Mọi việc nổ ra sớm hơn dự định đôi chút, vì chập tối trời dựng một cơn dông. Phía biển mây đùn lên đen nghịt, chớp lóe và sấm rền từng hồi. Phải tranh thủ làm trước cơn mưa. Minh phát lệnh bằng ba hồi chín tiếng trống. Từng phân đội thiếu nhi tập trung. Đuốc đốt lên, lửa đuốc bao giờ cũng gieo một niềm phấn khởi náo nức. Tiếng trống ếch khua dồn, lẫn tiếng sấm, tiếng hò reo, và bước chân rậm rịch. Không khí như ngày Cách mạng biểu tình đi cướp huyện. Trong mỗi xóm, từng phân đội vác đuốc đi rồi nhập dần lại thành đoàn. Thu vác cờ đi trước, ngọn cờ đỏ thẫm trong ánh lửa đuốc. Tiếng hô khẩu hiệu vang vang:
“Thà chết không làm nô lệ!
Chia rẽ là chết, đoàn kết là sống!
Lương, giáo đoàn kết chống nạn xâm lăng! Giáo dân kính Chúa, yêu nước bảo vệ độc lập của Tổ quốc.
Việt Nam độc lập muôn năm! Hồ Chủ tịch muôn năm!”
Lực lượng du kích đã bí mật tập trung ở Xuân Hòa. Vũ khí trong tay có ba khẩu súng cũ, một quả mìn, vài thùng dầu hỏa, giáo mác, gậy gộc cho toàn trung đội. Xã đội trưởng Đám trực tiếp chỉ huy, và Đàn phụ trách lãnh đạo chính trị. Đàn nhắc lại tóm tắt lần cuối nhiệm vụ của du kích. Điều quan trọng là hết sức tránh đổ máu không cần thiết, tránh quá khích. Chủ yếu là dùng lực lượng quần chúng, nhất là giáo dân biểu dương thanh thế, mà giành thắng lợi. Chấp hành đúng chính sách tôn giáo, phá bốt, không phá nhà thờ. Chúng ta cùng đồng bào lương giáo đấu tranh.
Bọn vệ sĩ tập trung ở nhà thằng Tẩu. Sau khi dặn dò bọn đàn em, thằng Tẩu đến gặp cha Hiếu. Mãi sau bữa cơm chiều, cha mới nhận được mảnh giấy báo tin đêm nay có việc xảy ra. Cha không hài lòng về cái tin quá ngắn ngủi sơ lược. Sự việc quan trọng như thế mà vẻn vẹn có một dòng: “Đêm nay có thể Việt Minh phá bốt”. Có thể là thế nào? Cha kiểm tra lại, đúng người báo tin là người cha vẫn tin cậy lâu nay. Sao lần này lại đưa một cái tin như vậy.
Mụ Bền, kẻ báo cái tin đó, lúc sai đứa tay chân đem mảnh giấy đến cho cha, mụ cũng không vừa lòng. Vì chính mụ cũng biết rất muộn và không rõ ràng. Không hiểu sao chồng mụ lần này kín như bưng. Hay thực sự chỉ là việc phao tin để thăm dò. Vì vậy mụ cân nhắc và viết chữ “có thể” trong mảnh giấy. Lần này Đám không nói với vợ, vì anh đã thấy tầm quan trọng của việc giữ bí mật để tạo thế bất ngờ trong cuộc đấu tranh. Đấy là bài học xương máu và sự sống còn của phong trào. Tuy vậy, do cái bản năng vốn không quen giấu giếm của anh, nên cái kẻ dày kinh nghiệm như mụ Bền cũng moi được đôi điều. Mụ dò xét bằng những câu hỏi hết sức khéo léo, những câu nói bâng quơ tưởng như không có chủ định gì. Nhất là mụ soi vào đôi mắt chồng, qua đó mụ có thể đoán được tâm trạng, để suy ra tầm lớn, nhỏ của công việc sắp tới. Mụ suy tính mãi mới bỏ được ý định đến gặp thẳng cha Hiếu. Mụ ngại chung quanh nhà thờ lúc này có nhiều tai mắt, mụ đến sẽ nguy hiểm. Mụ biết cha không hài lòng, nhưng không còn cách nào khác. Lần đầu tiên mụ mong cho những tin của mụ đưa là những dự đoán sai. Mụ mong cho đêm nay không xảy ra chuyện gì.
