Tất cả chúng ta đều thế này ư? tôi hỏi chồng sau khi lũ trẻ đã đi ngủ, và chúng tôi cũng đã sẵn sàng lên giường.

“Thế nào cơ?”

Như em, không cảm thấy tuyệt vời cũng chẳng thấy kinh khủng.

“Anh nghĩ vậy. Chúng ta luôn tập tự kiểm soát, cố giữ cho con quái vật đừng xông ra khỏi chỗ ấn nấp.”

Đúng vậy.

“Chúng ta không phải là người như chúng ta muốn. Chúng ta là kết quả đòi hỏi của xã hội. Chúng ta là kết quả do cha mẹ ta đã lựa chọn. Chúng ta không muốn làm người khác thất vọng; chúng ta có nhu cầu lớn lao là được yêu thương. Nên chúng ta xóa bỏ những gì tốt đẹp nhất trong bản thân. Dần dà, thứ từng là ánh sáng của những giấc mơ biến thành con quái vật trong những cơn ác mộng. Đó là những điều dang dở, những khả năng không thành hiện thực.”

Theo như em hiểu, tâm lý học từng gọi đó là “tâm lý sợ trầm cảm”, còn giờ, để cho ý tứ hơn, người ta gọi là “rối loạn lưỡng cực”. Người ta lôi ở đâu ra được cái danh từ đó nhỉ? Có sự khác biệt nào giữa cực Bắc với cực Nam không? Dẫu sao chăng nữa, chắc hẳn chỉ có một số ít người mắc phải chứng bệnh này...

“Dĩ nhiên những người có biểu hiện rối loạn lưỡng cực chỉ là thiểu số. Nhưng anh cá rằng gần như ai cũng có con quái vật ấy trong bản thân mình.”

Một mặt, em là kẻ thủ ác đến trường đại học nhằm cố vu vạ cho một người vô tội mà không hiểu động cơ đằng sau cơn phẫn nộ của mình là gì. Mặt khác, em là người mẹ thương yêu, chăm sóc gia đình, làm việc vất vả để cho những người thân yêu không thiếu thốn gì, nhưng vẫn không hiểu được em lấy đâu ra sức mạnh để duy trì những cảm xúc đó.

“Em có nhớ Jekyll và Hyde không?”

Rõ ràng, Frankenstein không phải cuốn sách duy nhất vẫn còn được in ra kể từ khi nó xuất bản lần đầu: Vụ án kỳ lạ của bác sĩ Jekyll và ông Hyde, mà Robert Louis Stevenson viết trong ba ngày, cũng đi theo mô típ ấy. Câu chuyện xảy ra ở London vào thế kỷ XIX. Bác sĩ kiêm nhà nghiên cứu Henry Jekyll tin rằng cái tốt và cái xấu cùng tồn tại trong tất cả chúng ta. Ông quyết tâm chứng minh giả thiết của mình, điều mà những người quen biết ông đều cười nhạo, kể cả bố vợ tương lai của ông. Sau khi làm việc không biết mệt mỏi trong phòng thí nghiệm, ông đã phát triển được một công thức. Vì không muốn gây hại đến cuộc sống của ai, ông dùng bản thân mình làm vật thí nghiệm.

Kết quả là, phần ác trong ông - mà người ta gọi là ông Hyde - lộ ra. Jekyll tin ông có thể kiểm soát được sự đến và đi của Hyde, nhưng ông sớm vỡ lẽ rằng mình cực kỳ sai lầm: khi chúng ta giải phóng góc tối của mình, rốt cuộc nó sẽ hoàn toàn che khuất phần tốt đẹp.

Điều đó cũng đúng với mọi cá thể. Đó là cách mà những kẻ độc tài được sinh ra. Ban đầu, họ thường có những ý định rất tốt đẹp, nhưng dần dần từng chút một, để làm được điều mà họ nghĩ là “tốt” cho nhân dân mình, họ sử dụng đến thứ tồi tệ nhất trong bản chất con người: nỗi sợ.

Em bối rối và sợ hãi. Điều này có thể xảy ra với bất kỳ ai trong chúng ta sao?

“Không. Chỉ một thiểu số thiếu quan niệm rõ ràng về cái đúng và cái sai thôi.”

