Trên ngọn đồi thâm thấp đằng kia, nằm đối diện với ngôi nhà Ban Giám đốc quét vôi xanh vẫn là ngôi nhà chúng tôi quen gọi là nhà lính mới. Các vị cứ hình dung một ngôi nhà gỗ, một tầng, mái bằng, treo thêm phía ngoài cửa sổ mấy chậu trồng hoa, thả cho rèm cửa sổ kiểu nhà nông in ca rô trắng đỏ bay bay theo gió, rồi bước qua cánh cửa mở toang, đi vào dãy hành lang sáng sủa, mới được cọ sạch bong. Ở đây không có phòng gác cửa. Còn gì nữa không? Các vị hãy tưởng tượng cả tám căn phòng ở đây đều đã kín chỗ bởi đám “tân binh”, tức là đám phạm nhân tò te mới đến, do thuyền máy chở từ bên Hamburg sang đây; tôi ở phòng số Bảy, cùng với thằng Kurtchen Nickel, cái thằng mới hôm trước, trong một con nổi điên nổi đóa, vừa đập phá tanh bành một trận trong căn nhà này. Thằng này tóc đen, mặc áo sơ mi đen hở phanh ngực; lúc này nó đang nằm trên giường, im như hóa đá; nó vốn dân nghệ sĩ xiếc, hạng lực sĩ. Có phải nó cũng đang dỏng tai nghe ngóng không? Có phải nó cũng như tôi đang dỏng tai nghe tiếng ông giám đốc Himpel dẫn đầu một phái đoàn các nhà tâm lý học ngoại quốc vừa bước vào khu nhà lính mới này, và, trong lúc vừa đi từ phòng này sang phòng khác, ông vừa giảng giải về các triển vọng lẫn các nguy cơ của một chương trình cải tạo mới không? Tôi đứng hút thuốc cạnh giường tôi, sát bức tường gỗ. Ở bên ngoài, một toán thanh thiếu niên khó dạy, mặc quần áo vải thô trên người, vác cào, vác xẻng trên vai, đang trên đường đi làm đồng kéo nhau qua đây; đôi đứa trong bọn nhìn sang phía nhà chúng tôi, rồi cười cười nói nói gì đó với nhau.

Ông giám đốc Himpel nói: Để cho dễ hiểu, tôi có thể nói ngôi nhà dành cho người mới đến này giống như phòng trung chuyển, nó mang các chức năng của một nơi chuyển tiếp.

Một nhà tâm lý học nào đó nói (vẻ hoài nghi): Nếu tôi hiểu đúng thì đây là nơi các phạm nhân vị thành niên được chuẩn bị để vào trại giam chính phải không?

Ông Himpel đáp (vẫn nói lưu loát thành thạo): Cũng có thể gọi là phòng điều áp của tàu ngầm hay phòng trung chuyển. Nhằm tránh cho các phạm nhân vị thành niên khỏi bị choáng trước cảnh giam cầm họ sắp phải chịu, ở đây họ được chuẩn bị trước. Bước chuyển tiếp này sẽ giảm nhẹ cho họ nhiều gánh nặng. Như tôi đã nói, phạm nhân tuy không còn được tự do hoàn toàn như ngoài đời, nhưng họ vẫn được hưởng một số tự do, như hút thuốc, được nghe radio, được tự ý sử dụng nửa ngày vào việc riêng, ngoài ra, họ có thể đi lại tự do trên cù lao này.

Nhà tâm lý học: Phạm nhân sẽ được ở lại đây bao lâu?

Ông giám đốc: Ba tháng. Các vị thành niên bị kết án và đưa đến chỗ chúng tôi sẽ lưu lại khu này ba tháng. Cho đến nay, biện pháp thích nghi từng bước này đã tỏ ra rất có hiệu quả.

Thằng Kurtchen chợt tỉnh ngủ, vùng dậy khỏi giường, nhìn tôi với cặp mắt hằn học: Bọn nó đâu rồi? Bọn chó ấy đâu rồi?

Tôi đáp: Thì mày cũng nghe được đấy thôi. Đến phòng số Năm rồi.

Thằng Kurtchen (bước sát đến bên tôi, nói khẽ): Chúc mừng mày! Mày nghe thấy không, mày có thể lấy làm mừng đấy.

Tôi: Mừng về cái gì?

Thằng Kurtchen (bước tới bên cửa sổ, quay phắt lại, hai tay chống lên bậu cửa, ngả người ra sau): Mày sẽ có mặt tại đây, nhóc ạ, mày sẽ làm khán giả, được xem tao cho thằng nào đấy một trận nhừ tử. Bạo hành! Chúng nó ghép tội bạo hành cho tao rồi lôi cổ tao đến đây; bạo hành hai mươi bảy vụ. Bây giờ chúng nó khắc được nếm xem tao bạo hành thế nào.

Tiếng ông giám đốc Himpel (ở phòng bên): Đúng như thế, thời gian các vị thành niên sẽ lưu lại ở khu này không lâu như nhau. Chúng tôi đã thiết lập ở đây một hệ thống gồm nhiều nấc, chiếu theo đó chúng tôi sẽ quyết định ai sẽ vào đây, lưu lại đây bao lâu.

Thằng Kurtchen cởi khuy quần, thọc tay ra sau bắp đùi bên trái, loay hoay một lúc rồi lôi ra một con dao nhét trong bao da.

Tôi: Đừng có mà vớ vẩn.

Thằng Kurtchen (giọng hằn học): Nếu không phải thằng công tố viên, thì một thằng nào đấy cũng được. Chúng nó đứa nào chả như đứa nào, mày hiểu không? Chúng nó ghét tụi mình. Chúng nó ghen tức với tụi mình, vì tụi mình còn trẻ.

Tôi (cố ôn tồn): Mày cất con dao đi; ai biết được, rồi mày còn dùng được nó vào việc khác.

Thằng Kurtchen (như thể muốn nói cho rõ nguyên do khiến nó căm tức): Chúng nó sợ tụi mình, chúng nó không muốn hiểu tụi mình đâu.

Tiếng ông giám đốc Himpel (ở phòng bên): Trường hợp nhẹ thì chỉ cần cho lưu khoảng hai tuần ở khu thích nghi này là đủ. Vâng, như tôi đã nói, thời gian lưu lại đây tùy thuộc trạng thái tâm lý. Một khi đã chuyển sang bên khu nhà chính thì các biến chứng không còn bộc lộ ra nữa. Nói chung, chúng tôi cố tránh các biến chứng; nếu có, chúng sẽ biểu hiện ra ở đây trước.