Thằng Tẩu đang ngồi trước mặt cha cũng có ý nghĩ ấy. Hắn nói:
– Trình cha, con không tin chúng nó làm được việc gì lớn. Chúng chưa lấy lại được tinh thần đâu. Còn phải có thời gian tổ chức nữa. Bất quá chỉ là một đám ô hợp, hò hét mấy câu để dọa dẫm những kẻ yếu bóng vía mà thôi. Con chỉ hận là trong tay con không có lấy một
khẩu súng ra hồn. Có một khẩu súng máy thì mọi chuyện sẽ yên.
– Lúc này tôi muốn anh hãy quên cái chuyện súng ống ấy đi. – Cha Hiếu đi lại trong phòng. – Không phải bất cứ lúc nào cũng đem súng ống ra được. Hừm, tất nhiên rồi sẽ có súng. – Đột ngột, cha Hiếu dừng lại trước mặt Tẩu: – Nếu đêm nay chúng đến phá bốt thì anh làm thế nào?
– Trình cha, con đã tập trung anh em vệ sĩ rồi. Không phải con là kẻ chỉ biết có đường thẳng, mà không biết đến đường cong. Lên thiên đàng có một đường, nhưng xuống địa ngục thì có muôn vàn lối.
Cha Hiếu xua tay vẻ nóng ruột. Thằng Tẩu nói tiếp:
– Trình cha, ý con là phải chiến đấu, bằng dao, bằng gậy gộc, bằng tay không, bằng “lái” tim đã thuộc về Chúa.
– Anh nói đến Chúa ít thôi. Này, lắng nghe xem cái gì kia, tiếng sấm hay tiếng súng, và tiếng trống nữa.
Cha Hiếu đi vội lại cửa sổ. Cha đã nhìn thấy những bó đuốc, vô số những bó đuốc. Tiếng trống, tiếng reo hò, tiếng hô khẩu hiệu gần xa vọng đến. Con người nổi tiếng bình tĩnh mưu lược ấy, lúc này cũng hốt hoảng. Thái độ đó không lọt khỏi mắt thằng Tẩu đang đứng sau lưng cha. Hắn nói:
– Đấy là bọn trẻ ranh đốt đuốc đi cổ động có gì đáng ngại. – Tuy vậy hắn cũng bắt đầu cảm thấy có gì khác thường.
Cha Hiếu đã trở lại bình tĩnh, và quyết đoán nhanh chóng cách đối phó với tình thế.
– Anh Tẩu, – giọng cha trở lại đĩnh đạc – tình hình gấp lắm rồi, anh hãy làm theo lệnh tôi. Đem tất cả bọn vệ sĩ của anh vào nhà chung ngay. Cố mà nhận lấy mặt những con chiên ghẻ… Nếu chưa có lệnh tôi thì không được hành động. Anh cũng ở đấy mà chờ lệnh tôi. Tôi nhắc lại, các anh phải sẵn sàng nhưng nhất thiết chờ lệnh tôi. Còn mọi việc bên ngoài tôi đã có cách đối phó. Anh về làm ngay.
Thằng Tẩu đứng nghiêm:
– Trình cha, con đi.
– Cầu Chúa ban phước lành cho con.
Cha Hiếu tắt đèn và đứng im. Cha đã nói dối để yên lòng thằng Tẩu. Bây giờ cha mới vắt óc nghĩ cách đối phó. Điều đáng giận nhất là phải đối phó với một tình hình mà chưa biết rõ. Như kẻ lạc vào rừng rậm mà trong tay không có một phương tiện gì để tìm phương hướng.
Lúc này cha muốn vứt bỏ cái áo chùng thâm mà chạy ra, mà tự xem xét, tự ra lệnh, lăn vào cuộc đấu tranh này, để tỏ rõ cái bản lĩnh vốn không phải mềm yếu của cha. Một cơn tức giận như nước lũ dâng lên, nó kích
thích tính điên cuồng hung bạo của cha, khiến cha đi đến một quyết định.
Cha nhảy hai ba bậc thang xuống gọi người bõ già:
– Đi kéo chuông báo động!
Người bõ kinh ngạc:
– Trình cha, có chuyện gì vậy?
– Hãy làm theo ý ta. Kéo dồn dập, cho dữ vào, gọi giáo dân đến bảo vệ nhà thờ.
Người bõ già lật đật, đôi chân run rẩy, vừa chạy vừa làm dấu phép.
Tiếng chuông hối hả vang lên trong một khoảng không gian đầy chớp lóe và sấm rền, hỗn loạn dữ dội.