Em không biết liệu cái thiểu số này có nhỏ như vậy không: chuyện tương tự cũng từng xảy ra với em hồi còn đi học. Em có một giáo viên, người tốt nhất trên đời, nhưng bỗng dưng thầy thay đổi và làm em hoang mang cực độ. Cả lớp sống trong sợ hãi, bởi không thể dự đoán được hôm nay thầy sẽ thế nào, ngày mai sẽ ra sao. Nhưng không một ai dám kêu ca. Nói cho cùng thì giáo viên luôn đúng. Bên cạnh đó, mọi người nghĩ gia đình thầy có vấn đề, và vấn đề đó sẽ sớm được giải quyết. Cho đến một hôm, ông Hyde đó mất kiểm soát và hành hung một bạn học của em. Vụ việc đã đến tai ban giám hiệu và thầy bị buộc thôi việc.

Kể từ lúc đó, em luôn giữ thái độ nghi ngại với những người mẫn cảm quá mức.

“Như những người đàn bà đan len.”

Đúng, như những phụ nữ làm việc vất vả kia, họ muốn công lý và bánh mì cho người nghèo, và họ đấu tranh để giải phóng nước Pháp khỏi những việc làm thái quá của vua Louis XVI. Khi bắt đầu thời kỳ Khủng bố, họ có thói quen ra quảng trường nơi đặt máy chém từ sáng sớm để giành lấy dãy ghế hàng đầu, rồi ngồi đan trong lúc chờ đợi những người bị xử tử. Có lẽ họ là những bà mẹ trong gia đình, những người dành phần thời gian còn lại trong ngày để chăm sóc chồng con.

Đan len để giết thì giờ giữa hai lượt xem chặt đầu.

“Em mạnh mẽ hơn anh. Anh luôn ghen tị vì điều đó. Có lẽ đó là lý do anh không bao giờ biểu lộ cảm xúc - như vậy anh sẽ không tỏ ra yếu đuối.”

Anh không biết mình đang nói gì đâu. Nhưng cuộc trò chuyện đã kết thúc. Anh trở người nằm nghiêng rồi ngủ thiếp đi.

Và tôi bị bỏ lại đơn độc với “sức mạnh” của mình, nhìn đăm đăm lên trần nhà.

* * *

Một tuần sau, tôi làm điều đã hứa với bản thân sẽ không bao giờ làm: đến gặp bác sĩ tâm lý.

Tôi đặt ba cuộc hẹn với ba bác sĩ khác nhau. Lịch của họ đã kín - một dấu hiệu cho thấy ở Genève có nhiều người mất cân bằng tâm lý hơn ta tưởng. Tôi bảo đây là việc gấp, nhưng các thư ký đáp mọi chuyện đều gấp và cảm ơn tôi vì đã quan tâm, rồi xin lỗi, nhưng họ không thể hủy hẹn với các bệnh nhân khác được.

Tôi viện đến con chủ bài chưa bao giờ thất bại: tôi nói nơi mình làm việc. Cái từ ảo diệu “nhà báo”, tiếp đến là tên một tờ báo lớn, có thể mở ra nhiều cánh cửa cũng như đóng chúng lại. Trong trường hợp này, tôi đã biết kết quả sẽ thuận lợi. Cuộc hẹn được thu xếp.

Tôi không cho một ai biết - không nói với chồng, cũng chẳng báo với sếp. Tôi đến gặp bác sĩ thứ nhất - một người có chút kỳ lạ với chất giọng Anh, ông ta cương quyết không chấp nhận thanh toán qua bảo hiểm y tế. Tôi ngờ rằng ông ta đang hành nghề bất hợp pháp tại Thụy Sĩ.

Bằng toàn bộ sự kiên nhẫn trên đời, tôi giải thích điều đang xảy ra với mình. Tôi viện đến ví dụ về Frankenstein và con quái vật, cùng trường hợp bác sĩ Jekyll và ông Hyde. Tôi cầu xin ông ta giúp tôi kiểm soát con quái vật đang trỗi dậy và có nguy cơ thoát khỏi tầm kiểm soát. Ông ta hỏi tôi thế nghĩa là sao. Tôi không muốn cung cấp những chi tiết thực có thể đặt tôi vào tình huống khó xử, cụ thể là việc tôi định khiến một phụ nữ bị bắt oan về tội buôn bán ma túy.