Thằng Kurtchen (vẫn chưa nguôi cơn hằn học): Không thằng nào trong bọn chó ấy, dù chỉ một ít thôi, chịu nghe để hiểu giúp tao. Tính tao nó thế, thì tao biết làm sao được. Đứa nào không nhìn xoáy vào bạn gái tao lâu quá, đứa nào không chạm vào người nó, thì chả việc gì phải sợ tao. Chỉ đứa nào nhìn dán mắt vào bạn gái tao hay chạm vào người nó, thì tao mới nổi khùng. Tao cấm chúng nó làm như thế, mày biết không. Tao sẽ đến gặp cái thằng gây chuyện kia, và sẽ yêu cầu nó rất lịch sự, nếu nó không muốn bị đánh vỡ mặt, thì đừng có mà đụng vào bạn gái tao. Đứa nào khôn là nó nghe ra ngay, nhưng cũng có đứa không chịu nghe. Thế mà, khi tao phải tự vệ, thì bọn chó ấy lại đổ cho tao tội hành hung với bạo hành.

Tiếng ông giám đốc Himpel: Bây giờ tôi đề nghị, chúng ta sang bên phòng số Sáu; bên đấy tôi có thể mời các vị xem xét một ca đặc biệt: một cậu chuyên ăn trộm tranh, không những thế, cậu ta còn ít nhiều hiểu biết về hội họa nữa kia.

Tiếng lão Joswig (giọng có vẻ dửng dưng): Thưa ông, phòng số Bảy ạ.

Ông giám đốc Himpel: À thế à, vậy ta sang bên đó. Thế ai đang ở phòng số Sáu?

Lão Joswig đáp: Cậu phạm tội giết người, cùng với cậu Roßbach ạ!

Tôi bảo thằng Kurtchen (vừa nói vừa tiến về phía nó): Mày giấu con dao đi.

Thằng Kurtchen (hằm hè): Mày đứng yên đấy cho tao.

Tôi (đứng lại): Mày mà làm thế, thì mày không bao giờ ra khỏi đây nữa đâu.

Thằng Kurtchen (cười): Thì tao có muốn ra nữa đâu, mày hiểu không. Tao chỉ muốn cho nó biết tay, sau thế nào, tao cũng kệ.

Tôi: Nhỡ mày đâm sai người thì sao?

Thằng Kurtchen: Bọn chúng nó không thằng nào là sai cả, thằng nào cũng đúng tuốt… Thay vì để cho người ta yên, thay vì giam thì giam hẳn mẹ nó đi, chúng nó lại biến cái cù lao này thành rạp xiếc, còn tụi mình thành ngựa diễn xiếc hết cả một lượt… Cả mày nữa, cả mày chúng nó cũng biến thành ngựa diễn trò cho chúng nó xem… (tỏ vẻ nghi ngờ)… Chúng nó tuyên mày bao lâu?

Tôi (lại tiến về phía nó, đáp): Ba năm vị thành niên.

Thằng Kurtchen hỏi: Ăn cắp ô tô à?

Tôi: Sao mày lại nghĩ thế?

Thằng Kurtchen (phẩy tay): Không phải cái mặt mày đã lên báo à?

Tôi đáp: Tao chỉ đem tranh cất vào nơi an toàn, có thế thôi. Chỉ có tranh thôi, mày hiểu không?

Thằng Kurtchen (ngơ ngác): Tranh à?

Tiếng ông giám đốc Himpel (lúc phái đoàn đi ngoài hành lang): Tất nhiên trong khu trại chính cũng có các bước khác nhau; ta cứ lấy bước Một làm thí dụ, xét về mức độ giam cầm, nó không khác với khu chuyển tiếp ta đang thăm đây là mấy.

Tiếng một nhà tâm lý học: Nếu tôi không nhầm, thì như thế có nghĩa là toàn bộ chương trình cải tạo ở đây đều mang tính chất chuyển tiếp phải không?

Ông giám đốc Himpel (khoái chí thấy có người tỏ ra hiểu ý mình): Quả vậy, chúng tôi xem đây là trạm trung chuyển; ngay từ đầu, các phạm nhân vị thành niên sẽ có cảm giác, rằng hoàn cảnh hiện nay của họ ít nhiều chỉ là tạm thời thôi.

Thằng Kurtchen (rón rén trên đầu ngón chân đi ngang qua tôi ra cửa, cúi người, dỏng tai nghe, liếc mắt theo dõi tôi; ánh sáng rọi xuống tóc nó, sáng lóe lên ở lưỡi dao; lớp vải đen của cái quần nó đang mặc ôm chặt lấy bắp đùi, các nút kim loại gắn trên đế giầy cao của nó cũng lấp lánh, các ngón trên bàn tay không cầm dao mở ra nắm vào thoăn thoắt): Chúng nó sang phòng số Sáu rồi.

Tôi: Mày cất con dao đi!

Thằng Kurtchen: Mày đừng có xía vào, nghe chưa? Nếu mày muốn, mày lánh sang bên nhà tiêu cũng được; cảnh tượng ở đây sẽ chẳng đẹp đẽ gì đâu.

Tôi: Họ sẽ làm thịt mày! Mày mà giở trò ấy, họ sẽ thịt mày ngay tức khắc. Đừng có mà dại.

Thằng Kurtchen (hằm hè): Bọn chó ấy; làm thế nào mà chúng nó cũng lôi kéo được con bé của tao về phe chúng nó chứ. Cho nên, đến lúc tuyên án xong, nó còn chẳng buồn bắt tay tao cơ mà.

Ông giám đốc Himpel cùng với phái đoàn biến hết vào phòng số Sáu, chúng tôi không nghe thấy tiếng họ nữa.

Tôi (tay vặn radio to lên): Ta mở nhạc đón khách chứ?

Thằng Kurtchen (gắt): Mày tắt ngay cái hộp của mày đi.

Tôi (vặn nhỏ radio): Mày mà giở trò ấy ra, là mày làm hại đời mày cho mà xem.

Thằng Kurtchen: Hình như mày vẫn chưa mở mắt ra thì phải. Chúng nó làm hại tụi mình từ lâu rồi nhóc ạ. Giá mà mày được nghe lời thằng công tố viên nó tuyên án. Nó đòi bỏ tù tao để bảo đảm an ninh cho cộng đồng. Phải rồi, nhân danh cô Luise với chú Wilhelm của nợ nào đấy mà nó cho đẩy tao vào đây.

Nó quay ra múa may con dao, tung lên cao rồi đưa tay ra bắt rất thành thạo; nó còn tung dao lên xoay xoay như chong chóng lên tận trần nhà, bước lùi lại, rồi nhìn con dao rơi cắm phập xuống nền nhà.

Tôi nói: Mày có nghĩ xem ông bà già mày sẽ nói thế nào không?

Thằng Kurtchen đáp: Nếu mày muốn biết bà già tao thế nào, thì tao nói mày nghe, mẹ tao đang ở ngoài khơi kia; mẹ tao là một trong hai nữ điện đài viên trên tàu thủy Đức mà lại.

Tôi: Thế còn bố mày?