Cha Hiếu đứng tựa vào lan can lưng chừng cầu thang gác, lim dim mắt bình tĩnh xét lại những quyết định của mình. Đúng, cha hài lòng. Phải kéo quần chúng về phía mình để chống lại. Nhưng quần chúng sẽ ngả về bên nào, quả thật lúc này cha chưa lường được. Năm trước, cái lần Cộng sản vào lấy thóc nhà chung cho dân vay, cha đã chủ quan mà thất bại. Lần này có gì khác? Cha chưa nắm hết được lòng dạ những con chiên ghẻ không ngoan đạo theo ý cha. Còn thế này nữa, nếu báo động giáo dân đến mà không có chuyện gì xảy ra thì sẽ ăn nói làm sao.
– Có đứa nào ở đây không? Có đứa nào không? – Cha hét to.
Không có tiếng đáp lại. Ban nãy không bảo thằng Tẩu cho vài đứa vệ sĩ đến đây để cha sai bảo là một sai lầm. Cha không dám chạy sang nhà thờ, dù chỉ cách một quãng ngắn. Vì tiếng reo hò náo động đã đến rất gần, như một đàn ong khổng lồ đang bao vây bốn phía. Cha thấy cô độc, bất lực. Cha lên gác, bỗng thấy căn phòng sáng bừng lên. Cha lao ra cửa sổ. Ở khu vực xây bốt cạnh nhà thờ, một đống lửa đang cháy bùng bùng, soi rõ đám người đông như kiến, đứng vòng trong vòng ngoài nhấp nhô.
Cha đứng không vững nữa, nằm vật ra giường. Mắt nhắm lại, cha không muốn nghe, muốn thấy những việc đang xảy ra trên cõi thế gian đầy rẫy sự hỗn loạn này. Cái mảnh đất nghèo khổ, cọc cằn, mà cha thay mặt Chúa ngự trị đang rung lên dữ dội dưới chỗ cha nằm.
* * *
Ở Xuân Hòa, kẻ thay mặt nhà thờ đứng ra quan hệ với dân về việc lập bốt, việc đóng góp tiền gạo nuôi vệ sĩ, là trùm Phách. Lão là kẻ “đỡ đầu” và cũng là kẻ phải làm theo những đòi hỏi của thằng Tẩu. Con trai trùm Phách cũng ở trong đội vệ sĩ. Đêm nay lão mời một số người, phần lớn là ông già để bàn bạc công việc. Theo ý bề trên thì công việc xây bốt còn chậm chạp. Vì bà con chưa hăng hái góp đủ số tre, gỗ. Giáo hữu chưa dâng trọn sức mình cho công cuộc bảo vệ Chúa. Những người đến họp chỉ uống nước, hút thuốc vặt, và nghe trùm Phách nói, chẳng ai tỏ ý đồng lòng hay phản đối lão. Còn trong bụng họ nghĩ như thế nào, họ có làm theo điều trùm Phách nói hay không thì lại là một chuyện khác. Hết việc đóng tre, gỗ, lão trùm lại chuyển sang việc đốc thúc mọi người đóng góp tiền gạo nuôi vệ sĩ. Lão nhủ mọi gia đình hãy bỏ hết những “hũ gạo kháng chiến”, hãy từ chối những cuộc quên góp ủng hộ bộ đội. Lão nói lải nhải và dài dòng. Lúc bấy giờ mới có một ông già nghe chừng sốt ruột hỏi lão trùm:
– Bộ đội cụ Hồ đánh Tây, nên bà con ủng hộ là cũng làm theo ý Chúa, còn vệ sĩ có đánh Tây không? Góp tre gỗ lập bốt để rước Tây về có phải không?
Lão trùm ấp úng giải thích:
– Bộ đội Cộng sản phá nhà thờ, nên ta phải chống lại.
– Chúng tôi thấy bộ đội về, họ rất hòa nhã với dân, họ giúp dân không từ một việc gì, chẳng thấy ai phá nhà thờ. Còn vệ sĩ thế nào chúng tôi chưa biết, chúng tôi mới thấy họ dựng chưa xong một hàng rào, mà đã mổ lợn ăn uống, chúng tôi lấy đâu mà đóng góp cho đủ.
Trùm Phách nói:
– Lạy Chúa, ông nói năng thật mơ hồ. Ông hãy lo dọn mình, giữ lòng tin kẻo linh hồn sa vào hỏa ngục.
– Chúng tôi theo hầu Chúa trước ông trùm kia đấy, chúng tôi hiểu thế nào là lẽ công bằng.
