(TRUYỆN TRIỆU PHI YẾN)
Làng ta có Lý sinh, nhiều đời theo nghiệp Nho, đến nay gia đạo đã suy vi. Một hôm, ta đến thăm sinh, thấy trong cái rương vỡ bên góc tường có mấy cuốn cổ văn, trong đó có một quyển đề là Triệu hậu[1] biệt truyện, tuy trang rơi gáy tróc, nhưng vẫn có thể đọc được. Ta bèn xin Lý sinh cho đem cuốn văn ấy về, ghi chép bổ chính thêm vào cho thành truyện để truyền lại cho những người hiếu sự.
Triệu hậu thân hình mảnh mai, khi bước trên đường, trông như người cầm cành hoa trên tay, rung rinh run rẩy, rất đẹp, người khác không ai bắt chước theo được. Vì vậy khi còn ở phủ công chúa[2], đã được gọi là Phi Yến. Sau khi vào cung, lại đem theo cả em gái, cũng được vua sủng hạnh, cho làm Chiêu nghi. Chiêu nghi càng giỏi ăn nói cười dùa, da thịt trắng trẻo mềm mại. Cả hai đều được xưng là đệ nhất thiên hạ, sắc đẹp khuynh đảo hậu cung. Từ khi Chiêu nghi vào cung, vua cũng ít đến Đông cung. Chiêu nghi ở Tây cung, Thái hậu ở Trung cung. Hoàng hậu ngày đêm mong mỏi có con, để làm kế bền vững lâu dài, nên nhiều lần cho xe trâu chở những người tuổi trẻ vào cung để cùng tư thông. Một hôm vua chỉ đem theo ba, bốn kẻ tùy tòng đến cung Hoàng hậu. Khi ấy hậu vừa đang dâm loạn với người khác, không biết. Tả hữu vội vàng cấp báo, hậu hốt hoảng ra nghênh đón vua, mũ nghiêng tóc rối, nói năng lắp bắp, vì thế vua sinh lòng nghi. Ngồi chưa bao lâu, vua lại nghe thấy trong vách có tiếng người ho, bèn đứng dậy đi ra. Vì thế, vua nảy ra ý muốn giết Hoàng hậu, chỉ vì Chiêu nghi mà còn ẩn nhẫn chưa phát tác ra.
Một hôm, vừa mới cùng Chiêu nghi uống rượu, vua bỗng nhiên vén tay áo trợn mắt, chằm chằm nhìn Chiêu nghi, đùng đùng giận dữ. Chiêu nghi vội vàng đứng dậy, rời chỗ ngồi, phục xuống đất tạ tội rằng: “Thần thiếp gia tộc cô hàn, không có nơi thế lực nào bảo hộ cho. Một sớm được vào hậu cung cho bệ hạ sai khiến, chẳng ngờ lại riêng được hạnh ngự, chịu nhiều thánh ân, mà đứng trên muôn người. Vì ơn sủng ái, mà những lời dèm báng cùng đổ dồn xuống mình. Lại thêm không biết kiêng tránh, mạo phạm đến oai trời. Thần thiếp nguyện xin được sớm chết để khoan thư thánh ý.” Nói rồi nước mắt sa xuống lã chã. Vua tự tay đỡ Chiêu nghi dậy, bảo: “Khanh hãy ngồi xuống, để ta nói cho khanh hay.” Rồi lại nói tiếp: “Khanh không có tội gì. Chỉ là chị gái khanh, ta muốn bêu đầu, chặt tay chân mà bỏ vào nhà xí, thì mới hả lòng được.” Chiêu nghi nói: “Cớ gì mà chị thiếp đắc tội như vậy?” Vua bèn đem chuyện trong vách cung nói lại cho nghe. Chiêu nghi nói: “Thần thiếp nhờ có Hoàng hậu mà được sung vào hậu cung. Hậu chết, thì thiếp làm sao có thể sống riêng mình được? Bệ hạ vô cớ mà giết Hoàng hậu, thì thiên hạ tất sẽ lấy đó mà dị nghị bệ hạ. Xin bệ hạ cho thiếp được thân bỏ vạc dầu, máu nhuộm rìu búa vậy.” Rồi thảm thiết ngã vật xuống đất. Vua kinh hãi, vội đứng dậy đỡ Chiêu nghi, nói: “Trẫm vì khanh, nhất định sẽ không giết Hoàng hậu, chỉ là nói vậy thôi. Sao khanh phải tự oán trách đến thế.” Hồi lâu, Chiêu nghi mới trở lại chỗ ngồi. Vua lại ngầm cho người dò tìm rõ tung tích kẻ nấp trong vách, thì ra là con trai của Túc vệ Trần Sung. Vua sai người đến tận nhà giết chết, lại bãi chức Trần Sùng.