Thằng Kurtchen: Tao không hỏi mày về bố mẹ mày thì mày cũng đừng có mà tò mò như thế về bố mẹ tao, nghe chưa? (Nó bước đến bên cánh cửa sổ mở rộng. Hoa phong lữ nở trong chậu hoa gắn ngoài cửa sổ. Nó dùng dao phạt vài bông hoa rời khỏi thân, rồi, vẫn nhìn ra ngoài, nó hỏi): Tranh đấy là tranh gì vậy, hả? Tranh trong bảo tàng à? Hay ảnh chụp tụi con gái?

Tôi: Có đôi bức, nếu bán được, thì có khi mày đủ tiền sống cả năm. Nhưng tao không bán, tao chỉ đem cất vào nơi an toàn thôi.

Thằng Kurtchen (bỗng nhảy vội ra cửa): Chúng nó đến đấy.

Tôi ngăn: Mày đừng có vớ vẩn.

Tiếng ông giám đốc Himpel nói ngoài hành lang: Nhờ khu nhà trung chuyển này mà các vụ trốn trại giảm hẳn đi; khoảng tám vụ một năm. Các phạm nhân trốn trại thường vụ nào cũng giống nhau. (Tiếng bước chân tiến gần đến cửa phòng chúng tôi, thằng Kurtchen lùi lại một bước, hạ cánh tay cầm dao xuống, lấy thế đứng, rồi liếc mắt cảnh cáo tôi.)

Tôi (đứng trước cửa sổ mở rộng): Đừng, mày điên à?

Thằng Kurtchen (giận dữ): Mày im đi.

(Cánh cửa mở ra, ngập ngừng; thằng Kurtchen lùi lại, cúi người chuẩn bị nhảy tới. Lão Joswig bước vào, đưa một ngón tay lên môi ra hiệu bảo chúng tôi chuẩn bị đón khách; ánh mắt lão nhằm vào tôi; tôi đưa mắt nhanh về phía thằng Kurtchen đang đứng, cũng có thể tôi đã kêu lên, chả biết nữa, kêu lên một tiếng nhỏ thôi, ai đứng ngoài không nghe thấy được, nhưng đủ báo động cho lão Joswig kịp đối phó, tức là kịp thu người, nghiêng sang một bên; vâng, lão ngồi xuống, đưa hai tay ra trước ở tư thế phòng thủ - như tư thế thủ môn môn bóng mềm; thằng Kurtchen xông vào lão Joswig, vung dao lên cao; tôi bước vội hai bước đến bên nó, không, đúng ra thì tôi vẫn đứng bên cửa sổ, bụng bảo dạ, nếu lão Joswig thất thế, tôi sẽ xông vào giúp lão, chỉ cần hai bước là tôi đến ngay chỗ lão ấy mà.

Không một tiếng kêu, không một tiếng rên. Thằng Kurtchen xông tới, lão Joswig chống trả, cả hai đều buộc phải hành động trong câm lặng. Thằng Kurtchen vươn thẳng người, lão Joswig xuống tấn. Nếu chụp ảnh lúc này, ta sẽ ghi được khoảnh khắc lão Joswig dùng sống bàn tay đánh vào cẳng tay thằng Kurtchen; lão đánh ngược lên, trúng vào cánh tay thằng kia đang lúc giáng xuống, làm tay nó bật trở lại, các ngón tay mở ra, con dao văng ngược lên phía trần nhà. Vâng, có nghĩa là lão Joswig đánh từ dưới lên, làm tay thằng Kurtchen bật ngược lên trên, còn toàn thân nó thì xoay sang một bên; con dao rơi xuống nền nhà, ngay dưới mũi chân lão Joswig. Thằng Kurtchen cúi người, hằm hằm nhìn lão Joswig, toan nhặt con dao lên, nhưng lão Joswig chặn ngay một chân lên con dao.)

Lão Joswig(vẻ buồn rầu): Mày nếm đòn như thế chưa đủ à? Mày là đứa chậm hiểu thế hả con?

Thằng Kurtchen (nhăn nhó ôm ống tay, nói rít qua kẽ răng): Cứ chờ đấy, cứ đợi đấy.

Lão Joswig (nhấc chân khỏi con dao): Đây dao mày đây này, ra mà lấy này. (Lão lùi lại, làm ra vẻ mời mọc; thằng Kurtchen tưởng bở, cúi người, lại vươn tay định nhặt con dao, nhưng chưa kịp chạm đến dao, thì lão Joswig đã đạp chân lên tay nó. Thằng Kurtchen đành rụt tay, đứng thẳng người dậy, lão Joswig nhấc con dao lên, nhét vào túi lão. Thằng Kurtchen lảo đảo đi về giường, buông người nằm xuống, thổi phù phù, xoa xoa lên cánh tay đau.)

Lão Joswig: Bây giờ thì ngấm đòn rồi đúng không?

Thằng Kurtchen (rít qua kẽ răng): Đồ chó đẻ, mày cứ liệu hồn.

Có cả thảy bảy nhà tâm lý học thuộc năm nước khác nhau bước vào phòng; ông giám đốc Himpel - mặc áo gió và quần chẽn ống, tỉnh táo và vui tươi đầy vẻ sư phạm - bước vào theo. Họ bước vào, nhìn quanh nhìn quất, nhìn chúng tôi chả khác gì nhìn bàn ghế kê trong phòng.

Lão Joswig (ôn tồn bảo thằng Kurtchen): Cậu không đứng lên à?

Thằng Kurtchen (cục cằn): Mày có liếm đít tao thì liếm này.

Lão Joswig: Ông giám đốc đến kìa.

Thằng Kurtchen (văng tục): Lão ấy có muốn liếm đít tao hai lần cũng được.

Ông Himpel và các nhà tâm lý học đưa mắt nhìn nhau với vẻ phấn khích, ít nhiều mang tính khoa học; gương mặt họ không để lộ chút khó chịu nào, mà ngược lại, đột nhiên tỏ vẻ thú vị.

Ông Himpel hỏi lão Joswig: Vừa có chuyện gì à? Có chuyện gì đặc biệt chăng?

Lão Joswig: Không có gì đâu ạ. (Rồi hất đầu về phía thằng Kurtchen đang nằm, nói tiếp). Ông có cần tôi lôi cổ cậu ta dậy không? Nếu ông muốn, tôi sẽ cho nó bài học lễ phép ngay.

Ông Himpel (phẩy tay): Cảm ơn anh, anh Joswig thân mến ạ; không cần đâu. Chúng tôi khắc làm việc được với anh Nickel thôi. (Tiến đến sát giường thằng Kurtchen, các nhà tâm lý học đứng thành hình bán nguyệt quây lấy nó.) Chắc anh cũng đồng ý với tôi, anh Nickel nhỉ, ai mà chả có lúc bực bội, khó chịu trong lòng, thế nhưng, bây giờ chúng ta đang lúc phụ thuộc vào nhau, vâng, ý tôi muốn nói, ta phải giúp đỡ lẫn nhau đấy.

