Hôm sau, trong căn phòng kín đáo tại Via Alfieri, nàng thấy chàng có vẻ bận tâm. Nàng cố gắng khuấy động bầu không khí bằng sự vui tươi nồng nhiệt, bằng nét ngọt ngào của sự gần gũi thắm thiết, bằng vẻ khiêm nhường cao thượng. Thế nhưng chàng vẫn đăm chiêu. Suốt cả đêm, chàng đã suy tư, dằn vặt và nhận ra nỗi buồn của mình. Chàng đã tự tìm thấy những lý do để đau khổ. Tâm trí chàng liên kết bàn tay thả lá thư vào hộp thư trước bức tượng đồng San Marco với kẻ lạ mặt đáng sợ đã xuất hiện ở nhà ga. Giờ đây, Jacques Dechartre đã gán một gương mặt và một cái tên cho nguyên nhân gây ra nỗi đau của mình. Trên chiếc ghế bành của bà nội – nơi Therese từng ngồi vào ngày được đón chào và lần này, chính nàng đã nhường lại cho chàng – chàng bị bao vây bởi những hình ảnh đau đớn; trong khi đó, nàng tựa vào tay chàng, ôm trọn lấy chàng bằng vòng tay nồng ấm và trái tim yêu thương. Nàng hiểu rõ những gì chàng đang phải chịu đựng, đến nỗi chẳng thể hỏi chàng một cách đơn giản được.

Để kéo chàng trở lại với những suy nghĩ dễ chịu hơn, nàng khơi gợi lại những bí mật của căn phòng nơi họ đang ở và những kỷ niệm về các buổi dạo bộ quanh thành phố. Nàng trở nên thân mật một cách duyên dáng.

“Chiếc thìa nhỏ anh tặng em, chiếc thìa hoa huệ đỏ nhỏ xíu ấy, em vẫn dùng để uống trà mỗi sáng. Và mỗi khi thức giấc, niềm vui khi nhìn thấy nó cho em biết em yêu anh nhiều đến nhường nào.”

Đoạn, khi chàng chỉ đáp lại bằng những câu buồn bã và lảng tránh, nàng nói:

“Em ở ngay bên anh, vậy mà anh chẳng hề quan tâm đến em. Anh đang bận tâm về một ý nghĩ nào đó mà em không thể thấu hiểu. Nhưng em vẫn đang sống đây, và một ý nghĩ thì chẳng là gì cả.”

“Một ý nghĩ chẳng là gì sao? Em nghĩ vậy ư? Người ta có thể khốn cùng hay hạnh phúc vì một ý nghĩ; người ta có thể sống và có thể chết vì một ý nghĩ. Phải, chính là vì anh đang suy nghĩ đấy.”

“Anh đang suy nghĩ về điều gì?”

“Tại sao em lại hỏi? Em biết rõ là anh đang nghĩ về điều anh nghe thấy tối qua, điều mà em đã giấu anh. Anh đang nghĩ về cuộc gặp gỡ của em tại nhà ga, chuyện đó không phải là tình cờ, mà do một lá thư gây ra, một lá thư được thả—hãy nhớ kỹ!—vào hộp thư ở San Michele. Ồ, anh không trách em về chuyện đó. Anh không có quyền. Nhưng tại sao em lại trao thân cho anh nếu em không được tự do?”

Nàng nghĩ mình phải nói dối.

“Ý anh là người nào đó em đã gặp ở nhà ga hôm qua ư? Em cam đoan với anh đó chỉ là cuộc gặp gỡ bình thường nhất trên đời.”

Chàng cảm thấy đau đớn khi nhận ra nàng không dám gọi tên người mà nàng đang nhắc tới. Bản thân chàng cũng tránh không dám thốt lên cái tên đó.

“Therese, hắn ta không đến vì em sao? Em không biết hắn ở Florence à? Đối với em, hắn chẳng là gì ngoài một người tình cờ gặp gỡ trong xã giao sao? Hắn không phải là kẻ, vào những lúc vắng mặt, đã khiến em nói với anh rằng, ‘Em không thể’ sao? Hắn thực sự chẳng là gì đối với em sao?”

