm áo, cười không nói gì. Cùng ra nghênh đón, hốt nhiên hai Thiến Nương hợp lại thành một, xiêm áo trên người, cũng chồng lên nhau thành hai lớp. Người nhà Dật thấy chuyện ấy khác lạ bất thường, bèn cùng giấu kín. Chỉ có trong thân thích, gián hoặc có người lén kể cho nhau biết.

Bốn mươi năm sau, vợ chồng Thiến Nương cùng qua đời cả, hai người con trai đều được cử Hiếu liêm, làm quan đến chức Huyện thừa, Huyện úy.

Huyền Hựu ta từ nhỏ thường đã được nghe kể chuyện này, nhưng mỗi người nói một cách khác nhau, có người cho là bịa đặt. Cuối đời Đại Lịch[6], ta gặp Huyện lệnh Lai Vu[7] là Trương Trọng Quy, nhân được thuật lại rõ đầu đuôi. Trương Dật là chú họ của Trọng Quy, nên kể lại rõ ngọn ngành, vì thế mà ghi lại được vậy.

[1] Câu truyện này rất có ảnh hưởng trong xã hội Trung Quốc, đến đời Nguyên sau này, Trịnh Đức Huy đã dựa trên nội dung truyện, viết thành vở kịch Thiến nữ ly hồn. Tác giả Trần Huyền Hựu, theo như cuối truyện, chỉ biết là người thời Đại Lịch (Đường) ngoài ra không hề có thông tin gì khác.

[2] Thiên Thụ: niên hiệu Võ Tắc Thiên, từ năm 690 đến năm 692.

[3] Thanh Hà: tên quận đời Đường, tức Bối Châu, trị sở tại huyện Thanh Hà, Hà Bắc ngày nay.

[4] Hành Châu: tức quận Hành Dương, trị sở ở thành phố Hành Dương, tỉnh Hồ Nam ngày nay.

[5] Thái Nguyên: tên phủ đời Đường, cũng gọi là Tinh Châu, trị sở ở thành phố Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây ngày nay.

[6] Nghiêm từ: tức cha mẹ.

[7] Đại Lịch: niên hiệu Đường Đại tông, từ 766 đến năm 779.