Tôi quyết định nói dối: tôi giải thích mình có ý nghĩ muốn giết người, nghĩ sẽ giết chồng lúc anh đang ngủ. Ông ta hỏi liệu chồng tôi hoặc tôi có tình nhân không, và tôi bảo không. Ông ta hoàn toàn hiểu và nghĩ điều đó cũng bình thường. Một năm trị liệu, ba buổi mỗi tuần, sẽ giúp giảm 50% xung năng này.

Tôi choáng váng! Sẽ thế nào nếu chưa hết một năm mà tôi đã kịp giết chồng mình? Ông ta đáp rằng điều đang xảy ra là một “sự chuyển giao”, một “huyễn tưởng” và những kẻ giết người thực sự thường không bao giờ tìm kiếm sự giúp đỡ.

Trước khi tôi về, ông ta tính tôi 250 franc Thụy Sĩ và yêu cầu thư ký xếp lịch hẹn thường xuyên cho tôi, bắt đầu từ tuần sau. Tôi cảm ơn ông ta, bảo rằng mình cần xem lại lịch, rồi đóng cửa để không bao giờ quay lại.

Cuộc hẹn thứ hai là với một phụ nữ. Bà ta chấp nhận bảo hiểm và sẵn lòng lắng nghe những điều tôi nói. Tôi lặp lại y hệt câu chuyện muốn giết chồng.

“Ồ, đôi khi tôi cũng nghĩ đến việc giết chồng,” bà ta bảo tôi, miệng mỉm cười. “Nhưng cả hai chúng ta đều biết rằng nếu phụ nữ nào cũng thực hiện những điều ước thầm kín của mình, thì gần như tất cả trẻ con sẽ mồ côi cha. Đây là một cơn bốc đồng bình thường thôi.”

Bình thường ư?

Sau một cuộc trò chuyện dài, trong đó bà ta giải thích rằng tôi “bị chèn ép” trong hôn nhân, rằng chắc chắn “tôi không còn chỗ mà sống” và bản năng tình dục của tôi “đang gây ra những rối loạn về hoóc môn, một vấn đề đã được nêu rộng rãi trong các tài liệu y học”, bà ta lấy giấy kê đơn, và viết tên một loại thuốc chống trầm cảm nổi tiếng. Bà ta nói thêm rằng cho đến khi thuốc phát huy tác dụng, tôi vẫn sẽ phải đương đầu với một tháng như ở địa ngục, nhưng những chuyện này sẽ nhanh chóng chẳng là gì khác ngoài một ký ức khó chịu.

Miễn là tôi tiếp tục dùng thuốc, dĩ nhiên. Trong bao lâu?

“Thực sự là không nói cụ thể được. Nhưng tôi nghĩ là sau ba năm, cô sẽ giảm liều dùng.”

Vấn đề lớn với bảo hiểm ấy là hóa đơn sẽ được gửi đến nhà bệnh nhân. Tôi trả tiền mặt, đóng cửa và thề không bao giờ quay lại nơi này nữa.

Cuối cùng, tôi đến cuộc hẹn thứ ba, một người đàn ông ngồi trong một văn phòng hẳn phải tốn cả đống gia tài để trang hoàng. Không như hai người đầu tiên, ông ta chăm chú lắng nghe và dường như đồng ý với tôi. Tôi thực sự có khả năng sẽ giết chồng. Tôi là một sát thủ tiềm tàng. Tôi đang mất kiểm soát đối với một con quái vật mà sau này tôi không nhốt lại vào lồng được.

Cuối cùng, hết mực thận trọng, ông ta hỏi tôi có dùng ma túy không.

Chỉ một lần; tôi đáp.

Ông ta không tin. Ông ta đổi chủ đề. Chúng tôi nói về những xung đột mà mọi người buộc phải xử lý trong cuộc sống hàng ngày, rồi ông ta quay lại vấn đề ma túy.

“Cô cần tin tôi. Không ai dùng ma túy một lần cả. Cô phải biết là chúng ta được bảo vệ bởi nguyên tắc bí mật nghề nghiệp giữa bác sĩ và bệnh nhân. Tôi sẽ mất giấy phép hành nghề nếu tiết lộ chuyện này. Sẽ tốt hơn nếu chúng ta trò chuyện cởi mở, trước khi cô đặt cuộc hẹn tới. Không chỉ cô chấp nhận tôi là bác sĩ của cô, mà tôi cũng phải chấp nhận cô là bệnh nhân của tôi. Đó mới là cách hiệu quả.”