Chiêu nghi đến gặp Hoàng hậu, kể lại những điều vua nói, rồi bảo: “Chị còn nhớ nhà ta nghèo túng cơ hàn, không có ai nương tựa, chị bảo em đan dép cỏ cùng với những đứa con gái láng giềng, rồi đem ra chợ bán lấy tiền đong gạo. Có hôm, mua được gạo về nhà, thì trời mưa gió, không sao nấu được cơm, đói rét lắm, không thể ngủ được, em ôm lưng chị rồi hai chị em cùng khóc. Chuyện ấy chị há lại không nhớ ư? Đến nay, chúng ta may được phú quý, không ai bì được, mà lại tự phá bỏ như vậy. Khỏi tội rồi mà lại mắc lỗi, khiến vua nổi giận, thì không thể cứu được nữa, mà tất đầu lìa khỏi cổ, khiến thiên hạ chê cười vậy. Lần này em có thể cứu giúp được cho, nhưng còn mất không ai dám chắc, hoặc giá, em mà chết đi, thì chị còn biết bấu víu vào đâu nữa?” Nói rồi khóc than mãi không nguôi, Hoàng hậu cũng khóc theo.
Từ đó, vua không đến cung Hoàng hậu nữa, chỉ có mình Chiêu nghi là được hạnh ngự mà thôi. Chiêu nghi đang tắm, vua nhìn trộm, người hầu báo với Chiêu nghi, Chiêu nghi vội vàng trốn vào chỗ khuất ánh nến. Vua thấy thế, trong lòng càng thêm mê mệt. Bữa khác, Chiêu nghi lại tắm, vua ngầm ban thưởng cho bọn người hầu, lệnh cho không được nói gì. Vua nấp sau bình phong nhìn trộm, thấy nước lan thang[3] sóng sánh, Chiêu nghi ngồi trong bồn tắm, tựa như ngọc minh châu giữa dòng suối lạnh. Vua tâm tình say sưa bay bổng, như không làm chủ được mình nữa, nói với bọn hầu cận rằng: “Xưa nay vua không được có hai Hoàng hậu, chứ nếu như được, thì ta sẽ lập Chiêu nghi làm Hoàng hậu vậy.”
Triệu hậu biết vua xem Chiêu nghi tắm mà thêm sủng ái, bèn cũng chuẩn bị đầy đủ nước tắm, rồi mời vua đến xem. Vua đến rồi, Hoàng hậu vào tắm. Hậu khỏa thân, lấy nước té vào vua, càng thân cận thì vua càng không thích, rồi giữa chừng bỏ đi. Hậu khóc nói: “Vua chỉ yêu một người, ta còn làm thế nào được!”