Nàng kiên quyết đáp:

“Đôi lúc hắn có đến nhà em. Hắn được Tướng Lariviere giới thiệu cho em. Em không còn gì để nói với anh về hắn nữa. Em đảm bảo với anh rằng hắn không hề đáng quan tâm, và em không thể hiểu nổi trong tâm trí anh đang nghĩ gì về hắn.”

Nàng cảm thấy một sự thỏa mãn kỳ lạ khi chối bỏ kẻ đã khăng khăng ép buộc mình; kẻ với sự khắc nghiệt và bạo liệt đã đòi hỏi quyền sở hữu. Nhưng nàng đang vội vàng thoát khỏi con đường quanh co này. Nàng đứng dậy, nhìn người yêu bằng đôi mắt đẹp, dịu dàng và nghiêm nghị.

“Hãy nghe em này: ngày em trao trái tim cho anh, cuộc đời em đã hoàn toàn thuộc về anh. Nếu có nghi ngờ hay hoài nghi nào nảy sinh, hãy hỏi em. Hiện tại là của anh, và anh biết rõ rằng trong đó chỉ có anh, chỉ mình anh mà thôi. Còn về quá khứ của em, nếu anh biết nó hư vô đến thế nào thì anh đã thấy vui rồi. Em không nghĩ có người phụ nữ nào được tạo ra để yêu đương như em lại mang đến cho anh một tâm hồn mới mẻ với tình yêu hơn em đâu. Em thề với anh đấy. Những năm tháng không có anh—em đã không hề sống! Đừng nói về chúng nữa. Chẳng có gì trong đó khiến em phải hổ thẹn cả. Còn việc hối tiếc chúng lại là chuyện khác. Em hối tiếc vì đã biết anh quá muộn. Tại sao anh không đến sớm hơn? Anh đã có thể biết em từ năm năm trước dễ dàng như hôm nay vậy. Nhưng tin em đi, chúng ta đừng tự làm khổ mình bằng cách nói về thời gian đã qua. Hãy nhớ chuyện Lohengrin xem. Nếu anh yêu em, em đối với anh cũng như hiệp sĩ thiên nga vậy. Em chưa từng đòi hỏi gì ở anh. Em cũng chẳng muốn biết gì cả. Em không hề trách cứ anh về chuyện cô Jeanne Tancrede. Em thấy anh yêu em, thấy anh đau khổ, và như thế là đủ rồi—bởi vì em yêu anh.”

“Một người phụ nữ không thể ghen tuông giống như đàn ông, cũng không thể cảm nhận được điều khiến chúng ta đau khổ.”

“Em không biết điều đó. Tại sao cô ấy lại không thể?”

“Tại sao ư? Bởi vì trong huyết quản, trong xương thịt của người phụ nữ không có cái sự cuồng nộ vô lý và hào phóng vì quyền sở hữu đó, cái bản năng nguyên thủy mà đàn ông đã biến nó thành một cái quyền. Đàn ông là vị chúa tể muốn giữ riêng bạn đời cho mình. Từ thuở hồng hoang, phụ nữ đã quen với việc sẻ chia tình yêu của đàn ông. Chính quá khứ, quá khứ mù mịt ấy mới là thứ định đoạt đam mê của chúng ta. Khi sinh ra, chúng ta đã già cỗi lắm rồi! Sự ghen tuông, đối với phụ nữ, chỉ là một vết thương cho lòng tự ái của họ mà thôi. Nhưng đối với đàn ông, đó là một sự tra tấn sâu sắc như nỗi đau tinh thần, dai dẳng như nỗi đau thể xác. Em hỏi lý do tại sao ư? Bởi vì, bất chấp sự phục tùng và tôn trọng của em, bất chấp nỗi lo âu em gây ra cho anh, em vẫn là vật chất còn anh là ý tưởng; em là món đồ còn anh là tâm trí; em là đất sét còn anh là nghệ nhân. Đừng phàn nàn về điều này. Bên cạnh chiếc bình hoàn mỹ được trang điểm bằng những vòng hoa, thì người thợ gốm thô kệch và thấp hèn kia là gì? Chiếc bình thì tĩnh tại và xinh đẹp; còn gã thì khốn khổ; gã bị giày vò; gã khao khát; gã đau khổ; bởi khao khát chính là đau khổ. Đúng, anh đang ghen. Anh biết có gì trong sự ghen tuông của mình. Khi nhìn nhận lại, anh thấy trong đó đầy những định kiến cha truyền con nối, tính tự phụ hoang dại, sự nhạy cảm bệnh hoạn, một sự pha trộn giữa bạo lực thô bạo nhất và sự yếu đuối tàn nhẫn, một cuộc nổi loạn ngu ngốc và đê tiện chống lại các quy luật của cuộc sống và xã hội. Nhưng biết nó là gì cũng chẳng ích gì: nó vẫn tồn tại và nó hành hạ anh. Anh giống như một nhà hóa học đang nghiên cứu tính chất của một loại axit mà chính mình đã uống vào, biết rõ nó được tạo thành từ đâu và hình thành nên những muối gì. Tuy nhiên, thứ axit đó vẫn thiêu đốt anh, và sẽ đốt cháy anh đến tận xương tủy.”