Thằng Kurtchen (vẫn ôm tay): Ông muốn gì thì ông nói luôn đi, cứ vòng vo mãi chả để làm gì.

Một nhà tâm lý học: Tôi nghĩ, đây có lẽ là yếu tố hằn học theo thuyết Jussupov.

Ông Himpel (không ngã lòng, vẫn tỏ ra vui vẻ và thân thiện): Tất nhiên, chúng tôi sẽ sớm để anh yên thân thôi. Song, xin anh vui lòng giúp tôi. Các vị khách ngoại quốc đây rất muốn biết, vì sao người ta lại đưa anh đến đây.

Thằng Kurtchen: Cái đó ông biết từ lâu rồi còn gì mà hỏi. Ông chỉ cần đọc biên bản cho cái đám ấy nghe là được chứ gì.

Ông Himpel: Có điều, anh Nickel ạ, các vị đây họ muốn được nghe anh nói. Và nhân tiện, tôi xin hỏi liệu tôi có được phép gọi anh bằng cậu không, với tên riêng. Ở đây tôi đều gọi các cậu thanh niên như thế cả.

Thằng Kurtchen: Ông gọi tôi thế chó nào mà chả được.

Ông Himpel (kiên nhẫn): Thôi được! Tại sao nào? Theo cậu, thì tại sao cậu lại phải vào đây nào?

Thằng Kurtchen (quay người nằm ngửa ra, mắt nhìn lên trần nhà, miệng vẫn thổi nhè nhẹ vào chỗ đau trên tay): Vì tôi thích ăn thịt trẻ con, cứ sáng ra là tôi đã xực một đứa, ông ạ.

Ông Himpel (không có vẻ gì bực bội, thậm chí lại còn khoái chí với kiểu trả lời như thế của thằng kia): Ngoài ra còn gì nữa không? Có lẽ đấy không phải là lý do duy nhất đâu nhỉ.

Thằng Kurtchen (rất bình thản): Vì tôi thấy buồn nôn mỗi khi gặp tụi đàn ông đàn bà già khoằm già khoặm. Vì tôi lập hội.

Ông Himpel: Hội gì thế?

Thằng Kurtchen: Hội diệt khoặm già.

Một nhà tâm lý học: Đây hẳn là hiện tượng hệ số gây sự cao bất thường.

Nhà tâm lý học thứ hai cúi người xuống nhìn thằng Kurtchen: Ê, chàng lực sĩ? Ai cũng sợ cậu phải không? Nếu cậu thấy cậu khỏe thật, thì mai thử sang bên phòng thể thao so găng xem nào. Thì ta khắc biết ai sửa mũi ai chứ gì.

Thằng Kurtchen: Thôi, ông xéo đi ông già ơi. Xin ông cẩn thận cho, kẻo xương ống chân lại hóa vôi hết đến nơi rồi kia kìa.

Ông Himpel: Cậu Kurt Nickel thân mến ơi, chúng tôi nào có phải là kẻ thù của cậu đâu: Chúng tôi chỉ muốn giúp cậu thôi. Nhưng muốn giúp được cậu thì trước hết chúng tôi phải hiểu cậu đã chứ.

Lão Joswig: Thưa ông giám đốc, ông có muốn tôi dựng cổ cậu ấy dậy không?

Ông Himpel: Không, không, cứ để cậu ấy nằm nghỉ.

Thằng Kurtchen: Tôi chỉ biết nói có thế thôi. Thế là đủ rồi đấy, tôi không thêm gì nữa đâu. Các ông sang mà hỏi thằng kia kìa. (Nó dùng ngón cái chỉ về phía tôi.)

Ông Himpel: Thôi được, ta sẽ còn nhiều dịp nói chuyện với nhau. (Ông ta quay người về phía tôi; các nhà tâm lý học thì thào với nhau bằng tiếng Anh, họ có vẻ vẫn còn quan tâm đến thằng Kurtchen, cứ trông điệu bộ của họ mà suy, thì có lẽ, trong lòng họ còn nung nấu đôi điều thắc mắc, song do ông Himpel chìa tay ra cho tôi bắt với vẻ gần như là thân mật, nên họ cũng tò mò xoay sang quây lấy tôi.)

Ông Himpel (nói với tôi): À, ra cậu là chuyên gia nghệ thuật của chúng tôi đây.

Lão Joswig (nói chen vào): Thưa ông, đây là cậu Siggi Jepsen ạ.

Ông Himpel: Phải, tôi biết! Ô, tôi biết anh Jepsen và câu chuyện của anh ấy lắm. Nhưng có lẽ tự anh ấy cũng có hứng kể cho các vị khách đây biết, vì sao anh ấy lại ở đây chăng? Ở chỗ chúng ta đây?

Lão Joswig (nói nhỏ với tôi): Mở mồm ra nói đi, nếu không là tôi với cậu không còn gì để nói với nhau nữa đâu đấy.

Tôi (nhún vai): Vậy các vị muốn nghe tôi kể gì?

Ông Himpel: Thì ta đã nói rồi, cậu kể xem, sao cậu lại vào đây. Chúng tôi muốn nghe tự cậu kể một lần xem thế nào.

Tôi: Tôi giấu tranh; tôi đem giấu các bức tranh ông già tôi săn tìm vào nơi an toàn. Có thế thôi.

Các nhà tâm lý học ai nấy vểnh tai lên nghe, gật đầu ra hiệu cho nhau, có người còn lôi ngay sổ tay và bút chì ra chuẩn bị ghi chép. Ông Himpel (tỏ ra kiên nhẫn): Như cậu nói, thì tại sao bố cậu lại săn tìm các bức tranh ấy vậy?

Tôi (liếc nhìn thằng Kurtchen lúc ấy đang nằm với vẻ thờ ơ trên giường): Mới đầu đó là nhiệm vụ người ta giao cho bố tôi. Dạo ấy có lệnh cấm vẽ từ Berlin, cấm họa sĩ Nansen vẽ tranh. Bố tôi có nhiệm vụ phải truyền đạt và giám sát việc thi hành lệnh cấm vẽ đó. Bởi vì bố tôi là cảnh sát địa phương, ở chốt Rugbüll. Về sau bố tôi không dừng tay được nữa. Mọi chuyện tiếp theo thì ông biết rồi còn gì.

Một nhà tâm lý học hỏi lại cho chắc: Có phải họa sĩ Max Ludwig Nansen không?

Nhà tâm lý học khác hỏi thêm: Phải nhà họa sĩ theo chủ nghĩa biểu hiện không?

Ông Himpel: Siggi này, bố cậu, phải rồi, bố cậu trong vai trò một viên cảnh sát, được giao nhiệm vụ giám sát việc thi hành lệnh cấm vẽ. Và như cậu nói, nghĩa là lúc thời kỳ cấm vẽ đã qua rồi, bố cậu vẫn tiếp tục giám sát ông họa sĩ hay sao?