Sinh nhật Hoàng hậu, Chiêu nghi đến mừng, vua cũng cùng đi. Rượu ngà ngà say, hậu muốn làm vua cảm động trong lòng, bèn sa đôi hàng lệ. Vua nói: “Người ta uống rượu mà vui, riêng khanh lại buồn. Há có gì chưa vừa lòng ư?” Hoàng hậu nói: “Xưa, thiếp ở phủ công chúa, bệ hạ đến chơi. Thiếp đứng sau lưng công chúa, khi ấy bệ hạ chăm chú nhìn thiếp rất lâu không rời mắt. Công chúa biết ý, bèn cho thiếp hầu bệ hạ, khiến cuối cùng được thừa sủng hạnh. Hạ thể thiếp từng làm dây bẩn ngự phục bệ hạ, thiếp định đem giặt cho bệ hạ, nhưng người nói: ‘Giữ lại để ghi nhớ.’ Chỉ mấy ngày sau, bèn đưa thiếp vào hậu cung. Khi ấy, dấu răng của bệ hạ còn hằn trên cổ thiếp. Hôm nay thiếp nhớ lại những chuyện ấy, nên bất giác cảm động mà rơi lệ vậy.” Vua nhớ lại chuyện cũ cũng thương, mà có ý yêu hậu, ngoảnh sang nhìn than thở. Chiêu nghi biết vua muốn ở lại, bèn từ biệt ra về trước. Vua tới chiều tối mới rời khỏi cung Hoàng hậu.
Hậu nhân được vua lâm hạnh, trong lòng nảy ra gian kế, để được vua yêu quý coi trọng, qua ba tháng, bèn giả vờ có thai, dâng tấu rằng: “Thần thiếp được sung vào hậu cung đã lâu, trước được thừa hạnh ngự, rồi lại ban danh hiệu lớn, kể đã nhiều năm. Gần đây, nhân ngày sinh nhật, lại thêm riêng vẫn nguyện cầu, thiếp được xe ngự hạ cố, giáng lâm Đông cung, hầu yến hồi lâu, lại được hạnh ngự. Thần thiếp mấy tháng nay, trong bụng to đầy, kinh nguyệt đã tắt, mà ăn uống vẫn bình thường, không khác gì khi trước. Bèn biết rằng thánh cung đã có trong mình, thiên nhật đã vào trong dạ. cầu vồng vừa mọc, đích thực điềm hay, giống rồng trong mình, ấy là triệu tốt. Càng mong sinh nở được con nối, để thiếp bế tới xin bệ hạ dạy bảo, mong rằng bệ hạ thánh minh, sẽ được quần thần mừng chúc. Kính cẩn dâng tấu này để bệ hạ được biết.”
Khi ấy vua đang ở Tây cung, nhận được bản tấu, mừng lộ ra mặt, đáp rằng: “Ta xem bản tấu, xiết bao vui mừng. Phu phụ niềm riêng, nghĩa cùng là một; xã tắc việc trọng, con nối làm đầu. Hậu mới mang thai, nên chú ý giữ gìn. Chớ uống những thuốc công lực, chỉ ăn những món không độc. Có việc gì cần xin, không cần phải viết tấu chương, chỉ cần nhắn qua cung sứ là được.” Hai cung muốn đến hỏi thăm, cung sứ chuyển lời tới, Hoàng hậu lo vua đến nơi, thấy là nói dối, bèn cùng với cung sứ là Vương Thịnh bàn kế. Thịnh nói với hậu rằng: “Chỉ bằng lấy cớ người có thai không thể tiếp cận với người khác, sợ rằng tiếp cận với người sẽ bị động thai mà từ chối đi.” Hậu bèn sai Vương Thịnh tâu với vua. Vua bèn không đến thăm hậu nữa, chỉ sai sứ đến vấn an mà thôi, sắp đến kỳ sinh nở, vua chuẩn bị đầy đủ đồ dùng để tắm rửa hộ sinh, hậu vời Vương Thịnh vào bảo rằng: “Ngươi từ chân hoàng y lang ra vào trong cung cấm, ta đã giúp cho cha con ngươi đều được phú