Không, tôi khăng khăng. Tôi không dùng ma túy thường xuyên. Tôi biết luật và tôi không đến đây để nói dối. Tôi chỉ muốn giải quyết vấn đề này nhanh chóng, trước khi tôi gây hại cho những người tôi yêu thương hay gần gũi.

Ông ta có gương mặt trầm ngâm, để râu và điển trai. Ông ta gật đầu đáp:

“Cô đã mất nhiều năm tích tụ những căng thẳng này và giờ cô muốn tống khứ nó chỉ trong một đêm. Chuyện đó không tồn tại trong tâm thần học và phân tâm học. Chúng tôi không phải là những pháp sư biết phép mầu xua đuổi tà ma.”

Dĩ nhiên ông ta đang mỉa mai, nhưng ông ta đã cho tôi một ý tưởng tuyệt vời. Tìm kiếm sự giúp đỡ của bác sĩ tâm lý thế là đủ rồi.

* * *

Post Tenebras Lux. Sau đêm đen là ánh sáng.

Tôi đang đứng trước bức tường cổ của thành phố, một công trình dài 100 mét, có bốn bức tượng đàn ông uy nghi, cạnh đó là hai bức tượng nhỏ hơn. Một người đứng tách khỏi những người còn lại. Ông ta bịt kín đầu, để râu dài, và trong tay cầm cái thứ mà trong thời đại của ông ta có sức mạnh hơn cả súng máy: Kinh Thánh.

Tôi vừa ngắm nghía vừa nghĩ: Nếu người đàn ông ở giữa được sinh vào thời nay, tất thảy mọi người - đặc biệt là người Công giáo, ở Pháp và khắp thế giới - sẽ gọi ông ta là kẻ khủng bố. Mưu chước của ông ta nhằm thực hiện điều ông ta tin là sự thật tối hậu nhắc tôi nhớ đến đầu óc lầm lạc của Osama bin Laden. Cả hai người này đều có cùng một mục tiêu: xây dựng một Nhà nước thần quyền trong đó tất cả những ai không tuân theo cái được xem là Luật của Chúa trời sẽ bị trừng phạt.

Và cả hai đều không ngần ngại dùng đến phương pháp khủng bố để đạt được mục tiêu.

Tên ông ta là Jean Calvin, và Genève là địa bàn hoạt động của ông ta. Hàng trăm người đã bị kết án và bị xử tử cách đây không xa. Không chỉ những người Công giáo dám giữ đức tin của mình, mà cả những nhà khoa học, trong khi tìm kiếm chân lý và liệu pháp chữa bệnh, họ đã không thừa nhận việc lý giải Kinh Thánh theo nghĩa đen. Vụ việc nổi tiếng nhất liên quan đến Michel Servet, người đã phát hiện ra vòng tuần hoàn máu qua phổi và vì điều này mà chết trên giàn thiêu.

Hễ có ai cho rằng việc trừng phạt những kẻ dị giáo và báng bổ đức tin là sai trái thì người đó tự biến mình thành đồng lõa trong tội ác của chúng và cũng mang tội nặng như chúng (...). Ở đây không đặt ra vấn đề con người có quyền hay không; bởi đó chính là do Chúa nói ra (...). Tại sao Người đòi hỏi ở chúng ta một sự nghiêm khắc cực độ như vậy, nếu không phải vì muốn cho chúng thấy rằng Người đã không được tôn trọng đúng mực, chúng ta chưa đặt việc phụng sự Người lên trên mọi vấn đề của nhân loại, để chúng ta không bỏ qua người thân thích hay máu mủ, và quên đi toàn bộ loài người khi vấn đề là tranh đấu cho vinh quang của Chúa.