Tôi: Mới đầu chỉ là một cái tật vớ vẩn của bố tôi, cái tật nhiều người vẫn mắc khi họ chỉ biết nhắm mắt thi hành nhiệm vụ, chứ không cần biết điều gì khác nữa. Về sau cái tật ấy biến thành bệnh, có khi còn tệ hơn cả bệnh tật.

Một nhà tâm lý học: Tệ hơn cơ à?

Ông Himpel: Bố cậu tịch thu các bức tranh ấy à?

Tôi đáp: Tịch thu, đốt cháy, phá hủy. Ông muốn gọi thế nào cũng được cả. Bố tôi không để bức tranh nào được yên ổn nữa hết.

Ông Himpel: Được rồi, có lẽ bây giờ ta phải chuyển sang nói về cậu. Phải rồi, cậu đem giấu các bức tranh vào nơi an toàn; để tránh bố cậu. Sao lại đến nông nỗi như thế được? Cậu kể chúng tôi nghe xem nào.

Tôi: Mọi chuyện bắt đầu từ dạo cối xay gió bị cháy. Chỗ cất giấu của tôi lúc ấy ở trong cối xay gió; cối xay gió cháy là tôi mất hết; tất tật các bộ sưu tập của tôi đều mất hết. Các bức tranh, chìa khóa, ổ khóa. Bắt đầu là như thế. Tôi cũng chẳng rõ; tôi nhìn một bức tranh và nhìn thấy có cái gì đó động đậy, ở sâu bên trong có đốm lửa cứ tiến lại gần, tự nó tiến đến gần, cho nên tôi phải làm một cái gì đó chống lại.

Nhà tâm lý học thứ nhất: Nỗi ám ảnh có định hướng, các vị nghĩ có đúng không?

Nhà tâm lý học thứ hai: Phản ứng tự vệ mang tính ảo giác có lẽ đúng hơn.

Tôi: Nó là như thế. Tôi biết bức tranh nào bị đe dọa, nên tôi đem giấu nó vào nơi an toàn. Có thế thôi. Phải tay các ông, chắc các ông cũng sẽ làm như vậy. Sau đám cháy cối xay gió, tôi tìm được chỗ giấu mới trên gác xép nhà tôi; tôi giấu tranh lên đấy. Nhưng bố tôi vẫn tìm ra. Bố tôi rình mò tôi suốt, cho đến lúc phát hiện ra số tranh ấy, bố tôi mới chịu. Thế là ông ấy tóm được tôi.

Thằng Kurtchen (vẫn nằm trên giường): Lẽ ra mày phải nuốt hết tranh vào bụng, thằng ngu ạ.

Ông Himpel (xoa dịu): Thế nhưng bố cậu cũng chỉ làm nhiệm vụ của ông ấy thôi.

Tôi: Ông ấy muốn tóm cổ tôi cho bằng được thì có; chính mồm ông ấy nói vậy. Và ông ấy tóm được rồi đây này. Còn các vị muốn biết vì sao tôi phải vào đây…

Ông Himpel (phấn chấn hẳn lên): Phải, chúng ta muốn nghe cậu nói xem sao.

Tôi (chậm rãi đi sang phía thằng Kurtchen, ngồi xuống mép giường nó): Thì tôi nói để các vị nghe, thậm chí tôi có thể nói rất chính xác tại sao tôi phải vào đây cho các vị nghe. Tôi vào đây là đại diện cho ông già tôi, tức là cho viên cảnh sát Rugbüll. Và, tôi nghĩ, cả Kurtchen đây cũng đại diện cho một ai đó để vào đây, cho một bà cô Luise hay ông chú Wilhelm nào đấy. Có khi đứa nào trong bọn chúng tôi ở trại giam này cũng đều đại diện cho một ai đó cũng nên. Thanh thiếu niên khó dạy bảo, ở tòa họ khép cho chúng tôi tội như thế, vào đây, ngày nào chúng tôi cũng được nhắc nhở thêm như vậy. Có thể trong số chúng tôi đây, cũng có vài đứa khó dạy thật, tôi không dám chắc. Có điều tôi muốn hỏi thế này: Tại sao không có cù lao nào, với những ngôi nhà như thế này, dành cho người lớn khó dạy, khó bảo? Hay đã là người lớn rồi thì thôi, không cần phải dạy bảo gì nữa?

Thằng Kurtchen (giọng cay độc): Làm thế thì cù lao nào cũng quá nhỏ, không đủ chỗ đâu.

Tôi: Và, tôi cũng muốn hỏi các vị, chứ đến tuổi nào thì việc giáo dục hay cải tạo được xem là kết thúc ạ. Mười tám tuổi? Hay hai mươi lăm tuổi?

Ông Himpel (ra điều tán thành, có vẻ thú vị): Câu hỏi thật hay. Cậu hỏi không chê vào đâu được thật.

Tôi: Ở đây người ta đang đánh lừa chúng tôi thì phải; cũng có thể chúng ta ai nấy đều tự đánh lừa mình; ấy là tôi không muốn hỏi xem xung quanh đây có bao nhiêu người đang bị lương tâm cắn rứt đâu đấy.

Một nhà tâm lý học nói to: Triệu chứng hung hăng lệch hướng, đúng không?

Tôi: Tại người ta không muốn tự kết án mình, cho nên người ta tống kẻ khác, như bọn thanh thiếu niên chúng tôi chẳng hạn, vào đây. Ít ra cũng nhẹ nhõm hơn. Thảnh thơi hơn. Dễ làm hơn, bởi người ta chỉ cần đem phần lương tâm bị cắn rứt bỏ lên xuồng máy cho chở sang bên cù lao này, là người ta lại có thể sáng sáng điểm tâm ngon lành, tối tối an tâm hớp rượu grog được rồi.

Ông Himpel (có vẻ háo hức, nhưng pha chút ít nghi ngờ): Bây giờ thì cậu vơ đũa cả nắm rồi đấy, Siggi ạ.

Tôi: Thôi được, vậy tôi xin thưa để các vị nghe tại sao tôi lại ở trên cù lao này. Tại vì không ai dám buộc viên cảnh sát Rugbüll phải vào trại cải huấn để cai căn bệnh nghiện nghĩa vụ của ông ấy cả; ông ấy được phép tiếp tục đam mê nghiện ngập, được phép tiếp tục u mê thi hành cái nghĩa vụ chó chết của ông ấy. Còn tôi phải vào đây, vì ông ấy đã đạt đến độ tuổi mà không ai cải tạo, uốn nắn được nữa cả. Vâng, các vị hỏi thì tôi xin thưa, tôi vào đây là để thay mặt cho bố tôi. Có thể rồi mọi việc sẽ đâu vào đấy cũng nên; biết đâu, đến một ngày nào đấy bố tôi sẽ tiếp nhận các tiến bộ của tôi ở đây cũng nên. Tôi mong như thế. Và, cũng chỉ mong ước thế thôi, chứ tôi không chắc được (nghỉ lấy hơi).