Lão trùm bẽ mặt, lên mặt dọa nạt:
– Chúng tôi sẽ có cách nói chuyện với những kẻ cứng đầu. Các ông nhớ cho, chống lại tôi, tức là chống lại cha, chống lại Chúa.
Vừa lúc ấy có tiếng loa bên ngoài vọng vào:
– A lô, a lô! Lực lượng cách mạng đã về để trừ bọn phản động, đồng bào yên tâm đừng mắc mưu địch, đừng cho con em đi làm bia đỡ đạn.
Cuộc họp nhốn nháo. Lão trùm làm bộ cứng cỏi, hét to:
– Đừng có léo nhéo.
Lão nói chưa dứt thì có ba người bước vào. Anh Tường đeo khẩu súng lục bên hông, và hai anh du kích cầm hai thanh đao.
Có người sợ hãi rì rầm:
– Giê-su-ma lạy Chúa tôi.
Anh Tường nói:
– Các ông đừng sợ, ai nấy ngồi yên tại chỗ, tôi có câu chuyện nói với các ông.
Mọi người ngồi im. Trùm Phách đứng sững như trời trồng. Hai anh du kích cầm đao đứng bên cạnh.
Anh Tường từ tốn nói:
– Tôi thay mặt huyện về đây cùng xã ta tổ chức đồng bào kháng chiến. Tôi biết mấy ông – anh Tường nhìn về phía trùm Phách – đang bàn định lập bốt đón quân Pháp về, nuôi thanh niên làm bia đỡ đạn, làm tay sai cho giặc ngoại xâm. Vậy là trái ý Chúa, trái ý Chính phủ Cụ Hồ, trái ý dân. Các ông đều biết từ sau Cách mạng tháng Tám, đồng bào lương giáo đã đoàn kết cùng nhau làm lụng, sống yên vui, được tự do tín ngưỡng. Từ khi giặc Pháp quay lại mới có cảnh hỗn loạn, tàn phá giết chóc, làm cho dân sống không yên, sự thờ phụng Chúa không được thịnh vượng. Chúng đang lăm le biến giáo đường thành lô cốt, biến gác chuông thành giá súng. Sự việc đã rõ như ban ngày, lẽ nào ông trùm lại định bưng tai bịt mắt mọi người, để đưa họ vào con đường tội lỗi. Các ông đây đều đã sống hơn nửa đời người lẽ nào lại không phân biệt phải trái. Chính phủ khoan hồng đối với những người biết hối cải, và nghiêm khắc trừng trị kẻ ngoan cố. Tôi nói có đúng không? Các ông có ý kiến gì thì cứ nói cho ra phải trái.
Im lặng.
Ông già mà lúc nãy trùm Phách cho là kẻ cứng đầu, lên tiếng:
– Thưa các ông, tôi lâu nay vẫn nghe theo Cách mạng kháng chiến. Vừa rồi tôi có thằng con trai đi chợ Đôi bị chúng vây bắt rồi sung vào lính. Đó là điều bắt buộc. Ngày nay tôi chưa biết có cách gì lôi kéo con tôi ra khỏi vòng tội lỗi được. – Ông rưng rưng nước mắt – Vợ chồng tôi già rồi, chỉ có mình nó. Ơn Chúa phù hộ, nó mà làm sao thì chúng tôi chịu muôn vàn đau đớn.
Tường nói:
– Người nào thực lòng, chúng tôi đều biết, ai có khó khăn, chúng tôi sẽ giúp đỡ theo khả năng của mình.
Một người nữa nói:
– Chúng tôi xin nghe theo lời ông Huyện dạy bảo.
Tường cười:
– Tôi không phải ông Huyện, mà cũng không dám dạy bảo các ông. Tôi chỉ nói điều phải trái để các ông biết. Bây giờ tôi đang bận. Ở ngoài kia chúng tôi sắp phá bốt, có bao nhiêu đồng bào bên giáo ta cùng tham gia. – Giọng anh đanh lại: – Kiên quyết không để cho giặc Pháp kéo về đây. Các ông ở đây ai có con theo vệ sĩ thì kéo ngay về. Chúng tôi hứa sẽ không bao giờ bắt tội những người đó, nếu họ thực thà hối cải. Ai muốn ra vùng tự do, ai muốn đi bộ đội chúng tôi sẽ giúp đỡ cho đi. – Tường quay lại hỏi trùm Phách – Ông trùm có tán thành không?
Trùm Phách chắp tay:
– Dạ, dạ.