“Tình yêu của em, anh thật vô lý.”

“Phải, anh vô lý. Anh còn cảm nhận rõ điều đó hơn cả em nữa. Khao khát một người phụ nữ trong tất cả vẻ rực rỡ của nhan sắc và trí tuệ, một người làm chủ bản thân, người biết và dám làm; người đẹp hơn, đáng khao khát hơn trong chính điều đó, và sự lựa chọn của người ấy là tự do, tự nguyện, có cân nhắc; khao khát nàng, yêu nàng vì chính con người nàng, và đau khổ vì nàng không phải là sự ngây thơ trẻ con hay sự trong trắng nhạt nhẽo—điều vốn sẽ gây sốc ở nàng nếu nó thực sự tồn tại; đòi hỏi nàng vừa phải là chính mình lại vừa không phải là chính mình; tôn thờ nàng như cuộc đời đã nhào nặn nên nàng, rồi lại cay đắng hối tiếc rằng cuộc đời, thứ đã làm cho nàng trở nên xinh đẹp nhường ấy, đã chạm vào nàng—Ồ, điều này thật vô lý! Anh yêu em! Anh yêu em với tất cả những gì em mang đến cho anh về cảm xúc, về thói quen, với tất cả những gì xuất phát từ trải nghiệm của em, với tất cả những gì xuất phát từ hắn—có lẽ vậy—từ những người đó nữa—anh biết sao được? Những điều này là niềm vui sướng của anh nhưng cũng là sự tra tấn của anh. Chắc hẳn phải có một ý nghĩa sâu xa nào đó trong cái sự ngu ngốc của công chúng khi cho rằng tình yêu như của chúng ta là tội lỗi. Niềm vui là tội lỗi khi nó quá đỗi lớn lao. Đó là lý do tại sao anh đau khổ, người yêu dấu của anh ạ.”

Nàng quỳ xuống trước mặt chàng, cầm lấy đôi bàn tay chàng và kéo chàng về phía mình.

“Em không muốn anh đau khổ; em sẽ không để chuyện đó xảy ra. Thật là điên rồ. Em yêu anh, và chưa từng yêu ai ngoài anh cả. Anh có thể tin em; em không nói dối.”

Chàng hôn lên trán nàng.

“Nếu em lừa dối anh, người yêu của anh, anh sẽ không trách em về điều đó đâu; trái lại, anh sẽ biết ơn em. Chẳng có gì chính đáng và nhân văn hơn là lừa dối nỗi đau cả. Chúng ta sẽ ra sao nếu phụ nữ không dành cho chúng ta lòng thương xót của sự dối trá? Hãy nói dối đi, người yêu của em, hãy nói dối vì lòng từ bi. Hãy cho anh giấc mơ làm dịu đi nỗi buồn đen tối. Hãy nói dối; đừng bận tâm gì cả. Em sẽ chỉ thêm một ảo ảnh nữa vào ảo ảnh của tình yêu và sắc đẹp mà thôi.”