Ông Himpel (hắng giọng): Những điều cậu vừa nói có phần quá gay gắt đấy; thế nhưng tôi thông cảm với cậu. Đúng thế đấy, tôi có thể thông cảm với nỗi thất vọng của cậu. Mà tôi cũng rất ưa kiểu lôi hết ruột gan ra nói thẳng tuột như thế của cậu.

Thằng Kurtchen (nói chen vào): Mày nghe thấy chưa. Đến ruột với gan lão còn chả phân biệt được, thế mà lão đòi thông với cảm hết cơ đấy. Từ khi nảo khi nào đến giờ tao vẫn mến những kẻ cái gì cũng biết, cũng hiểu, nhưng chẳng chịu làm gì như thế.

Lão Joswig (nói với thằng Kurtchen): Cậu đang nói chuyện với giám đốc đấy nhé.

Thằng Kurtchen: Thì đã sao nào? Tôi là giám đốc của chính tôi đây này. Ông mà biết tôi phải lo lắng, phải chịu trách nhiệm cho những ai, thì…

Lão Joswig (giọng hơi răn đe): Rồi ta còn chán dịp gặp nhau mà.

Thằng Kurtchen (mặt ngửa lên trần nhà): Chắc cũng còn được một lần thôi.

Ông Himpel (nói với lão Joswig): Thôi anh ạ. Ta không nên chọc giận nhau sớm như thế. (Đoạn, quay sang phía các nhà tâm lý học): Các vị có ai muốn hỏi gì nữa không?

(Các vị ai cũng muốn hỏi; họ đưa mắt nhìn nhau thật lịch sự, người này muốn nhường người kia hỏi trước, đưa tay chỉ về phía giường, nơi thằng Kurtchen đang nằm, còn tôi đang ngồi.)

Nhà tâm lý học thứ nhất (hỏi thằng Kurtchen): Liệu tôi có được phép hỏi anh một câu thế này không ạ? Hồi nhỏ anh thường một thân một mình, hay anh cũng có bạn bè để chơi?

Thằng Kurtchen (im lặng một lát, sau đó nói với vẻ giận dữ): Nếu ông muốn biết rõ, thì tôi nói ông biết, tôi lớn lên gần nhà dưỡng lão. Bạn bè để chơi của tôi là người trong trại, ông trẻ tuổi nhất là bảy mươi sáu tuổi, và tôi đã có lần nện vỡ đầu lão bằng cái xẻng xúc cát con con.

Nhà tâm lý học đầu tiên (mỉm cười chua chát): Câu hỏi tôi đặt ra không phải là không có ý nghĩa.

Thằng Kurtchen: Vâng, ông nói vậy, thì tôi cứ biết vậy. Có điều bây giờ tôi buồn ngủ lắm rồi, và tôi cũng chả biết nói gì thêm, ông ạ.

Nhà tâm lý học cầm quyển sổ ghi chép trên tay (nói với tôi): Tôi còn đôi điều chưa rõ. Anh nói rằng anh đã đem các bức tranh bị đe dọa, vâng, bị lửa đe dọa, cất vào nơi an toàn. Nói như thế, có nghĩa là anh loại trừ khái niệm đánh cắp ra khỏi hành động này, phải không?

Tôi nói với thằng Kurtchen: Không biết tại sao tự dưng tao cũng thấy buồn ngủ quá. Có phải do phòng mình bí quá không nhỉ?

Thằng Kurtchen (nhổm người dậy, nói với nhà tâm lý học cầm sổ ghi chép trên tay): Ông nghe như thế chưa đủ à? Chắc ông cũng thấy thằng nhỏ buồn ngủ rồi. Ông còn muốn biết những gì nữa nào? Lại đây, Siggi, nằm duỗi cẳng ra đây này. (Nó kéo tôi nằm xuống giường.) Nằm xuống đây, tao xoa đầu cho mà ngủ.

Tôi: Này, Kurtchen, bao nhiêu người đang đứng quanh giường kia kìa.

Thằng Kurtchen (mỉa mai): Đừng sợ, nhóc ạ. Họ có học được thêm cái gì khác nữa đâu.

Ông Himpel (nói dàn hòa): Thưa quý vị, tôi nghĩ, có lẽ quý vị đã thu được một vài ấn tượng chung và cũng nắm được những điểm quan trọng nhất. Nếu quý vị đồng ý, thì bây giờ ta sang thăm phòng số Tám.

(Sau khi gật đầu chào, với vẻ ít nhiều thân mật, ông giám đốc Himpel cùng các nhà tâm lý học rời đi. Lão Joswig, rõ ràng, cố nán lại sau cùng.)

Lão Joswig (vẻ buồn rầu): Ta tưởng hai cậu khá hơn cơ đấy. Mấy trò các cậu vừa diễn chẳng hay ho gì. Nhưng cứ đợi đấy, rồi bọn ta ở đây sẽ uốn nắn được các cậu thôi.

Thằng Kurtchen: Thôi ông ơi, ông ngậm miệng kẻo gió lùa lạnh bụng ông, ông ạ; với lại, xin ông đóng cửa cho, kẻo gió lùa.

(Lão Joswig đi ra, đóng cửa lại; thằng Kurtchen nhảy ngay từ trên giường xuống, chạy ra cửa dỏng tai nghe phái đoàn đang rời đi.)

Thằng Kurtchen: ở đây, bọn nó nắm hết đằng chuôi rồi, đúng không. Nhưng mày sẽ không thấy tao ở đây lâu nữa đâu; tao khắc chuồn thôi.

Tôi: Tám ngày, họ mà tóm được mày, mày sẽ bị giam cách ly tám ngày đấy. Nội quy trại ghi như thế.

Thằng Kurtchen: Đã thế, mỗi tháng tao thử hai lần. Mày còn điếu nào không?

(Tôi chìa cho nó một điếu, rồi bật lửa; cả hai cùng hút.)

Thằng Kurtchen: Này nhóc, mày nghe đây. Mình phải làm sao lẻn được lên xuồng máy, rồi nấp vào đâu đấy.

Tôi: Tao không trốn đâu.

Thằng Kurtchen: Đầu óc mày làm sao thế?

Tôi: Ở bên ấy, tao chả biết đi đâu. Không nơi ẩn náu, không chỗ nương nhờ. Lang thang, vạ vật ngoài ga thì tao không muốn.

Thằng Kurtchen: Mày đến ở với tao. Nhà tao có vườn ở Langenhorn; mình trốn ở nhà vườn ngoài ấy, đố ai tìm ra.

Tôi: Không mày ạ, tao nếm đủ rồi, tao phải nghỉ ít lâu đã.

Thằng Kurtchen: Đúng là mày bị làm sao ấy thật.