quý. Ta muốn tính kế lâu dài cho mình, nói thác rằng có thai là ý riêng của ta, chứ thực không có. Nay đã tới kỳ sinh nở, ngươi có thể mưu tính giúp ta không? Nếu việc này mà thành, thì ngươi sẽ được lợi muôn đời vậy.” Thịnh nói: “Thần sẽ tìm một đứa con trai mới sinh ở ngoài dân gian, đem vào cung cho Hoàng hậu nhận làm con mình. Chỉ cần bí mật không để tiết lộ ra, thì không ngại gì cả.” Hậu bảo: “Được”. Thịnh bèn ra ngoài thành tìm một nhà mới sinh con, đem trăm lạng vàng mà mua lấy, rồi bỏ vào túi đem vào cung cho Hoàng hậu. Đến khi mở ra xem, thì đứa con đã chết. Hậu kinh hãi nói: “Con đã chết rồi, còn làm được gì nữa?” Thịnh nói: “Thần biết rồi. Tại đồ đựng đứa bé không khí không vào được, nên nó mới chết. Nay thần xin tìm một đứa khác, rồi đục lỗ trên mặt đồ đựng, cho không khí ra vào được, thì đứa bé sẽ không chết nữa.” Thịnh tìm được một đứa trẻ rồi, đến cửa cung định vào thì đứa trẻ giật mình khóc toáng lên, khiến Thịnh không dám đi vào nữa. Một lúc sau, Thịnh xách đứa nhỏ định vào qua cửa, thì nó lại khóc váng lên như khi nãy, rốt cuộc Thịnh không dám vào cung. (Quân canh cửa hậu cung rất nghiêm mật, vì chuyện ở trong vách trước đây, nên vua ra lệnh càng canh giữ nghiêm ngặt hơn.) Thịnh vào gặp Hoàng hậu, kể lại chuyện đứa trẻ giật mình kêu khóc, hậu khóc nói: “Làm thế nào bây giờ?” Khi ấy đã quá mười hai tháng rồi, vua rất lấy làm nghi hoặc. Cũng có ké tâu vua rằng: “Mẹ vua Nghiêu có mang mười bốn tháng mới sinh ra Nghiêu, Hoàng hậu tất là có mang bậc thánh nhân.” Hậu rốt cuộc không có kế gì, bèn sai người tâu với vua rằng: “Thần thiếp tối qua mộng thấy rồng nằm dưới đất, thật bất hạnh con của bệ hạ không nuôi được.” Vua chỉ còn biết thở than thương tiếc mà thôi.
Chiêu nghi biết là dối trá, bèn sai người đến nói với Hoàng hậu rằng: “Con của bệ hạ không nuôi được, há là vì thiếu ngày thiếu tháng ư? Chuyện ấy không lừa nổi đứa trẻ ba tuổi, huống lại định lừa vua ư? Một khi chân tướng bại lộ ra, em sẽ không biết chị chết thế nào nữa.”
Bấy giờ, trong hậu cung có cung nữ lo việc dâng trà tên là Chu thị, sinh một con trai, hoạn quan Lý Thủ Quang tâu vua. Lúc đó vua vừa ngồi cùng ăn với Chiêu nghi, Chiêu nghi tức giận nói với vua rằng: “Khi trước bệ hạ nói từ Trung cung đến. Nay Chu thị sinh con, từ đâu mà ra vậy?” Rồi vật mình lăn khóc. Vua tự mình đỡ Chiêu nghi ngồi dậy. Chiêu nghi gọi cung sứ Sái Quy bảo: “Mau đi bắt đứa bé đến đây!” Quy bắt đưa bé đến, Chiêu nghi bảo Quy: “Giết nó đi cho ta.” Quy chần chừ lo ngại, Chiêu nghi giận mà mắng rằng: “Ta ban cho ngươi lộc hậu, để làm gì đây? Nếu ngươi không nghe, ta sẽ giết cả ngươi!” Quy cầm đứa bé quật xuống nền điện cho chết, rồi ném vào hậu cung. Trong hậu cung, người nào có mang đều bị giết cả.