Cái chết và sự phá hủy không chỉ giới hạn ở Genève: các tông đồ của Calvin, có thể đại diện bằng những bức tượng nhỏ hơn ở công trình này, đã truyền bá lời lẽ và sự thiếu khoan dung của ông ta khắp châu Âu. Năm 1566, nhiều nhà thờ ở Hà Lan đã bị tàn phá và “những kẻ nổi loạn” - nói cách khác, những người thuộc tín ngưỡng khác - đã bị sát hại. Một số lượng lớn các tác phẩm nghệ thuật bị quẳng lên giàn thiêu, viện cớ là “sùng bái thần tượng.” Một phần di sản văn hóa và lịch sử của thế giới đã bị hủy hoại và mất đi vĩnh viễn.

Ngày nay, các con tôi học về Calvin ở trường như thể ông ta là một nhà Khai sáng vĩ đại, một con người có những ý tưởng mới, người đã “giải phóng” chúng ta khỏi ách Công giáo. Một nhà cách mạng xứng đáng được hậu thế sùng kính.

Sau đêm đen là ánh sáng.

Điều gì đã diễn ra trong đầu con người kia? tôi tự hỏi. Đêm đến ông ta có nằm trằn trọc giữa đêm khi biết rằng nhiều gia đình đang bị tàn sát, trẻ nhỏ đang bị chia lìa khỏi cha mẹ, hay máu đã đổ thành sông không? Hay ông ta thực sự tin vào sứ mệnh của mình đến mức chẳng còn chỗ cho ngờ vực?

Ông ta có nghĩ mọi việc mình làm đều được biện minh nhân danh tình yêu không? Bởi đó cũng chính là điều tôi ngờ vực, và là điểm mấu chốt trong vấn đề hiện nay của tôi.

Bác sĩ Jekyll và ông Hyde. Những người biết ông ta thì bảo rằng, trong thâm tâm Calvin là một người tốt, có thể làm theo lời của Chúa Jesus và có những cử chỉ khiêm tốn đến phi thường. Người ta sợ ông ta, nhưng cũng yêu ông ta - và ông ta có thể dùng tình yêu đó kích động đám đông.

Vì lịch sử do kẻ thắng cuộc viết ra nên ngày nay không ai còn nhớ đến những hành động tàn bạo của ông ta. Giờ người ta xem ông ta là thầy thuốc của những linh hồn, nhà cải cách vĩ đại, người đã cứu chúng ta khỏi tà thuyết Công giáo, với những thiên thần, vị thánh, gái đồng trinh, vàng, bạc, xá tội, và suy đồi.

* * *

Người tôi chờ đã đến và làm gián đoạn suy nghĩ của tôi. Ông ta là pháp sư người Cuba. Tôi giải thích rằng mình đã thuyết phục tổng biên tập thực hiện một phóng sự về những phương cách chống stress khác nhau. Thế giới kinh doanh đầy rẫy những người có lúc cư xử cực kỳ rộng lượng, rồi ngay sau đó lại trút giận lên những người yếu nhất. Con người ta ngày càng khó đoán biết.

Các bác sĩ tâm thần và phân tâm học đã kín đặc lịch và không thể gặp hết bệnh nhân. Và không ai có thể chờ cả tháng hay cả năm để chữa trị cơn trầm cảm.

Người Cuba này lắng nghe tôi mà không nói một lời. Tôi hỏi liệu chúng tôi có thể tiếp tục trò chuyện trong một quán cà phê hay không, bởi vì chúng tôi đang đứng ngoài trời và nhiệt độ đã giảm xuống đáng kể.

“Do mây đấy,” ông ta nói và chấp nhận lời mời của tôi.

Đám mây nổi tiếng trôi trên bầu trời thành phố cho tới tháng Hai hoặc tháng Ba và thảng hoặc mới bị gió mistral thổi bạt đi, làm bầu trời sáng ra nhưng nhiệt độ giảm xuống.

“Làm sao cô tìm được tôi?”

Một bảo vệ ở tòa soạn kể cho tôi nghe về ông. Tổng biên tập muốn tôi phỏng vấn các nhà tâm lý học, nhà tâm thần học, nhà trị liệu tâm lý, nhưng chuyện đó người ta làm cả trăm lần rồi.

Tôi cần cái gì đó mới mẻ, và ông ta hẳn là người phù hợp.

“Cô không thể đưa tên tôi lên báo được. Việc tôi làm không nằm trong phạm vi bảo hiểm.”

Tôi cho rằng thực ra ông ta định nói: “Việc tôi làm là trái luật.”