Tôi: Chờ ít lâu nữa; ít lâu nữa, tao khắc chuồn với mày. Nhưng lúc này… Người ta đã làm quá nhiều trò với tao rồi. Mày lên Rugbüll ở ít lâu, sống với họ trên ấy, mày khắc biết.

Thằng Kurtchen: Bố mày là cá thật hả?

Tôi: Ai ở đấy, cũng bị ông ấy hành. Ông già làm cỏ suốt một mạch từ Glüserup về Rugbüll, cả trong nhà cũng thế. Người như bố tao, chẳng cần ai phải bảo ông ấy lúc này làm gì, lúc khác làm gì đâu. Bố tao chỉ cần được lệnh, là ông ấy cứ thế đâm đầu làm, làm cho đến hết đời.

Thằng Kurtchen (bước đến bên cửa sổ nhìn ra ngoài): Chỉ cần đứng ở đây nhìn ra là tao đã phát ốm lên rồi; nào cái nhà đáng tởm ở đằng kia, nào mấy cái xưởng, nào những lều với lán. Cả cánh đồng đầy cát kia nữa. Rồi sông Elbe, chưa ở đâu tao thấy con sông xấu xí như đứng ở đây. Làm sao mà chịu được cơ chứ?

Tôi: Có khi mày thử so thêm trước đây thế nào, bây giờ ra sao.

Thằng Kurtchen: Đúng là mày ngớ ngẩn thật đấy; ngay từ đầu, tao đã thấy mày thế nào ấy rồi. (Nó bỗng trầm ngâm.) Giá lúc nãy tao thịt được thằng cha ấy.

Tôi: Mày phải mừng là không có chuyện gì xảy ra mới phải.

(Có tiếng chân bước đến gần; cửa mở ra, và ông giám đốc Himpel xuất hiện.)

Ông Himpel: May các cậu tỉnh ngủ rồi, thì ta đỡ phải băn khoăn vì phá rối hai cậu. Ta muốn đề nghị với các cậu thế này. Khi nào các cậu còn ở trong khu nhà dành cho người mới đến này, thì các cậu có thể đi lại tự do, đến chỗ nào trên cù lao này cũng được cả. Nếu các cậu có hứng đi dạo một lượt với ta một vòng, thì hay quá; ta cũng đang lúc rảnh rỗi đây.

Thằng Kurtchen: Ô, không dám. Đứng nhìn từ đây đã đủ lắm rồi. (Quay sang nói với tôi): Hay là mày muốn tham quan cù lao thật?

Tôi đáp: Để sau đã.

Ông Himpel (ngồi ghé bên mép bàn): Phải nói thêm rằng hôm nay là Ngày Ca Nhạc, cho nên các cậu muốn nghe radio bao nhiêu thì nghe.

Thằng Kurtchen: A, có cả Ngày Ca Nhạc cơ đấy.

Ông Himpel (hoạt bát, vui vẻ): Rồi các cậu khắc quen dần thôi. Trên cù lao chúng tôi, mỗi ngày trong tuần mang một tên riêng. Thứ Hai là Ngày Yên Tĩnh, ai nấy đọc sách; thứ Ba là Ngày Sạch Sẽ, kiểm tra giày, quần áo; hôm nay là Ngày Ca Nhạc, thứ Năm chúng tôi đặt là Ngày Thể Thao, thứ Sáu là Ngày Học Hành, bởi đây là ngày để làm luận; thứ Bảy, phải rồi, thứ Bảy là Ngày Vui Tươi, vì đó là ngày ban đồng ca của cù lao sẽ trình diễn - phải rồi, cũng nói thêm là ban đồng ca do ta hướng dẫn. Ta mong các cậu cũng sẽ tham gia ban đồng ca. Và, sau rốt, Chủ nhật là Ngày Suy Tư, để viết thư, mạng tất, vá quần áo, trò chuyện. (Ông nhìn chúng tôi chằm chằm, như thể đòi hỏi chúng tôi đúng lúc này phải bật dậy mà reo lên sung sướng vậy.)

Thằng Kurtchen: Cũng được đi, ít ra cũng không có Ngày Ỉa Đái.

Ông Himpel (vẫn bình tĩnh): Cậu nào cố vào được ban đồng ca thì cũng được hưởng lợi đấy, vì cậu ấy sẽ được mỗi tuần hai lần, mỗi lần hai tiếng, không phải đi làm.

Thằng Kurtchen (hướng về phía tôi): Kìa, nhóc kìa, mày thử hát ngay đi.

Ông Himpel (kiên nhẫn): Hai cậu đã quyết định sẽ làm việc gì chưa đấy? Tôi nghĩ, hai cậu đã cùng một phòng, thì chắc các cậu sẽ cùng làm một việc vậy.

Thằng Kurtchen: Việc làm à? Ông có những việc gì thế?

Tôi: Trong lời tuyên án về vụ của tôi, có thấy nói gì về việc đi làm đâu.

Ông Himpel (tỏ vẻ hứa hẹn): Trong các xưởng của chúng tôi có đầy đủ cơ hội để các cậu học nghề. Làm việc tại các xưởng này thú vị lắm đấy. Nếu muốn, các cậu có thể học được một nghề nào đấy, như thợ mộc, thợ khóa, thợ sơn, thợ làm vườn. Cả thợ may. Thợ hàn điện nữa. Các cậu có thể thi lấy bằng chứng nhận.

Thằng Kurtchen: Bằng đóng con dấu đẹp của trại giam, phải không ạ?

Ông Himpel: Không, con dấu và chữ ký của thợ cả. Thi tốt nghiệp do Hội đoàn thợ thủ công tổ chức.

Thằng Kurtchen (nói với tôi): Thế nào, mày nghĩ sao? Mình phải chọn nghề gì bây giờ? Đằng nào cũng không tránh được.

Ông Himpel: Tất nhiên, không ai bắt buộc các cậu phải học nghề cả. Nhưng làm việc thì ai trên cù lao cũng phải làm. Có khá nhiều việc.

Thằng Kurtchen: Chắc các ông chả cần đến nghệ sĩ xiếc đâu nhỉ? Lực sĩ chẳng hạn.

Ông Himpel (rời khỏi bàn, chắp tay sau lưng, đi đi lại lại): Các cậu còn phải học nhiều. Các cậu còn phải suy nghĩ nhiều chuyện ở đời. (Trầm ngâm): Cù lao chúng tôi tạo sẵn nhiều thứ cho các cậu, và các đổi thay của các cậu sẽ không tự dưng mà diễn ra đâu, phải tự đấu tranh mới có được. Các cậu thậm chí có vẻ còn chưa hiểu giữa làm với ăn có mối quan hệ thế nào. Không sao hết. Trên cù lao này rồi chúng tôi sẽ dạy cho các cậu hiểu. Các cậu sẽ học biết vâng lời là điều cần thiết thế nào, và tôi hy vọng, đến một ngày nào đó, các cậu cũng sẽ thấu hiểu được thế nào là niềm vui thực thi nghĩa vụ. Trên cù lao này, tất cả những gì chúng ta cần, ta đều tự làm ra, nhà cửa, dụng cụ, các lý tưởng, phải, kể cả các lý tưởng nữa. Chúng ta là một cộng đồng, cộng đồng cù lao, một cộng đồng tự quyết định lấy mọi sự nó cần. Ở đây, thiện ý là tất cả.