Sau, vua đi lại chậm chạp, người mệt nhọc lắm, không thể ngự hạnh Chiêu nghi nữa. Có tên phương sĩ dâng viên thuốc đại đan, được nung trong lửa trăm ngày mới thành. Trước tiên lấy chum đựng đầy nước, rồi bỏ viên đan vào, nước liền sôi sùng sục ngay. Lại đổ đi thay nước mới vào. Như thế mười ngày, nước không sôi nữa mới có thể uống được. Mỗi ngày vua uống một viên, lại có thể ngự hạnh Chiêu nghi được. Một tối, ở điện Đại Khánh, Chiêu nghi say rượu dâng vua mười viên. Chập tối, vua còn ôm Chiêu nghi trong trướng đỏ, cười khanh khách không thôi. Đến nửa đêm, thì vua hôn mê, biết không ổn nữa rồi, định ngồi dậy, bèn ngã vật xuống. Chiêu nghi vội dậy, cầm nến xem vua thế nào, thì thấy tinh khí đã xuất ra như suối. Lúc sau thì vua băng hà. Thái hậu cho người tra xét Chiêu nghi rất gắt, xem đến cùng đầu đuôi chuyện vua mắc bệnh thế nào, Chiêu nghi bèn tự vẫn.
Triệu Hoàng hậu ở Đông cung, từ lâu không được vua hạnh ngự. Một tối nằm ngủ, mơ mòng kêu khóc rất lâu, người hầu gọi hỏi mãi mới tình. Bèn nói: “Ta vừa nằm mơ, mới đầu không trông thấy Hoàng thượng đâu, chợt Hoàng thượng ở trên mây ban cho ta được ngồi, rồi sai người dâng trà. Tả hữu bẩm Hoàng thượng rằng: ‘Hoàng hậu khi trước hầu vua bất cẩn, lẽ không được uống trà này.’ Ta trong lòng không vui, lại hỏi: ‘Chiêu nghi đâu rồi?’ Vua nói: “Vì giết chết mấy con ta, nên nay phải phạt cho làm con giải lớn, ở trong hang dưới đáy Bắc hải, chịu băng giá rét buốt khổ sở ngàn năm.”‘ Kể xong lại đau đớn khóc lóc.
Về sau, Đại Nguyệt[4] vương ở phương bắc đi săn ở biển, thấy một con giải lớn bò ra khỏi hang, trên đầu vẫn còn có cái trâm ngọc, lặng im ngẩng nhìn đầu ngọn sóng, như có ý buồn bã thương nhớ ai. Đại Nguyệt vương sai sứ đem chuyện hỏi Lương Vũ đế[5], Lương Vũ đế bèn đem chuyện Chiêu nghi mà trả lời cho biết.
[1] Nguyên ghi tên tác giả là: Tiều Quận Tần Thuần Tử Phục (Tần Thuần tự Tử Phục người Tiều Quận), ở đây chúng tôi chi ghi tên chính.
[2] Triệu hậu: tức Triệu Phi Yến, hoàng hậu của Hán Thành đế.
[3] Trước khi vào cung, Triệu Phi Yến là ca nhi ở phủ Dương A công chúa, em gái của Hán Thành đế.
[4] Nước lan thang: nước tắm được ướp hoa, xông hương.
[5] Đại Nguyệt: tức Đại Nguyệt Chi - tên một bộ tộc ở vùng Tây Vực đời xưa, vốn cư trú ở khu vực giữa Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc và Kỳ Liên, tỉnh Thanh Hải. Thời Hán Văn đế, bị Hung Nô đánh phá, một bộ phận dời đến vùng thượng lưu sông Y Lê, gọi là tộc Nguyệt Chi, một bộ phận khác tiến vào vùng núi Kỳ Liên, gọi là tộc Tiếu Nguyệt Chi.