Anh Tường đang giữ một lá thư của đại đội Cao Sơn gửi cho cha Hiếu, anh nảy ra ý nghĩ giao cho trùm Phách chuyển thư, liền nói: – Tôi nhờ ông một việc, ông đưa lá thư này cho cha Hiếu.
– Dạ, đưa ngay bây giờ?
– Đưa ngay, trao tận tay cha. Tôi sẽ cho một du kích đi theo ông đến cửa nhà thờ, ông đừng sợ.
Anh du kích đưa trùm Phách đến tận cầu thang gác nhà cha Hiếu. Trùm Phách gõ cửa, cha không mở.
– Tôi là người tu hành, lúc hỗn loạn này tôi không tiếp ai. – Tiếng cha Hiếu từ bên trong nói ra, có vẻ sợ sệt.
Anh du kích bảo trùm Phách:
– ông lên tiếng đi.
– Vâng, anh lui xuống cho. – Trùm Phách lên tiếng: – Trình cha, con đây, trùm Phách đây, có việc rất cần muốn trình cha.
Có tiếng bước chân trong nhà đi ra phía cửa. Trùm Phách quay lại thấy anh du kích đã đi khỏi mới mạnh bạo:
– Trình cha, mở cửa cho con vào.
Cửa mở, trùm Phách vừa bước vào, cha đã đóng cửa cài then lại.
– Trình cha, có thư của Việt Minh gửi cho cha.
– ông nhận à?
– Trình cha, chúng đến nhà gí súng dựng con dậy bắt cầm thư đến đây. Không nhận, chúng cắt cổ.
Cha Hiếu đốt nến xem thư:
Tôi là Cao Sơn, đại đội trưởng đại đội 25 gửi linh mục Hiếu biết: Tôi hẹn cho ông, nội trong đêm nay phải cho tất cả đội vệ sĩ ra khỏi nhà thờ. Phải giải tán ngay cái đội quân làm tay sai cho giặc Pháp ấy đi. Ông là cha đạo, làm việc đạo, cớ sao ông lại nhúng tay vào tội lỗi. Nếu ông không nghe lời cảnh cáo, chúng tôi sẽ trừng trị ông như kẻ có tội. Ông không làm đúng yêu cầu của chúng tôi, ông sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm, và đừng trách tôi là không báo trước!
Cao Sơn
Mồ hôi thấm ướt sống lưng cha. Đại đội Cao Sơn đã về đây thì Tây cũng sợ, huống chi cha và vài chục đứa vệ sĩ chưa ráo máu đầu. Cha nuốt hận chịu thua keo này. Dù sao phải thua bộ đội cũng là điều an ủi cho cha. Cha bảo trùm Phách:
– Cho ông về.
Trùm Phách nhanh như biến chuồn khỏi căn nhà hai tầng.
Khi thằng Tẩu vào thì ý định của cha đã rõ ràng. Hắn hết sức ngạc nhiên khi thấy cha ngồi ung dung bình thản trong ghế bành trước ngọn nến. Thằng Tẩu nói miễn cưỡng:
– Trình cha, mọi việc hỏng hết rồi.
– Sao lại hỏng? – Cha Hiếu hỏi một cách lơ đãng.
Thằng Tẩu càng ngạc nhiên:
– Cha chưa biết có chuyện gì hay sao?
– Ta biết cả rồi. Ta đã cân nhắc kỹ. Chờ lát nữa, tình hình yên ổn, anh cho giải tán đội vệ sĩ. Giải tán hẳn, anh hiểu chứ. Sau này hãy hay.
– Trình cha… – Thằng Tẩu nghẹn không nói nên lời.
Cha Hiếu thở dài, giọng nhẹ bỗng như nói trong cõi hư vô:
– Con hãy bình tĩnh, tin vào cha. Sự thế còn dài, ta phải nhìn xa, con nên hiểu, ta không phải là kẻ chóng nản lòng thoái chí.
Thằng Tẩu ôm mặt khóc. Nỗi uất ức chua cay tràn ngập lòng hắn.
Cha Hiếu đứng dậy đặt tay lên vai thằng đội trưởng vệ sĩ:
– Thua keo này ta bày keo khác. Phải biết nhẫn nhục, biết lùi để tiến. Đối với con, cha không muốn nói nhiều, chắc con hiểu. Sẽ có ngày chúng ta trả được mối hận này. – Mắt cha long lanh nhìn vào ngọn nến. – Lau nước mắt đi, ngẩng mặt lên, và nhớ lấy ngày hôm nay!