Nếu các cậu biết sẵn sàng tuân theo các luật lệ trên cù lao này, thì các cậu khắc tìm được các cơ hội cho chính các cậu. Cái khởi đầu bao giờ cũng gian nan nhất. (Ông Himpel dừng lại trước mặt thằng Kurtchen, chằm chằm nhìn nó, rồi từ từ thọc một tay vào túi, thận trọng lôi con dao của thằng Kurtchen ra, ngắm nghía. Toàn thân thằng Kurtchen chợt căng ra.) Con dao của cậu, đúng không? (Thằng Kurtchen vươn tay, toan đón lấy con dao, nhưng ông Himpel rụt tay lại.) Chắc cậu phải biết, hẳn cậu đã biết nội quy không cho phép mang vũ khí theo người sang cù lao. Nếu chẳng may, do sơ ý, ai đã trót mang vũ khí theo, thì phải đem nộp ngay, tại khu nhà Ban Giám đốc, phòng số Bốn. (Ông ta ngừng nói. Hai người im lặng nhìn nhau. Ông Himpel đưa con dao cho thằng Kurtchen, rồi lùi một bước ra sau.) Cậu đi sang đó, ngay bây giờ. Đi ngay. Cậu nộp con dao tại phòng số Bốn, sau đó cậu đưa giấy biên nhận cho tôi xem. Đi đi. (Thằng Kurtchen do dự, xoay xoay con dao trên tay.) Liệu tôi có phải chỉ đường cho cậu không?

Thằng Kurtchen (hằn học lườm ông Himpel, từ từ đi về phía ông, rồi đi ngang qua mặt ông ta ra phía cửa, quay lại lần nữa, nói): Ông không uốn nắn được tôi đâu, tôi nói ngay để ông rõ. Ai không biết, nhưng tôi thì không đâu. (Rồi nó rời khỏi phòng.)

Ông Himpel (tiến tới đứng chắn cả khung cửa sổ, nhìn theo thằng Kurtchen cho đến lúc nó đi khuất vào khu nhà Ban Giám đốc, rồi, mới nói qua vai với tôi): Cậu thấy chưa, phải bắt tay khởi sự, người ta phải bắt tay khởi sự cái đã. Này Siggi ạ, ta cũng có cái để cậu khởi sự đây. Cậu nghĩ thế nào về thư viện của cù lao ta đây. Phải sắp xếp lại, làm lại danh mục sách. Sách mà vào tay cậu, chắc chắn là ổn.

Tôi: Có thế thôi ạ?

Ông Himpel (nói với giọng ít hào hứng hơn): Tất nhiên cậu cũng có thể sang làm bên xưởng sản xuất chổi. Cù lao chúng tôi sản xuất đủ các loại chổi.

Tôi: Vậy tôi xin sang bên xưởng làm chổi trước.

Ông Himpel: Tại sao vậy?

Tôi: Không rõ ạ, hiện nay tôi thấy thích làm chổi hơn.

Ông Himpel: Cậu có thể cân nhắc thêm. Ở đây chúng tôi cho phép thay đổi chỗ làm. Nếu cậu muốn, thì chổi trước, sách sau cũng được.

(Cánh cửa phòng bật tung ra, một người đàn ông gầy gò, dáng điệu sợ sệt, chạy vội vào phòng, trên tay vẫy vẫy cặp kính gẫy gọng. Ông Tiến sĩ Korbjuhn. Ông ta đứng lại giữa phòng, thở gấp, người sực nức mùi dầu xoa.)

Ông Himpel: Ô, Tiến sĩ Korbjuhn kính mến, lại có chuyện gì vậy?

Ông Korbjuhn: Thưa ông giám đốc, tôi đi tìm ông, bởi ông phải biết những gì đang diễn ra.

Ông Himpel: Trong giờ các quyền công dân à?

Ông Korbjuhn: Không, trong giờ Đức văn. Bao giờ cũng là giờ Đức văn ạ. Tôi ra đề bài luận.

Ông Himpel (nhìn cặp kính): Kính gãy à?

Ông Korbjuhn: Một cậu đột nhiên lên cơn động kinh, ngã vật ra ghế băng. Cậu Ole Plötz. Tôi muốn giúp cậu ta. Thế mà loạn hết cả lên.

Ông Himpel: Lại cậu Ole Plötz à!

Ông Korbjuhn: Ai cũng bảo tôi đừng động vào cậu ấy. Họ còn dọa tôi nữa chứ. Thế nhưng tôi phải giúp cậu ta chứ. Thế là loạn hết cả lên - ông xem đây này (chỉ vào cặp kính). Lôi kéo. Giẫm đạp. Mà tôi tin chắc là họ cố ý như thế.

Ông Himpel: Rồi ra sẽ xem xét hết ngọn ngành ra sao, ông ạ. Thế chứ đề văn là gì ạ?

Ông Korbjuhn: Ý ông hỏi bài luận? Chung chung thôi, ai muốn viết thế nào cũng được… “Chỉ những ai biết tuân lệnh thì mới biết ra lệnh mà thôi”.

Ông Himpel: Đề tài rất có ích đấy.

Ông Korbjuhn: Có hai cậu đến hết giờ chỉ nộp giấy trắng. Tôi đã bắt các cậu ấy lên gặp giám đốc.

Ông Himpel: Tôi sẽ làm việc ngay với các cậu ấy. (Rồi ông ta chìa tay ra cho tôi bắt.) Sắp thôi, Siggi ạ, cậu cũng sẽ làm bài luận đầu tiên của cậu ở đây. Tôi tin chắc, cậu sẽ làm tốt hơn mấy cậu kia. Rồi cậu báo cho tôi biết, cậu định thế nào nhé.

Tôi: Vâng, xưởng làm chổi trước ạ.

Ông Himpel (buông tay tôi ra, xòe các ngón tay ra, xem xét kỹ càng): Tôi mong cậu sớm hòa nhập với cù lao, và cù lao sẽ sớm tiếp nhận cậu.

Tôi: Để xem thế nào ạ.

(Cả hai người rời đi. Tôi châm điếu thuốc, đến bên cửa sổ nhìn theo hai vị. Rồi tôi bật radio, nghe thông báo mực nước sông Elbe và sông Weser. Nhưng ngay sau đó, tôi lại tắt radio đi, khép cửa sổ. Tôi ngả lưng xuống giường, xoạc hai chân sang hai bên, hai tay luồn sau gáy.)