Chàng thở dài:

“Ồ, lẽ thường, trí khôn thông thường!”

Nàng hỏi chàng có ý gì, và lẽ thường là gì. Chàng nói đó là một câu tục ngữ hợp lý, nhưng thô lỗ, mà tốt hơn là không nên nhắc lại.

“Dù sao thì cũng hãy nhắc lại đi.”

“Em muốn anh nói cho em nghe ư: ‘Đôi môi đã hôn chẳng mất đi độ tươi mới.’”

Và chàng nói thêm:

“Sự thật là tình yêu gìn giữ sắc đẹp, và vẻ đẹp của phụ nữ được nuôi dưỡng bởi những cử chỉ âu yếm cũng như loài ong nuôi dưỡng mình bằng hoa vậy.”

Nàng đặt lên môi chàng một lời cam đoan bằng một nụ hôn.

“Em thề với anh là em chưa từng yêu ai ngoài anh. Ồ, không đâu, chẳng phải những cử chỉ âu yếm đã gìn giữ chút nhan sắc ít ỏi mà em hạnh phúc khi có được để dâng hiến cho anh đâu. Em yêu anh! Em yêu anh!”

Nhưng chàng vẫn nhớ về lá thư bị thả vào hộp thư, và kẻ lạ mặt gặp ở nhà ga.

“Nếu em thực sự yêu anh, em sẽ chỉ yêu mỗi mình anh thôi.”

Nàng đứng dậy, đầy phẫn nộ:

“Vậy ra anh tin là em yêu người khác? Những lời anh nói thật quái đản. Đó là những gì anh nghĩ về em sao? Thế mà anh lại nói anh yêu em! Em thấy tội nghiệp cho anh, vì anh điên rồi.”

“Đúng, anh điên thật.”

Nàng quỳ xuống, dùng lòng bàn tay mềm mại ôm lấy thái dương và má chàng. Chàng lại nói rằng chàng thật điên rồ khi lo lắng về một cuộc gặp gỡ tình cờ và bình thường như vậy. Nàng buộc chàng phải tin mình, hoặc đúng hơn là phải quên đi. Chàng không còn nhìn thấy hay biết gì nữa. Sự cay đắng và giận dữ tan biến, để lại trong chàng chỉ còn nỗi khao khát mãnh liệt là quên đi tất cả, là khiến nàng cũng quên đi tất cả.

Nàng hỏi tại sao chàng lại buồn.

“Anh vừa vui vẻ lúc nãy mà. Tại sao giờ anh lại không vui?”

Và khi chàng lắc đầu không đáp:

“Nói đi! Em thà nghe anh than phiền còn hơn là sự im lặng này.”

Đoạn chàng nói:

“Em muốn biết ư? Đừng giận nhé. Bây giờ anh còn đau khổ hơn bao giờ hết, bởi giờ anh đã biết em có thể trao cho người khác những gì.”

Nàng đột ngột rời khỏi vòng tay chàng và, với đôi mắt đong đầy nỗi đau và sự trách móc, nàng nói:

“Anh có thể tin là đã có lúc em dành cho người khác những gì em dành cho anh sao! Anh làm tổn thương em nơi tình cảm dễ bị tổn thương nhất, trong tình yêu của em dành cho anh. Em không tha thứ cho anh vì điều này. Em yêu anh! Em chưa từng yêu ai ngoại trừ anh. Em chưa từng đau khổ ngoại trừ vì anh. Hãy hài lòng đi. Anh làm em tổn thương nhiều lắm. Sao anh có thể tàn nhẫn đến vậy?”

“Therese, khi đang yêu, chẳng ai có thể tử tế.”

Nàng lặng người đi một lúc lâu, mơ màng. Gương mặt nàng đỏ bừng, và một giọt nước mắt lăn dài trên mắt.

“Therese, em đang khóc!”

“Tha thứ cho em, trái tim của em, đây là lần đầu tiên em yêu và được yêu thực sự. Em sợ lắm.”